Myslimanët në Evropë kanë kaluar të paktën tre valë të mëdha të vetëdijes.

Komuniteti mysliman, që është një komunitet i ri (në Mbretërinë e Bashkuar 75% e komunitetit mysliman është nën 35 vjeç20, ka problemet e veta. Një numër i madh i të rinjve përballen me një krizë identiteti, të ndarë mes kulturës së prindërve të tyre dhe asaj të mjedisit. Në këtë kontekst duhet të vendoset rigjallërimi islam. Myslimanët në Evropë kanë kaluar të paktën tre valë të mëdha të vetëdijes.

Së pari, në fund të viteve 1970\’ revolucioni iranian pari një ndikim të madh në botën myslimane, madje dhe tek myslimanët që jetonin në Evropë, pavarësisht nga qëndrimi i tyre kundrejt Revolucionit Iranian; kjo ishte një shenjë se Islami po ngrihej.

Së dyti, “Satanic Verses” të Salman Rushdie në vitin 1989 i bëri shumë myslimanë në Shtetet e Bashkuara, veçanërisht të rinjtë të meditonin për veten e tyre dhe rolin e tyre në shoqëri, e cila dukej se e nënvlerësonte besimin dhe të drejtat e tyre. Çështja e hixhabit ose e mbulesës pati një ndikim të ngjashëm në vendet e tjera evropiane.

Së treti, lufta e Gjirit Persik, Bosnja dhe ngjarjet e tjera të fundit politike kanë ngjallur një lëvizje të madhe brenda komunitetit mysliman. Kur Iraku iu kundërvu Iranit, shihej si e arsyeshme që Sadam Huseini të armatosej; por kur ai pushtoi Kuvajtin, ai duhej ndaluar. Megjithatë serbët u lejuan t\’i vrasin boshnjakët. Zgjedhjet legjitime në Algjeri u anuluan në emër të mbrojtjes së demokracisë, ndërsa ushtria turke ndërhyri me arrogancë në procesin demokratik dhe u lejua t\’i mbajë peng politikanët e vendit. Kur Shtetet e Bashkuara mbrojtën afganët kundër Rusisë ata u quajtën luftëtarë të lirisë; por kur palestinezët luftojnë për pavarësi ata quhen terroristë. Imazhi i Islamit është akoma imazh i dhunës dhe terrorit që burojnë nga xhihadi edhe pse ndoshta të gjitha aktet e xhihadit këta 100 vitet e fundit kanë qenë beteja mbrojtjeje për liri dhe vetëvendosje. Kur shpërthen një bombë në Kajro duket shumë e arsyeshme që një gazetar në Bradford të ndalojë një të ri mysliman në rrugë dhe ta pyesë për mendimin e tij ose të saj lidhur me këtë çështje, por asnjë nuk mendon të pyesë një kopt në Egjipt për konfliktin në Irlandën e Veriut.

Si rregull kjo ka krijuar zhgënjim dhe ka kontribuar për një ndjenjë fyerjeje dhe refuzimi. Disa elemente të rilindjes islame kanë prekur këto tendenca të refuzimit dhe zemërimit dhe kanë dhënë një rrugëdalje duke dënuar zhurmshëm perëndimin dhe të gjitha gjërat që janë perëndimore. Megjithatë rilindja islame nuk është një reagim negativ; por është kryesisht një udhëtim i zbulimit të vetvetes dhe në fakt një numri në rritje të rinjsh, u mundëson të zbulojnë një alternativë tjetër nga kultura prindërore – një kulturë islamo-evropiane. Kjo ndodh nga një proces i shpërndarjes së bagazhit kulturor të islamit aziatik ose arab, për t\’u kthyer tek parimet bazë dhe themelore dhe për t\’i zbatuar ato në një kontekst evropian. Ky proces mund të jetë vetëm i shëndetshëm për Evropën, sepse krijon njerëz të cilët kanë besim tek identiteti i tyre: ata janë myslimanë evropianë. Ata duan të kontribuojnë për të ardhmen e tij për të ndërtuar një Evropë më të mirë për veten dhe për fëmijët e tyre. Khurshid Ahmed ka thënë: “Do të ishte tragjedi po të bëheshim të burgosur të së kaluarës”.21

Ashtu si myslimanët deklarojnë se Islami nuk është monolit, ata duhet të kuptojnë se as Evropa nuk është monolite. Ka shumë njerëz në Evropë të cilët janë të përgatitur t\’i shikojnë objektivisht në mos me dhembshuri problemet me të cilat përballen myslimanët. Për më tepër është e rëndësishme të theksojmë se përpjekjet e lëvizjeve islame nuk janë kundër perëndimit apo Evropës; ato janë një proces i komunitetit dhe vetëzhvillimit ashtu si ka thënë Hasan Turabi: “Perëndimi nuk është preokupimi ynë. Ne jemi të interesuar për rigjenerimin konstruktiv të shoqërive tonë, duke vënë në lëvizje shpirtrat dhe mendjet tona, jo duke luftuar “Shejtanët e mëdhenj”. Duke përjashtuar rastin kur një linjë veprimi drejtohet kundër Islamit, perëndimi nuk është armik për ne”.22

