Tema: Ismail Kadare

Teme mbi shkrimtarin e madh te letrave shqipe ''ISMAIL KADARE'' .
Nderuar me titullin e larte ''NDERI I KOMBIT'' si dhe kandidat (per shume vite me radhe) i cmimit nobel ne letersi. Anetar i akademise se shkencave te Shqiperise , dhe i akademise Franceze te shkencave morale. Vepra e Ismail Kadarese eshte perkthyer ne 32 gjuhe te huaja duke arritur keshtu nje rekord te perhapjes ne tere boten e qyteteruar.


ISMAIL KADARE lindi ne qytetin e Gjirokastres. Atje ai kaloi femijerine dhe kjo la gjurme te thella ne gjithe jeten dhe krijimtarine e tij. Shkollen e mesme e kreu ne gjimnazin "Asim Zeneli". Me pas kreu studimet e larta ne Fakultetin e Historise e te Filologjise ne Universitetin e Tiranes, pastaj ne Institutin "Gorki" te Letersise Boterore ne Moske. Keto studime iu nderprene per shkak te krizes politike ndermjet Shqiperise dhe ish Bashkimit Sovjetik. Kadareja ka punuar ne gazeten "Drita", pastaj drejtoi revisten "Les letres albanaises". Se fundi punonte ne profesion te lire. I.Kadare ka qene dhe eshte protagonist i jetes politike dhe i mendimit te vendit qysh prej viteve '60. Ne fund te vitit 1990, dy muaj pas renies se shtetit diktatorial, Kadare u largua se bashku me familjen ne Paris, por mbajti lidhje mjaft te shpeshta me Shqiperine. Ismail Kadare eshte nje nga personalitetet me te shquara te kultures shqiptare, ambasador i saj ne bote. Kadare eshte shkrimtari qe i ktheu mitet legjendare ne realitet, shkrimtari qe beri histori prej prehistorise; pa rene ne kunderthenie me vetveten dhe gjykimin modern, ai arsyetoi estetikisht ne menyre te perkore dhe per kohen absolute. Ne Shqiperine e ndodhur ne udhekryq vepra e Kadarese ka qene dhe mbetet nje shprese apo nje ogur i bardhe per te.
Ismail Kadare eshte autor i shume veprave ne poezi e proze, laureat i shume cmimeve kombetare, kandidat i cmimit Nobel per shume vite me radhe, anetar i Akademise se Shkencave te Shqiperise dhe Anetar i Akademise Franceze te Shkencave Morale.
Vepra e Ismail Kadarese eshte perkthyer ne 32 gjuhe te huaja duke arritur keshtu nje rekord te perhapjes ne tere boten e qyteteruar.

POEZIA E KADARESe

Poezia e Ismail Kadarese eshte nje prej zhvillimeve me novatore ne vjersherimin shqip gjate nje gjysme shekulli. Ajo shprehu vendosmerine e shkrimtareve te brezit te viteve '60 per te realizzar qellime estetike te ndryshme prej paraardhesve.
Frymezime dialoshare (1954), enderrimet (1957), Enderr industriale (1960), Shekulli im (1961), Poeme e blinduar (1962), Perse mendoben keto male (1964), Shqiponjat fluturojne lart (1966), Motive me diell (1968), Koha (1976), Shqiperia dhe tri Romat, perbejne titujt kryesore te vepres poetike te Kadarese.
Ismail Kadare, ndryshe nga Agolli, ne periudhen e pare te krijimtarise se tij, u terhoq pas poemes epiko-lirike. Ne prirjen e pergjithshme ai nuk u shkeput prej frymes monumentalizuese te poezise se meparshme, por e kushtezoi kete me tipin e njeriut shqiptar, te historise se tij kombetare, te fatit te tij neper shekuj. Thuajse ne te gjitha poemat e shkruara ne vitet '60 -'70 ka nje gershetim te mjeteve te reja te te shprehurit me menyren tradicionale te te veshtruarit te jetes dhe te historise:

Po s'nderron ai kurre
Art i skulptures
Genjeshtren mbi mua ka ngrire pergjithnje.
I mberthyer ne deshmine e saj te rreme
Te verteten kujtoj dhe qaj per te.
(Laokonti)

Poezia e Kadarese, ndryshe prej prozes se tij, eshte pergjithesisht e qarte, pa ekuivoke, shpesh marciale, thuajse perhere optimiste. Ajo, ne kritiken zyrtare, eshte pritur si pasurim problematik i poezise shqipe, vecanerisht me temen e qendreses shumeshekullore te popullit shqiptar ne rrugen e tij te gjate te historise. Poezia e Kadarese eshte poezi e sfidave te medha shqiptare. Ajo eshte e pershkuar nga qendrimi hyjnizues ndaj historise kombetare, ndaj lavdise se tyre, ndaj tokes se te pareve, ndaj gjuhes shqipe.
Qendresa hyn ne poezine e Kadarese qysh prej koherave antike, deri ne periudhat me te aferta te historise. Vecmas ajo lidhet me "motin e madh", te epokes se Gjergj Kastriotit; por Kadare hyjnizoi nje periudhe me te hershme se kjo, qe ishte mitizuar me heret prej Rilindjes Kombetare: periudhen e humanizmit evropian (sic mendon shkenca e historise, kjo periudhe e gjeti Shqiperine ne te njejten shkalle zhvillimi me anen tjeter te Adriatikut), e cila pati shprehjen e saj dhe ne njeriun dhe qyteterimin shqiptar:

