Agim Vuniqi

Po që se të kuptuarit e demokracisë vlen vetëm për të bërë obstruksion institucional nga njëra palë e cila kërkon më shumë të drejta qytetare (grupi minoritar) dhe në anën tjetër mohon të drejtën kolektive të tjetrit për të vetëqeverisur (shumica), është jo vetëm egoizëm nacional, dhe shkelje e rregullave të demokracisë, por kjo është pengesë për prosperitet për veten dhe vetë kombin të cilit i takon, është shkelje e multietnicitetit.

Vendosjet gjeografike të njerëzve (më vonë kombeve) kanë bartur në vete përveç ndryshimeve klimatike edhe dallimet racore. Konkretisht janë karakterizuar edhe me ndryshime shoqërore që kanë krijuar paradispozita të reja për zhvillime shkencore, dhe shpesh arritjet shkencore u kanë paraprirë proceseve të reja zhvillimore në planin ekonomik dhe në mirëqenie, por kanë qenë edhe sfidë e luftërave për territore të reja dhe shfrytëzim të popujve, duke bërë kështu edhe zhbërjen e shumë popujve të vjetër dhe kulturave të tyre. Dallimet e mëdha gjuhësore, por edhe doket dhe zakonet, janë përshtatur, kanë përcaktuar normat morale duke u bëre standardizime të caktuara etike, që përveç të kuptuarit thelbësor të jetës (të ndjenjave) kanë përcaktuar identitetin, kulturën dhe gjuhën gjatë periudhave të ndryshme historike duke shënuar rritje dhe zbritje të zhvillimit të tyre.

Kërcimet e mëdha shoqërore por edhe të zhvillimit janë të shënuara nga perandoritë (duke bëre shpesh integrime të dhunshme të shoqërive dhe kulturave) që përveç shkatërrimit dhe zhbërjes së shumë popujve autoktonë ka shënuar edhe përparime teknike por edhe ngecje të transformimeve normale të shoqërive dhe zhagitje të proceseve shoqërore.

Pasojat e këtyre zhvillimeve shprehen edhe sot, dhe atë që nga periudha e kapërcimit historik nga politeizmi në monoteizëm, e cila ka krijuar edhe mospajtime të mëdha, por që për atë kohë ka pasur efekt të pakrahasueshëm meqë feja ka përcaktuar normat e sjelljes së individit në shoqëri, ku vlerat humane janë çmuar jashtëzakonisht, dhe që nga ajo kohë ka filluar të ndërtohen raporte të reja në përshtatje të ligjit që për momentin kanë qenë shumë domethënëse. Që nga atëherë janë shprehur edhe tendencat për dominim global jo vetëm ekonomik. Shtrirja e influencës është bë në mënyrë të dhunshme që nga romakët, nga Aleksandri i Madh, nga Napoleoni, nga Hitleri dhe nga Stalini duke pretenduar vazhdimisht dominimin në përmasa globale.

Ajo që dikur pretendohej të arrihej me forcë ka arritur gati të sendërtohet në mënyrë të butë përmes varshmërisë ekonomike por edhe përmes teknologjisë së lartë shumë të sofistikuar të rrjetit global të telekomunikimeve "Internetit" ku miliona njerëzve për menjëherë u servohen informacione të llojllojshme duke krijuar varshmëri globale. Dalë nga dalë kulturat e vogla po shuhen, meqë nuk kanë mjete të mjaftueshme financiare për tu mbajtur gjallë. Ky trend i zhvillimit ka filluar të përcillet me të madhe në botë, që nga organizimet ekonomike, ato humanitare ato fetare, por edhe kulturore. Çdo arritje ka vetëm një njësi matëse atë të profitit me përmasa shumë të mëdha.
Proceset e mëdha integruese do të përpijnë domosdo popujt e vegjël duke tjetërsuar etnikumin e tyre dhe vlerat kulturore. Sovraniteti klasik shtetëror nuk do të ketë përparësitë nacionale të zhvillimit meqë korporatat multinacionale do të diktojnë zhvillimet e reja. Globalizmi si proces por edhe si trend ekonomik nuk do të ketë ndonjë përparësi për popujt e vegjël, meqë globalizmi synon përveç integrimeve ekonomike edhe shtrirjen hapësinore dmth. planifikimin global hapësinor, pastaj globalizimin e të drejtave dhe lirive të njeriut, globalizimin investiv dhe zhvillimor, globalizimin pronësor, ku e drejta e shtetit mbi pronën do të reduktohet tejmase ndërsa e drejta private pronësore do të konceptohet më tepër në përmbajtje globale legjislative.

