MIGJENI

Luli i vocërr

Askush s'e njef Lulin. As shoket e tij, qe perpara tij lozin, nuk e njofin. Ma mire me thane se e njofin, por ata lozin per hesap te vet e Luli i shikon per hesap te vet. Sot gjithkush ka punet dhe telashet e veta, ashtu dhe femijte, ashtu dhe Luli. More Lul! Shume heret ke fillue me shikue punen tande!Kur Luli hyn n'oborr te shkolles, buza i qeshet nga pak, por askuj, asnji fjale s'i thote. Ece ngadale, tue shikue djathtas e majtas, po gjithnji tue ece deri sa te mbrrije ne cak te vet. Aty, te dera e rrugines shkollore, shume i pelqen te qendroje. Aty asht caku i tij, i praruem me rrezet e ngrofta te diellit ne keto ditet e vjeshtes. Mbeshtetet Luli per mur, grushtat e vogjel i shtje nder xhepa, hunden picrroke te kuqun nga te ftoftit e mengjesit ja sjell diellit dhe...shikon. Gjaja qe ma teper terhjek vemendjen jane cizmet qe i kane te veshun disa shoke te tij. Sa te bukaura jane! Si shkelqejne! - mendon Luli dhe pa dashtje i shkojne syte nder tullumbat e veta, neper te cilat shifen fare mire te pese gishtat e kambeve te zbathuna. Nga kurreshta i afrohet nji shokut qe ka cizmet ma te reja. Ulet dhe shef ne lustrin e cizmes kambet e veta te zbathuna - aq shume shkeqejshin cizmet!!! Mbasi shoku me cizme fluturoi, Luli ngadale shkoi te caku i vet, ne diell, t'i ngrohi kambet. - Por kur ka diell, si ja ban i shkreti Lul? Ndoshta ja bajne hallin apostujt e meshires dhe te dashunis...Noshta, ndoshta...Nganjiher i afrohet mesuesi Lulit. Dhe kur Luli e ka ftyren e dlire dhe pa puca, mesuesi ja ledhaton faqet, gushen, e Luli i afrohet, ja merr doren, e shikon me sy pellumbi, dhe kishte me dashte t'i fale dicka mesuesit. Por vjollca nuk ka. Vec ne i falte tollumbat e veta, qe kane hapun gojen si me dashte me e hanger mesuesin. Po, po, tollumbat e Lulit te vocerr kane me e hanger mesuesin.

MIGJENI

Vetvrasja e trumcakut

Dhe trumcaku vuente nga melankolia. U lind në një vend me të vërtetë të shkretë. Në vend të barit bijshin qime e derrit e në vend të pemve - brinat e një shtazës parahistorike. Dhe në kët natyrë - e cila nuk mund të quhet natyrë - kush mos të bahet melankolik? Dihet se një trumcaku s'i duhet shumë për jetë, por natyra, e cila nuk ishte natyrë, s'i epte as aq. Mos pyetni si e tek u gjet trumcaku n'at vend, dhe si e tek u gjet njeriu në kët pike kozmike; nuk dijmë shumë. Hipoteza dhe andrra. Miliona vjetësh dhe një fjalë goje, si për shembull: "…të bahet dritë! Dhe drita u ba!" - A shifni? Një fjalë magjike! Hokus-pokus! Sa bukur!Dhe unë thash: të bindet trumcaku në një vend ku në vend të barit bijnë qimet e derrit e në vend të pemve - brinat e një shtazës parahistorike.Njëherë trumcaku qëndroi mbi një brenë. U mërzit të shikojë qimet e derrit, u mërzit të fluturojë prej brenës mbi brenë. Nga mërzia dhe idhnimi mbylli syt. Ra në pikllim melankolik. Njeriu me temperament melankolik asht inteligjent. E inteligjenca në kuptim ma të hapët të fjalës, pakkuj i solli qetsi dhe të mire.Dhe trumcaku, në majë të brenës e në kulm të melankolis, vendosi të vritet. Plot ironi filozofike shikonte rreth përqark vetes e vendimi i patundun mirfilli pasqyrohej ndër syt e tij të dëshpruem. Cicrroi një here, cicrroi dy here; cicrroi tri here. Mandej një crrrr e gjatë e plot mallëngjim ishte porosia e tij e fundit. Testamenti i dhimave të tij. Dhe, pa u dhanë krahve, këcej prej brenës… ra mbi një qime të derrit, të gjatë e të mprehtë si thika, dhe u ngul mbi të.Trumcaku i ngulun mbi një qime të derrit. Me krahët dhe puplat e tij lonte era dhe e sjellte rreth qimes, si sillet dhe gjeli metalik në majë t'oxhaqeve tona. Atbotë frynte veka janë këto kapërcime logjike! Ka me bërtitë ndokush.Po, lexues i dashtun e jo i cekët. Po! A pak po kemi kapërcime logjike, morale dhe dogmatike në botën tone reale? Pse po zemrohe dhe po don me më gjykue për disa kapërcime logjike askuj damsjellje ?