Njezet e kater luftra beri,
Njezet e kater vdekje theu.
cka mangut linte diten Gjergji,
Plotesonte naten Skenderbeu.
(Portreti i Skenderbeut)

Pergjithesisht poezia e Kadarese eshte e sunduar prej mitit te se shkuares, evokimit te lavdise se dikurshme. Kadare synon, permes poezise se tij, ta cliroje njeriun shqiptar prej akuzash qe e kane ndjekur nder shekuj, duke perfshire akuzen si popull i lindur me instinktin e luftes dhe te mercenarizmit, binjak me armen dhe peng i saj:

Dhe kur binin ne prille a ne vjeshtra
Neper brinja te shtrire, neper lugje,
Si me zjarre te vegjel te petjetshem
Era loste me xhufkat e kuqe.
(Nisja e shqiptareve per ne lufte)

Poema epiko-lirike shqipe arriti nje nivel te larte afirmimi me vepra te tilla te I. Kadarese, si "Perse mendohen keto male" dhe "Shqiponjat fluturojne lart", pastaj me "Shekulli i 20-te", "Poeme e blinduar", "Shqiperia dhe tri Romat" e vepra te tjera.
Poezia e Kadarese eshte e prirur drejt sintetizmit dhe abstraksionit. Ne kete cilesi poezia e Kadarese te sjell ndermend vjersherimin e Migjenit. Sintetizmi shfaqet ne mungesen e cfaredo subjekti apo elementi te subjektit. Poemat e Kadarese, pergjithesisht poezia e tij, jane art mendimi, pa elemente te rrefimit (narracionit). Si te tilla, si poema mendimi, ato ofrojne shumesi leximesh, ne kohe dhe ne miedise te ndryshme.
Kadare ne problematiken e poezise shqipe, krijoi emertesen e "temes se madhe". dhe jo vetem kaq, ai e ktheu ne mit ate, duke e bere mbizoteruese ne jeten letrare te vendit per me shume se dy dekada. Para se gjithash poezine e Ismail Kadarese e intereson ajo qe shpesh quhet gojedhene kombetare ose mit i origjines. Sfidat me te rendesishme te historise se popullit shqiptar jane stacione te poezise se tij.
Kadare i shkroi disa prej veprave te tij me te rendesishme ne vargje te lira, duke pervetesuar vlera te rendesishme te vjersherimit tradicional, prej De Rades deri tek Migieni. Ne fillimet e veta ishte i ndikuar prej poezise ruse, vecmas prej Majakovskit. Poezia intime e Kadarese eshte mjaft e ngrohte, e drejtperdrejt, nje bashkebisedim me te dashuren qe pergiithesisht eshte larg si vend apo si kohe:

Do shkoj te ulem permbi pellgjet,
Te pi ne gjunje duke rene,
Ne gryke e di qe do me ngelet
I ftohti medaljon i henes.

Gjithashtu poezia intime e Kadarese pershkruhet nga malli per qytetin e lindjes, per njerezit qe lane gjurme ne femijerine e tij,
per atdheun kur ndodhet larg tij, per kohen studentore, vajzat dhe rruget e Moskes kur eshte ne atdhe, e mbi te gjitha, per vajzen qe le gjurme ne shpirtin e tij, por qe pergjithesisht ndodhet larg.

