Që nga fillimi i vitit 1945, kur Matjani vazhdonte të ishte i arratisur në mal, forcat komuniste kishin bërë disa aksione për kapjen etij, por që të gjitha kishin dështuar. Kështu në vitin 1947 forcat komuniste arritën ta rrethonin Hamitin në Zherrje të Peqinit, operacion ku merrnin pjesë forca speciale të ndjekjes të ardhura nga Fieri, Lushnja e Elbasani. Këtë operacion e drejtonte vetë Kolonel Rrahman Ruçi, Kryetar i Degës së Lushnjes dhe djali i tezes së Hamit Matjanit. Në këtë rrethim u vra vëllai i Hamitit, Ibrahimit së bashku me dy djemte Dalipin dhe Hajdarin, dhe djali i vëllait tjetër Hasani. Po kështu u vranë dhe disa pjestare të tjerë të çetës. Në këtë rrethim u zhvillua një luftë e ashpër dhe për disa orë në mes dy palëve pati shkëmbime të pandërprera zjarri. Nga e gjithë çeta, mundi që të shpëronte vetëm Hamiti, i cili u plagos rëndë dhe gruaja e tij Fatimeja së bashku me Nuri Plakën. Arratisja e Matjanit nga ai rrethim i hekurt që i kishin bërë forcat e Divizionit të mbrojtjes të përforcuara me forca të tjera speciale, bëri një bujë shumë të madhe në të gjithë vendin. Komunistët, për tu hakmarrë, i dogjën shtëpinë e tij në fshatin Matjan të Peqinit dhe i internuan gruan e tij (të parë) së bashku me djalin e vogël Xhavitin e disa të afërrm të tjerë të familjes. Lidhur me këtë arratisje të Hamit Matjanit, disa vite më vonë vetë Enver Hoxha akuzoi Kolonel Rrahman Ruçin, Kryetarin e Degës së Brendeshme të Lushnjes që kishte udhëhequr personalisht rethimin duke i thëne se ai qëllimisht ja kishte lënë shteguin e hapur Matjanit për tu larguar nga që e kishte djalë tezeje.

Pas kësaj akuze Ruçi u arrestua dhe u dënua me burgime të gjata e internime. Nga fundi i vitit 1947, Matjani duke mos e përballuar dot më situatën në të cilën ndodhej, kaloi kufirin shtetëror duke dalë në Greqi. Në zonën e malit të Gramozit, pak para se të dilte nga toka shqiptare takoi një bari të cilit i dha një letër për ta dorzuar ne postën kufitare që nuk ishte shumë larg prej andej. Në atë letër Matjani shkruante: “Hamit Matjani po largohet për në Greqi se është plagosur rëndë, porsa të shërohet ai do të kthehet prapë në Shqipëri për të luftuar komunizmin”. Kur nuk kishin kaluar vetëm pak ditë nga arratisja e Matjanit, forcat e ndjekjes arritën që të kapnin në fshatin Dëshiraj të Peqinit, gruan e tij Fatimen me ghithë vajzën e vogël Hedijen (jeton ende dhe sot) për të cilën propaganda komuniste në atë kohë për të krijuar në popull urrejtje kundër Matjanit, kishte hapur fjalë se ai e kishte therruar atë me dorën e vet që të mos diktohej nga të qarat e saj kur ishte i rrethuar e ndiqej nga komunistët ne mal. Gruaja Fatimja bëri 15 vjet burg dhe vdiq në Lushnje në vitet 60-të. Gjate vitit 1945-1946 Sigurimi i shtetit kishte te dhena se Gjenerali anglez Hoxhson (perfaqsues i qeverise Britanike në Tiranë) kur dilte për gjueti në malet e Martanieshit isthe takuar me Hamit Matjanin.

Mbreti Zog u kthye nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës në fundin e tetorit të vitit 1951, dhe në atë kohë thuhej se ai kishte blerë gjatë asaj vizite atje disa prona dhe për atë gjë kishte harxhuar një shumë të madhe me flori. Përpara se të kthehej, aty nga fundi i vitit 1951-52. Mbreti Zog u takua dhe njërherë me Jaceviçin dhe të dy së bashku me Hysen Selmanin (kolonel. Komandant i Gardës Mbretërore që nga koha e Monrakisë në Shqipëri) diskutuan se cilët do të ishin ata që do e shoqëronin Matjanin për në misionin e tij përfundimtar të zbarkimit në Shqipëri. Pas shumë bisedimesh, më në fund Zogu e oficeri i CIA-s Jaceviçi ranë dakort se njerzit më të përshtatshëm që do bashkoheshin me Matjanin në atë mision special ishin Zenel Shehu, Halil Branica e Haxhi Gjyla, që të tre ish ushtarakë besnikë të monarkisë. Nga fillimi i vitit 1952, Hamit Matjani u shkroi disa letra qeverive mbretërore të disa shteteve Evropiane, ku u kërkonte mbështetjen e tyre lidhur me zbarkimin e tij në Shqipëri dhe përmbysjen e qeverisë komuniste të Enver Hoxhës. I bazuar në përvojën e tij që nga viti 1945, (kur komunistët kishin ardhur në fuqi) me desantimet e tija të herpasherëshme duke hyrë e dalë nga Shqipëria për gati dhjetë herë, ai ju bënte të ditur kancelarive të qeverive mbretërore të Europës Perendimore se kishte ardhur momenti i përshtatshëm per të rrëzuar qeverinë e Enver Hoxhës.