ISMAIL KADARE

Koncert ne fund te Dimrit

Duke hapur derën e apartamentit, ku zilja kishte një copë here që binte me këmbëngulje, nënqeshja me të cilën Silva bëhej gati të priste mysafirët e parë, i mbeti në buzë. Në vend të mysafirëve ajo pa një burrë, që mbante në krahë një fuçi të rëndë, sipër së cilës dilnin degët e një limoni.- Familja Gjergj Dibra? - pyeti burri. - Po, - tha Silva pakëz e hutuar.- Ah, ju keni sjellë këtë limon për ne?- E keni porositur, apo jo?Pa e bërë të gjatë njeriu hyri brenda në korridor.- Ku do ta vendosni? - pyeti ai me njëfarë padurimi. Ndihej menjëherë që fuçia ishte e rëndë- Kujdes! - tha Silva. - Këtej ju lutem, - dhe hapi derën e njërës prej dhomave. Njeriu kaloi me hapa të rëndë mes për mes dhomës, për të dalë në ballkon, derën e të cilit Silva porsa e kishte hapur.- Vendoseni si të mundni, - tha Silva, - më vonë do ta rregullojmë.Njeriu e uli fuçinë, drejtoi trupin dhe psherëtiu. Në korridor po binte telefoni dhe s'kishte asnjeri që ta ngrinte. Uh, ia bëri me vete ajo, edhe ky limon na duhej të vinte sot.- Një herë në tre mnuaj duhet ta spërkatni kundër parazitëve. Një herë në gjashtë muaj t'i ndërroni dheun, - nisi të fliste njeriu me një zë monoton.- Veç kësaj, në raste ngricash duhet ta mbuloni me një letër celofani, ndryshe mund të thahet brenda një nate. Silva dëgjonte pa e pasur mendjen aty. Kishte mbetur ende pa u përgatitur sallata, pa u prerë rostoja dhe dhjetëra gjëra të tjera të vogla. Kurse mysafirët mund të vinin nga çasti në çast. Veç kësaj i duhej të vishte një fustan tjetër për darkën dhe të bënte pak tualet. Ajo bëri një shenjë padurimi, të cilën ai, siç duket, e kapi, sepse i tha:- Na falni, se mbase erdhëm në një kohë të papërshtatshme .- S'ka gjë,- tha Silva.- S'ka gjë. Asaj papritur i erdhi turp nga vetja. Njeriu e kishte ngritur në krahë gjer në katin e tretë atë fuçi, kurse ajo bëhej nervoze. -Urdhëroni të merrni diçka, - tha ajo në korridor, e pushtuar befas nga një ndjenjë faji. - Jo, falemnderit.- Ju lutem,- ia bëri ajo, - sot kam ditëlindjen e vajzës, mos ma prishni. - Epo mirë atëherë, - tha ai. Silva rrëmbeu njërën nga shishet e rakisë të bëra gati për darkën dhe i shtiu në një gotë. - Gëzuar ! Edhe njëqind ! - Ju falemnderit! Kur dera u mbyll pas shpinës së të panjohurit, Silva u kthye te tryeza e shtruar, deshi të rregullonte diçka në të, por nuk bëri asgjë, veç vështroi një copë herë pjatat dhe gotat, që rrëzëllenin ftohtë. Zilja e derës e nxori nga mpirja, por këtë herë e njohu dorën e së bijës. - Brikena, ç'u bëre? - i tha. - Po kishte shumë njerëz në dyqan, mama, - tha vajza, duke nxjerrë nga çanta shishet me ujë mineral. - Të keqen mami, a mund ta bësh ti sallatën e ta presësh roston, sa të bëj unë një dush edhe të ndërrohem? Më duket se mbaj erë gjellë. - Mirë, mama. Ndërsa zhvishej në banjë, asaj iu duk se ishte mbushur pak më tepër se ç'duhej në ijet dhe një copë herë qëndroi mendueshëm përpara pasqyrës, sikur të harronte përse gjendej atje. Pastaj që nga orridori erdhi tingulli i ziles së telefonit dhe Silva, ikur të përmendej nga gjumi, ngriti dorezën e dushit. Ajo e bëri dushin shpejt e shpejt, e munduar nga ideja se mysafirët mund të mbërrinin në çdo minute. Meqenëse me përjashtim të dy mësueseve të Brikenës ishin të gjithë njerëz të afërt, ajo nuk ua kishte caktuar orën dhe tani po pendohej për këtë.Në dhomën e gjumit Silva qëndroi një copë herë para dollapit pa vendosur cilin fustan të vishte. Pastaj ndjeu ftohtë dhe, pa e zgjatur më, veshi me shpejtësi një fustan ngjyrëlila, që Gjergji e pëlqente veçanërisht. Fustani i rrinte njëlloj si më parë dhe kjo donte të thoshte se dyshimi se ishte shëndoshur më shumë se ç'duhej kishte qenë i kotë. Unë nuk e kuptoj shqetësimin tënd për linjën e trupit, i thoshte herë pas here Gjergji. Ti je në atë moshë që quhet mosha e lulëzimit të plotë të gruas. (Silva e dinte se ai ishte tepër i kujdesshëm për të përdorur fjalën "lulëzim" në vend të fjalës "pjekuri", gjë për të cilën ajo fshehurazi e falënderonte). Mbase unë kam shije disi të kapërcyer, por sidoqoftë nuk e kuptoj dot se si një grua në lulëzim të jetë si shkarpë. Silva buzeqeshi me vete përpara pasqyrës Ajo e ndjeu se fustani që veshi e ndau menjëherë ditën më dysh. Kështu ndodhte gjithmonë në raste të tilla, në ditëlindje apo festa të tjera. Dukej sikur rrëmuja e përgatitjeve s'do të merrte fund, por vinte papritur një çast kur dita e telasheve ndahej prerazi nga dita festive. Ndërsa kopsiste jakën e fustanit, Silva e ndjeu se ky çast kishte ardhur. Me krehrin në dorë ajo s'u mendua gjatë për modelin e flokëve. Bëri një krehje që i pëlqente Gjergjit, megjithëse ai ishte larg. Por ndoshta pikërisht ngaqë ai ishte larg dhe në udhëtim, ajo i krehu flokët ashtu -Mami, sa e bukur je bërë! - i tha Brikena, kur ajo doli në korridor. Silva i buzëqeshi së bijës, i hodhi një sy tryezës, që tani iu duk si diçka që s'kishte shumë lidhje me të, dhe, pa e ditur as vetë pse, u vërtit një copë herë nëpër apartament. Asaj i pelqente gjithmonë në orën përpara ardhjes së miqve të ulej në ndonjë nga ndenjëset, në pritje. Mirëpo gabimi që kishte bërë, që nuk u kishte thënë orën e ardhjes, po ia prishte tani këtë kënaqësi. - Mama, e preva edhe roston, do ta shikosh?- u dëgjua zëri i së bijës nga kuzhina. Silva ishte ulur më në fund në njërin nga kolltukët e dhomës së ndenjjes me sy gjysmë të mbyllur. Dita kishte qenë vërtet tepër e lodhshme, sepse, ndryshe nga herët e tjera, ajo nuk kishte pasur ndihmën e Gjergjit. Sa mirë që bëra banjë, mendoi. Drita e pasdites së tetorit binte e përhirtë mbi raftet e bibliotekës, ku statujat e vogla të vendosura pranë librave, të gjitha kujtime të kohës kur ajo punonte në ekspeditën arkeologjike, ngjanin në këtë orë para rënies së muzgut me një radhë hijesh të afruara heshturazi si për të kumtuar diçka. Por mjaftonte një zhurmë, një hyrje e dikujt që ato ta humbnin në çast atë gjallërim misterioz, për t'u kthyer prapë në terakotë apo gur. Te dera e dhomës, e hollë dhe e gjatë për trembëdhjetë , vjetët e saj, qe shfaqur Brikena. - Mami, gjithçka është gati. Ti mos u shqetëso më. - Falemnderit, Brikena. Ulu tani edhe ti. Vajza u ul përballë saj. - Ku mund të jetë tani babi? - tha ajo. Silva ngriti supet. - Në qiell mbi ndonjë shkretëtirë ose në ndonjë aeroport, duke pritur avionin tjetër. Vajza u mat të pyeste diçka tjetër, por fytyra e Silvës, që kishte mbështetur kokën pas shpinës së kolltukut, ishte ajo e njeriut që, pas një dite të lodhshme, kërkon pakëz pushim.Heshturazi vajza iu afrua bibliotekës, mori që andej një nga albumet e fotografive të familjes dhe, pasi u ul në vendin e mëparshëm, nisi ta shfletonte.

