PLANI "B" NË LOJË?

Ndoshta plani "B" përkatësisht rikthimi te opcioni i "kundërndarjes territoriale", do t'i imponohet Kosovës në javët që vijnë. Kjo do të thotë që nëse Serbia e imponon ndarjen e Kosovës, ai veprim do të shkaktonte edhe shkëputjen e Luginës së Preshevës nga Serbia.

Dr. Milazim KRASNIQI

Nëse gjendja faktike në terren do të ketë ndikim në fatet e ardhshme të Kosovës më shumë se sa letrat e Marti Ahtisarit, atëherë e ardhmja mund të jetë me shumë probleme dhe paqartësi, pavarësisht se çfarë do të shkruhet edhe në rezolutën e ardhshme eventuale të Këshillit të Sigurimit.Kosova tash tetë vjet është e ndarë në pjesën veriore, e cila efektivisht qeveriset nga Beogradi, ndërsa formalisht nga UNMIK-u dhe në pjesën jugore, e cila efektivisht dhe formalisht qeveriset nga UNMIK-u, ndërsa virtualisht edhe nga institucionet e përkohshme të vetëqeverisjes. Pra, ndarja në terren për këto tetë vjet të adminsitrimit civilo-ushtarak ndërkomëbar mbi Kosovën, ka qenë faktike. Në pjesën veriore të Kosovës, që përfshinë qytetin e ndarë të Mitrovicës, Zveçanin, Leposaviqin, Leshakun e Zubin Potokun, tash tetë vjet kanë vazhduar të funksionojnë ligjet serbe, ka qarkulluar monedha serbe dhe kanë vepruar organet serbe të sigurisë. KFOR-i, duke qenë korniza e sigurimit të jashtëm të Kosovës, ka qenë kornizë e sigurisë edhe për strukturat paralele serbe. Ndërsa, UNMIK-u ka qenë në rolin e procesmbajtësit, i cili ka shënuar ngjarjet që kanë bërë vaki në territor.

Ndër të tjera, UNMIK-u ka mbajtur shënime të përpikëta edhe për plagosjen e pjesëtarëve të policisë së vet nga bandat serbe, por para drejtësisë nuk ka arritur ta dërgojë askend. (UNMIK-u e mban në burg Albin Kurtin, për organizimin e një proteste, në të cilën janë vrarë protestuesit, ndërsa paramilitarët serbë që patën organizuar sulme me bomba ndaj policisë së UNMIK-ut, janë të lirë.)

Komisioni faktembledhës i OKB-së, i ngritur sipas kërkesës së Rusisë, në të vërtetë është ngritur dhe vjen në Kosovë, për ta afirmuar ndarjen e Kosovës, ashtu si ajo është në terren. Nëse shkojnë në veri, ata do të shohin se atje vërtet është bërë Serbi, dhe se e tillë është bërë nën administrimin e organizatës që ata e përfaqësojnë. Ata nuk do të kenë asnjë mundësi të hartojnë një raport korrekt e të mos e pranojnë faktin që Kosova në terren është e ndarë. Ndërsa, një raport i tillë do ta kontestojë planin e Marti Ahtisarit dhe do të mund të legjitimojë shpalljen e ndarjes së pjesë veriore të Kosovës nga shteti i ri në formim. Atëherë do të fillojë periudha e "riintegrimit", me negociata të veçanta me palën serbe e me Serbinë, me ndihmën dhe ndërmejtësinë ruse. Kjo ndërmjetësi ruse do ta rikthjeë rolin e Rusisë në Ballkan dhe do ta rrisë rolin e Putinit në radhët e nacionalistëve rusë. Ndërsa, ai rol i rritur në sytë e nacionalistëve, i duhet Putinit, që të sigurojë kontinuitetin e pushtetit me Sergej Ivanovin në zgjedhjet presidenciale të vitit të ardhshëm. Nëse kriza edhe shpërthen, si pasojë e ndarjes së Kosovës, Putini mund t'i fërkojë duart që e ka mbajtur NATO-n edhe për një kohë të preokupuar në Ballkan, larg kufijve të vet.

