Pas festivalit dhe çmimit të parë, të vlerësuar shumë nga juria dhe pëlqyer po aq nga publiku, Frederik Ndoci dhe realizuesit e këngës kanë nisur etapën tjetër, atë të përgatitjes për në Eurovizion. Aspak i shqetësuar nga pëshpëritjet mediatike, Ndoci flet për këngën dhe vlerat e saj, elementet më të imta të realizimit dhe interpretimin skenik. Sigurisht, edhe për rëndësinë e pjesëmarrjes në Europian.

Pas çmimit, si e ndjen veten artisti ?
Çdo njeri ka dhuntinë e tij, gjithkush e quan veten artist në veten e tij. Por kjo varet edhe nga opinioni, nëse të vlerësojnë atje tej ose të lartojnë, të mbajnë si mit, apo të ulin, kjo varet sesa ke kërkuar ti nga vetja jote. Nëse ti kërkon nga vetja jote gjithmonë, atëherë për ty do të ngelet diçka, një pllakë... Unë kam qenë njëherë në Argjentinë, atje ishte një këngëtar që këndonte tangon, shumë i famshëm. Unë kam shkuar tek monumenti i tij, në qytetin e tij të lindjes. Gjithë Argjentina ka respekt për këtë muzikant, e kanë ngritur një monument të madh, me shkallë dhe gjithë njerëzit ulen atje si për fat. Është kthyer në një legjendë. Ai ka ditur të ngrejë artin e popullit të tij në nivelin më të lartë, prandaj sot është kthyer në perëndi. Arti ka fuqi të jashtëzakonshme, se është nipi i Zotit. Është dhunti tjetër, e padukshme, abstrakte.

Nëse ai art merret si etiketë, për të arritur diçka që s’është e drejtë, nuk mund të quhet art. Është një mënyrë për tu zvarritur drejt artistit, për t’iu futur Zotit nën sqetull.
A e keni marrë vlerën e çmimit apo fondin që RTSH jep për Eurovizionin?
Unë kujtoj para ’90-ës, kur fitova çmimin e parë me këngën “Tokë e diellit”, u fol se fituesi do merrte 20 000 apo 50 000 lekë të vjetra. Atëherë kjo ishte shumë, se rrogat ishin diku tek 7 000 lekë. Unë, i entuziazmuar nga fitorja unanime e kësaj kënge, nga të gjitha juritë e rretheve, shkova tek administrata disa ditë më pas për të marrë vlerën monetare të çmimit. Kur shoh, aty shkruhej: Frederik Ndoci- 60 lekë, Juli Ndoci- 60 lekë, Manjola Nallbani- 60 lekë. Pyeta “Çfarë është kjo?”, “Kaq është Frederik”- më tha ajo gruaja, Natalia, që ishte atje. “Kush i merr këto pare, moj?- i thashë”, “Po duhet t’i marrësh- më tha- se s’i lëmë dot këtu”. “S’kam nevojë për to - i thashë- Po firmos, por nuk i marr. Merrini dhe blini një perde për katin e dytë të godinës, se s’ka”. Kjo bëri bujë shumë dhe fjala shkoi deri lart. Pas dy ditësh u thirra dhe më thanë që çfarë kisha shprehur dhe unë e vazhdova idenë, duke u thënë se vërtetë nuk kishte perde dhe po të kalonin ambasadorë apo të tjerë personalitete do dukej keq godina e propagandës së atëhershme. Në rastin konkret, u kthye kjo vlerë monetare. Sa për tani, nuk e di fare sa është vlera e çmimit, nuk jam marrë me atë punë. Unë kam marrë pjesë edhe si kompozitor apo autor teksti, kam fituar edhe çmim të parë dhe nuk e di si janë këto punë. Kjo nuk e bën fare Frederikun të rendë pas sporteleve. Unë dua që atë emocion, atë entuziazëm, respekt që po ndesh këtë muaj kur erdha dhe pas festivalit, t’ua shpërblej atyre në Festivalin Europian.