MARTIN CAMAJ

Diella
(fragment)

Kudo shkoj marr me vete nje arke me rraqe ne vete te pavlere, e kjo asht i vetmi trashegim qe me lane prindet.
Nje dite tue kerkue dicka ne te, gjeta kutine e duhanit te tim et, ende i vinte era duhan, nje ame aromatike si me i pase ruejte ne doze konserve. Kutine, ime ame e pat perdore shum gjate mbas vdekjes se shojt, kur pat fillue me e pshtjelle nga nji cigare "prej merzie", thonte ajo. Kutine e mbante gjithnje ne gji.
Vizat e shkrolat mbi mademin e bardhe te kutise me lidhin ehe sot me plot kujtime. Lajlat e vizimet ne siprine m'u mbresen ne tru si miset e fytyres se tyne, thom me qellim "fytyres", ne njejes sepse prindet e mij ne kujtesen teme kane nje fytyre te vetme. Ato gresa ne metal paraqesin ne kujtese edhe fajet e te dy paleve, ne nje ane, e te mia, ne tjetren.
Nese nuk i kam dashte sa duhet prindet (mire qe ka nje emen te perbashket per te dy!) asht faji i sime ame. Une per ate isha vetem i biri i tim et i cili duhej rrite e ba i zoti i vetes, posepo, por kryekreje per te mbajte Plakun. PLAKU ose KY, dmth im ate ishte per te shtylla e familjes, dikur lulja e djelmise e sot burrnija e bujaria e mishnueme dhe ma i urti njeri ne bote, andaj fjala e tij duhej cue ne vend me cdo kusht!
Ne mbramje, posa im ate hynte ne deren e kurtit, ime ame hopte ne kambe as me qene ajo pesembedhete vjece: - Qe, erdh - peshperiste tue me shty ne krah. - Coja fitulin kandilit qe te shohe shpine e ndritun pse nuk a tue hi ne shpelle, por ne plang te vet. Largoje shkamin prej rruge, ndersa une po qes ujin e nxehte te lahet kambesh...
Kambet mandej ia lante ajo!
Shpesh me binte ne sy si ajo e ruente kafshaten ma te mire per mundimcarin e shpise.
Njiqind here me ka shkue mendja me i vjedhe drate e telyenit ne magje, nda mb'ane per tim et. Kurr nuk e harroj, tue ndeje rreth votre, i pata kundershtue per te paren here tim et.
Mire - me tha ai - flasim ma vone.
M'u avit, me mori librin qe isha tue e lexue dhe nisi me i sjelle faqet ne menyre nenvleftesuese, si t'ishte libri im nje sendegja si loder. Ishte i acaruem, po e mbante veten:
- Dishroj me kuvende me ty si me nje shoq, por ndoshta nuk kemi me mujte asnjani. Une kam vjetet, ti ke shkollen, ti per mue je im bire, une per ty malok. Nen plot raste qesh nen mustak per padijen time, per shembull, kur para disa vjetesh pata shikue librin tand, a te bie ndermend?
"Po, ti me pate ra shpute dhe, sigurisht, te kujtohet se nuk t'i pata idhnue. Bile, te lypa te falun, nese kujtohesh".
"Ma bane edhe ma zi kur me lype te falun... Ne familje nuk lypet te falun: skjarojme fetyren me nji buzqeshje e harrohet gjithcka... Por a mundesh me me thane pse pate qeshe?"
"Shikoshe librin e sjellun per se mbrapshtit..."
"E disha se ishte per se mbrapshtit. Deshta me te provue se cka ban ti. A nuk e ke pa kur une e qes firmen me emen e mbiemen ne leter kur e do puna? I njoh te gjitha germat por s'mundem me i lidhe si gurt apo tullat ne mur".
Bante nji gaz te keq tue picrrue syte. Ne ate levizje buzesh, zbulova se atij i vinte keq qe me kish dhane rrugen e shkolles. "Une e kam fajin qe me doli djali dore", do te kete thane me vete.
Ne ate moment edhe une jam kujtue se kisha humbe pergjithmone miqesine e shokun ma te afert qe mund ta kisha pase ne jete.
"Shiko ketu, kjo nuk asht zeja ime. Sa per kaq, bane se nuk dij send ne kete pune, sall fjalet e mia mos i ban n'asgja. I riu si veriu, beson gjithmone ne vedi. Merret vesht: ke kendue plot libra e storina, por une kam pa e ndie ma teper se ti, a di sa? sa ketu e deri ne Stambolle ma teper se ti".
Ai fliste e une veresha kokerr nder sy qe te kishte pershtypjen se jam tue ndegjue me bindje.
Ishte e para here qe e perqendrosha krejt vemendjen ne fetyren e tim et. M'u duk se hyna ne shpirtin e tij e gjeta pjesen e palatueme, t'ashper e te shemtueme te vetes, dhe ketij njeriu i thashe:
- Ma jep doren, lamtumire! Ne keto kater mure ku neper dritare te vogla hyn kaq pak drite, asht mbretnia jote dhe e sime ame. Cdo send qe leviz ketu mbrende duhet te marre fryme si ju, ne te njejtin ritem, por i vetmi pinjuell qe ju lindi e ju rrnoi, dale ngadale tue u rrite, prej djalit u shnderrue ne dashamire, prej dashamirit ne nje te njoftun te larget dhe, per mos me u ba anmik, tash del e tret dikah. Due ajer dhe bote te hapet, pa skaje.
Shum vjet ma vone, para nje pamje dimnore, tue perkujtue vetmine dhe atmosferen e ngushtueme t'atyne koheve, me qene shkepute prej shpirtit keto vargje me nje udobesi te habitshme, ashtu si bie prej peme nje fryt i sterpjekun:

Plepi ka mbete i thate si shtize:
Si fryn tash era ne gardh!
Si loton ardhia e preme me kize!
Si lari te lumi u mardh!

