Me muzikantin e talentuar, njeriun binjak me kitarën, artistin e shquar të tingujve magjikë, kompozitorin, interpretuesin, mësuesin e qindra nxënësve në veglat muzikore, “profesor” Adem Dacin kemi bërë një rrugëtim të gjatë. Profesori i kitarës, Adem Daci, që jetën e tij ia ka kushtuar tingujve mahnitës, njeriu që ka qëndruar zgjuar netëve mbi telat që zgjaten në mijëra km në këta 56 vjet, nervin e pavdekshëm të jetës së tij përmes tingujve dhe këngëve, e takon sot në estradën profesioniste. E gjen në estradën, të cilës i ka dhënë emrin, shpirtin, pasionin, zemrën dhe gjakun, pulsin dhe vet jetën e tij.Kitaristi Adem Daci, ky qytetar i Sarandës, i ka dhënë qytetit ndjenjat e thella që i kanë buruar mbi telat e kitarës së tij magjike. Ai është prej 56 vjetësh përfaqësuesi i muzikantëve më në zë të estradës së qytetit të Sarandës. Ai nisi jetën në këtë estradë me këngët e kompozuara deri tek ato të interpretuara, nga festivalet e fëmijëve tek komeditë muzikore. Daci është artisti i kitarës.

I njohur dhe vlerësuar jo vetëm në qytetin e Sarandës, por edhe nga muzikantët e mëdhenj që kanë bërë emër me kitarën. Mik me Alfons Balliçin dhe me Edison Mison, për të cilët thotë se janë korifenj, profesorët nga të cilët ka mësuar shumë. Para pak kohësh kitaristi sarandjot, përmetari që u bë qytetar i qytetit jugor pas një koncerti në vitet 1960 mbushi 60 vjeç. Miqtë dhe autoritetet, artistët dhe intelektualë, poetë e shkrimtarë, aktorë e muzikantë festuan dhe uruan Ademin. Ai festoi bashkë me miqtë e tij, të cilëve u kishte ruajtur një surprizë të këndshme me muzikën brilante dhe me këngët pafund të hedhura në një disk të tijin që është një kurorëzim dhe sintetizim i mijëra ditëve dhe netëve mbi kitarën, gjymtyrën e tij të pandarë nga trupi. Mbi telat e kitarës, Adem Daci nuk ka derdhur nota, por ka pikuar shpirtin dhe zemrën.

Ai nuk ka kënduar këngë, por ka derdhur mbi telat e kitarës botën e tij, e cila është e ngjizur me këngët dhe meloditë e kabave përmetare me valët e detit dhe ison labe, shpirtin e popullit. Ai ka me qindra melodi të krijuara netëve pagjumë, ashtu siç ka çuditur profesionistët e vërtetë të kitarës me ndjeshmërinë dhe veshin perfekt, me të cilin ka arritur të sfidojë distancat dhe tërë ata që kanë kryer konservatorë apo shkolla në vendet ku ka lindur kitara. Daci është njeriu i tingujve që vijnë nga brenda qenies së tij, me të cilat ka skicuar tërë jetën këngën e popullit dhe meloditë që kanë zgjuar pasione dhe e kanë bërë jetën më të bukur.

Pasioni i kitaristit, Adem Daci zgjon kërshërinë për të mësuar për talentin e këtij njeriu të madh të kitarës së tij këtij profesori të njohur, jo vetëm në Sarandë e në Përmet dy qytet ku u lind dhe u rritë, por deri në Spanjë e Francë në Turqi e Gjermani në ish-Jugosllavi e në Greqi ku është ngjitur në skenë me kitarën e tij e cila ka ngjallur kudo ndjenja të forta dhe i ka dhuruar atij duartrokitje të zjarrta.

Po cili është Adem Daci, njeriu që jetën e tij e ka lidhur me kitarën?
Për ta mësuar këtë le t`ia lëmë fjalën Ademit, kitaristit që njihet nga të vegjlit e ata që janë bërë gjysh në Sarandë:

Kush është Adem Daci me dy fjalë?
Kam lindur në Përmet. Kam mbi 50 vjet në qytetin e Sarandës. Muzikant. Kitarist.
Ç`të shtyu tek kitara kur në Përmet klarineta ishte vegla që pëlqehej nga të gjithë?
E nisa mësimin e kitarës që kur isha në klasën e dytë. Më parë në vend të telave tërhiqja fijet e fildispanjës të lidhura në një dërrasë, ku në skaje kisha mbërthyer dy gozhda. Mësuesit e mi ishin Sofo Tole dhe Sazan Shahini. Ata zbuluan të parët talentin që unë kisha për kitarën dhe më nxitën pasionin për të mësuar. Më vonë studiova me profesorin e kitarës Pirro Mise, i cili tani është në Tiranë. U jam borxhli atyre pasi ishin ata që më bënë muzikant se mundet që talenti të mbetej brenda meje të fashitej dhe të isha bërë kamerier apo zanatçi, si shumë moshatar të mi.