Kështu në një nga ato letra Hamit Matjani shkruante: “Gjendja ekonomike në vend është shumë e keqe, po kështu dhe situata ushtarake. Ushtria e kazermave nuk ka fare moticacion për të luftuar në një rast ndërhyrje nga jashtë. Nuk ka zgjidhje tjetër, veçse të presin ditën, kur diçka do të ndodhë. Ka dhe shumë oficerë të cilët kanë shumë dyshime mbi regjimin. Të vetmit që janë të vetëdijshëm dhe me qëllim në vetvete, janë oficerët e Sigurimit të Shtetit. Policia e rendit është e ndarë përgjysëm. Janë krijuar njësi të reja speciale me qëllimin e vetëm për të luftuar grupet desante që hyjnë në vend nga jashtë kufirit. Këta njerëz jetojnë të izoluar nga pjesa tjetër e forcave dhe jetojnë shumë mirë, madje shumë më mirë se oficerët” Ndërkohë Jaceviçi së bashku me Zogun kishin zgjedhur me mirkuptim tetë shqiptar për misionin special të zbarkimit në Shqipëri. Në dosjet e tyre thuhej se ata ishin të një niveli inteligjencie mbi mesataren për një specializim të gjatë pune e tepër të veçantë për radio e dëshifrim, jo në një shkollë ushtarake, por në një zonë tepër sekrete në Frankfurt të Gjermanisë.

Imazhe te Ngjitura

2.jpg (20.1 KB, 53 vezhgime)

__________________
Kujt i vjen turp nga skamja e vet,
dhe s`njeh as nder as vlera.
Atij i them rob i vërtetë,
bir robi dhe të tjera...
( Robert Bërns )

Shumë nga agjentët që ishin dërguar aty nga qendrat e ngritura prej zbulimeve anglo-amerikane si Greqia, Gjermania, Malta, Italia, Kajro etj. kishin përfunduar keq. Pothuajse të gjitha grupet që kishin desantuar si nga deti, toka e ajri kishin rënë në duart e Sigurimit të Shtetit, apo ishin asgjesuar. Vetëm një numër shumë i vogël i tyre kishte mundur që të çante nëpërmjet kufirit tokësorë duke dalë për në Greqi. Radio e vetme shtetërore e Tiranës përditë njoftonte për kapje bandash dhe ju bënte jehonë gjygjeve të tyre që zhvilloheshin të hapura në kinematë e kryeqytetit. Duke parë këtë situatë të krijuar, po ato ditë Mbreti Zog e la vilën e tij luksoze, të cilën ja kishte dhuruar Mbreti Faruk i Egjiptit dhe bashkë me nipin e tij prin Tatin u nis për një vizitë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës me preteksin se donte të blinte atje disa prona. Në të vërtetë qëllimi i kësaj vizite që Mbreti Zog po e bënte me aq ngut, ishte kordinimi i punëve me CIA-në, në lidhje me dështimin e misioneve të nisura nga Gjermania dhe mënyrën e vendosjes së një strategjie tjetër më efektive. Në datën 8 gusht 1951, Mbreti Zog dhe nipi i tij Tati u pritën në Departamentin e Shtetit për një vizitë ceremoniale nga Xhejmes Bombrajt, zëvendes/ndihmës sekretar për çështjet Evropiane. Zogu u takua dhe diskutoi gjatë dhe me Grac Jaceviçin dhe oficerët e tjerë të lartë të CIA-së lidhur me arsyet e dështimeve të njëpasnjëshme të misioneve që kishin desantuar në Shqipëri.