Sa druja u dogj nder votra simjet.

Me fletzen e dushkut na co n'ajer, moj ere,
Na sjell, na pshtjell e qitna njihere
Ne ndoj verri pa dimen.

"Hajt, ve vesh pa i cue turijt. - Me shkundi im ate. - Shoh edhe se ke fillue me i ba n'asgja disa urti e doke, ruejte brez mbas brezi ne trojet tona si malesore si jemi. Para nji jave kje ketu Culi, per Zotin burre per t'u nderue e i mire mjaft! Kur u cue me shkue, nuk e percolle deri te dera. Ti edhe pak e ke me ua dhane doren gjindjes ndejun, si ne Evrope. Kajhere e ve doren ne tamth e pyes: kur djali sot ndrroi keshtu, po nipi? Sigure, ka me i ardhe marre me thane se i nipi i kuj asht. Shkurt, djalo, me duket se si me qene tue shkue me qiri fiket"!
Keshtu ishte puna per se gjalli te prindeve te mij, por kur ata u zhduken, vetmia u dyfishue. Atebote me kaploi malli i ndrydhun me mote ta kthej kohen prape per te jetue nje jete familjare te re, me prind. Fytyra e tyne u zdrit para syve te mij si t'ishin gjalle: ne kujtese lemosha me dashuni te paperjetueme rrudhat e ballit te sime ame, por buza e saj nuk qeshte. Pergdheljet e mia ishin te vona, te palande, mendim qe s'gjen kurrkun fjale, i thate.
Butesia birnore e mirenjohja me shtyne ma vone, mbasi qe rane ne fashe mallengjimet e perflakta, te shkruej:

Dy gjana print me thane kur ishin gjalle:
Poqese shkel ti buken gand,
Coje prej toke, puthe e vene ne balle!
Ndigjo ti djale, pse na jemi pleq.
Kur te rrijsh te votra mbeshtete tue pi duhan,
Mos pshtyj ne zjarm
Mos pshtyj ne drite, se a keq!

Harrova plot sende qe thane print
Plot tjera mesova e dola ndoshta i larm,
Por bijve t'mij une kam me u thane tu'u rrite:
Mos pshtyni ne zjarm,
Mos pshtyni ne drite.

MARTIN CAMAJ

Krymbi i mëndafshit

Fijet e bardha te mendafshit ndahen prej zemres se krymbit qe vdiq vetem ne pallatin mbas malit. Ashte koha e korrjeve: edhe ara xhveshet perpara dimnit plak e jo ma nusja perpara djalit te ri! Ashte koha e pleqnimit me vete.

Nuk jane caqet qe percaktojne kohen, por mosha e njeriut te urte! Rremimi fillon me nje gjalm dy ngjyrash: bardh e zi. Dhe ankohet i urti: askush s´me ndihu te shoh me kohe fillimin e sosjen e fijeve ne gjalm e mbata nen hijen e sendeve. Ne vjeshte kundrova beselidhjen mes jetes e vdekjes prej punevet te pareve mij qe ruenin petkat e mira per mort dhe hynin ne nje vorr brez mas brezi:

MIMOZA AHMETI

Fantazma në rërë
(fragmente)