Prerjet dhe eks-komunikimet në mes kulturave më tepër janë shkaktuar në mënyrë të dhimbshme, dhe të dhunshme, kanë shkaktuar përçarje në mes të njerëzve dhe popujve krejt për shkaqe të një ligësie që ekziston te njeriu-lakmia për të grabitur territore të reja, apo edhe për të rivendosur në mënyre të dhunshme kritere dhe standarde që as përafërsisht nuk janë në pajtueshmëri.

Integrimet e mëdha nuk janë asgjë e re, ato bartin në vete tendencat për shfrytëzim, por që dallohen në përmbajtje. Si gjithnjë ato janë pjesë e proceseve që iniciohen jo vetëm nga zhvillimi tekniko-teknologjik por edhe përpjekja për tregje të reja ekonomike që më herët ekzagjeroheshin dhe shtriheshin përmes kolonializimit të vendeve dhe popujve, por që gjithnjë si kundërakcion kishte luftën për çlirim dhe pavarësim, dhe qëllim parësor kishte qeverisjen vetë me të mirat materiale, që do të thotë se këto procese nuk ishin të lidhura me urrejtje patologjike në mes të popujve por më shpesh ishin të ndërlidhura me interesa ekonomike të grupeve të interesit, prandaj edhe vendet të cilat ishin të pasura me resurse natyrore u ekspozoheshin goditjeve të mëdha, por edhe të influencës kulturore dhe gjuhësore, pa mëdyshje. Pjesë e integrimeve ishin dhe janë edhe krijimi i aleancave ushtarake, që ka si qëllim shtrirjen më të gjerë të influencës, por edhe mbrojtjen e interesave ekonomike dhe ato të sigurisë më gjerë dmth. mbrojtjen e interesave globale gjeostrategjike.

Mendimi kritik i marrëdhënieve shoqërore në botë vazhdon të matet me të drejtën themelore të njeriut dhe lirinë e fjalës, edhe pse ajo vazhdon të shkelet, ngase fjala publike tregon fuqinë e mendimit të vetë individit, që përqafohet nga grupe njerëzish dhe vetvetiu pasqyron interesat e tyre, dhe tejkalon kufijtë administrativ, që nuk pasqyrojnë vetëm ndarjet fizike por edhe ato intelektuale dhe kulturore.

Shqiptarët të cilët janë të kufizuar me barriera të ndryshme të ndarjeve fizike - kufitare, kanë mundësi të pakta për të reformuar qëndrimet e tyre për realitetin, jo vetëm politik, por edhe atë ekonomik, dhe atë religjioz, ata do të përballen edhe me kriteret e rrepta të grupeve të caktuara të interesit-kompanive multinacionale, por edhe të qeverive, si dhe të BE-së duke iu nënshtruar në vazhdimësi standardeve të reja, duke u joshur me karotë dhe premtime jo qartë të definuara.

Përparësitë e integrimit eko-etnik janë të dukshme nëse popullata stimulohet ekonomikisht dhe të gjithë ata që participojnë në programet e përbashkëta do të kenë beneficione ekonomike, duke saktësuar se mbi politikanët e vijës së fortë të minoritetit serbë duhet të bëhet presion dhe se çdo përkrahje e vijës së tyre tyre duhet të pasojë me reperkusione ekonomike.

Prandaj janë të domosdoshme evaluimet si në nivel rajonal ashtu edhe në atë global, duke praktikuar instrumentet e njëjta matëse. Për çdo natë më shumë se 850 milionë njerëz përreth rruzullit shkojnë në shtrat të uritur. Mungesat në ushqim për shkak të fatkeqësive natyrore, konflikteve dhe kolapsit ekonomik shkaktojnë sëmundje të ndryshme dhe vdekje, që aspak nuk mund të lokalizohen, ngase njerëzit dhe mallrat qarkullojnë. Synimet e zhvillimit të KB në këtë milenium është zbutja e urisë ekstreme dhe e mjerimit si çështje prioritare. Më 16 tetor Dita Botërore e Ushqimit (World Food Day) është observuar përgjatë globit, si rast i mirë (oportunitet), për t'u fokusuar në progresin e arriturt për t'u realizuar qëllimi i parashtruar.

