Çfarë jeni duke punuar aktualisht me studentët e Akademisë së Arteve?
Afro tre muaj më parë, me studentët e vitit të katërt të degës së Aktrimit në Fakultetin e Artit Skenik të Akademisë së Arteve, kam nisur punën me kryeveprën e dramaturgjisë botërore të dramaturgut rus Cehov “Kopshti i vishnjave”. Është një vepër që ka pesëdhjetë vjet që është përkthyer nga Sejfulla Malëshova dhe deri më sot (për paradoks) asnjë trupë profesioniste, madje as AA, nuk ka provuar ta vërë në skenë.Premiera do të jetë në fillim të muajit korrik në skenën e Teatrit Kombëtar. Është hera e parë që një mbrojtje diplome e studentëve në grup realizohet në TK. Kjo falë edhe mirëkuptimit që ka patur AA me TK. Besoj se kjo do ‘ia shtojë më shumë vlerat veprës.

Pse “Kopshtin e vishnjave”, që vlerësohet nga kritika si një nga pjesët më të vështira, e vini në skenë me studentë?
Së pari, unë punoj me “Kopshtin e vishnjave” se është një kryevepër, është një vepër që i flet të gjitha kohërave, një mësim i madh se me çfarë duhet të merret teatri. Dhe teatri i vërtetë, i madh, merret me problemet që nuk ndryshojnë dhe jo me të përditshmen, siç ndodh shpesh në përzgjedhjen e dramaturgjisë së huaj. E vë në skenë një vepër kaq të vështirë, sepse ky kurs, i cili ka patur për tre vjet e gjysmë udhëheqës artistik profesorin Birçe Hasko, është cilësuar si një nga kurset më të mira të pasviteve ‘90 në AA. Por e vë, edhe për të provuar veten time, pas një aksidenti të rëndë, se sa i fuqishëm jam fizikisht apo shpirtërisht për të përballuar një sfidë. Më pëlqen të riskoj dhe sfidat bëhen gjithmonë me vepra të mëdha.

Ju punoni edhe me studentë edhe me aktorë profesionistë. Ku ndryshojnë këto dy komunitete artistësh?
Të punosh me aktorë me përvojë është një avantazh shumë i madh, sikundër është edhe vështirësi, sepse s’është e lehtë t’i lëvizësh ata. Puna ime me artistë që nga Violeta Manushi, më e madhja në moshë deri tek të rinjtë, si Valbona Imami apo Luli Bitri, përfshi këtu edhe aktorë potencialë të teatrit, si Ndriçim Xhepa, Bujar Lako, Luiza Xhuvani, Agim Qirjaqi, Yllka Mujo, Roland Trebicka më ka dhënë shumë kënaqësi. Por puna me studentët është një kënaqësi tjetër. Të jep kontakt me të papriturën, me të renë. Më sjellin më shumë spontanitet dhe natyrisht, binden lehtë. Por po kështu, surprizojnë dhe sfidojnë lehtë. Ndihem më mirë kur më sfidojnë sesa kur më binden. Nuk i kam qejf qeniet që binden lehtë. Midis një qeni kanapeje dhe një ujku, do preferoja ujkun.

Çfarë na zbulon “Kopshti i vishnjave”?
Tema kryesore që unë kam zgjedhur të trajtoj tek “Kopshti i vishnjave”? është efekti që ka ndryshimi social tek njerëzit. Bëhet fjalë për një pronë, një kopsht. Do të vendosim një gjuhë komunikimi me të. Ai në pamje të parë duket si një element që nuk flet, por në shfaqjen tonë ai do jetë personazh kryesor dhe ne do komunikojmë me të përmes heshtjes. Heshtja e kopshtit do të flasë, personazhet në skenë edhe kur nuk kanë batuta për të thënë, do të flasin...

Cilat janë elementet e reja regjisoriale që do të sillni?
Është zgjedhur një vepër larg natyralizmit dhe realizmit, me elemente regjisoriale të kapura pas simbolizmit të veprës. Do të jetë një kopsht vetëm me trungje, pa degë, pa gjethe, çka simbolizon sa qershitë, aq edhe ata njerëz që kanë punuar në të dhe nuk jetojnë më. E gjithë sipërfaqja do jetë e mbuluar me lule të bardha, që simbolizojnë përkohësinë dhe poezinë që nënkupton autori. i vetmi zë që dëgjohet në kopsht është sëpata që pret drurët. Nuk do të ketë elemente të rekuizitës, pa stola, dollap apo dhomën e fëmijëve. E gjithë ngjarja zhvillohet në një vend dhe valixhet me të cilat njerëzit vijnë dhe ikin janë të vetmet objekte.