Një boshatisje e thellë mbretëron globin. Mbetem me atë që ky të jetë sensasioni im. Përse u dashka të kridhemi atëherë në senasione individuale, do të thoshit, për më tepër në një situatë të tillë?Githsesi ky sensasioni im një veti e ka: merr në supozim anë të panjohura. Pra midis meje dhe meje tanimë ekziston një distancë, e cila pret dhe në pritje jeton pritshmëri.Nuk mund të them se në këtë distancë sundon ndofar koshience. As që bëhet fjalë. Do të isha Zot po të pohoja diçka të tillë. Mbetem me atë që tashmë kjo ndarje më pajton mua "përsosurisht" me gjërat, megjithatë s'mund të mburrem se e zotëroj përgjithmonë këtë ndarje.Shumë shfaqje të miat kanë qenë dhe mbeten reagim. Unë isha një njeri në reagim e sipër si të gjithë të tjerët. Ç'është e vërteta reagimi është kaq i përhapur, saqë pothuaj ende s'kam njohur qenie jashtë tij. Pafundësisht reagojnë.Fëmijët, për shembull, reagojnë në mënyrë energjike- pra nuk është gjithmonë kënaqësi kur reagojnë kështu.Isha në kompartimentin e trenit kur u shfaq Fantazma që të largon nga reagimi.- Quhem Vdekja- tha ajo (përshëndetja e rastit u supozua).Bëra një lëvizje nga vendi dhe i buzëqesha me sy.- Nuk keni frikë- konstatoi ajo. Pra nuk ishte pyetje.-Jam tepër elegante- i thashë pa folur.-Keni filluar- pohoi ajo.Për një kohë të dyja vështronim peisazhin. Ishte i lagët, i gjelbër, vetëm vagullia ishte afër, gjë që e largonte edhe më shumë. Po bluaja me mëndje nëse ajo "Keni filluar" lidhej me elegancën, apo ishte diçka në lidhje me vetë atë... Po fundja s'është ndonjë ndryshim, mendova.-Përjetësia fillon kur mbaron të vënit re si detaj.-Ju perceptoni kohën absolute?- pyeta me interesim të montuar në vetull, por zemrën e kisha të zbrazur nga çdo lloj kureshtje.- Zemra juaj nuk troket, që kur nuk kap ndryshimin, ndërsa po vdireni për t'u kompaktësuar me cilësinë e tij.-Ju po më çmendni- mund t'i thosha sakaq, po të mos ishte paralelja tjetër që tha-Ju po më zbavisni- dhe përsëri nuk fola.Në të vërtetë nuk e doja Vdekjen. Aftësia perceptive e qenieve të gjalla më bënte iluzionist ndaj jetës. Por në mënyrë të veçantë më trondiste koincidenca e kësaj aftësie me Unë. Pra koincidonte ekzistenca e të qenit tim si koshiencë perceptive, por përsëri si diçka mbi të gjitha këto: atë që vetëm unë isha unë. Unë jam unë. A do të më jepet edhe njëherë mundësia që unë ta ndiej këtë? A do të kem tjetër jetë?- Ju e doni shumë jetën- tha e pranishmja tjetër.Ndërkohë treni qëndroi. Ajo mori valicën hije dhe nxitoi për të zbritur. Në ikje sipër unë ndieva dashamirësinë e saj.Dua të vazhdojë iluzioni! Dua të vazhdoj iluzionin, insistoi tërësia ime kundër kësaj dashamirësie.Hapësirat zbulonin peizashe të squllura shkurti. Ishte Francë. Treni ikte me shpejtësi. Më lëkundeshin peizazhet në stomak, ndërsa përpiqesha të fokusoja. Në të vërtetë kjo gjendje më shkaktohej nga truri. Isha përpjekur me kohë ta minimizoja efektin e tij mbi organizmin tim. Nuk e kuptoja që kërkoja një gjendje pa gjendje. Çdo obligim edhe më i parëndësishmi më shkaktonte lodhje. Vetë reagimi më lodhte. Përballimi i reagimeve më lodhte. Ideja e reagimit më lodhte. Isha njeri i lodhur, humus njerëzor. Kisha dëshirë të humusoj diku qenie të tjera që prisnin të rriteshin. Por ndërkohë, për fat të pashpresë, dëshiroja diçka të tillë edhe për veten time.Ngadonjëherë shoh Zotin të vuajë për pak shije. Rrënoi Lashtësinë për të krijuar qytetërimin tonë, shkatërroi skllavërinë për të çliruar krijesën, por kjo krijesë e tij e zhveshur nga skllavëria dhe Lashtësia më tmerron po aq sa një fëmijë i braktisur që ha të ndoturën e vet.Hapësirat inerte ravgonin në ikje duke formuar gjithfarlloj botërash që jepnin iluzionin e pafundësisë. Të kapësh ndryshimin është si të kapësh Zotin. Por mua kjo s'më tërheq. Unë jam më patriark se gjyshi im kalorës, princ kuajsh. Dua të jetoj prej gjërash të bëra prej meje. Mundësisht të shoh prekjen time në çdo formë. Të kap jetën si një send timin. Të kundërmoj në shijen e gjërave të mia si në thellësitë e kafeve të sapoziera, që avullojnë në pasdreken e butë midis mendësisë universale, ku të qenit tim në lidhje me mua është një grimcë aq e çmuar, ngopur me avuj shijesh, ku gjithçka është kënaqësi më në fund dhe humb funksioni. Vitin e kaluar ishte luftë. Edhe një vit që kaloi para vitit të kaluar ishte luftë. Mos mendoni se unë do të mund të lejoja të shqisoja luftën.. Madje unë nuk arrij ta konceptoj luftën sepse unë nuk e shqisoj dot, por...Ishte e pranishme. Histeria dhe rropama e saj është diçka që të hutojnë. Ti harron të mbyllësh rubinetin e shqisave, si një rojë që e ka rropatur pagjumësia, ty të ka rropatur paskrupullsia. Dhuna. O zot, edhe një herë më huton mendimi për të.Ishte luftë vazhdimisht ndërsa pritet përsëri të jetë. Nuk mund të dini si humbin miqtë, të dashurit, të njohurit, kur është luftë. Nuk është vdekja që i merr, nuk është pafundësia.I merr një zvogëlim i pikëllueshëm, zhvlerësimi, mungesë rëndësie.A ishim ne qeniet e brishta? A mundet shqisa që shqisoi gjak të shqisojë lule? Rënia, rënia na shoqëron. E menjëhershme na përfshiu, u rrëmbyem si të ishim pluhur. Një kaotikë e pashpresë ku të mbijetuarit është thuajse turp. Do gjetur kurajë, por ku? Ishte mëngjes. Menjëherë u bë ditë. Brenda një kohe të tillë u krye imagjinimi i plotë. Ngadonjëherë më duket se i mbaj peng të gjithë me paaftësinë time për t'u kënaqur.Ngadonjëherë më duket se sorollatem kot, se do t'i vi botës rrotull pa mundur të matem qoftë dhe një herë të vetme me të.Në prag të luftës shoqëria ishte më e lumtur se kurrë. Njerëzit putheshin në buzë dhe kjo ishte një dashuri e hapur, pa domethënien mediokre që ka e puthura në buzë zakonisht. Çuditërisht putheshin më shumë ata që mendohej të kishin natyra të papajtuara. Hierarkia klasore ia la vendin së bukurës dhe jeta lundronte në akord shpirtëror. Nuk mund të mendohej më një jetë e konfliktuar. Konflikti vetë dukej si një djallëzi infantile, zvillimi i të cilit nuk gjente as supozim.Sigurisht, njerëz në mbarim e sipër, të suprimuar nga mosha dhe diktatura patën shpërthime seksuale nga më të pakuptueshmet, shpërthime libidosh që kapërcenin shëmtitë fizike dhe pragjet e moshës, e drejtë morale që kërkohej me një imoralitet të pafytyrë, të vetëdijshëm deri në plasje cipe.Të gjitha këto sigurisht,dhe shumë të tjera si këto, forma të shlira që nuk arritën të krijonin kurrfarë identiteti, lulëzonin si shkuma dhe diçka tjetër e largët dhe e përkryer, njëherësh mund të them e gjitha, përhapej në formë e zhvillim. Ajo ishte ideja se bota nuk është për rrezik, por për kënaqësi. Jeta vetë ishte njëfarlloj argëtimi. Ndërsa karakteri, vetëmbrojtja si të thuash, ishin çështje sqime. Pra gjithçka varej nëse të vinte ndot apo jo. Dhe që të jem më e qartë, gjërat vinin kaq natyrshëm sa nuk arrije të të vinte as ndot. Pra ishte çështje përtese. Si të thuash, megjithëse dukej orgji, askush nuk qinte, ishte njëfarë përtese si me thënë, që i jepte një sharm të pashoq mbrëmjeve, lokaleve, birrave; dashuria, kjo grackë në vetvete nuk funksiononte më si e tillë. Ajo ishte gjëndje e përgjithshme. Edhe makinat rrugës ecnin me këtë dehje (makina e shpreh krejtësisht gjendjen e shoferit).Ç'tju them tjetër! Piceritë punoni ditë natë sikur gjithë qyteti martohej, kafenetë punoni 24 orë. Veshje të përkryera: "Italian Brothers", Benetton", sa e sa firma që nuk ua mbajta dot emrin ndërmend.Njeriu! Kjo ishte lumturi njeriu. Njerëz hesapi, si të thuash. Një dorë jetë dhe... Dhe tani që kam filluar të besoj te zoti, e kuptoj se nga mëshira e tij ditën e gjygjit, s'do të marr dot një thërrime.Ndoshta ia vlen të dënohem. Gjithë jetën kam qenë i kthjellë. Ishte qeliza e parë e shëndoshë. Trashëgimia e gjyshërve. Ishte kalorësish.Por kjo dëshirë imja për të mbetur i pacënuar, do të rrënojë Botën.