Drejtuesit shqiptaro-vendorë të Kosovës, që nga presidenti e deri te zëdhënësja e kryeministrit, nuk ua kanë ngenë këtyre cikërrimave të terrenit. Ata po e kryejnë me shumë sukses detyrën e zëdhënësve të administratës amerikane, duke na treguar atë që e dimë të gjithë. Ata tërë kohën po na tregojnë se çka po mendon administrata e Bushit për Kosovën. Por, ata po e harrojnë një fakt logjik: administrata amerikane po flet nga pozicioni i vet, që do të thotë se nuk e përfaqëson pozicionin e Serbisë. Po të ishte për administratën amerikane, pavarësia e Kosovës do të pranohej moti, por pengesë e pranimit të saj është Serbia. Ndërsa, Serbia edhe më tutje, po thotë haptas dhe me arrogancë të shtuar, se nuk do ta pranojë pavarësinë e Kosovës, aniqë janë në dijeni të qëndrimit amerikan.

Nëse mbahet kjo politikë refuzuese, dhe duket se do të mbahet, atëherë varianti më logjik i politikës serbe është ndarja e Kosovës. Edhe pse SHBA-të dhe NATO-ja janë kundër ndarjes, ndarja në terren është faktike. Deklaratat nuk e ndërrojnë këtë gjendje, ndërsa larg logjikës është që mund të përdorën armët e NATO-s për ta ndryshuar gjendjen faktike në terren. E kjo do të thotë se ndarja mund të jetë një fakt ndërkombëtarisht i njohur. Ajo nuk do të pranohet si e atillë, por do të jetohet me të.

Riintegrimi i Luginës së Preshevës, e cila në një variant më të butë se veriu i Kosovës, ishte rebeluar ndaj Beogradit, ka ndodhur më lehtë për shkak se Kosova nuk ka mbajtur qëndrim në favor të rezistencëssë tyre. Pacifikimi i Luginës së Preshevës, i bërë edhe me ndihmën e Prishtinës e të Tiranës, i ka hapur rrugë inkurajimit të Serbisë për të luajtur pa frikë me letrën e ndarjes së Kosovës. Përndryshe po të ishte ruajtur aktive ajo vatër krize, e ndërlidhur me statusin e Kosovës, Lugina e Preshevës do të mund të fitonte vetë më shumë e edhe do të bëhej pengesë e ndarjes së imponuar të Kosovës. Ndoshta bash për ta nxjerrr jashtë loje këtë rol të saj, u nxitë rebelimi i atjeshëm, kur nuk e kishte kohën e duhur.

Shtrohet dilema: çka më tutje? Ndoshta plani "B" përkatësisht rikthimi te opcioni i "kundërndarjes territoriale", do t'i imponohet Kosovës në javët që vijnë. Kjo do të thotë që nëse Serbia e imponon ndarjen e Kosovës, ai veprim do të shkaktonte edhe shkëputjen e Luginës së Preshevës nga Serbia. Edhe ashtu Leposaviqi e Leshaku i janë ndajmbathur Kosovës në vitin 1953, si kompensim për marrjen nga Serbia të Luginës së Preshevës. Prandaj, nëse Serbia luan me kartën e ndarjes së Kosovës, mund të rifutet në lojë projekti i rikthimit të gjërave në vendin e vet: territoret shqipare të Luginës të Preshevës, (Kosova Lindore) t'i kthehet trungut të vet dhe terrritoret e bashkëngjitura serbe t'i kthehen Serbisë. Në atë rast, nuk do ta kishte vetëm Serbia planin B të ndarjes së Kosovës, por edhe Kosova do ta kishte planin B të ndarjes së Serbisë. Ky ekuilibër pastaj do të mund të ftohte gjakrat e ekstremistëve serbë, që duan të zhvatin territore, pa u hyrë ferrë në këmbë. Ose do t'i detyronte ta paguajnë edhe ata me territore çmimin e aventurizmave të vet.