Dhe i siguroj njerëzit se do t’i shpërblej dhe kjo nuk do vijë nga unë, por nga Zoti. Do jetë kënaqësi, sepse Zoti ma dha mua këtë mundësi. Dhe gjithë të tjerët që flasin poshtë e lart, që flasin për mënyrën e realizimit të këngës apo se është e kopjuar, derisa kanë vërtetuar që të gjitha këngët janë të kopjuara, të betohem që te kjo këngë nuk kanë për të gjetur asnjë gjë të kopjuar. Përveç notave muzikore, që kanë vlerën e tërë botës, por jo të renditjes muzikore. Kjo këngë është krijuar nga embrioni, kemi qenë bashkë kur ka filluar notat, nga A, B deri tek Zh në ditën e fundit, kur i kemi dhënë detajet përfundimtare. Prandaj, njerëzit jokompetentë duhet të maten mirë kur flasin, sepse të hedhësh pështymë në dhimbjen apo përlotjen e një populli të tërë është shumë e zorshme. Në këtë rast, po ulin pikë tek imazhi i tyre dhe po sjellin pikë tek thesi jonë, pikë jashtëzakonisht të mëdha. Ata, nëse e vërtetojnë që është me të vërtetë këngë e bërë më përpara, se tani mund të bëhen shumë këngë si ajo, le të vijnë. Atëherë unë jam dakord dhe do t’i pranoj ato si vlera dhe asaj kënge kanë për t’i mbetë një tufë me injorantë që dinë veç me fol e shkrujt.

Kanë nisur përgatitjet për këngën në Eurovizion?
Normalisht, për përgatitjet është ende herët, se është mbyllja e vitit, janë festat, akoma s’kanë mbaruar urimet dhe mesazhet. Kemi përgatitur disa projekte të shkruara, që do t’i shkojnë dikastereve përkatëse, ministrive e firmave të mëdha. Do jetë një mënyrë e re pune, do bëhen disa fletë- volante, që të marrin vesh psikologjinë e popullit shqiptar. Populli ynë është djepi dhe themeli i racës së bardhë në Europë, që nga gjithë pinjollët e vet, shtetet si Anglia, Franca, pra nga gjithë racat e bardha, ka ngelur në hije. Ka rreth dymbëdhjetë vjet që në të gjitha shkollat e Francës është shtuar një lëndë, ku flitet se gjithë raca e bardhë vjen nga një popull që quhet Pellazg dhe që janë arianë. Të njëjtën gjë e studioi Bill Klinton 13 orë para se të jepte urdhrin që të sulmohej Serbia dhe ta linte jashtë Kosovën. Ne jemi autentikët e Europës. Fletë- volantet do të japin mesazhin e këngës, njëkohësisht unë do të bëj edhe koncerte në Suedi, Gjermani, ku të shfaq këngën dhe Frederikun si artist të International Recording Star Artist, një nominim që ma ka dhënë bota. Dua të shfaq mënyrën e interpretimeve dhe veshjeve tona etnike, jo të ndikimeve tona etnike. Nëse do të flasim për Bizantin, përmendet Filipi, i ati i Aleksandrit të Maqedonisë, që ka qenë prej Nishit. Nishi është në Shqipëri; tek gurët e kështjellës së Nishit unë kam parë të gdhendur emrin Bardh Bitraku, atij që e ka ndërtuar shkallën. Të mos merremi tani me idiotësira. Njerëzit janë ndarë në popuj që nga koha kur ra kulla e Babelit, kjo nuk do të thotë gjë. Vetë fakti se ne mësojmë gjuhët e huaja lehtësisht, tregon se këto gjuhë kanë lindur mbrapa, ne kemi qenë të parët. Nëse këndojmë diçka, ne nuk duam të mësojmë botën, por t’i themi “Dëgjoni edhe stërgjyshat tuaj, çfarë tingujsh kanë nxjerrë dikur, kur janë mbrojtur nga dyndjet e Lindjes”. Kështjellat tona janë kalbur, por nga kush?