KASEM TREBESHINA

Dje, sot dhe nesër

Që në fillim të kujtesës së tij njeriu u përball me vështirësinë e pakapërcyeshme të përcaktimit të kohës dhe hapësirës. Duke mos gjendur asnjë përkufizim për të treguar ato dy kuptime, njeriu i lashtësisë së hershme u nis praktikisht nga vendi ku ishte për të kujtuar atë që kishte kaluar... Dhe ai tha : - Që nga koha kur ishim atje te Lisi i Madh. Brenda kësaj fjalie , ne dukje jo shumë të ngatërruar, qëndron kuptimi praktik i kohës dhe i hapësirës që formësohen, qoftë edhe në mënyrë të mjegullt, përmes nismës të ngritjes të një përcaktimi për nujë lis të gjendur diku. Më vonë, pas një kohe të bukur të gjatë, njeriu tha dhe shkroi me shkronjat që kishte shpikur vetë : - Që nga koha e themelimit të këtij qyteti. Nga të dyja thëniet që shënuam përcaktohen veprime të kryera në kohë dhe hapësirë. Jashtë atyre veprimeve dhe veprimeve të ngjashme koha dhe hapësira nuk do të kishin asnjë kuptim. Sa më sipër tregon se në lëvizjen mes dukurive përftohet hapësira, kurse nga kujtesa për diçka të lënë përfundimisht dhe pa kthim kuptohet koha. Në përplasjen e vazhdueshme në mes të lëndës dhe antilëndës arrihet vetëm barazpesha e një çasti kozmik në mbariminh e tkurrjes dhe në fillimin e shtrirjes së hapësirave. E tashmja nuk mund të kuptohet dhe e ardhëshmja nuk arrin kurrë. Njeriu mbetet gjithnjë në lëvizje pa asnjë cast pushimi.Kështu, pa kohën e shkuar, ai nuk do të arrinte kurrë t'i kuptonte dy kohët e tjera. Kotësia e një të tashmeje të pandalshme dhe tmerri para një të ardhëshmeje që nuk dihet e kthen njeriun vazhdimisht në ndërtimin e pandërprerë dhe të pandërtuarshëm të asaj gjeografie të humbur përfundimisht si varr i një historie të dhimbshme .... Dhe e gjithë kjo zhvillohet përmes kujtesës. Procesi i të kujtuarit ka qenë një zhvillim i ngadalshëm dhe shumë i gjatë.Për më tepër ai ka qenë një process i pavetëdijshëm për atë që do të arrihej. Po të mos ishte kështu, njeriu nuk do të hynte kurrë në fushën tragjike të njohjes. Paranjeriu, pa e kuptuar çfarë po bënte, nisi të dallojë dukuritë dhe , duke rrotulluar gjuhën në mënyrat më të çuditshme, u dha atyre dukurive në vende të ndryshme emra të ndryshëm dhe filloi të dallojë një send që kishte parë më parë nga një send që i ishte shfaqur më vonë. Përmes fjalës nisën kështu edhe kalendarët e përshkruara në jetën e njerëzore. Hapi i parë i madh në jetën e njeriut u shënua kur ai nisi të dallojë kohën e shkuar nga e tashmja dhe nga ajo që do të vinte. Mund të themi pa frikë se në këtë drejtim edhe sot e këtë ditë mendimi njerëzor nuk ka lëvizur shumë përpara. Ne themi : Viti X pas lindjes, pas vdekjes ose pas veprimit të këtij apo atij njeriu ... Mos një përcaktim i tillë ka rënë nga Qielli ? ... Jo... Atë përcaktim e kemi bërë ne duke shënuar si një pikënisjeje në horizontin e jetës sonë... Dhe ashtu njerëzimi arriti, pa e kuptuar çfarë po bënte, te përcaktimi i kohës. Arriti te kalendarët... Arritit të shtyhej më tej, pa e ditur ku do të delte, te tri fjalët e mrekullueshme : dje, sot dhe nesër. Magjia e atyre tri fjalëve të çuditshme nxirrte te disa kuptime të jashtëzakonshme që shpesh dukej se përjashtonin njëri - tjetrin dhe më shpesh dhe mrekullisht i jepnin përmbajtje të kushtëzuar njëri-tjetrit. Si ishte e mundur që këto tri fjalë të përbënin një shtysë aq të madhe në hedhjen e njeriut përmes hapësirave të panjohura ?... Duket si e pabesueshme një magji e tillë e kushtëzuar vetëm nga tri fjalë... Por ajo ndodhi... Dhe nuk kishte si të mos ndodhte ... Se fjala dje i dha njeriut mundësinë e kalimit përmes një të panjohure dhe ai provoi diçka që mund të harrohej.E sotmja nuk kuptohej, por vinte pas diçkaje që ai e kishte harruar... Kurse nesër ishte dëshira për të arritur diku të përcaktuar nga diçka që ishte më parë... Kështu, përmes kujtesës dhe harresës, në bazë të mundësive pafund që përmbajnë lënda dhe antilënda në përplasjene tyre, njeriu arriti të përcaktonte në mënyrë të kushtëzuar kohën dhe hapësirën .Magjia e këtyre kuptimeve krijoi tek njeriu dëshirën për të kaluar diku ku nuk kishte qenë dhe për të përballuar dhembjen e papërballueshme të asaj që kishte ikur pa të kthyer... Dhe i mbërthyer në mes të asaj dëshire dhe të asaj dhëmbjeje njeriu filloi të jepte të gjitha shpjegimet e mundëshme që lindnin dhe varroseshin në mes të harresës dhe kujtesës... Dëshira e madhe për të kujtuar i ngjan lehtësimit që vjen nga lëndimi i një plage të pashërueshme dhe që dhëmb shumë. Procësi i mësipërm në hapësirat kozmike mund që përben një cast të vetëm, por në historinë e njerëzimit kap një periudhë kohe shumë dhe shumë të gjatë. Në bazë të kalendarëve që kemi krijuar, ne mund të themi se ajo periudhë kohe kapi disa miliona vjet të kohës tonë në Tokë. Sot ne i kemi pranuar të trija kohët si praktikisht të kuptueshme dhe me anë të tyre kemi arrtiur ta nisim mendimin edhe më përtej mundësive të kuptimit tonë... Ndaj dhe jemi në gjendje të ndjejmë në mënyrë të përsëritur humbjen e vazhdueshme të gjeografisë dhe historisë tonë, kurse jehona e asaj më të rëndës përcillet përmes shekujve gjer te mbarimi i kohëve dhe hapësirave për atë që ne e quajmë jetë. Në fund nuk do të gjendet më njeri për të harruar dhe kujtuar.

