Për herë të parë interpretohet live në Tiranë një nga shkrimtarët më të rëndësishëm austriakë të gjysmës së parë të shek.XX, Arthur Schnitzler.

Rastin dhe fatin e mirë për të dëgjuar për herë të parë live në origjinalin gjermanisht një nga shkrimtarët më të rëndësishëm austriakë të gjysmës së parë të shek.XX, Arthur Schnitzler-it, e patën studentët e gjermanistikës në Tiranë. Dje në mbrëmje, në kinemanë e vogël të Qendrës Ndërkombëtare të Kulturës ku Ambasada Austriake kishte ftuar aktorin vjenez Christian Dolezal. Për dy orë artisti 36-vjeçar ka sjellë një pjesë nga proza Schnitzler-it i cili zuri hapësirën më të madhe të interpretimit dhe pjesa tjetër iu la dramturgut austriak Hermann Beil. E menduar për një audiencë mbi 300 vetë, mbrëmja e djeshme përfundoi në një rreth të ngushtë gjermanishtfolës, për arsye të dobëta organizative të aktivitetit. Sidoqoftë, ishte një rast për t’i bërë homazh në Shqipëri një personaliteti si Arthur Schnitzler (1862-1931), ndërsa përkthimi i ndonjë vepre të tij në shqip do të ishte vërtet ngjarje. Ai është kumbari i filmit të fundit të Stanley Kubrick-ut, “Eyes Wide Shut” 1999. Regjisori u mbështet në novelën e Schnitzler-it “Roman i ëndrrës”. Ky intelektual jetoi gjatë gjithë jetës së tij në Vjenë, qyteti i aristokratëve. Në veprën e tij letrare hyjnë drama, poezi dhe prozë.

Më të njohurat drama prej tij janë “Anatol” (1893) e cila bën fjalë për lidhjet dhe melankolinë e një playboy; “Leibelei” (1896) ku flet për një vajzë të ëmbël e shumë të dhënë pas seksit; “Reigen” (1903) dhe “Profesor Bernhardi” (1912) e cila i adresohet anti-semitizmit në shoqërinë vjeneze. Kur në vitin 1938 Hitleri bëri të vetën Vjenën, teatri më prestigjioz i qytetit zotohej se do ta pastronte skenën e tij nga “hebrejtë e fëlliqur” si Schnitzler-i. Përveç anti-semitizmit (Schnitzler ishte hebre), temat që ai ka trajtuar më shumë dhe më me intelektualizëm janë dashuria, seksi, dhe vdekja për të cilat kishte kulturë të gjerë nga studimet për psikologji dhe nga oreksi i tij madh seksual, siç del nga shënimet në ditarin e tij. Lidhjet e tij me psikanalizën janë të qarta. Kjo del edhe nga një letër që Sigmund Freud-i do të shkruante me admirim njëherë: “Kam përshtypjen se ju keni mësuar përmes intuitës – nëpërmjet saj dhe si rezultat i introspeksionit të ndjeshëm – gjithçka që më është dashur të nxjerr në dritë me punë të mundimshme tek persona të tjerë.”

Letërsia e këtij njeriu është perceptuar si imorale dhe kritikuar qoftë në Evropë, qoftë në Amerikë. Por Schnitzler nuk ka të bëjë as me moralistët dhe as bën moral. Subjekti për të është i njëjti: dashnori dhe një dashnore ose dy. Sipas kritikës pushteti i tij qëndron tek krijimi i atmosferës që i ngjan mbrëmjeve vjeshtore të mbushura me remineshencë. Probleme tragjike ngrihen kohë pas kohe, krizat mbërrijnë, katastrofa ndodh, por është një katastrofë personale, e cila pranohet me një dorëheqje ironike nga heroi aristokrat, dhe një psherëtimë që ia shton repertorit të përvojës së tij. Ky është personazhi tip i veprës së Schnitzler-it.

Ai zbulon psikologjinë e intimitetit. Detajet e rrethanave kanë fare pak rëndësi për të dhe thotë gjithçka që mund të thuhet. Kalimi i paevitueshëm nga një marrëdhënie e vjetër tek e reja dhe drita e vjetër e dashurisë që kalon tek një dashuri e re. Këta janë heronjtë dhe heroinat e Schnitzler-it. Thelbin e të cilëve pak a shumë e ka përcjellë Kubrick me aktorët Nikol Kidman e Tom Kruiz në filmin “Eyes wide shut”. “Romani i ëndrrës” (1926) i cili me shumë vështirësi e gjeti publikun pas shumë vitesh do të binte në sy me realizimin e këtij filmi. Seria e dramave dhe novelat e tij e kanë rigjetur dritën e botimit në vitet 2000. Sot studiuesit vendas të botës gjermanofolëse e konsiderojnë të denjë këtë autor për të qenë i detyrueshëm në programet mësimore.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.