Si i vendosët lidhjet me estradën profesioniste të Sarandës pasi nuk ishit nga ky qytet?
Ardhjen time të parë në Sarandë dhe kontaktin me estradën e kam vendosur kur një ansambël i qytetit të Përmetit erdhi për të marrë pjesë në një festival të Jugut organizuar nga shtëpia e kulturës të Sarandës. Kanë qenë viti 1960. Unë luajta dy pjesë në kitarë. Ishin pjesë për të cilat kisha punuar shumë, por luajta edhe disa pjesë të huaja. Kitara gjëmonte në heshtjen totale të spektatorëve, të cilët ishin të vëmendshëm për atë që u transmetoja mes telave të kitarës time.

Në kohën kur do nisesha për në qytetin tim më thirri Dashmir Tosua, përgjegjësi i arsimit dhe kulturës të rrethit të Sarandës dhe më pyeti në se kisha dëshirë të qëndroja në estradën e Sarandës për të luajtur në kitarë. Propozimi më erdhi i befasishëm. Po thashë menjëherë. Mu duk rasti më ideal për të qëndruar në qytetin që më kishte pëlqyer më shumë nga çdo qytet tjetër i vendit që kisha vizituar deri në atë kohë. U bashkova me estradën e Sarandës dhe u bëra pjesë e saj. Kështu për mbi 45 vjet. Unë jam rritur mes profesionistëve sarandjotë dhe jam bërë muzikant para artdashësve të këtij qyteti. Shfaqjen e parë në estradën e Sarandës e kamë dhënë në kinemanë e vjetër. Atje luajta disa pjesë në kitarë. Sarandjotët më duartrokitën. U pëlqeva. Për t`iu plotësuar dëshirën bëra edhe disa pjesë të tjera muzikë të kohës të autorëve vendas e të huaj, por edhe nga krijimtaria ime.

Cili është repertori juaj si muzikant dhe a ndihet Daci i kënaqur nga ajo që ka arritur apo keni brenda vetes shumë dëshira që nuk kanë marrë jetë?
Një muzikant nuk mund të thotë: Ky është kufiri i fundit. Kjo është maja. Dhe tani nuk kamë ç`të sjell para spektatorit. Vetëkënaqësia është armiku i një kitaristi. Fundi i një muzikanti. Deri sa dora të lëviz dhe shpirti të prodhojë tinguj, deri sa këmba të eci dhe pulsi të pulsojë, muzikanti duhet të kërkoj të renë të bukurën. Unë jam interpretues i mijëra këngëve të huaja dhe të autorëve shqiptarë. Këngën time të parë me muzikë të kompozuar vet ia kam kushtuar një heroi. Lefter Talos.

Është muzika që më ka mbetur në kujtesë pasi është vërtetë fine dhe muzika ime e parë. Kënga nuk i kushtohej thjesht heroit si trim apo si dëshmor. I kushtohej violinës së tij, e cila mbeti në gozhdë pasi ai që i binte u vra në luftë. Më dukej sikur ata tinguj duhet t`i zgjoja dhe t`i mbaja gjallë. Besoj se ia arrita. Bëra një muzikë të mirë. Kënga u këndua nga Lefter Agora një këngëtar i talentuar i estradës profesioniste. Më pas këngët që kam kompozuar janë kënduar nga i mirënjohuri, Pëllumb Zoto, Muharrem Dino, Telemak Papano. Unë i kam adhuruar këta këngëtar dhe më duket se ata e njihnin muzikën time dhe dinin ta materializonin atë me zërin e tyre brilant. Po unë në çdo hap të jetë kam ndjerë brenda vetes kabanë e Laverit të madh, zërin e Metor Xhemalit, i cili më kumbon edhe tani duke folur me ju.

Komedia muzikore është një nga emblemat e estradës së Sarandës, a e ke gjetur veten në këto komedi dhe cila është për ju epërsia e muzikës në këtë art të veçantë skenik?
Është e vërtetë se komedia muzikore ka qenë një nga kulmet e estradës së Sarandës. Libretet e Enver Isufit dhe Pëllumb Kullës kanë qenë brumi që e bënë këtë estradë të dallueshme nga të gjitha simotrat e saj në vend. Po unë do ndalem në shpirtin e komedisë thelbin e asaj që e bënë atë të këndshme të pëlqyeshme. Në muzikën e saj. Muzika e kësaj komedie ishte e të madhit Agim Prodani. Ai ishte mbreti që kurorëzoi suksesin dhe i dha estradës së Sarandës kurorën e nderit. Unë bashkë me orkestrën luajta këtë muzikë. Prodani më thoshte se muzika që t`i luan ka tingëllim dhe shpirt. Unë pa këtë muzikë e këtë kitare, pa ty Adem, do të isha më pak i suksesshëm.