FAIK KONICA

Malli i atdheut

Kur vete njeriu, i lire e i vetem, larg atdheut - viset e reja, ndryshimi i zakoneve, embelsia e udhetimit e nje mije gjera qe vihen re nder popuj te huaj, te gjitha keto ta pergezojne zemren e te bejne jo te harosh Shqiperine, po te mos te veje tek ajo aq dendur mendja. Me tutje, si ngopen syte se pari ndryshime, gazi shuhet pak nga pak. S`di c`te mungon, s`di se c`te duhet. Nje hije trishtimi ta mbulon fytyren; e, pike se pari here-here, mbastaj me dendur e me ne fund shpesh e pothuaj kurdo e kudo, kujtimi i prinderve, i miqve e shokeve, kujtimi i dheut ku u lindem e u rritem, ku qajtem foshnja e ku lozem djelm, kujtimi i atyre maleve larg te cileve nuk rron dot mire nje shqiptar, kujtimi i kombit, qe, me gjithe ca te liga qe ka, eshte kombi yne, e me teper kujtimi e deshira e etja e gjuhes sone ta shtrengojne e ta derrmojne me te vertete zemren. Ah, malli i Shqiperise, malli i atdheut te dashur, i shenjte mall e dashuri e shenjte, kush eshte ai shqiptar qe s`e ka pasur ne dhe te huaj! Duhet te jeshe jashte Shqiperise, e te jesh larg, per te kuptuar se c`force e c`bukuri te embel ka per veshet kjo fjale: Shqiperi! Ajo me e zbrazura leter, ajo fjala me e vogel,na sjell, kur vjen nga Shqiperia, nje gaz te parrefyeshem, se na sjell si nje cope te atdheut...

ERNEST KOLIQI

Kroni i katundit

Shtegu qi con te kroni asht shetija e katundarvet. Buze mbramje me buljere ne krah, dalin gra e vajza per me mbushun uj ne krue. Ndeshen udhes shoqe me shoqe e shendrrojne dy fjale.
Dita asht e mundshme nder katunde e ato biseda mbramjeje disi jane nji pushim e nji argtim. E ndersa dielli prendon e hana del, kroni i mbushe buljerat nji nga nji tue kendue. Seciles vajze e seciles grue i kendon nga nji kange te vecante, perse kroni te tana i njef. Vajzat i njef te vogla e i pau dalkadale tue u rrite; grat i njef nuse e i pau dalkadale tue u plake. Pasqyra e qete e ujit mban kujtimin e te gjitha fytyrave. Kroni ne heshti te lehte, i kendon gjithkuj kangen e mallengjyeshme te kohes se kalueme. Por pak kush din ta marre vesht... E shumta kalojne habitshem. Shuejne etjen, mbushin buljerat e nuk e ndigjojne. Kjo, ndoshta, asht ma mire per to, sepse kanga e kronit shendrrohet ne vaj, tue jehue ne thellsit e shpirtit. Atehere ma mire mos me ndigjue.

AGIM BACELLI

"Enkelë - Kurbani i paqes"

Kjo histori thonë se është e vërtetë dhe ka ndodhur atëherë kur toka, kafshët dhe njerëzit shkatrroheshin nga luftrat e pandërprera grabitqare të fiseve të pazhvilluara njerzore. Në atë kohë, në të dy anët e liqenit të bukur të Enkelës (Ndoshta Poradeci i sotëm, por liqeni duhet të kete qenë shumë herë më i vogël se ç'është sot), jetonin dy fise që ishin në luftë me njëri tjetrin. Kjo luftë nuk mbahej mend se kur kishte filluar dhe askush nuk mund ta përcaktonte dot se kur do të përfundonte. Ndoshta do të merrte fund kur të ishin shuar të gjithë ata që e mbanin të ndezur këtë atë. Në fakt të dy fiset flisnin të njëjten gjuhë dhe kishin të njëjtat zakone që rridhnin nga i njëjti fis pellazgjik por, lakmia, egoizmi i prijësve i kishin ndarë në dy kampe kundërshtarësh për jetë a vdekje. Nëse dikush haste kundërshtarin në pyll, rrugë apo në sinoret e veta, duhet ta vriste pa asnjë mëdyshje. Ky qe ligj i vendosur njëherë e pergjithmonë dhe askush nuk mund ta ç'bënte atë.

