Shkrimtari gjerman ishte në Shqipëri
me forcat austro-hungarezë më 1918

Shkrimtari i njohur gjerman Josef Luitpold Stern, gjatë një mbrëmjeje në një
familje shqiptare frymëzohet për të shkruar tregimin e tij “Mbrëmje shqiptare”. Në vitin 1918 Josef Luitpold Stern, gjendej në Shqipëri si ushtar i forcave austro-hungareze. Pikërisht rreth qëndrimit të tij në Shqipëri ai i dedikon këtij vendi dhe njerëzve të tij dy tregime të veçanta. Në tregimet “Mbrëmje shqiptare” dhe “Deri kur”, botuar në gjermanisht i pari në vitin 1918 dhe tjetri në vitin 1948 shkrimtari sjell jetën shqiptare në kohën e Luftës së Parë Botërore. Tregimet e Josef Luitpold Stern, të përkthyera për herë të parë në gjuhën shqipe nga përkthyesja Lindita Arapi-Boltz, vijnë në vëllimin “Mbrëmje shqiptare” botuar nga shtëpia botuese “Ideart”.

Tregimi “Mbrëmje shqiptare”
Tregimi “Mbrëmje shqiptare” u botua për herë të parë në revistën e Vjenës “Paqja (“Der Friede”) më 4 tetor 1918 dhe i vendos ngjarjet në shtëpinë e Hali Grigorit, në Peqin, gjatë një mbrëmjeje, në të cilën ushtria austro-hungareze, dhe vetë autori, ushtar i së cilës ishte, ka qenë në mësymje. Autori, i pranishëm në një familje shqiptare përshkruan mbrëmjen e tij si i ftuar dhe aludon rreth fatit të kësaj familjeje shqiptare, të përbërë nga gruaja, një fëmijë i vogël dhe shërbëtorja.

Edhe pse një tregim i shkurtër, autori depërton në jetën familjare shqiptare dhe paraqet botkuptimin e tyre, për jetën, të ardhmen, etj. Josef Luitpold Stern përshkruan mënyrën sesi babai vë në gjumë djalin e vogël, fjalët që ai i thotë, të cilat përshkruajnë jetën e fëmijës deri sa ai rritet e bëhet plak. Në këtë rrugëtim të jetës fëmija prek qytete si: Rrogozhina, Lushnja, Berati, Vlora e Elbasani, të cilat vetë autori i ka përshkruar gjatë udhëtimit të tij nëpër Shqipëri. E gjithë kjo histori vjen si një përrallëz për të vënë në gjumë fëmijën. Por si do të jetë jeta e tyre pas luftës? Çfarë do t’i sjellë lufta dhe e ardhmja familjes së Hali Grigorit?. Vetë autori duke parë me sytë e tij luftën nuk është shumë optimist për këtë gjë.

Tregimi “Deri kur?”
Tregimi “Deri kur?” u botua për herë të parë në Shtëpinë botuese “Stiasny”, Grac, Vjenë më 1948, së bashku me proza të tjera tek përmbledhja “Vëllai i vetmuar”. Në tregimin “Deri kur” trajtohet tema e dhunimit të mirëbesimit të njeriut të thjeshtë. Fati i ushtarit shtatëmbëdhjetëvjeçar Ali Dauti gërshetohet me atë të lejtanantit Rade Lungulovi, i cili ndodhet me ushtrinë e tij në Shqipëri. Lejtanantit Rade Lungulovi ka përjetuar dëme të rënda nervore nga lufta duke mos arritur të ndajë ngjarjet reale nga fantazia.

Djaloshi Ali Dauti nga Shkodra, i rekrutuar thuajse me forcë ushtar, kur sheh liqenin e Shkodrës gjatë marrshimit të tij me ushtrinë austro-hungareze tenton të dezertoj për t’u kthyer pranë familjes së tij. Ai kapet dhe dërgohet para lejtanantit Rade Lungulovi, i cili duhet të jap një dënim për dezertatorin. Naiviteti i Ali Dautit për t’u kthyer në shtëpi e çudit lejtnantin. Dëshira e tij është të kthehet në shtëpi sa më parë për të punuar arat, për të ruajtur delet, për të bërë dru për dimër, etj. E gjithë kjo duket e pakuptimtë për lejtnantin, i cili i siguron që të gjitha këto gjëra mund t’i realizojë vetëm kur të mbarojë lufta. Si një fëmijë Aliu e pyet se kur mbaron lufta dhe përsërit pa fund pyetje “deri kur?”. Kjo shprehje edhe pse pa kuptim për lejtnantin, i cili nuk e di gjuhën shqipe e bën kurioz dhe pyet se çfarë kuptimi ka kjo shprehje. Pasi e kupton se çfarë kërkon ushtari i jep një afat prej 60 ditësh. Aliu, i cili nuk di të numërojë u dhuron ushqimin e tij dy shokëve për t’i numëruar ditët. Ai pret me padurim të shkojnë këto ditë dhe të kthehet pranë familjes dhe të realizojë ëndrrat e tij.