RAPORTI NDeRMJET JETeS DHE VDEKJES

Raporti midis jetes dhe vdekjes, midis te gjalleve dhe varreve, midis brezit qe shkoi dhe atij qe vjen, nje nga raportet me thelbesore te qenies njerezore, perben nje rregullator te mbifuqishem te gjithe yllesise se veprave te Kadarese. Synimi paresor i cdo letersie serioze qe te qendroje mbi kohen dhe hapesiren zuri vend kryesor qe tek romani "Gjenerali i ushtrise se vdekur". Ky roman i kushtohet misionit te nje shtabi ushtarak te gjalle, i cili duhet t'i beje nderet e fundit nje armate te tere ushtaresh te mbuluar me dhe. Vlera e jetes, cmimi i vdekjes, taksa e gjakut, varrimi dhe zhvarrimi, muranat anonime dhe piramidat hijerenda, ringjallja dhe rivdekja (rivrasja), arka e hirit dhe dosja e zeze, kamarja e turpit dhe permendorja e nderit, harrimi dhe perjetesia, veteflijimi dhe kurbani, trupi dhe hija (fantazma, sozia, spiritus), jane nocione themelore artistike te shkrimtarit.
Ne menyre te vecante vdekja perben nje zgjedhje te dendur te autorit per te dhene qendrimin e tij ndaj jetes njerezore. Ajo paraqitet ne forme individuale dhe kolektive, natyrore dhe heroike, te mireqene dhe te sajuar. Ajo vjen nga fati, nga hakmarrja, nga lufta, nga gjyqi, nga semundja nga mplakja; ne te gjitha pamjet e saj, si nderprerje e zakonshme e jetes, si shpagim per vdekjen e tjetrit, si prurje e lengates, si varje apo pushkatim nga shteti, si zvarrisje apo lincim nga hakmarrja.
"Gjenerali i ushtrise se vdekur", vepra qe i dha njohjen nderkombetare Kadarese, nuk eshte e para qe trajton raportin midis jetes dhe vdekjes. Qysh tek "Balada e zhvarrimit", kushtuar fatit pas-vdekjes te prijesit arber Gjergj Kastrioti, duket qarte prirja per te zbuluar, nepermjet qendrimit ndaj varrit, kulturen nga barbaria, dhunimin nga shenjterimi, sundimin e te vde****e mbi te gjallet.
Ne tregimin "E krehura", vdekja dhe varret, ne heshtjen e tyre, marrin vlere fisnikeruese. Njeriu qe edhe me vdekjen deshiron te tregoje dinjitet dhe fuqi shpirterore ka nje varr te thjeshte, pa shenje, ne nje kend te padukshem te varrezave verilindore te kryeqytetit, ndryshe nga shume te tjere, qe, ne perputhje me hierarkine zyrtare mbitokesore, mbajne mbi krye statuja, ornamente, lule dhe figura. Por ata nuk kane bere me shume se Egla e vogel per Shqiperine dhe s'kane asnje merite per te qene te diferencuar edhe perpara vdekjes e varrit. Nepermjet varreve Kadareja ka stratifikuar gjithe shoqerine shqiptare, ne kuadrin e se ciles veprojne personazhet e tij.
Shtresezimi i shoqerise ne vepren e Kadarese fillon me varret pa emer, me muranat e thjeshta ne gryka malesh e pusish, me varrezat e zakonshme shqiptare, prane kishes, rrethuar me selvi; per te vazhduar me tej me permendoret dhe lapidaret, me varret e shenjteruar per motive patriotike, sic jane varret e deshmoreve (le te kujtojme, per shembull, varrin e vecante te Alush Tabutgjatit; varrin e Skenderbeut ose edhe te pashait turk ne Orikum) dhe per te perfunduar me piramiden e faraonit Keops ose arken e hirit te trupit te djegur te cu En Lait, qe, sipas testamentit te tij, u derdh mbi hapesiren nderkontinentale te Kines, per ta pushtuar me frymen e vet.

Ismail Kadare eshte nga personalitetet me te shquara te letersise shqiptare. Me vepren e tij, qe ka shenuar nje numer rekord te perkthimeve (ne rreth 32 gjuhe te huaja) ai e beri te pranishme Shqiperine ne bote, me historine dhe me kulturen e saj shekullore.
Kadareja qe ne vitet '60 shenoi kthese ne letersine shqiptare me poezine dhe prozen e tij. Brenda potencialit te tij krijues jane mitet dhe legjendat, e shkuara dhe e ardhmja, raportet e perkohshmerise dhe te perjetesise, dramat e kaluara dhe ato te tashmet, veset dhe virtytet shqiptare, kullat dhe pallatet moderne, qendresa dhe humbja, zhdukja dhe ringjallja, te gjitha labirintet e jetes dhe te vdekjes. Duket sikur asgje cka eshte shqiptare, nuk mund t'i shpetoje syrit te shkrimtarit te madh.
E gjithe vepra e Ismail Kadarese qe nga botimi i pare deri te i fundit ndrit nga mesazhi dhe shpresa per nje Shqiperi te barazuar me shtetet me te qyteteruara te botes, sepse asktu e meriton, ndihet te pohoje autori.

Poezi

Edhe kur Kujtesa

Edhe kur kujtesa ime e lodhur
Ashtu si ato tramvajet e pasmesnates
Vetem ne stacionet kryesore do te ndaloje,
Une ty s'do te harroj.

Do te kujtoj
Mbremjen e heshtur, te pafund te syve te tu,
Denesen e mbytur, rrezuar mbi supin tim
Si nje debore e pashkundshme.

Ndarja erdhi
Po iki larg teje...
Asgje e jashtezakonshme,
Vec ndonje nate
Gishtat e dikujt do te mpleksen ne floket e tu
Me te largetit gishtat e mi, me kilometra te gjate...

Poezi

Gjuha Shqipe

Kur ne sulm hodhen turqit
Hordhite e pambaruara,
Keshtjellat e sintakses
S'i muar, qe s'i muar.

Ne bedena poemash
Popullore mbeten
Kufoma divanesh e
Kufoma bejtesh.

Kur pane se gjuhes
S'i hodhen dot prangat,
Leshuan drejt saj
Gjithfare merimangash...

Ne percartje ta kthenin
Ne delir ne jerm,
Ishin vite te renda,
Ishin shekuj plot helm.