Dikur student, sot pedagog i AA. Çfarë vlerësoni dhe çfarë do donit të ndryshonit aty?
Natyrisht, të japësh mësim atje ku ke studiuar është sa vlerësim aq edhe përgjegjësi shumë e madhe. Jam i kënaqur që kam kryer studimet aty. Jam krenar për pedagogët e mi, edhe pse nuk e fsheh që për një pjesë prej tyre kam rezerva. Gjithsesi, e vlerësoj Institutin e atëhershëm, Akademinë e sotme, me nota pozitive. Arti skenik çdo pesë vjet modulohet, merr forma të tjera, kështu që duhet shumë energji për të kapur këtë ritëm. Po ju them një koncept personal, pa dashur që kolegët në AA ta merrnin si diçka të prerë: Unë mendoj se duhet kuptuar mirë paradoksi midis shkollës dhe teatrit. Ka një kontradiktë, sikundër mendoj që duhet që në shkollë të hiqet dorë nga metoda e bindjes, e diktatit në komunikim. Kjo, për t’i hapur rrugë më shumë ngjalljes së besimit tek aktorët e regjisorët e ardhshëm. Ata që studiojnë aty duhet të jenë më dyshues. I duhet hapur më shumë rrugë krijimit artistik. Duhet hequr dorë nga amatorizmi dhe profesionalizmi, për të pasur më shumë spontanitet. Megjithatë, është kjo shkollë që ka nxjerrë emrat e mëdhenj të teatrit, sikurse të rinjtë, që nga Neritan Liçaj, Helidon Fino, sikurse regjisorë të rinj si Met Xhelili apo Hervin Çuli.

Mendoni se teatri shqiptar ka nevojë për ‘gjak të freskët’, për frymë të re?
Janë tjetër gjë fytyrat e reja dhe tjetër artisët e rinj. I ka të nevojshëm teatri të rinjtë, pasi talenti dhe rinia janë vlera në skenë. Ka një paradoks profesioni ynë: kërkesa e madhe e llogarisë bie ndesh me lirinë e krijimit. Profesionin tonë e nisin shumë, por për vetë kërkesat e mëdha që ka arti skenik pak e përfundojnë. Ua them edhe studentëve, se teatri është art kolektiv, ku suksesi i përgjithshëm varet nga arritjet e gjithsecilit. Mendoj se sado i madh të jetë roli, nuk i mbush dot boshllëqet, kur rreth protagonistit nuk ndodh gjë. Pata fatin para dy vjetësh, që të ftoja në TK bashkë me regjisorin Gëzim Kame dhe aktoren Rajmonda Bulku të ftoj në teatër aktorin Sulejman Pitarka, i cili në moshën 82-vjeçare ishte një fytyrë e re. Kjo më bën të mendoj se në teatër rinia nuk është çështje biologjike, por talenti.

Cila është dilema e studentëve tuaj?
Do dëshiroja që të kishin dilemën se çfarë do bëjnë me këtë vepër, me praninë tonë dhe këtë pedagog në këtë shfaqje. Pastaj, janë edhe dilemat e mëdha “Cili është fati im?”. Shoqëria, familja, qytetarët, taksapaguesit presin se çfarë do të bëhet me këtë investim. Ata duhen ndihmuar dhe mbështetur. Jam përpjekur që këtë gjë ta bëja edhe si drejtor i TK apo me “Çajupi Teatër” dhe do ta bëj këtu në Qendrën Kulturore Tirana. Është një brez që meriton vëmendje. Shpesh edhe më mërzisin, por ajo kalon shpejt. Vlerësoj energjinë e tyre. U duhet dhënë dora shumë sinqerisht. Kur ti je i sinqertë me ta, edhe pse me vonesë ata reflektojnë.

