Përse është e dobishme loja tek fëmijët parashkollorë?
Loja ndihmon në zhvillin mendor të fëmijës: Nëpërmjet lojës fëmijët “zbulojnë” masën, formën, cilësinë e objekteve të cilat janë pjesë e mjedisit të tyre fizik. Nëpërmjet kontaktit me objektin ata përvetësojnë konceptin e peshës, volumit dhe përmbajtjes. Loja është mjet kryesor për zhvillimin e imagjinatës. Fëmijët e vendosin veten në rolin e dikujt tjetër që mund të jetë personazh real për shembull prindi ose të një personazhi përralle, si Borëbardha. Imagjinata është një nga treguesit e zhvillimit mendor të fëmijës: sa më shumë lojra që kanë në bazë zhvillimin e imagjinatës aq më i plotë do të jetë zhvillimi mendor i fëmijës.

Loja ndihmon në zhvillimin fizik të fëmijës. Gjatë një loje fizike fëmija vrapon, kacavirret, godet topin: kryen një sërë veprimesh dhe është në lëvizje. Të gjitha këto lëvizje e aftësojnë fëmijën për kryerjen e detyrave të tjera të cilat janë një lloj pasarele drejt rritjes së pavarësisë. Këto veprime aftësojnë fëmijën të kryejë veprime të cilat për të rriturit janë shumë të thjeshta por për ta përkthehen në paksim varësie nga prindërit. Një fëmijë që merr pjesë në mënyrë aktive në lojë e ka më të thjesht të lidhë këpucët, apo të vishet vetë pa ndihmën e prindërve. Nga ana tjetër zhvillimi fizik i fëmijëve i nxitur nga loja rrit vetvlerësimin: një fëmijë i cili nuk arrin t’i kryej me sukses aktivitete fizike bëhet preh e shakave dhe talljeve të shokëve të tij. Nga ana tjetër loja e ndihmon fëmijën të arrijë një sens të vazhdimësisë së vetes. Ky sens vazhdimësie krijohet nëpërmjet rritjes së kontrollit mbi aktivitetet fizike.

Loja ndihmon në zhvillin social të fëmijës: Duke luajtur me të tjerët fëmijët mësojnë shpejt nevojën e bashkëpunimit dhe të ndarit të diçkaje me shokët. Bashkëveprimi me fëmijët e tjerë u mëson atyre aftësitë e nevojshme sociale për të jetuar në shoqëri. Loja i ndihmon fëmijët të kuptojnë më mirë emocionet e të tjerëve. Për shembull në një lojë imituese vajza në rolin e nënës i thotë “vajzës së saj” se nuk bëri mirë që që qau në kopësht kur edukatorja i bërtiti.
Loja i përgatit fëmijët për jetën: Në lojrat e tyre ata imitojnë episode nga jeta e përditshme në kopësht apo në familje. Ata mësojnë të jenë agjentë aktivë brenda mjedisit të tyre. Para se të shkojnë në shkollë fëmijët luajnë shkollash: ata bëjnë sikur janë nxënës duke u bazuar në imitimet e motrës apo vëllait më të madh. Kjo parapërgatitje lehtëson familjarizimin e tyre me shkollën.
Loja i ndihmon të përvetësojnë rolet sociale: fëmijët luajnë shtëpiash, shkollash. Në këto lojra ata bëjnë sikur janë mami, babi, mjeku, shitësi, mësuesi etj. Shpesh femija i nderron rolet gjate lojes, duke u hequr si doktor, si mami apo babi etj. Kjo gjë i ndihmon ata të kuptojnë rolet e të tjerëve. Gjithashtu ata mësojnë të jenë fleksibël duke i ndërruar këto role herë pas here. Për shembull ata herë bëjnë rolin e “të fortit” dhe herë atë të “viktimës”. Ata rrisin ndjenjën e kontrollit në sjelljen e tyre dhe në sjelljen e të tjerëve si dhe kryejnë veprime të drejta dhe të gabuara pa patur frikën e ndëshkimit.
Loja i ndihmon për të përvetësuar një sens identiteti: ajo i lejon fëmijët të dalin nga vetvetja dhe ta shohin atë nga disa perspektiva. Sa më shumë përvojë në lojra aq më shumë burime për të krijuar sensin e vetvetes. Duke provuar disa role fëmija arrin të kuptojë se çfarë gjërash pëlqen dhe çfarë jo. Ai njeh më mirë veten dhe të tjerët. Loja siguron informacionin e duhur për të kuptuar më mirë vetveten.
Loja i lejon fëmijët të bëjnë lidhjen midis realitetit dhe fantazisë: fëmijët luajnë vampirash, shpirtrash, hajdutash etj. Duke u rritur fëmijët kuptojnë se vampirët janë personazhe që jetojnë në libra dhe jo në jetën reale. Në këto lojra ata janë gjithmonë fitimtarë. Fitorja krijon një ndjenjë sigurie e cila i ndihmon pëe t’u çliruar nga frikërat.
Loja është gjithashtu një mjet për të shkarkuar stresin: Në lojë fëmija mund të reflektojë problemet personale dhe të orientohet për zgjidhjen e tyre. Përpjekja në vetvete i ndihmon të qetësohen dhe ta shohin më pozitivisht situatën.