Te te benin ty, donin
Shqiperi memece,
Po ja erdhi Naimi,
Si yll mbi ty ecte.

Doren e zbehte
Mbi balle te vuri,
Te te hiqte zjarrllekun
Prej te semuri.

Dhe vdisnin pjesezat,
Thaheshin merimangat,
Ndriste si perlat
Poezia e madhe.

Kjo gjuhe, qe provoi
Akrepet e shkretetires,
c'do te thote percartje
E di, oh, e di mire.
E di c'do te thote

Kllapi hermetizem,
Qofte e ardhur nga Roma,
Qofte e ardhur nga Parisi.

Kjo gjuhe martire,
Lehone e perjetshme
Qe lindi mes dhimbjesh
Art te pavdekshem.


Ne fillim qe fjala! Zor se mund te kete poet me te vertete te shquar qe te mos i kete kushtuar nje shkrim gjuhes se tij.Ismail Kadareja ka pasur rastin te shprehe disa here vleresinùn e tij per gjuhen shqipe, duke vecuar sidomos karakterin e saj te dyfishte, te perzier, si gjuhe me elemente analitike e sintetike njeheresh, gje qe i jep asaj mundesi te pakufizuara shprehjeje, pasurimi. Ne nje rast, madje. e ka pare ate edhe ne raport me shume gjuhe te tjera te mundshme komunikimi duke pranuar per nje cast hipotezen e ekzistences se qyteterimeve jashtetokesore ne galaktikat e tjera te universit. Poezia "Gjuha shqipe", e bashkerenditur me shume vjersha te tjera ne vellimin "Koha", eshte kushtimi me i rendesishem i Kadarese per shqipen. eshte per t'u vene re se kete vjershe ai e krijoi ne kulmin e njohjes e te lavdise ne rrethet letrare nderkombetare, atehere kur kritiket tane i kishte zene meraku se mos fama e jashtme do ta joshte se tepermi autorin per t'i marre mendte. "Gjuha shqipe" e prishi traditen e vjeter. Ajo nuk eshte poezi himn, si kushtimet e poeteve te meparshem Kadareja e sheh gjuhen si qyteterim.

Poezi

Kercenimi

Shtat'qind vjet kam per t'i djegur kullat,
Do te t'i vras qente shtat'qind vjet.
Keshtu Mujo me modesti pat deklaruar,
Ndersa eposi po hynte ne shekullin e tete.

Erdh' pas tij i nenti, i dhjeti rradhazi.
Sa ngadale ne epos mllefi del...
Shtat'qind vjet kam per t'i djegur kullat,
Do te t'i vras qente shtat'qind vjet.

Analize.

Qendresa

Romanin "Keshtjella" (1968) Kadare e shkroi ne 500-vjetorin e vdekjes se Skenderbeut dhe me te fitoi cmimin e pare te konkursit. Por ngasja per keshtjellen, ne nje kuptim me te giere, ne vepren e tij duket me heret dhe nuk mbaron me kete liber. Figurativisht simboli i keshtjelles eshte qysh tek "Poeme e blinduar". Njefare keshtjelle ishte padyshim edhe kali i drunjte i Gent Ruvines dhe i miqve te tij te ngujuar te noveles "Perbindeshi". Nje keshtjelle gjigante eshte piramida ne novelen "Ndertimi i piramides se Keopsit". Kulla e ngujimit e Gjorg Brezftoftit ne "Prillin e thyer", bashke me shume kulla te tjera me nje frengji te vockel te vete-mbrojtjes prej hakmarrjes, jane keshtjella te vogla qe sundonin malesite shqiptare. Pallati i endrrave, me seksionet e tij, eshte ndertuar ne formen e nje kompleksi kullash te hekurta.
Vete laboratori krijues i shkrimtarit, i pershkruar me hollesi ne librin "Ftese ne studio", ka pjeset e rezervuara te saj, qe mbrohen prej daljes ne drite si ne nje burg te heshtur. Hauret dhe sterete e shtepive gjirokastrite ne "Kronike ne gur", shtepia etnografike e princit te Mirdites (Gjomark) tek "Prilli i thyer", vila e frikshme dhe e harruar e ish-ministrit ne prag te gjyqit tek "Koncert ne fund te dimrit", kampi i rrepte i te internuarve tek "Percmimi", baza ushtarake e Vlores (Pasha-Liman) tek "Dimri i madh", shtepia me porte (detyrimisht) te hapur e dijetarit Martin Shkreli ne Prishtine tek "Krushqit jane te ngrire", jane vetem disa nga variantet e shumte te simbolit te keshtjelles ne vepren e Kadarese.
Prej botimit te pare (1968), deri tek botimi i fundit (1995); prej "Keshtjelles" deri tek "Daullet e shiut", per te cilen shkrimtari eshte shprehur se nuk ka per te vene dore me, ekziston nje ndryshim
i dukshem jo vetem artistik (si eshte shkruar), por edhe ne permbajtje (cfare eshte shkruar). Nese ne botimin e pare romani eshte quajtur si nje veper e qendreses historike shqiptare, si nje permendore e heroizmit kombetar, me nje aludim te qarte qe mund ta quanim "anti-bllokade", theksi i se ciles drejtohej kunder pushtuesve te huaj, qe nuk lane kerkim pa bere per t'u nderprere zoterve te keshtjelles "Al-Hisar" edhe ujesjellesin; ne botimin e dyte, ndonese nuk ndryshon asgje ne evokimin e trimerise se arberve te shekullit te 15-te, ndryshon pothuajse rrenjesisht ai qe mund ta quanim "mbitekst" apo "lexim i super-pozuar": "Daullet e shiut" nuk eshte romani i anti-bllokades se imponuar, por denoncim i vetevecimit (izolimit) te zgjedhur vullnetarisht.
Sido qe te jete vete simboli i keshtjelles, ne traditen letrare shqiptare, i ka bartur historikisht te dyja mbishtresat kuptimore: ajo eshte figure qendrese, rrethimi ose ngujimi (izolimi, ne kuptimin modern).

