Pianistja Nora Çashku është një ndër emrat që në vite ka shënuar kulmin e interpretimit në piano në Shqipëri, si pianistja më e mirë shqiptare. E ka zhvilluar karrierën e saj në dekada, duke interpretuar në shumë koncerte dhe duke dhënë shfaqje në skenën muzikore klasike të vendit. Ka qenë dekane e Fakultetit të Muzikës në Akademinë e Arteve gjatë 1997- 2000, kohë kur ka organizuar edhe Konkursin e Muzikës Pianistike Franceze, me interpretimin e artistëve të rinj, nën mbështetjen e Ambasadës Franceze.Prej vitesh pedagoge në Akademinë e Arteve, ajo e gjen sot veten pesimiste përballë zhvillimit të këtij arti dhe mbështetjes ndaj artit elitar të muzikës klasike. Në intervistën e mëposhtme ajo na tregon për nevojën e përmirësimit urgjent të Akademisë dhe për mbijetesën e artit elitar në vendin tonë...

Në cilën pikë ndodhet sot karriera juaj si pianiste dhe artiste, e angazhuar edhe në jetën kulturore shqiptare në përgjithësi?
Sigurisht, që nuk më pëlqen të flas shumë për jetën time, por do desha të bëj një përmbledhje. Janë 32 vjet, që nga koha kur unë kam përfunduar studimet dhe jeta ime mori dy drejtime: atë koncertale, të startuar prej kohës së shkollës, e aktivizuar në vitet e shkollës dhe koncerte të ndryshme dhe ajo që filloi e re, që ishte aktiviteti pedagogjik. Në epokën e komunizmit kam qenë e vetmja pianiste që kam kryer studimet jashtë, në Rumani dhe erdha me shumë ëndrra. Na kthyen, në fakt. U ndesha para një realiteti shumë të ashpër, ndenja një vit pa punë dhe pastaj, tre vjet mësuese në tetëvjeçare. Sigurisht, në atë kohë e kam përjetuar dhimbshëm, por mendoj pas kaq kohësh se ka qenë një eksperiencë shumë e bukur, sepse e preka pedagogjinë me ata që quhen engjëj, fëmijët. Ruaj kujtime shumë të bukura edhe nga kolegët me të cilët punova, por në mënyrë të veçantë nga fëmijët. Kur nisa punën në Akademi si pedagoge, sigurisht që ishte një pedagogji krejtësisht ndryshe, kërkonte tjetër impenjim dhe përgatitjen time profesionale, që në atë kohë mishërohej në aktivitetet koncertale. Do ta them me krenari, se mendoj që kam kontribuar në jetën artistike të vendit edhe me kolegët e mi, si Rajmonda Koço, e cila aktualisht jeton në Angli dhe gjithë protagonistët e asaj kohe, që kanë qenë partnerët e mi. Ajo me të cilën krenohem, është kontributi im në interpretimin e muzikës shqiptare. Së fundi, interpretova një Koncert për Piano-Orkestër”, të një kompozitori të ri nga Fieri, Liman Maloku, që bëri një recital disa muaj më parë. Sigurisht, kam luajtur në vite me Orkestrën e RTSH, me orkestrën e TOB, me atë të Akademisë së Arteve. Jam përpjekur të jem tepër aktive në jetën artistike të vendit, jo vetëm në Tiranë. Veçoj publikun e Shkodrës, Korçës, Durrësit dhe Fierit, që ishte i mrekullueshëm.

Si e ndjeni ju zhvillimin e muzikës instrumentale shqiptare, që nga koha e kompozitorëve që ju keni luajtur në rini?
Është një pyetje shumë e këndshme dhe më sjell dëshirën që të flas për të, për faktin se Shqipërisë i kanë ikur disa vlera të pazëvendësueshme, si: T. Arapi, Ç. Zadeja, F. Ibrahimi, K. Laro, të cilët jo vetëm që krijuan fondamentin e muzikës shqiptare, që është mishëruar në identitetin tonë si popull, sepse burimin e ka pasur në folklorin shqiptar, por mendoj se duhet akoma kohë për tu zëvendësuar kompozitorë si ata. Humbja është e madhe, por sigurisht na kanë lënë veprat e tyre. Unë mendoj që Akademia e Arteve nuk e ka rrokur ende misionin e saj për të nxjerrë kompozitorë. Për mua është kuptuar gabim dega e kompozicionit, e cila aktualisht nxjerr vetëm kompozitorë për muzikën e lehtë, duke lënë pas dore muzikën klasike. Mendoj se mbetet shumë për tu bërë dhe i takon AA dhe Liceut Artistik. Dikur, kurset e kompozicionit klasik nisnin që në lice.