Çfarë mund të bëjë një pesë vjeçar?
• Femija mund të ecë mbi një trotuar, mund të vrapojë sipër disa njësive, për shembull sipër shinave të trenit, mund të ngasë një biçikletë dhe mund të mbajë lodra që kanë një peshë të konsiderueshme;
• Ai mund të mësojë të notojë, të bëjë patina, të vallëzojë dhe të hidhet nga trampolina;
• Ai mund të luajë për shumë kohë me diçka ose me dikë që paraqet interes për të;
• Ai mund të pasurojë me detaje vizatimet e tij megjithatë në këto detaje mund të mos jetë shumë i kujdesshëm. Për shembull ai mund të vizatojë njerëz me tre gishta ose shtëpi me shumë dritare;
• Ai mund të shkruajë emrin e tij me kapitale në fund të vizatimit. Gjithashtu ai mund të mësojë të shkruajë emrat e personave të tjerë në familje;
• Ai kupton që njerëzit rreth tij kanë mendime, eksperienca dhe ndjenja të cilat janë të ndryshme nga ato vetjake. Ata fillojnë të ndërveprojnë me të tjerët duke patur parasysh këtë gjë.
• Ai arrin të kuptojë që një person nuk ka informacion për diçka që ka ndodhur në mungesë të tij. Ai është në gjendje të tregojë ngjarjen për dikë tjetër.
Cilat janë disa nga lojrat që mund të ndikojnë pozitivisht në zhvillimin e fëmijës në këtë moshë?
Shtëpia e kukullës:
Disa rekomandime për prindërit:
Ndihmojeni fëmijën për të krijuar një ambient sa më të këndshëm. Nëse ai ka shumë kukulla krijoni kushte për të patur sa më shumë hapësirë.
Gjatë kësaj kohe edhe prindi mund të luajë më fëmijën. Së bashku mund të vizatojnë disa shtëpi dhe prindi mund të bëjë sikur është fqinji. Gjithashtu ata mund të gjejnë emra për banorët e shtëpive të tjera ose mund të emërtojnë lagjen ku kanë vendosur shtëpitë.
Prindi duhet të ndihmojë fëmijën të trillojë një histori për kukullën. Sigurisht historitë e fëmijëve në këtë moshë janë të shkurta, por nëse prindi e ndihmon fëmijën duke i bërë pyetje, ai mund të krijojë edhe një histori me shumë detaje.
Në shumë raste, fëmijët mund të luajnë për orë të tëra pa shprehur në fjalë atë që po ndodh. Në këto rrethana prindi mund të ndërhyjë nëpërmjet pyetjeve të tipit: mund të më thuash se çfarë ndodhi sot ndërsa Mira (kukulla) blinte akullore?