Paraqet:Sabri Selmani
Gjermani

Rreziku për shtyrjen e definimit të statusit


Bajrush BEHRAMI



Faktmbledhësit e KS të OKB-së që do të takohen me serbët do të bombardohen dhe do të aktrojnë viktimën në marshin e tyre drejt Kosovës. Kjo kolonë e organizuar nga politika e Beogradit në vete përmban rrezikun e shtyrjes, apo zvetënimin e Pakos së Ahtisarit dhe që rrjedhimisht fillimi i dhunës së pakontrolluar në Kosovë. SHBA-të janë ato që së bashku me partneret tjerë duhet që ta evitojnë këtë.
Tashmë kur përfundimi i statusit politik të Kosovës është në fazën përfundimtare, pozicionimi dhe retorika e ashpër e palëve kundërshtare është rritur shumë. Rusia si mbrojtëse tradicionale e Serbisë në njërën anë dhe politika më parimore SHBA-ve me shtetet tjera perëndimore në anë n tjetër si mbështetësit kryesor të Kosovës në rrugëtimin drejt pavarësisë së mbikëqyrur, mund të themi se është klima që po i karakterizon këto dy tabor në arenën ndërkombëtare. Rusia si një fuqi më shumë se regjionale që donë të respektohet në arenën ndërkombëtare ka ngritur një klimë të "papërshtatshme", siç cilësohet nga analist dhe komentator të ndryshëm, lidhur me Kosovën: Shumë sish këtë e shohin si acarimin më të madh të klimës politike pas së ashtuquajturës fazës së luftës së ftoftë që pat ekzistuar me decenie në mes ish BRSS-së dhe perëndimit në të kaluarën.
Faktmbledhësit që do të vijnë në Kosovë këto ditë, do të informohen ashtu siç janë informuar radhazi shtetet anëtare të KS nga misioni i OKB-së në Kosovë, i cili mision i emërtuar si UNMIK dhe që faktikisht e ka mandatin dhe pushtetin në Kosovë. Fakti se në përbërje të këtij grupi do të jenë po këta përfaqësues të KS të cilët shumica e tyre e përkrahin Planin e Ahtisarit, po natyrisht që po aty do të jetë edhe përfaqësuesi i Rusisë, e cila ka kërkuar që për këtë mision "faktmbledhësish", por që pesha e tij realisht do të duhet që të humb në shumësinë e vendeve të përfaqësuara në këtë mision. Dhe ky është një fakt që duhet përshëndetur. Por fakti tjetër dhe me plot rrezik është paralajmërimi i serbëve për një 'marshim" të tyre pikërisht në ditën kur faktmbledhësit do të jenë në Kosovë. Thuhet se pjesëmarrja do të jetë e madhe. Madje përmendet shifra deri mbi 100 mijë që thuhet se janë të zhvendosur nga Kosova. Organizatorët e tërë kësaj kanë qëllimin e caktuar politik, në mënyrë që të ushtrojnë trysni sa më të madhe mbi faktorin ndërkombëtar se gjoja kthimi i këtyre serbëve është i pamundshëm në këtë kohë dhe po aq i pamundshëm do të bëhet kthimi i tyre, sipas kësaj politike, nëse Kosova e fiton pavarësinë e mbikëqyrur sipas Planit të Ahtisarit, dhe që mundësisht të diskualifikohet misioni ndërkombëtar në Kosovë