Si ju duken nismat e konkurseve të instrumentistëve të rinj?
Përkrah çdo lloj nisme të këtij karakteri, sepse ato vënë në lëvizje jo vetëm të rinjtë, por edhe pedagogët. Puna jonë duket tek studentët që ne përgatisim. Sigurisht, në këto nisma ka edhe gjëra që mbeten për tu parë apo dukuri që nuk shkojnë tërësisht, por e përgjithshmja mbetet pozitive.

Teatri i Operës dhe Baletit, si skena më e madhe në sjelljen e vlerave muzikore klasike dhe ajo që mendoni për operat e ngjitura në skenën e saj, së fundi?
Unë vlerësoj jashtëzakonisht punën e drejtuesve të TOB dhe direkt punën e z. Zhani Ciko, i cili për mendimin tim është nga ato figura që përfaqëson më së miri gjithë komunitetin artistik, sidomos muzikantët. Përpjekjet e tij janë rezultat i formimit të tij si artist, si një njeri me kulturë të jashtëzakonshme dhe dëshirë të mirëfilltë për të zhvilluar artin klasik. Në një ambient të ngushtë, para disa ditësh, po bisedonim për rrymat e reja muzikore dhe sesa janë të përqafuara nga populli, qoftë edhe nga klasa politike shqiptare. Ne, si artistë të artit klasik, e ndiejmë veten si minoritet. Por java e kaluar në TOB më ka kënaqur shumë, sepse pashë dy “Traviata” të vëna në skenë me mjeshtëri dhe të interpretuara me po aq mjeshtëri nga artistët shqiptarë. Gjithashtu, ndoqa një koncert të një pianisteje dhe dirigjenti japonez, që ishte aktivitet i RTSH dhe për mua ishin shfaqje të mrekullueshme. Unë me kaq jetoj edhe gjashtë muaj. Për ne artistët, ka rëndësi të ngopemi me art. Sigurisht, TOB mban peshën kryesore të jetës artistike në kryeqytet. Në këtë sezon artistik do më ngelen në memorie “Ballo me maska”, që ishte një vënie e jashtëzakonshme dhe “Traviata”. Pa dashur të nëvleftësoj edhe shfaqjet e tjera, pasi e vërteta është që TOB-it i është kthyer spektatori. Më vjen keq që këtë fat nuk e ka salla e koncerteve e Akademisë së Arteve, që është e jashtëzakonshme për nga kualitetet akustike dhe atmosferike, sepse është krijuar enkas për koncerte. Shpresojmë që me zgjedhjet e reja në Akademinë e Arteve të ndryshojnë gjërat, pasi e shoh si një ambient tërësisht problematik.