Ne nuk kemi shira të fortë apo tajfune; kemi ato luftat që i kemi bërë ballë. Kanë shpëtuar ato kështjellat e Francës, siç thotë Kadareja, ajo kështjellë aq e bukur ka mbetur gjallë, se kemi derdhur gjakun ne që të mbesë ajo. Europa, në një mënyrë ose një tjetër, duhet të krenohet me ne. Po të shkosh në Kalabri, ata thonë se ne jemi nakatosur me turqit, si racë. Unë i kam shumë zët këto gjëra dhe u kam thënë që po, sepse ne na ka dënuar Zoti që të ngeleshim aty dhe të na dhunonte turku, që ju të ngeleni këta që jeni. Ju kemi mbrojt ju, si nëna që mbron zogjtë nga gjarpri dhe vdes vetë, ashtu edhe ne ju kemi shpëtuar ju. Dhe më kanë dhënë të drejtë.

Diçka rreth zërave të Aidës në sfond, si është punuar me to dhe çfarë elementi jeni munduar të sillni?
Unë do flas për të gjithë elementet e këngës, me pak fjalë. Fillimi i këngës është një element baritor, ajo A-ja e Aidës vjen si rezultat i ndikimeve arbëreshe ose i një jare shkodrane, ose një baritore nga Gramshi. Pastaj fillon një ritëm sikur dikush ecën në një shpllë të lagësht, një pellg me dhjetë centimetra ujë. Eshtë ai mundi i njerëzve që largohen nga Shqipëria, nëpër llucë, nëpër baltë e gjak. Fillon motivi i parë, që janë fjalët e mia: “Dikur, për të mos ardhur kurrë, ktheva shpinën dhe hodha një gur…”. Është pastaj ajo nota e gjatë që bëj unë, që mund të jetë më shumë sesa një jare, një piskamë: “Ej, e kanë sulmu kështjellën, po vjen turku!”. Ose kur Isaku i bërtet Zotit: “Pse Zot duhet unë të vras djalin tim?”. Ose si Madona kur sheh të birin, Krishtin e kryqëzuar. Nuk është si klithma e atij shqiptarit që dikur ka ikur larg dhe tashti duhet t’i kthejë gjoksin? Pastaj “Kthema Zot” është e thënë në kor, nuk e thotë vetëm Frederiku. Janë miliona frederikë në gjithë botën që luten “Kthema Zot”. A nuk është karakteristike e korit të Korçës? Herë pas here dëgjon një lahutë, apo si një pritës lab, pra ka shumë elemente tipikë shqiptarë.

Pastaj edhe zërat e Aidës: nuk ka më bukur se krahina e Lumës, ku femrat këndojnë në mënyrë të zhdërvjellët. Këto kanë të drejtë ta çojnë deri në Maqedoni këngën, por Dibra nuk është Maqedoni, as Shkupi nuk është. Ka qenë kryeqyteti i Filipit dhe Kostandinit. Kush është Kostandini? Ka qenë i pari që ka pranuar fenë kristiane në Europë, i pari mbret që futi kristianizmin si besim. Kjo pra është muzikë jonë, edhe pse u ndanë trevat: u nda e Ardianëve, e Dardanëve, e Arbërve, e Truskëve etj, por nuk është se s’janë shqiptarë. Vjen elementi tjetër i këngës, që është një zë mashkullor. Ai zë është tërësisht riti i këngës çame, ku këndohen ato këngë për nënën. Se kush është më e dhimbshme se nëna? Pra, ku këndohet “Nana nana!…”, që është fjala më e vjetër e botës. Ke elemente deri në këtë pikë, sa s’ka arsye të diskutohen të tilla gjëra. Pastaj vjen impostimi im në fund të këngës, është ai që nuk ka zë të qajë dhe i shkon zëri te koka. Pastaj ke edhe ca timpana në fund, që tregojnë se ky njeri kthehet në një festë; atje, në fund të shpellës, është një festë. Ju kujtohet “Gjenerali i Ushtrisë së vdekur”? Ato lotë, ajo thirrje “Pusho!...” Ata një milion njerëz që nuk janë rregulluar akoma u bëj thirrje dhe lus Zotin ta kthejnë atë gur, më mirë të heqin këtu, sesa të heqin atje. Të paktën këtu ka kush të do, ka kush të shan, sepse ke njerëzit e tu, kurse atje nuk të njeh kërkush, s’çan kryet kush se vdes ti urie.