që siç e kualifikojnë këta zëra si "përkrahës të shqiptarëve". Natyrisht se faktori ndërkombëtar në krye me SHBA-të nuk do të duhej që të bien pre e këtij "karnevali", sepse tashmë të gjithë i kanë të njohura ato çfarë ka zier kuzhina e Beogradit për një periudhë të gjatë sa janë ndërkombëtarët në Kosovë dhe sa ka hequr faktori ndërkombëtar me Serbinë e cila me luftërat e shumta ka bërë një kasaphane të vërtetë në Ballkan. Agjenda e faktmbledhësve në Kosovë që të vizitojnë veriun e Kosovës dhe enklavat serbe nuk është një punë e mençur e KS, sepse ky është një rrezik se "tregimet e serbëve" mund të kenë peshë dhe shtyrja e definimit të statusit do të jetë në agjendën e KS përderisa të kthehen të zhvendosurit të cilët nuk do të kthehen kurrë, sepse ata janë vetëm objekt në duar të politikës së Beogradit për të arritur qëllimet e kësaj politike anti moderne për kohën.
Në një vend që ende nuk e ka të definuar statusin siç është Kosova, është normale se droja nga shpërthimet është e madhe dhe nëse statusi i saj nuk definohet sipas kompromisit të Grupit Negociator lidhur me decentralizimin, të përshkruar në Pakon e Ahtisarit, ku serbët kanë një qeverisje të lartë në Kosovë. Atëherë dhuna dhe gjakderdhja është e pa evitueshme. Për këtë kanë menduar mire edhe organizatat që merren me problemet e refugjatëve, siç është UNHCR. Kjo organizatë ndërkombëtare ka një vit që ka përgatitur një kamp për refugjat afër trekëndëshit të rrugës, Prishtinë-Mitrovicë-Kastriot. Sipas shumë njerëzve ky kamp është krijuar për serbët të cilët do të aktrojnë viktimën në rast se Kosova e fiton statusin e saj sipas Pakos së Ahtisarit. Gjendja jo e mirë mbisundon edhe në Luginën e Preshevës, sepse edhe atje shqiptarët nuk janë as përafërmi të fitimit të të drejtave të tyre legjitime që u takojnë, krahasuar me serbët e Kosovës. Prandaj vatrat e krizës ende janë prezentë në këtë pjesë të Ballkanit dhe këto vatra mund të eliminohen një herë e mire vetëm nëse merret parasysh vullneti i shumicës dhe ky vullnet merr legjitimitetin e duhur para KS të OKB-së.
Është me rëndësi që fqinjët e Kosovës, Maqedonia dhe Mali I Zi kanë pak a shumë një qëndrim të njëjtë sa i përket Kosovës të cilat dikur ishin në kuadër të ish federatës jugosllave dhe qëndrimi i tyre dikur nuk dallonte nga ai i Serbisë.
|Serbia është duke i qitur nga fyti i saj kafshatat e fundit që dikur i pat pushtuar me forcën e armëve, sepse edhe elita politike e saj e ka shumë të qartë se çdo gjë ka marr fund sa i përket kthimit të Kosovës dhe kontrollimit të saj. Qartësia e kësaj teze është dukur në horizont me ndërhyrjen e NATO-s në Kosovë. Perëndimi nuk guxon që të tërhiqet prapa dhe ta humb atë që ka investuar.