Analize

Dilema ndermjet ures dhe keshtjelles

Bashke me nje varg veprash te tjera, "Ura me tri harqe" ben pjese ne nje cikel romanesh e novelash, qe Kadare i ka shkruar me nje qellim te qarte per te krijuar imazhin e nje "Shqiperie tjeter", e cila ndryshon shume nga ajo qe shihet me sy, nje Shqiperi me princa, konte, duke, ipeshkvinj, udhetare te ditur, prelate te shkolluar, qe gati ishin te perjashtuar nga letersia si figura me misione pozitive. Autori, ne pamundesi per te shprehur hapur mendimin e tij mbi zhvillimin e avancuar te qyteterimit perendimor, perpiqet t'ua tregoje kete lexuesve duke gjetur ne traditen e "Shqiperise tjeter" ate faze te historise kur vendi, edhe sipas dijetareve, ecte ne nje hap me fqinjet e tij pertej Adriatikut. Shkrimtarin nuk mund te mos e shqetesoje fakti i njohur se balada shqiptare eshte e vetmja ne Ballkan qe ben fjale per nje murim kryesisht ne keshtjelle. Ai eshte i vetedijshem se kjo eshte kushtezuar nga rrethanat kritike historike qe kane shoqeruar fatin e popullit te tij. Eshte e veshtire qe nje popull vazhdimisht ne rrudhje te vendose pelqimin e ures para keshtjelles. Kjo, ndoshta, eshte nje nga dilemat me tronditese qe kane perjetuar shqiptaret. Ura eshte per ta edhe e deshiruar, por njekohesisht edhe e frikshme, sepse "ne ure kalon i miri dhe i keqi, miku dhe anmiku". Rreziku i ekspansionit, qe mund ta ktheje uren e Ujanes se Keqe ne nje kuceder, ndihet ne gjithe romanin, si nje kontekst historik i domosdoshem per te treguar se edhe ne "Shqiperine tjeter" marrja e vendimit ka qene e veshtire.
Sikurse ne rrjedhat e historise, edhe ne kenge, populli i ka ngritur urat, duke u kushtuar edhe flijimin njerezor, sa here qe kane fryre erera paqeje dhe miqesie. Por shume shpesh eshte mbyllur ne keshtjella, madje me tri-kater rrethime, pikerisht per shkak te ererave te frikshme qe i kane zene vendin paqes. Keto nderrime lidhen jo me gjurme vitesh, por me prurje koherash historike. "Shtatqin vjet do t'i djeg kullat", i kercenohet nje prej heronjve kreshnike te eposit shqiptar kundershtarit te vet.
Ne vepren e Kadarese dilema midis ures dhe keshtjelles eshte po aq tronditese sa ne vete historine e popullit. Ne formen me te pjekur artistike kjo dileme shprehet ne romanet "Keshtjella" dhe "Ura me tri harqe". Ne nje fare menyre ato jane vazhdim i njeri--tjetrit.
Ai qe krijoi keshtjellen e qendreses ne kushtet e dares se armiqesise nuk mund t'i lejonte vetes te mbetej pa ure i ndare dhe i vetmuar nga bota. Kete ide Kadare e arriti duke krijuar "Uren me tri harqe", veshtruar ne shumicen e rasteve si nje cmitizim i legjendes.

Roman

Gjenerali i ushtrise se vdekur
(fragment)