Po unë e dija se mjeshtri kërkonte më shumë. Ndaj sa herë mbaronin provat vijoja dy tre orë pas tyre për të arritur atje ku dëshironte maestro. Them se ia kam arritur, por më shumë unë përvetësoja teknikën dhe bëhesha më i pavarur me kitarën time. Kitara është kapriçoze. Ata që e njohin e dinë mirë se ajo të turpëron me një akord të çorientuar dhe të vë në hall në se nuk e mbanë tërë kohës si një fëmijë tekanjoz për të mos e lënduar e për të mos e shqetësuar me një gërvishtje të gishtit a një prekje pa kriter të telave. Mund të them se komeditë muzikore më bënë mua ashtu si tërë muzikantët e estradës së Sarandë më shumë të njohur dhe më tepër profesionistë.

A ka Adem Daci në arkivin e vet si muzikant nxënësit që i ka mësuar dhe rritur vet në kitarë?
Do të isha shumë pa fat dhe një gjysmë kitarist nëse unë ato që më kanë mësuar të tjerët apo nga përvoja ime shumë e gjatë nuk do iu kisha transmetuar më të rinjve. Unë kam pasur fatin që në jetë të njohë talente të rinj. Nxënës të zellshëm që të vënë në siklet me talentin e tyre. Nxënës që janë sa punëtor aq edhe mjeshtër. Ata të thithin nga larg jo vetëm teknikën dhe të përvetësojnë jo vetëm talentin dhe mësimet që u jep, por shpejt bëhen edhe korrigjuesit e profesorit. Të rinj me të cilët kam punuar shumë shpejt janë bërë mjeshtër të kitarës. Ata kanë vijuar shkolla dhe kanë mbaruar brenda dhe jashtë vendit. Shumë prej tyre janë në orkestrat më të mira të Shqipërisë deri në radio televizion, në opera, në estradën e Tiranës në Sarandë, por edhe student në Greqi, Itali dhe në orkestra të para të shteteve fqinje. Sot ata janë të rritur, por mua më respektojnë dhe më ftojnë në krye të tavolinës në çdo eveniment që kanë. Thanas Caka është një nga nxënësit e mi. Ai është kitarist i shkollës shqiptare. Po sot është profesionist në ansamblet greke. Është ndoshta kitaristi më i kërkuar në buzukët e Greqisë. Po kështu jam krenar me kitaristin Gjergji Dalani, i cili aktualisht është student i profesorit Edison Mise. Po emrat e nxënësve të mi janë shumë. Unë u kërkoj ndjesë atyre se nuk mund të përmend tërë listën pasi do plotësonim intervistën vetëm me këta emra.

Ju thatë diku se keni qenë gjithnjë edhe vet një nxënës i të mëdhenjve të kitarës. Cili është mjeshtri që ju adhuroni?
Janë shumë. Po dua të veçoj dy prej tyre. Të mëdhenjtë, Alfons Balliçi dhe Edison Miso. Ata janë baballarët e kitarës, talente të rralla që na bëjnë ne t’i adhurojmë dhe ta duam më shumë veglën magjike, kitarën.

Gjeografia e shfaqjeve tuaja mbyllet brenda 28 mijë km2 apo keni shpërthyer edhe kufijtë shtetëror dhe cilat skena keni prekur gjatë karrierës tuaj të gjatë?
Unë kam qenë në vendet ku thuhet se ka lindur kitara. Edhe pse me emërtime të ndryshme. Kam qenë në Greqi, Serbi, Turqi, Spanjë, Itali, Francë. Kam qenë edhe në shtete të tjera. Mund të them se muzika jonë është duartrokitur. Kitara më ka nderuar kudo që kam qenë. Kanë qenë të shumta rastet që më kanë kërkuar të rikthehem në skenë dhe të interpretoj pjesë të kërkuara nga spektatorët. Jo vetëm muzikë shqiptare, por edhe të vet vendeve ku kam qenë. Kjo më ka dhënë shumë kënaqësi.


Kanë mbaruar Dacët si trashëgimtarë në kitarë dhe tradita përfundon me juve e më pas kitara do mbetet si relike e varur në mur?
Në familjen time të gjithë i bien kitarës. Po unë do përpiqem që një nga nipat të jetë vijim i Adem Dacit, Ai të mbaj ndezur pasionin tim të ruaj brenda vetes jo vetëm këngët e muzikën, por edhe trashëgiminë. Do ta doja me gjithë shpirt që nipat të dashuronin mjetin mitik, kitarën veglën muzikore të magjisë!

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.