Ideja e bashkimit global që ka filluar si aksion i suksesshëm dhe ka arritur të realizoj objektivat edhe si sfidë e të ardhmes. Duke soditur proceset në këtë nivel është për çdo kritikë indolenca e faktorit politik shqiptar dhe pozicionimi i tyre provincial, që për ta ndërtimi i rrugës Durrës-Kukës-Morinë është një ngjarje triviale në agjendën e tyre, edhe pse edhe korridori i tetë dhe korridori i dhjetë e anashkalojnë Kosovën, dhe vetë rruga Durrës-Kukës-Prishtinë është ajo që e lidh Kosovën me të dyja këto korridore. ("Në Durrës fillon korridori perëndim lindje, i cili përshkon Shkupin e Sofjen dhe përfundon në Burgas, duke u lidhur me Turqinë. Ndërsa me korridorin e dhjetë, që përshkon Salsburgun-Lubjanën-Zagrebin- Beogradin-Sofjen- dhe përfundon duke u degëzuar për në Igumenicë dhe Selanik, Kosova lidhet afër Nishit" /M.Krasniqi/). Është ky një sinjal i qartë se pa një angazhim konkret të palës shqiptare në proceset para-integruese dhe ato integruese sidomos në vendosjen lidhjeve të transportit detar, hekurudhor dhe tokësor, që në mungesë, do të spostonte interesimin e investitorëve të mundshëm, meqë mospërfshirja e Kosovës në këto projekte do të zbehte rëndësinë e saj gjeostrategjike në planin global.

Dallimet e shprehura për reforma sidomos në vendet totalitare ku mungon të shprehurit e mendimit të lirë, dhe ku radikalizmi dhe nacionalizmi janë instrumente populliste për të favorizuar pushtetarët, rrezikon interesat e popullatës, ndalë reformat dhe pengon grupet e reformistëve. Edhe pse për çdo ndryshim gjendet justifikimi teorik, është i pashmangshëm justifikimi që bazohet në argumente. Prandaj edhe të kërkosh në këtë fazë demokraci globale është vështirë të arrihet, meqë për këtë duhet reformuar logjikën e njerëzve, që ata të jenë të gatshëm t'i kuptojnë konceptet ë reja, dhe që ata të jenë në gjendje të bëjnë ndryshime, e këtë e bënë të mundshme vetëm liria e brendshme e njeriut, që manifestohet përmes guximit qytetar, dhe që finalizohet me votën e lirë. Por edhe kjo shkakton divergjenca ngase kjo shkakton çrregullime në mes të palëve.

Dilema të tilla dhe shumë dilema të tjera etike, u ekspozohen çrregullimeve logjike. Janë jo logjike te shumë kombe të vjetra dhe të reja barrierat gjuhësore, pastaj arsimimi, edukimi etj. Janë të rrezikshme sidomos kur ato shprehen përmes urrejtjes ndaj tjetrit, vetëm se ai dëshiron të kultivojë gjuhën e vet duke thelluar ndarjet dhe bëhet pengesë e zhvillimit dhe progresit jo vetëm lokal por edhe atij rajonal. Po që se të kuptuarit e demokracisë vlen vetëm për të bërë obstruksion institucional nga njëra palë e cila kërkon më shumë të drejta qytetare (grupi minoritar) dhe në anën tjetër mohon të drejtën kolektive të tjetrit për të vetëqeverisur (shumica), është jo vetëm egoizëm nacional, dhe shkelje e rregullave të demokracisë, por kjo është pengesë për prosperitet për veten dhe vetë kombin të cilit i takon, është shkelje e multietnicitetit.


Paraqet:Sabri Selmani
Gjermani

__________________
Vetem me ndihmen e Zotit arrihet qellimi.