Ekziston një hendek i thellë midis fasadës dhe gjendjes reale në Kosovë. Të cilësuarit si "akte terroriste serbe", qoftë nga faktori perëndimor apo dhe ai zyrtar shqiptar, i asaj çka precipitoi ditët e fundit në Mitrovicë, është një tentim për të minimizuar apo për të anashkaluar shkaqet thelbësore të gjendjes së tanishme. Ato në realitet nuk janë "akte terroriste paramilitarësh serbë", por veprime taktike në funksion të një strategjie të përhershme nacionaliste të shtetit serb (dhe jo vetëm të regjimit të Millosheviçit), veprime që zhvillohen si rezultat i favorizimit prej rrethanave të krijuara. Si para, gjatë dhe pas konfliktit, linja serbe ka qenë po ajo: herë në tërheqje, herë në mësymje, herë djallëzore e herë të drejtpërdrejtë, përkundër linjës shqiptare me karakter difensiv, pacifist. Linjës shqiptare që në kuptimin e vet përmban dëshirën e pakufi për tërheqje, mirëkuptim dhe martirizim, duke sakrifikuar për hir të disa koncepteve që u serviren për konsum propagandistik si dhe për hir të kapitullimit të elementit apo klasës politike përpara interesave të të tjerëve-interesat dhe zhvillimet organike në funksion të kuptueshmërisë së shoqërisë kombëtare.
Përballë këtyre dy linjave diametralisht të kundërta, midis asaj serbe dhe shqiptare, lindin raporte mospërfillëse apo diskrimini në dëm të faktorit shqiptar. Këtë vlerë merr linja shqiptare edhe prej faktorit të konsiderueshëm ndërkombëtar, i cili tek faktori shqiptar sheh të pamundurin, të pafuqishmin, të pavetëdijshmin për veten, të vetësakrifikuarin, të vetëmartirizuarin, të mëshiruarin; mbi kurriz të të cilit mund të shpalosësh qetësisht kartat e kompromisit apo të allishverishit politik.
Veprimet e ditëve të fundit në Mitrovicë kanë një rrjedhë logjike dhe janë të gjitha gjasat që të pasohen edhe me të tjera të ardhme në funksion të linjës serbe. Kjo duke u nisur nga disa arsyetime:
Së pari, lëvizjet politiko-ushtarake të perëndimit kundrejt Serbisë në lidhje me Kosovën, nuk duhen gjykuar apo interpretuar si ndërgjegjësim i tyre karshi faktorit të keqpërdorur shqiptar në Ballkan, karshi padrejtësive të kryera prej tij vetë në kohë të tjera, rrethana të tjera. Ato vijnë si rezultat i rregullimit të ekuilibrave gjeopolitikë të perëndimit me fuqitë lindore si fitim në terrenin ballkanik të zonave të influencës si pasojë e dobësimit të lindjes (bllokut rus). Shqiptarët e Kosovës, të shkelur në të drejtat e tyre, u konsideruan si një shkak i mirë për të ndëshkuar Serbinë antiperëndimore, si i vetmi shtet në Ballkan me kahje proruse. Dhe si në çdo konflikt, duke vlerësuar të qenit faktor të konsiderueshëm në rajon vetë Serbinë, në tavolinat e diplomacisë dhe politikës lihen të hapura shtigje dhe kaluzola që mund të shërbejnë në të ardhmen për kompromise të mundshme.
Së dyti, duke u zhvilluar konflikti mes Serbisë dhe bllokut perëndimor, ndërsa shqiptarët në territoret e të cilëve zhvilloheshin lëvizjet ishin një sfond justifikues (i rastësishëm apo i parëndësishëm) përllogaritjet do të orientoheshin në funksion të interesave të këtyre dy palëve. Shqiptarët vetë, duke luajtur rolin e martirit, arsyetonin dhe ushqeheshin me iluzionin se kësaj radhë perëndimi po luante në drejtim të interesave kombëtare shqiptare. Realisht, përkimi i interesave deri në një farë shkalle të çonte drejt kësaj. Por me gjithë atë përkim të pjesshëm, faktori shqiptar kurrsesi nuk mund të përbënte një faktor ndikues ë rrjedhën e veprimeve, për të mos qenë vetëm përfitues i fatit, por për të aktivizuar ato elementë që prej këtyre zhvillimeve liheshin mënjanë apo rrezikonin mospërmbushjen e interesave të tyre kombëtare. Ai, domethënë faktori shqiptar, do të mbetej si përherë në rolin e zëdhënësit dhe lavdthurrësit për "fitimtarin" edhe në rastet kur do të shpërfilleshin elmentë të interesave të tij.
Së treti, duke pasur parasysh shtigjet për të cilat folëm më lart, në tavolinat e marrëveshjeve mes serbëve dhe perëndimorëve, u konkludua dhe në disa pika që gjithsesi përbënin një negacion për problemin shqiptar të shtruar për zgjidhje (favorizuar nga momentet e rieuilibrimit të fuqive të mëdha). Kështu u la, qoftë edhe formalisht, e shkruar se Kosova është pjesë integrale e Jugosllavisë. Gjithashtu, u pranua në kuadër të kësaj, hyrja në një kohë të favorshme e trupave ushtarake serbe përsëri në Kosovë si dhe kontrolli prej serbëve i "monumenteve historike fetare" në territorin e Kosovës.