Ç’ mendoni për kohën që kalon? Është kjo dilema juaj?
Natyrisht, pas asaj traume të madhe që kam kaluar gjashtë muaj më parë, dilemat janë bërë edhe më të mëdha. Pas këtij aksidenti nuk e kam fare të lehtë, sepse koha jonë, e njerëzve me të cilët unë ndaj të njëjtin mendim artistikisht apo në aspektin jetësor, ngre në piedestal të bukurën dhe të renë, po aq sa edhe shkakton dilema. Unë vazhdoj t’i përmbahem dilemës se mos pas realizimit të një punë apo marrjes së një detyre dhe lënies së një detyre, mundet që të zhubravitem. Më ndodh shpesh këto kohë, që kur shoh veten në pasqyre të them: “Krisht! Shiko, jam akoma këtu! Është një mrekulli që unë, pas ndeshjeve të mëdha, pasioneve të mëdha, pas alkoolit të tepërt, ndeshjes me karrierën time jam këtu dhe fatmirësisht nuk jam vetëm”. Sepse njeriu plaket kur është vetëm.

Si reaguat pas ofertës për të qenë në krye të një institucioni, tashmë lokal dhe jo kombëtar si ai i teatrit?
Pa asnjë iluzion, detyra e drejtorit të TK ndryshon nga kjo këtu. Është jashtëzakonisht e rëndësishme. Por nuk do të thotë që kjo detyrë është pa sfida. Sfida e parë janë vetë artistët e këtij institucioni, që aspirojnë për varietenë, artistët e mrekullueshëm të Cirkut, të Ansamblit Tirana, të Bandës së qytetit. Vështirësia tjetër vjen me atë që është punëdhënësi im, z.Rama. Ai është një njeri ambicioz, me background të madh arritjesh, por edhe një artist. Kështu që raporti me të do të jetë i vështirë, jo në aspektin njerëzor, por atë të arritjeve. Ky është një institucion me kërkesa të mëdha, sikurse edhe punëdhënësi. Të gjendesh mes të dyjave është paksa e rrezikshme. Në teatër nuk e kam patur këtë shtypje. Me ndihmën e artistëve dhe të z.Rama, besoj se do t’i shërbej punës dhe Zoti mos më lëntë në baltë!

Çfarë u thoni studentëve tuaj për aktrimin?
Përpiqem të mos u mësoj gjëra dhe të mos jem vetëm në pozicionin e pedagogut. Mundohem tu ngjall besimin se ata janë të zotë, mund dhe do të bëjnë diçka në jetë. Për aktorin? Mjeshtëria e aktorit është një proces thithjeje i personalitetit të të tjerëve. Ndodh edhe ndërthurja me eksperiencat e tua. Në këtë moment, kjo do të thotë që ty të të kenë hequr pantallonat, të jesh zbuluar (qesh)...

Cili është ndryshimi mes shkollës dhe teatrit?
Shkolla i mëson nxënësit se çfarë është mitë dhe keq, ndërsa teatri, duke komunikuar me spektatorin, u kultivon atyre ndjenjat dhe ndërgjegjen e tyre. Shkolla dhe teatri kanë misione të ndryshme. AA është shkollë, që përgatit njerëz të teatrit. Studentët janë edhe objekt i shkollës, edhe produkt për teatrin. Në këtë lëvizje, derisa ata diplomohen, ndodh një paradoks, që nuk është zgjidhur mirë.

Çfarë duhet të bëjë teatri për ta zgjidhur këtë?
Teatri duhet të heqë dorë nga manierat e paekuilibruara, “reformatorët” që ngrejnë reforma fantazim. Teatri nuk e duron dot që të jetë produkt, por është krijues i vetvetes. Duhet t’i kthehet fjalës dhe ndjenjës, të mendojë që për përgatitjen e një njeriu të teatrit duhen minimalisht 15 vjet. Të heqë dorë nga nxjerrja në pension e artistëve në moshën 55 apo 65-vjeçare. Të mos realizojnë 25% të shfaqjeve të repertorit, pasi dramaturgjia shqiptare është shumë e dobët dhe shpesh ngjiten në skenë edhe vepra mediokre. Është për të ardhur keq, që artistë të mëdhenj të teatrit janë peng i kësaj dramaturgjie.

Imazhe te Ngjitura

	londo_kico.jpg (22.1 KB, 0 vezhgime)
	londo_kico-2.jpg (61.0 KB, 0 vezhgime)

__________________
Be aware of what u do in the past, because of the future consequences!