A mendoni se duhet një menaxhim më i mirë i studentëve të AA, që ata të përbëjnë elitën e këtij arti në vendin tonë?
Për fat të keq, unë nuk gjej një brez të ri, sidomos pianistë, ku unë jam e inkuadruar, kaq të motivuar. Sigurisht, faji kryesor për këtë atmosferë është shkolla. AA e shoh si një institucion shumë problematik. Mungon atmosfera në shkollë. Duke iu referuar atyre të perëndimit, qoftë edhe atyre të bllokut lindor, që i njoh nga afër, vë re se shkolla shqiptare, veçanërisht në këto vite, është dëmtuar rëndë. Ndoshta unë jam pak pesimiste dhe pa shpresë. Studentëve, edhe nëse vijnë me ëndrrën për tu bërë artistë, ajo ëndërr iu vdes që ditën e parë të shkollës, sepse vetëm atmosferë shkolle nuk gjejnë tek AA, gjithçka tjetër mund të jetë. Dikur (edhe pse nuk më pëlqen t’i referohem kohës së E. Hoxhës, por ndonjëherë më thërret ajo kohë), në atë akademi ka qenë i njëjti numër studentësh dhe punohej non-stop 24 orë. Ndërsa tani, mund të shkosh në çdo orë të ditës dhe rrallëherë dëgjon ndonjë tingull. Madje unë, që e nis mësimin që në mëngjes, më duket sikur i tremb muret e shkollës, kur nis të luajë pianoja. Përgjegjësia është e drejtuesve dhe pastaj, e pedagogëve, që nuk di pse kanë rënë në gjumë letargjik. Brezit të ri, që është i tërhequr nga gjëra më atraktive sot, i duhet të bëjë një përpjekje të madhe për të studiuar në akademi për tu bërë instrumentist, që është shumë e vështirë. Kështu që ata e gjejnë më të lehtë të hidhen në diçka tjetër, jashtë profesionit dhe prandaj, unë i gjej të pamotivuar. Janë shumë të rrallë ata që kanë dëshirë dhe vullnet. Shteti nuk u siguron gjë. Edhe pse, kur i referohem vetes sime, që erdha nga një shkollë e huaj dhe shteti më la pa punë, unë iu imponova. Isha pa punë, por bëja koncerte në AA, për tu thënë se unë vlej dhe ia arrita. Të pamotivuar janë edhe drejtues të institucioneve. Shumë artistë të rinj, që studiojnë jashtë, nuk mirëpriten këtu. Ata janë të brishtë dhe nuk i kuptojnë meskinitetet tonë. Ata provojnë, nuk gjejnë hapësira për veten dhe largohen. Unë i bëj një thirrje MASH, MTKRS, shtetit shqiptar që të jenë shumë më të vëmendshëm ndaj të rinjve që studiojnë jashtë. Vetëm një goditje e tyre ndaj trupës pedagogjike të AA, do të bënte që të shkundeshin nga një pluhur i pashpresë. Kemi nevojë për të rinj, unë vetë po ashtu, për të freskuar dijet e mia që të rinjtë i përqafojnë jashtë. i pres me shumë padurim zgjedhjet që do të bëhen dhe dëshira ime është që në Akademinë e Arteve të ketë një përmbysje. Veçanërisht në fakultetin e muzikës, sepse e ka përfaqësuar Shqipërinë denjësisht në botë.

Konsideroheni si pianistja më e mirë në Shqipëri, që jeton dhe punon këtu. Ku qëndron ngërçi që artistë si ju nuk kanë gjetur vlerësimin e duhur?
Ne kemi një klasë politike krejtësisht injorante ndaj artit dhe aq më tepër, ndaj muzikës klasike. Këtu më lehtë pëlqehen Bleonat apo Rovenat, sesa arti klasik, i cili në Shqipëri ka artistë tepër të talentuar. Nëse vlerësohen emra si Inva Mula, Ermonela Jaho, edhe pse ajo ka studiuar vetëm në Liceun Artistik pastaj jashtë, kjo vjen sepse ato janë vlerësuar së pari jashtë, prandaj vlerësohen edhe tek ne. E vetmja herë që jam ndjerë me të vërtetë e vlerësuar ka qenë kur për 8 mars Kryetarja e Parlamentit, znj. Topalli, na ka mbledhur në një drekë gjithë gratë artiste. Ndjeva sensibilitetin e një femre që e di mundin e femrës, që e di çdo të thotë të jesh artiste shqiptare, nënë shqiptare, edhe grua. Është shumë e vështirë.

Përmendëm familjen: bashkëshorti juaj një kineast i shkëlqyer, ju një pianiste e mirënjohur, djali po ecën në gjurmët tuaja. Si e ndjeni frymën e artit në familje?
Ne e përjetojmë bukur, bashkë edhe me nusen e djalit, gjithashtu artiste franceze. Jemi një katërshe, si një ansambël, ku ajo që na i bën më të lehta vështirësitë që hasim, është këndvështrimi për t’i parë fenomenet dhe ndarja e dhimbjes në katërsh. Mendoj që gjërat do të lëvizin. Të rinjtë duhet të thonë fjalën e tyre dhe të luftojnë, edhe ndaj nesh. Duhet një ngacmim edhe nga instancat shtetërore, duke i inkurajuar të rinjtë, duke hequr edhe sentimentalizmin ndaj brezit të vjetër, vlerësimi për të cilët mbetet, sigurisht.

Imazhe te Ngjitura

cashku_nora.jpg (18.0 KB, 0 vezhgime)

__________________
Be aware of what u do in the past, because of the future consequences!