Kontakti me Evropën u ka mundësuar myslimanëve të mësojnë shumë: në fakt ndërsa krenohemi se evropianët kanë mësuar nga krijimitaria Andalusiane, duhet të tregojmë mirënjohje për myslimanët që studiojnë tani në universitetin e Oksfordit, Kembrixhit dhe të Londrës. Shumë prej lëvizjeve të besimtarëve në ringjallje kanë përvetësuar ide23, metoda madje dhe struktura nga modelet evropiane. Takimet me Evropën moderne i kanë nxitur myslimanët të angazhohen në debate të brendshme për çështje të ndryshme si për demokracinë, pluralizmin, rolin dhe statusin e gruas, konceptet e darul-harb etj. Faktikisht gjithë botëkuptimi i myslimanëve po pëson ndryshime. Në vitin 1992, gjatë një seminari fikhu në Francë për temën “Myslimanët në Perëndim”, një grup dijetarësh myslimanë diskutuan disa prej këtyre ideve. Njëri prej kundërshtimeve që ata ngritën për konceptet e dara al-harb dhe dara al-Islam ishte se një karakteristikë kryesore dar al-Islam është siguria, por si mund ta quajmë botën myslimane dar al-Islam kur ka kaq shumë diktaturë dhe persekutim ndaj dijetarëve dhe aktivistëve myslimanë? Në mënyrë të ngjashme si mund ta quajmë perëndimin dara al-harb kur këta myslimanë shpesh duhet të largohen nga vendet e tyre dhe të kërkojnë azil politik në perëndim?24

E ardhmja

Rruga për të mësuar ta pranojmë njëri-tjetrin dhe si rrjedhim të jemi të aftë të jetojmë me njëri-tjetrin mund të mos jetë e lehtë; në të vërtetë ky është një proces delikat, por nuk ka alternativë tjetër. Do të duhet kohë sepse imazhet negative janë krijuar përgjatë shekujve dhe nuk do të zëvendësohen brenda natës. Faktikisht, në mënyrë që Evropa dhe Islami ta kuptojnë njëri-tjetrin duhet ta kuptojnë veten e tyre më mirë25, sepse nocionet e unit dhe të tjetrit shfaqin një ndikim reciprok.

Unë mendoj se përgjegjësia më e madhe gjendet në duart e shumicës, komunitetit mikpritës, Evropës. Pakicat mund të trajtohen në dy mënyra të ndryshme: 1 Larmia kulturore mund të përshtatet, madje dhe të festohet, gjë që do ta bënte pakicën të ndihej e mirëpritur dhe e gatshme të angazhohet në shoqëri; 2 ose larmia mund të druhet dhe të eliminohet me anë të dëbimit, shtypjes ose asimilimit të detyruar.

E para është rruga drejt pluralizmit dhe duket se është mënyra më e arsyeshme. Çdo përpjekje për të eliminuar identitetin mysliman do të shkaktojë vetëm më shumë probleme. Për ta kuptuar mund të shikojmë ndryshimet mes myslimanëve në Francë dhe në Mbretërinë e Bashkuar për të parë ndikimin e modeleve të ndryshme që praktikohen. Historia franceze dhe algjeriane vazhdon të jetë një pengesë e madhe, por Laicite francez dhe nocionet e uniteti kulturor vendosin një përgjegjësi të madhe mbi komunitetin mysliman. Ideja është të shmangen getot dhe zonat e përjashtimit, megjithatë rezultati është një komunitet që ndihet vazhdimisht i kërcënuar dhe i paduruar, për aq sa është në përgjithësi i paaftë për të menduar për veten si francez.

Sot myslimanët mund të përfaqësojnë një kulturë të ndryshme, por duhet të kujtojmë se kulturat janë rezultat i proceseve eklektike; kulturat nuk janë asnjëherë të pandryshueshme. A nuk ka qenë krishterimi dikur një fenomen lindor? Por me kalimin e kohës u ngulit në shoqërinë perëndimore. Përzierja e erëzave, qebapi, pica dhe burgerat (hamburgeri, sanduiçi) tani janë elemente të vendosura të kulturës britanike, prapëseprapë ato fillimisht nuk ishin britanike.

Shoqëritë myslimane kanë qenë tradicionalisht pluraliste.26 Teologjia myslimane i kujton njerëzimit se larmia është një faktor pozitiv dhe natyral në jetë, ku njerëzit mund të bashkohen për të mësuar për njëri-tjetrin.

(El-Huxhurat 49:13)

Paraqet:Sabri Selmani

__________________
Vetem me ndihmen e Zotit arrihet qellimi.