Fati i lejtanantit Rade Lungulovi dhe ushtarit shqiptar Ali Dauti takohet dhe largohet shumë herë. Lejtnanti dëshpërohet për atë, që i ka thënë këtij njeriu me shaka për kohën e mbarimit të luftës, kur mëson se Aliu është duke numëruar ditët. Ata takohen një ditë para se të mbarojë afati prej 60 ditësh, dhe ku Aliu pret të fitojë lirinë. Ai e pyet sërish “deri kur? Por në atë kohë ishte tepër vonë. Ata vdesin të dy në fushë nga shpërthimi i një bombe.

Biografi
Josef Luitpold Stern, lindi më 16 prill të vitit 1886 në Vjenë
Studioi shkencat filologjike. Mbrojti disertacionin në Universitetin e Jenës
Rekrut gjatë Luftës së Parë Botërore. Më pas drejtues në Shkollën e lartë popullore në Vjenë
1934 – Emigroi në Çekosllovaki, 1938 – në Francë, 1940 – në SHBA, ku dhe punoi si docent në Filadelfia
1948 – Rikthehet në Austri. Punon si referent në seksioni e arsimit të Shoqatës së sindikatave austriake
1956 – Nderohet me Unazën e Nderit të Qytetit të Vjenës
1957 - Nderohet me Çmimin Kombëtar Austriak si lirik, prozator,dramaturg
13.9.1966 – Vdes në Vjenë

Kush eshte Josef Luitpold Stern
Josef Luitpold Stern lindi në Vjenë (Austri), diku në mes të Shotenfeldit dhe Brillantengrund. Babai i tij ishte marangoz dhe më vonë administrator i gazetës “Zëri i Popullit”. Josef Luitpold Stern vizitoi gjimnazin e njohur me emrin “Gjimnazi i Piaristëve” dhe më vonë vazhdoi studimet për juridik dhe ekonomi popullore në Vjenë dhe Hajdelberg. Para dhe gjatë studimeve ai punoi si ndihmës stenografist në parlamentin austriak dhe më vonë si sekretar në Drezden, ndërkohë që vazhdonte veprimtarinë si aktivist i degës së arsimit të partisë socialdemokrate. Pas shpërthimit të Luftës së parë Botërore, ai filloi të botonte revistën “Drita vezulluese” (Gluhlichter), e vetmja revistë, e cila përmes botimit të poezive pacifiste dhe antimilitariste, iu kundërvu lirikës entuziaste të luftës, që lulëzonte atë kohë.

Pjesët e shumta të zbardhura në këtë revistë dëshmojnë censurën e asokohshme, por në të njëjtën kohë janë edhe prova të gjalla të shpirtit rebel të shkrimtarit. Gjenocidi përgjatë viteve të Luftës së Parë Botërore gjeti jehonë edhe në poezinë e iluministit të masave dhe humanistit Josef Luitpold Stern. Edhe kur bën roje si ushtar, ai ruan gjithmonë një lloj fisnikërie në qëndrimin e tij. Zemërimin e tij dhe tronditjen për gjakderdhjen autori e shpreh në poezinë e tij antimilitariste, përmes një toni akuzues . Në paralajmërimin tij, ai është zëri i vetëm që shkëputet nga kori i rapsodëve të lufës.

Miqtë e tij ishin ekspresionistët e rinj: Franc Verfel, Albert Ehrenstajn, Franc Teodor Coskor, stefan Cvajg, Hugo Zonenshein. Josef Luitpold Stern është njëherësh edhe poeti, edhe njeriu luftarak, edhe rrënimtari. Nga ky trinitet buron edhe pasuria e personalitetit të tij. Vepra e Luitpoldit ka një unitet të tillë, saqë është e vështirë ta ndash atë në pjesë më vete. Si proza e tij, ashtu edhe dramat, janë variacione të së njëjtës temë, që përshkon si fll i kuq ngrehinën artistike të autorit, pikërisht temën e humanizmit, aq fort e pranishme në poezitë kundra luftës dhe baladat me temë sociale.

Imazhe te Ngjitura

	Josef-Luitpold-Stern.jpg (24.7 KB, 1 vezhgime)
	Josef-Luitpold-Stern-2.jpg (16.7 KB, 0 vezhgime)

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.