Megjithë këto dështime, CIA kishte vëne re sukseset e shkëlqyera të një personi të quajtur Hamit Matjani, një nacionalist guerilas që dukej se ishte në gjendje të hynte në Shqipëri sipas dëshirës dhe të dilte që andej për në Greqi pasi kishte përfunduar detyrën e ngarkuar. CIA konkludonte për Matjanin duke thënë në dosjen e tij: “Ai është një hero në traditën e Robin Hudit, gjysëm kaçak dhe gjysëm luftëtar lirie, gjysëm analfabet, por më dinak se çdo autoritet shtetëror italian, gjerman apo komunist shqiptar të cilët ishin përpjekur disa herë për ta kapur”. Mbas shumë diskutimesh, Zogu dhe oficerët e CIA-së ranë dakort se Hamit Matjani ishte njeriu më i përshtatshëm për momentet që ndodheshin, i vetmi që kishte dhënë prova se kishte mundësi që të hynte në Shqipëri dhe të vepronte brenda territorit të saj duke iu shmangur patrullave komuniste. Matjani duke qenë i sigurt se e njihte gati pëllëmbë për pëllëmbë gjithë Shqipërinë, kishte ndihmuar amerikanët në përpilimin e hartave e skicave ku jepeshin të dhëna mbi qëndrimet e pikat e forta të policisë e ushtrisë shqiptare. Ai u kishte dhënë amerikanëve dhe një listë me emrat e fshatrave që mbështesin çështjen antikomuniste. Në atë listë përfshiheshin dhe njerzit aleatë të fuqisë, disa prejt të cilëve shërbenin dhe në ushtrinë shqiptare. Jacevici i shpjegoi Zogut se oficerët që ishin në Ushtrinë Shqiptare dhe që ishin kundër regjimit komunist, donin prova konkrete të mbështetjes dhe aprovimit të familjes mbretërore. Ata donin gjithashtu prova të mbështetjes amerikane dhe vetëm atëhere ata do të lëviznin kundër regjimit komunist. CIA i kërkoi Zogut se cilët do ishin njerzit mët ë kualifikuar që do të hynin në Shqipëri dhe kush do të ishte udhëheqësi i tyre që do të hynte në kontakt me oficerët që shërbenin në ushtrinë shqiptare për tju dhënë atyre garancitë që kërkonin. Zogu ju përgjigj atyre se ishte vetëm një grup i vogël që kishte autoritetin dhe kurajon e nevojshme për kryerjen e kësaj detyre. Këta ishin njerzit më besnikë që i kishin qëndruar pranë tij, gjatë udhëtimit kur u largua nga Shqipëria dhe që kishin jetuar me të në Egjipt. Ky grup përbënte atë që quhej Garda Mbretërore dhe personi më i mundshëm absolut për t’i udhëhequr ata ishte pikërisht vetëm Hamit Matjani.

Ai rridhte nga një familje fshatarësh me origjinë nga rrethi i Matit të cilët ishin shërngulur nga fundi i shekullit të kaluar e ishin vendosur afër Peqinit duke formuar fshatin me emrin Matjan. Hamiti për herë të parë u bë i njohur dhe mori famë të madhe pas kthimit të tij nga Italia në vitet 30-të, ku mbaroi një shkollë dy vjeçare per xhandarmëri në Milano. Pas asaj shkolle, ai u emërua Komandant Xhandarmërie në rrethin e Lushnjes. Në vitin 1935, ai lozi një rol shumë të madh e dominat në shtypjen e rebelimin antiqeveritar që njihet si Kryengritja e Fierit. Duke e ditur besnikërinë e Matjanit karshi Mbretit Zog, oficerët antizogist me në krye kapitenin Riza Cerova, kishin pritur largimin e tij për në nënprefekturat e Beratit për inspektim dhe pastaj kishin shpërthyer kryengritjen. Matjani menjërherë u kthye në zonën e Fierit e Lushnjes dhe me forcat e tija besnike goditi forcat antiqeveritare duke e shtypur rebelimin. Pas asaj, Matjani e ndoqi këmba-këmbes Riza Cerovën deri afër kufirit shtetëror. Mbas shtypjes së kryengritjes së Fierit, Matjani i forcoi pozitat e tija dhe qëndroi në armën e xhandarmërisë deri kur ndodhi okupacioni italian ndaj Shqipërisë në prillin e 1939, ku ai organizoi rezistencën e armatosur në Vlorë. Për atë gjë matjani u arrestua nga forcat italiane dhe doli para gjygjit ushtarak ku ju dha dënimi maksimal me vdekje.

Ekzektutimi i Matjanit ishte vendosur që të bëhej me varje në litar në qëndrën e qytetit të Lushnjes. Vetëm një natë para ekzekutimit, Hamiti mundi që të arratiset nga burgu i Lushnjes të cilin e ruanin italianët. Ai preu hekurat e dritares së qelisë me anë të një share hekuri të cilën ja kishte futur në ushqime miku i tij Qazim Dervishi. Pasi doli nga burgu, Matjani doli në mal dhe formoi një çetë nacionaliste që vepronte në zonat e Fierit, Lushnjes, Peqinit e Kavajës. Në vitin 1943 kur kapitulloi Italia fashiste, Matjani e emërua Komandant Xhandarmërie në zonën e Peqinit. Nga mesi i vitit 1944, kur forcat komuniste kontrollonin gati të gjithë Jugun e vendit, Matjani u largua përsëri nga xhandarmëria dhe doli në mal duke krijuar një çetë të vogël në përbërje të së cilës ksihte vëllanë e tij Ibrahimin, tre nipat Hasani, Dalipin e Hajdarin. Po kështu Matjani ksihte me vete dhe gruan e tij Fatimen. Përveç njerëzve të tij, Matjani kishte në atë çetë dhe dy miqt e ngushtë Ramadan Kelmendin dhe Nuri Plakën. Gjatë asaj kohe Matjani me çetën e tij kishte rënë disa herë në përpjekje me forcat partizane, pas masakrës që Mehmet Shehu bëri në fshatin e Hamitit (Matjan) duke pushkatuar 67 ballistë.

__________________
Kujt i vjen turp nga skamja e vet,
dhe s`njeh as nder as vlera.
Atij i them rob i vërtetë,
bir robi dhe të tjera...
( Robert Bërns )