Kali dhe kalorësi
Fëmijët 5 vjeçarë bëjnë shumë pyetje. Sa më shumë informacion t’i jepet fëmijës aq më shumë elementë do të shtojë në lojën e tij imagjinare. Krahas kalit dhe kalorësit kukull është mirë që prindi t’i japë informacion fëmijës për lloje të ndryshme kuajsh ose t’i lexojë fëmijës përralla me kuaj.
Nëse fëmija luan vetëm, prindi duhet ta inkurajojë atë të tregojë një histori për kalin dhe kalorësin. Kjo gjë do ta ndihmojë atë të shprehë mendimet si dhe do t’i japë besim në aftësinë për t’i transmetuar me fjalë mendimet e tij.
Fëmijës duhet t’i krijohen kushtet të shohë disa filma me kuaj dhe kalorës ose të shohë kuaj të vërtetë. Kështu ai do ta ketë më të lehtë të bëjë lidhjen midis reales dhe fantazisë si edhe do të përfshijë elementë real në lojrat e tij.

Loja me patina
Prindi duhet të ndihmojë fëmijën të rrëshqasë me patinat e tij. Ai duhet të identifikojë një mjedis të sigurt. Ai duhet t’i tregojë fëmijës kufijtë e mundshëm të lëvizjeve të tij.
Prindi duhet të marrë instruksionet e duhuara për përdorimin e patinave dhe më pas në përputhje me këto instruksione të ndihmojë fëmijën. Ai duhet të sigurohet që patinat i rrinë mirë fëmijës, lidhëset janë lidhur dhe gjithça tjetër është pozitive për sigurinë e tij.
Prindi duhet të mbajë krahët e fëmijës ndërsa ai rrëshqet me patina. Nëse fëmija ndihet i sigurt në aftësinë e tij për t’u balancuar, nëse është praktikuar siç duhet. Nëse edhe prindi konstaton se ai është në gjendje të rrëshqasë siç duhet mund të lejojë fëmijën ta bëjë këtë gjë i vetëm.
Nëse fëmija zhvillon aftësitë e duhuara, ai mund të jetë në gjendje të rrisë edhe shpejtësinë. Kjo është koha kur prindi mund ta shoqërojë fëmijën të rrëshqasë edhe në një mjedis më pak të mbrojtur se shtëpia për shembull, një park.
Gjatë rrëshqitjes me patina, në sfond mund të vihet edhe pak muzikë. Ndonjëherë muzika, lehtëson të mësuarin e rrëshqitjes sepse e ndihmon fëmijën të arrijë një ritëm natyral për lëvizjen e trupit. Prindi mund të zgjedhë një muzikë, ritmi i së cilës është I lehtë për t’u ndjekur dhe që përputhet me aftësitë e fëmijës.

Ngarja e mjetit
Prindi duhet të sigurohet që fëmija është duke ngarë mjetin (biçikletë ose motor) në një mjedis të sigurt dhe të madh, mjaftueshëm për të bërë disa lëvizje. Prindi duhet të jetë pranë fëmijës dhe t’i japë udhëzimet e duhura në lidhje me orientimin.
Prindi nuk duhet të ndjekë fëmijën ndërsa ai nget mjetin, por duhet të stimulojë fantazinë e tij duke i kërkuar fëmijës të bëjë për shembull sikur është postieri, punonjësi i policisë, zjarrfikësi etj. Për të krijuar një situatë sa më afër fantazisë edhe prindi mund të përfshihet në rol.
Do të ishte mirë që fëmija ta përdorte mjetin bashkë më një fëmijë tjetër moshatar. Prindi mund të monitoronte kohën e ndarjes së mjetit. Kështu tek fëmija mund të kultivohet sensi i tolerancës dhe i durimit.

Opinione për lojën
Gjithkush e di se fëmijë i shëndetshëm është ai që argëtohet, që gërmon çdo gjë që gjen përreth. Kjo është e vlefshme si për fëmijët që luajnë vetëm e si për atë që luan në prani të të tjerëve. Të mos e lejosh fëmijën të luaj, do të thotë t’i heqësh atij kënaqësinë e jetës. Françoise Dolto
Loja është me të vërtetë puna e fëmijës, mjeti me anë të së cilit fëmija rritet dhe zhvillohet. Loja aktive mund të shihet si shenjë e shëndetit mendor dhe mungesa e saj mund të shihet ose si difekte të lindura ose si çrregullim organik.