Së katërti, në tavolinat e bisedimeve si përpara, gjatë apo dhe pas konfliktit, opcioni i ndarjes së Kosovës ka qenë prezent midis palëve ndërbiseduese, qoftë edhe në format e ndryshme si ai i "kantonizimit" apo i enklavave të përqëndruara serbe dhe rome. Duhet të kemi parasysh se në projektet strategjike serbe, ndarja e Kosovës konsiderohet si "rasti më i keq i pranuar prej tyre, të detyruar nga rrethanat". Kjo ka qenë si mundësi dhe para konfliktit e deklaruar prej liderit të sotëm opozitar Vuk Drashkoviç.
Së pesti, ndërkohë që shqiptarët të dehur prej "fitores" së tyre të dhuruar prej të tjerëve dhe për interresa të të tjerëve nuk ndoqën me shqetësim përqëndrimin e popullsisë dhe të trupave militare serbe në masë të konsiderueshme në rajonet veriore të Kosovës, rajone që përbënin dhe qëllimin e fundmë strategjik të Serbisë. Ai përqëndrim detyrimisht do të krijonte më vonë, në ballafaqimin e raporteve të popullsisë shqiptare me atë serbe, një "fakt të kryer" të serbizimit të rajonit.
Së gjashti, për t'u orientuar se konflikti nuk u zhvillua me qëllim kryesor të drejtën e mohuar të shqiptarëve, duhet të kujtojmë se u "harruan" të shënoheshin në marrëveshjet dhe rezolutat e paqes mijëra shqiptarë që gjendeshin në burgjet e Serbisë. U injoruan gjithashtu dhe të drejtat e shqiptarëve të tjerë që administrativisht gjendeshin në territore jashtë Kosovës administrative, ato të Medvegjes, Preshevës e Bujanovcit. Edhe ata natyrisht bëjnë pjesë në bashkësinë e madhe etnike shqiptare, por për to ende nuk po ndjehet ndonjë lloj mesazhi shpresëdhënës.
Së shtati, përveç interesave globale të perëndimit, veprojnë edhe interesa natyrale të shteteve përbërëse të trupave shumëkombëshe në Kosovë. Dhe çuditërisht, por jo rastësisht, në pjesën më nevralgjike të Kosovës, në rajonet veriore dhe verilindore (ku bën pjesë edhe Mitrovica) u instaluan trupat franceze të KFOR-it. Pa paragjykuar, por për të qenë realistë, qëndrimi i tyre ka qenë në favor të moskthimit të shqiptarëve në shtëpitë e tyyre, në favor të mbrojtjes së serbëve të shumëfishuar dhe të përqëndruar në atë zonë (strategjike për Serbinë siç thamë), në favor të shkeljes së rezolutës për trupat militare dhe paramilitare serbe, në bazë të së cilës ato duhet të gjendeshin në një vijë 5 kilometra larg kufirit të Kosovës. Dhe ndërkohë ato gjenden me shumicë në territorin e mbikëqyrur prej tyre (francezëve) dhe veprojnë lirisht përkundër shqiptarëve. Përsëri pa paragjykuar, duhet të marrim në konsideratë lidhjet tradicionale franko-sllave që gjithsesi nuk mund të injorohen edhe në këto kohëra.
Së fundmi, kthimi i ekipit serb të minierës së Trepçës në vendet e tyre dhe zotërimi i saj edh në momentet aktuale prej serbëve, jep një arsye që së bashku me çka parasshtruam më lart, e vendosin Mitrovicën përballë një pikëpyetjeje të madhe e bashkë me Mitrovicën dhe prononcimet deklarative të politikës se "nuk ka ndarje të Kosovës".
Zhvillimet e fundit në Mitrovicë paraqesin dhe njëherë profilin mjeran të politikës të të dy krahëve, që në asnjë moment nuk tërheq vëmendjen dhe nuk reagon për rreziqet që vijnë ende prej Serbisë. Ata, politikanët shqiptarë, me papërgjegjshmërinë dhe pafuqishmërinë e tyre të pajustifikueshme, subjektive, përforcojnë qëndrimin e tyre prej qehajai, pa u përpjekur të kthehen në një faktor të konsiderueshëm. Themi në të dy krahët e kufirit shqiptar, sepse çështja e Mitrovicës, Kosovës apo edhe e pjesëve të tjera shqiptare në kufij të tjerë politikë nuk mund të jetë çështje lokale, krahinore, por e të gjithë shoqërisë kombëtare shqiptare të kudondodhur. Pa unifikuar mendësinë dhe veprimin politik shqiptar, nuk mundet kurrsesi të kuptohet seriozisht se çka ndodh dhe do të ndodhë në tërritoret e tyre.
Serbia edhe më tej do të ndjekë linjë të saj, atë të nacionalizmit agresiv kundrejt territoresh të të tjerëve. Faktori ndërkombëtar përsëri do të vazhdojë të luajë për interesa të vetat. Ndërgjegjësimi i politikës shqiptare lypset të ndryshojë kahje, të dalë prej pasivitetit, difensives dhe të orientohet për nga interresat shqiptare kombëtare. Veprimi i vetëm i dy linjave të para, pa atë të ndjeshme shqiptare, do të vazhdojë ta lërë Mitrovicën (e ndoshta prej zhvillimesh të papritura politike edhe vetë Kosovën) një pikëpyetje me rrezikun e përhershëm të përmbysjes së realiteteve të deritanishme.

Qemal Velija