Ne hotel "Dajti" gjenerali e ndjeu veten mire. Ai shkoi ne dhomen e tij dhe nderroi uniformen. Pastaj zbriti ne holl dhe porositi nje bisedim telefonik me shtepine.
Gjenerali, prifti dhe tre shqipetaret u ulen ne nje tavoline. Ata biseduan per gjera te ndryshme dhe te parendesishme. U shmangeshin bisedave politlke dhe shoqerore. Gjenerali ishte shume serioz dhe i sjellshem. Prifti fliste pak. Gjenerali dha te kuptonte se ai ishte kryesori, megjithese prifti fliste me pak. Ai foli per traditat e bukura qe ka krijuar njerezimi ne lidhje me varrimin e ushtareve. Permendi greket e trojanet, qe varrosnin njerezit me aq madheshti ne pushimet midis lufterave. Ai ishte shume entuziast per misionin e tij. Do ta kryente shume mire kete mision te rende dhe te shenjte. Mijera nena prisnin bijte e tyre. Ato kishin njezet e ca vjet qe prisnin. eshte e vertete se kjo pritje ndryshonte pak nga ajo pritja tjeter, kur ato shpresonin, t'u ktheheshin te gjalle bijte e tyre, por, sidoqofte, edhe te vdekurit priten. Ai do t'u conte nenave eshtrat e bijve te tyre, qe gjeneralet budallenj nuk diten te udhehiqnin ne lufte. Ai ishte krenar per kete. Ai do te bente cmos.
- Zoti gjeneral, telefoni... Gjenerali u ngrit plot gjalleri. - Me falni, zoterinj. - Me hapa te gjate dhe madheshtore shkoi ne portinerine e hotelit.

Po aq madheshtor u kthye. Shkelqente i teri. Ne tryeze pinin konjak dhe kafe. Biseda ishte me e ngrohte. Gjenerali perseri dha te kuptohej se ai ishte kryesori ne kete mision, sepse prifti, megjithese kishte graden kolonel, ne kete rast ishte vetem nje perfaqesues shpirteror. Ai ishte kryesori dhe mund te hapte cfare bisede qe te donte: per konjaket, kryeqytetet, cigaret. E ndiente veten shume mire ne kete sallon hoteli, me keto perde te renda, me kete muzike te huaj, bile, me teper se te huaj. Ai u habit dhe vete nga i erdhi keshtu papritur kjo dashuri per konfortin, per te gjitha objektet qe shikonte rreth e rrotull ne sallonin e hotelit, duke filluar nga kolltuket e rehatshem e gjer te zhurma e kendshme qe bente makina e ekspresit te kafes. Me teper se dashuri, ndoshta ishte nje ndjenje malli e parakohshme per dicka qe e ndiente se do ta braktiste per nje kohe te gjate.

Gjenerali ishte i gezuar. Shume i gezuar. As vete nuk e dinte perse i erdhi kjo vale gezimi e papritur. Ky ishte gezimi i udhetarit qe gjen nje strehe pas nje udhe te rrezikshme ne mot te keq. Ajo gota e vogel e verdhe e konjakut nisi t'i debonte perhere e me shume pamjen e irnosur e kercenuese te maleve, qe edhe tani ne tavoline e shqetesonte here pas here. "Si nje shpend krenar i vetmuar... " Befas e ndjeu veten teper te fuqishem. Trupat e dhjetera mijera ushtareve, te futur ne toke, priten kaq vjet ardhjen e tij dhe ja, ai erdhi qe t'i ngrinte ara nga balta dhe t'ua kthente prinderve dhe te afermve. Ai erdhi si nje Krisht i ri, i pajisur me harta, lista dhe shenime te pagabueshme. Gjeneralet e tjere i udhehoqen keto kolona te pafundme ushtaresh drejt disfatave dhe asgjesimit, kurse ai erdhi qe t'ua shkepuste harrimit dhe vdekjes ate dicka qe kishte mbetur prej tyre. Ai do te endej varreze me varreze, kudo, mbi ish-fushat e luftetareve, me qelllm qe t'i gjente te gjithe te zhdukurit dhe te humburit. Ne luften e tij me balten nuk do te njihte disfate, sepse ai ishte pajisur me forcen magjike te statistikave te perpikta.
Ai perfaqesonte nje vend te madh e te qyteteruar dhe prandaj puna e tij do te ishte madheshtore. Ne punen e tij kishte dicka nga madheshtia e grekeve dhe e trojaneve, dicka nga funeralet homerike. O, si do te mbeteshin me goje hapur shqiptaret, qe mbanin kaq shume ombrella ne duar.
Gjenerali ktheu edhe nje gote. Dhe qe ate nate e tutje, cdo dite, cdo mbremje, atje larg ne vendin e tij, te gjitha ata qe prisnin, do te thoshin per te: Ai tani kerkon. Ne shkojme neper kinema, ne restorante, ne kafe, ndersa ai i bie kryq e terthor tokes se huaj dhe kerkon. Kerkon, hap varre. Oh, pune te renda ka, por ai do te dije t'ia dale mbane. Jo me kot derguan ate. Zoti e ndihmofte!