Sheh ndryshime tek ky festival nga të kaluarit?
Në krahasim me festivalet e viteve të fundit ka një ngritje, natyrisht. Pavarësisht që po të më pyesësh mua se kush janë pesë këngët më të mira të festivalit, unë do të thoja “Balada e gurit”. Asaj do ia jepja të pesë çmimet. Pastaj për vendet e tjera ka boll për të thënë, por unë do të flas për krijimtarinë time. Edhe kënga e Hersianës është shumë e bukur, e kënduar me dinjitet, saqë gjithë njerëzit më kanë çuar mesazh se duket sikur është edhe një Frederik aty afër. Një brez i ri, që Frederiku i jep një lule në dorë ta mbjellë. Unë luftoj gjithë jetën për cilësi dhe kur shoh njerëz cilësorë që nuk kanë mundësi, më vritet shpirti. Edhe shoh njerëz jocilësorë që bëjnë çmos me lëvizë, por prapë lëvizja e tyre është rrëshqanore. Pati një nivel të caktuar artistik, do thoja, këngë që megjithë mend më lanë mbresa. Kështu, kënga e vajzës nga Elbasani me violinë, natën e parë, më pëlqeu. Ishte një rrymë tip ‘blues’, e këndoi Sonila Mara në mos gaboj. Ishte e veçantë. Ishin disa rryma, flas për prurjet e reja në festival këtë vit. Edhe Amarda kishte një këngë shumë të bukur, me ritëm. Kënga që këndoi Hersiana ishte tip ‘country’ me ritëm paksa irlandez. Ishin disa këngë- rryma, që duhen vlerësuar për të renë që sjellin. Pse duhet të krijojmë vetëm për të shkuar në Eurovizion?

Ky është festival i yni. Shqipëria nuk e ka këtë të drejtë të dalë në Europian me rryma të tilla si rrep apo rrok ‘n’ roll, se ne nuk e dimë atë rrymë, vetëm imitojmë. Edhe kënga e Arbër Arapit më pëlqeu, kurse Mariza e nisi shumë mirë, por nga fundi sikur u ngarkua paksa, por motivi i këngës ishte shumë i bukur. Edhe kënga e Evis Mulës i rrinte festivalit shumë mirë, orkestrimi me mjeshtëri i Gjergj Lekës bëri që të shkonte deri aty ku shkoi. Edhe e Roselës, për ritmin e saj ‘regae’ pak të shpejtuar më pëlqeu.

Një përshëndetje për admiruesit tuaj?
Unë nuk kam kohë t’i përshëndes gjithë admiruesit që më kanë uruar me mesazhe, që kanë qenë rreth 5000, apo edhe ata që nuk e dinë numrin tim dhe s’kanë patur mundësinë të më urojnë. Kudo që shkoj, njerëzit më përshëndesin, më puthin e përqafojnë, gjë që më krijon përshtypjen se kam bërë shumë gabim që jam larguar. Tani megjithë mend e kuptoj, se një dashuri paska qenë kaq e madhe dhe unë nuk e paskam ditur!

Gazeta SOT

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.