Një ditë, një vashë e re dhe shumë e bukur që kulloste qingjat në kodrat përreth tokave të Fisit Perëndimor, kaloi pa e ditur sinorin duke hyrë në pyllin që ishte pronë e Fisit Lindor. Kur ajo e kuptoi se qe në një vend të huaj, menjëherë u kthye nga kishte ardhur por qe vonë, një djalë azgan i Fisit Lindor i kishte prerë rrugën. Vajza që quhej Demnë, mbylli sytë dhe mendoi fundin e saj të pashmangshëm. Në mendje i erdhën fjalët e gjyshes që shpesh i thoshte nëse binte në një situatë të till ajo duhej t'i lutej armikut që të mos e mundonte por t'i fuste thikën direkt e në zemer. Për qudi goja nuk i hapej njëlloj si edhe sytë. Pas pak ndjeu hapat e djaloshit që i afrohej dhe më pas një dorë të lehtë mbi flokët e saj. Askush se kishte ledhatuar atë në ketë mënyrë. Trupi iu rrënqeth dhe një fllad i ëmbël i mbushi shpirtin e saj të trazuar. Hapi sytë e bukur dhe pa një djalë simpatik që i buzeqeshte kaq ëmbëlsisht sa asaj iu duk se nuk kishte parë kurrë një njeri kaq të pashëm, kaq të ëmbël, kaq të dashur. A thua kështu të ishin armiqtë e tyre?! Iu duk sikur njihej me ketë djalë simpatik që nga fillimi i jetës së saj të brishtë. Gjaku i ngrirë zuri të shkrijë dhe të ngrohet duke vënë në punë rrembat e gjakut që sa vinin e më shumë fryeshin...Në gjoks ndjeu ngrohtësi dhe shpirti i psherëtiu nga një lehtësirë që i erdhi ashtu vetvetiu. Sytë e djalit shkëlqenin si dy yje në qiell të pastër, por sepse ishin paksa të turbullt si ata yje që reflektoheshin në sipërfaqen e Liqenit Enkelë kur s'frynte era. Pa e kuptuar as vetë të dy morën rrugën për nga sinoret e vajzës. Pothuajse ata nuk folen fare por, që të dy ndjenin të njëjtën gjë - dashuri për njëri tjetrin.- Më quajnë Illy - theu heshtjen djali - dhe jam nga Fisi Lindor. Si të quajnë dhe prej nga je?- Më quajnë Demnë dhe jam armikja jote...Përsëri ra heshtje e gjatë.- Demnë! - E prishi heshtjen pas pak djali. - Që nga ky moment ti do të jesh drenusha e jetës sime dhe jo armike.- Po. - Tha goja e saj që i dukej se nuk komandohej prej qenies së saj por prej ketij djali Yll që edhe emrin e kishte po Illy.- Dëgjo drenusha ime, - vazhdoi Illy, - unë mendoj që ne të takohemi përsëri, si thua?- Përsëri?!- Po përsëri. Të takohemi çdo natë kur Hëna të jetë e plotë, si thua?- Po.Ai e percolli deri tek sinjori armik dhe u ndanë me mall në gji që do t'i përvëlonte për 28 ditë rjesht. Kështu ata në çdo 28 ditë takoheshin dhe qëndronin bashkë nën dritën e bukur të Hënës së Plotë në Bregun Perëndimor, pra në anën e vajzës ku djali vinte përmes liqenit me një varkë të vogël që e mbante të fshehur në një vend sekret diku në Bregun Lindor dhe ata kurrë nuk i treguan kujt për këtë që bënin. Kaluan muaj dhe erdhi dimri, por ata asnjë çast nuk e lan premtimin dhe ne çdo 4 javë shtrëngoheshin në krahët e njëri tjetrit. Një natë me Hënë të Plotë, si përherë, djali i thotë vajzës: "Ne duhet t'u themi njerzëve tanë për këtë që po bëjmë dhe t'u marrim lejen për martesë."- Kam frike se mos të humbas për fare , - i thotë Demnë Illyt.- Por duhet bërë, - ia kthen djali, - duhet bërë se s bën. Ndoshta bashkimi jonë sjell edhe bashkimin e dy fiseve dhe ne jetojmë në paqe me njëri tjetrin.- Por sikur të ngjajë e kundërta, që për fajin tonë të shuhen fiset...? - Thotë ajo e trembur.- E lëmë për njëherë tjetër pasi të takohemi përsëri dhe ta kemi menduar gjatë.- Dakort.U ndanë përsëri si përherë me dhimbje dhe mall të pa shuar e me padurimin e takimit të ardhshëm.Radhës tjetër kur Illy shkon tek vendi sekret për të marrë varkën, nuk e gjen atje. Më kot kërkoi kudo por asgjë. Nata po kalonte dhe Hëna po rrëshqiste ngadalë për t'u fshehur në anën tjetër të liqenit. Djali s kishte kohë as të mendohej dhe as të kërkonte tjetër varkë që do t'i linte në dyshime njerëzit e vet, por as të mos shkonte nuk bënte se kushedi se ç'farë do të mendonte Demnë e cila e priste atje tek bregu tjetër, ne vendin e tyre sekret, siç pret vesa dritën e mëngjezit. Ai vendosi të notojë. Hyri në ujë por uji ishte tepër i ftohtë se qe muaji i parë i dimrit. "Megjithatë do të nxehem duke notuar" - mendoi dajaloshi dhe bëri tutje në ujë. Rruga qe shumë e gjatë dhe ftohtësia e tij e bëri që t'i paralizohen këmbët dhe muskujt e trupit, vetëm krahët i punonin disi. Kishte bërë vetëm pak më tepër se gjysmën e rrugës. Ndërkohë vajza që priste u shqetësua shumë se koha e ardhjes së tij kaloi. Me sytë në liqen ajo po dridhej e tëra dhe sikur zemra t'ia ndjente të keqen ajo nuk duroi dhe u hodh në ujë. Mirëpo llapuqitjet e ujit bënë që dikush ta shohë dhe me pishtar në dorë të afrohet. E njohu. Menjëherë ai shkoi në fshat për të lajmëruar. I gjithë fisi për pak minuta u ndodhen në breg. I jati vajzës kërkoi varkën e tij dhe pas pak kohe erdhën të gjithe ata që kishin varka dhe filluan të vozitin në liqen. Asgjëkund nuk dukej asgjë.Të gjithë me pishtarë në duar bënë që liqeni të dukej sikur kishte marrë flakë dhe i shqetësoi shumë armiqtë e tyre në anën tjetër të cilët u armatosën dhe u nisën në atë drejtim...Kur iu afruan fisit të vajzës panë se të gjithë qenë pa armë.- Hej! Ç'farë kërkoni ju aty? - Pyeti kryetari i fisit Lindor por nuk mori asnjë përgjigje.Djemtë e rinj dhe të fuqishëm zhyteshin në brendësi të liqenit me radhë duke e kontrolluar pëllëmbë për pëllëmbë liqenin...Më në fund ata e gjetën vajzën e ngrirë që mbante të shtrënguar për qafe një djalë që askush nuk e njihte.- Hej! Mos është i juaj ky njeri? - Pyeti dikush armiqtë e vet. Dikush afrohet dhe e njohu Illyn.-Po, është i joni.U munduan t'i ndanin që secila palë të merrte të veten por nuk munden.- Le t'i varrosim bashkë - tha dikush.Të dy palët armike qenë përzier bashkë pa e kuptuar shumë armiqesinë e tyre shekullore dhe me pikëllim shikonin dy viktimat e fatit të tyre të hidhur. Dy më të bukurit e më të mirët e fiseve. Të gjithëve u qante zemra dhe pikëllimi i madh bëri që të bashkohen dhe t'i varrosin ashtu siç edhe tha dikush, të dy bashkë në teritorin Perëndimor. Dikush tha nëpër dhëmbë: "U dashka një Enkelë që ne të vëmë mend dhe të pajtohemi." Vërtetë ashtu. U desh vdekja tragjike e ketij çifti shumë simpatik që fiset më në fund të ulnin "unin" e tyre kapricios dhe t'u linin brezave të ardhshëm paqe midis tyre. Që nga ajo kohë, liqeni u quajt Enkelë që në gjuhën pellazge do të thotë "Kurban Paqe".