Roman

Perbindeshi
(fragment)

"Ti ke frike?", i tha ai.
"S'di si te them", tha ajo. "Kur e pashe per here te pare kete kale, nje ze i brendshem me tha: "Ky eshte kali yt i dasmes, Helene. Ky kale ka ardhur per ty".
"Po ti e di qe s'eshte ashtu. Ti e di qe ky kale erdhi ketu per te gjithe ne".
" Ne fatkeqesine e pergjithshme une kam pjesen time", tha ajo. "Nganjehere trembem", vazhdoi me ze te ulet. " Trembem sidomos naten. Me duket sikur, atje larg ne fushe, ai fillon papritur te levize dhe te avitet ngadale nen driten e henes me ato gjymtyret e tij te ngathta vigane. Stuk-Stuk-Stuk, degjohen patkonjte e tij prej druri".
"Sa budallaqe behesh", i tha ai duke qeshur. "S'ben mire qe e ushqen fantazine me gjepura te tilla".
Helena psheretiu.
"Ata duan te me marrin mua mbrapsht", tha ajo. "Te me heqin kendej, duke me zvaritur per flokesh".
"Mjaft, Helene".
"Ti vete the se ne ate Kale te Drunjte eshte fshehur, midis te tjereve, edhe ish-i fejuari im".
"Atje eshte gjithe vjetersia e botes".
"E pra. Pandaj, nganjehere, me duket se ai eshte kali im, qe kerkon te me marre".
"Mjaft, Helene. Ky kale nuk do te levize kurre asnje hap. Do te kalbet e do te rrenohet ne ate vend ku u ngrit. Sepse ai eshte nje kale prej druri dhe nje kale prej druri nuk mund te levize kurre vete".
"Mund ta terheqin", tha ajo.
"Ky rrezik ishte ne fillim, atehere kur njerezit mund te genjeheshin, te terhiqeshin nga pamja e tij. Por kjo tashme kaloi."
"Por ndoshta do te vijne te tjere njerez, nje tjeter brez qe do t'i pelqeje ta terheqin kalin ne qytet. c'do te ndodhe atehere?". " cdo brez pergjigjet kryesisht per fatin e tij dhe pastaj te pasardhesve te tij.
"Kurse ne... Oh, nje piese e jetes sone do te kaloje me te, per te mos thene e gjitha. Sa keq qe ai u shfaq tamam tani, ne kohen e njohjes sone".
"Helene, une ta kam thene... Kali do te kalbet aty ne fushe".
"Po ne qofte se kjo vazhdon gjate? Ne qofte se ai, me kalimin e viteve, behet pjese e pandare e horizontit, aq sa te vije nje dite e ne te mos e kuptojme dot horizontin pa te? Ai do t'i shtypte e do t'i bente pete shpirtrat tane".
"Ai do te rrenohet pa arritur ajo dite".
"Do te rrenohet... Por kur do te ndodhe kjo?
Mos do te thuash pas tri-kater dekadash, atehere kur ne do te jemi plakur dhe kohen me te bukur te jetes ta kemi kaluar nen terrorizimin e ketij perbindeshi? Sa keq qe ai u shfaq pikerisht tani"
"Ndoshta po te mos qe shfaqur ai, ne te dy nuk do te ishim njohur".
Ajo ktheu koken, duke kerkuar syte e tij
"A s'kam te drejte?", tha ai.
Ajo i vuri koken ne sup. Frymemarrja e saj ishte e qete. Here-here atij i dukej se brenda saj mezi ndihej nje frymemarrje tjeter, me e larget.
Befas ajo ktheu fytyren nga ai. Syte e saj duhej te ishin fare prane, pothuajse ngjitur me syte e tij si per ta kaluar pa humbje gjithcka.
"E sikur e gjithe kjo te mos jete e vertete?" tha me ze te akullt.
" cfare? c'gje te mos jete e vertete?", pyeti Genti.
"Gjithcka qe na rrethon: Kali i Drunjte, acarimi, rreziku. Sikur te gjitha keto te jene te shpikura?"
"Te shpikura nga kush?", pyeti ai me ze te bute.
"Nuk e di", u pergjigj ajo nervoze. "Nuk e di as vete. Ndoshta po flas marrezira".
Ai ia lemoi floket qetesisht, duke u perpjekur t'ia mbeshtese koken te supi i tij.
"Ti me ke thene se te vjetrit dyshonin shpesh per pamjet qe kishin perpara. Madje, e mbaj mend, me ke treguar se qe dyshuar pikerisht edhe per Helenen".
"Ah, po. Ka nje motiv te tille te poetit te vjeter: qe ne Troje s'kishte mberritur Helena, por shembelltyra e saj".
"Pikerisht".
"Por kjo mund te shpjegohet njefaresoj", vazhdoi ai. "Greket e kishin kerkuar te ikuren disa here, perpara se Paridi te mberrinte bashke me te ne Troje. Ngaqe kishte frike nga i ati mbret, per procken qe kishte bere, Paridi qe vertitur nje kohe te gjate andej-kendej me Helenen". - Ndersa fliste, atij iu kujtuan dy ditet e tyre ne hotelin e trishte provincial, ne kohen qe babai i Gentit kishte marre nderkaq telegramin e pare kercenues. - "Ishte e kuptueshme qe te derguarve greke, te cilet kerkonin kthimin e mbretereshes se ikur, trojanet t'u pergjigjeshin madje, teper sinqerisht: A jeni ne vete, apo shikoni endrra me sy hapur?! Nuk ka mberritur asnje Helene ketu, vec ne ka ardhur hija e saj."
Ajo qeshi.
"Nuk m'i ke thene ndonjehere keto hollesi. E pastaj?"
"Pastai Helena mberriti vertet. Por thashethemet per te, qene perhapur nderkaq kaq shume (ne mejhane trojanet e thjeshte shume here do te kene folur me njeri-tjetrin. More, flitet se princi yne ka rrembyer nje mbretereshe greke, te jete e vertete thua? Profka, do te jete pergjigjur tjetri, shpifje dashakeqese nga ata qe duan te hedhin balte kunder shtetit!), pra kjo bisede ishte bere kaq shume, saqe edhe kur Helena erdhi vertet, dicka nga shija e meparshme mbeti".
"Zbavitese", tha ajo. Pastaj psheretiu. "Ne gjithe ngjarjet e vjetra ka gjithmone nje ane te kendshme. Vec kur degjoj per Kalin prej Druri, une ngrij e gjitha. Atje mbaron cdo drite dhe nis tmerri. Ndersa ti fllsje pak me pare, une mendoja: nga c'zona te pashpresa kishte dale valle ai kali i zi?"
Ai vazhdonte t'i perkedhelte floket, kurse ne sy rrekej te gjente njollen e erret ne horizont.

Perse i le gertnadhat e Lionit, c'kerkon qe midis koherave te tjera endesh si sonambul? S'te mjaftuan zjarret, tempujt, klithmat e Trojes?
Perbindesh! Me mish qytetesh u mesove.
I kishte lexuar gjekundi keto vargje apo ato ishin krijuar vetvetiu ne ndergjegjen e tij, si shtresa e myshkut ne faqen e nje muri?
"Jo, Helene, tha ai. Nga asnje mit dhe nga asnje grope koherash nuk doli ky kale. Ai u poll ne kohen tone, vetem formen e huajti andej, sepse format jane zakonisht ato qe merren hua".
"U be shume vone", tha ajo.
- U be vone, - tha Lena. - Rojtari i konviktit perseri do te beje fjale. Eja te ikim.
U ngriten nga stoli, dolen gjer te xhadeja dhe ecen te perqafuar. Tani i kishin kthyer shpinen fushes dhe hijet e tyre te sajuara nga hena zgjateshin e lodronin tutje ne asfaltin e zi, sikur te mos kishin asnje lidhje me ta.
Kur hyne ne qytet, rruget ishin fare te boshatisura. Nje polic, mbeshtjelle me mushama te zeze, pinte cigare perpara portes se nje arnbasade. Diku thelle, nga ca rruge anesore, degjoheshin zera.
- Po dalin fshesaxhlnjte, - tha ai. - Me siguri eshte mesnate.
Me tutje, nje grup i vogel njerezish, qe ndoshta ktheheshin nga ndonje darke, po ndaheshin me njeri-tjetrin gezueshem. Qysh tani Gent Ruvina po mendonte frazat e para te kapitullit te ri te librit, dhe te giitha ato, kushedi pse, ndoshta per arsye te zerave te fshesaxhjnjve apo darketareve qe po ndaheshin, kishin brenda tyre fjale te tilla si "Naten e mire" ose "Mirembrema", apo formula pershendetjeje te ngjashme.

Fjalori i figurave te grave ne vepren e Kadarese mund te permblidhet me dy fjale: midis Helenes dhe Penelopes. Ne kuptimin pertej-simbolik kjo do te thote: midis kultit te bukurise dhe te aventures, te shprehur ne mitin e Helenes, dhe kultit te devotshmerise, te besnikerise dhe te pritjes se rikthimit, qe shprehet ne mitin e Penelopes.
Keto dy mite e kulte qysh ne antikitet qendrojne perkrah njeri-tjetrit, sikurse kulti i Akilit dhe ai i Odiseut, gjegjesisht si kulte te fuqise se shpates dhe te mendjes.
Midis kultit te Helenes dhe atij te Penelopes ne vepren e Kadarese gjendet nje galeri e tere personazhesh gra, qe plotesojne gjithe spektrin, ndonese ky spekter rnbetet po aq fluid sa ne harkun e nje ylberi.

NOVELA E KADARESe NDeR FILMAT Me Te MIRe Te VITIT 2003

Pas "Globit te Arte", filmi brazilian "Prapa diellit" nderohet ne Kejp Taun te Afrikes se Jugut. Filmi i huazuar nga novela e shkrimtarit te njohur Ismail Kadare, ngjarjet e te cilit zhvillohen ne Brazil, tregon historine rrenqethese te dy vellezerve.

Pasi eshte vleresuar me nje nga cmimet me prestigjoze te kinemase "Globit te Arte", tanime filmi i pershtatur nga novela e shkrimtarit Shqiptar renditet ne 15 filmat me te mire te vitit. "Prilli i thyer" i Ismail Kadarese, tanime i shnderruar ne filmin "Prapa diellit" (Behind the sun) te regjisorit brazilian, Walter Salles. Ne ceremonine e zhvilluar ne Kejp Taun, eshte bere perzgjedhja e 15 filmave me te mire te vitit ne Afriken e Jugut. Ajo qe ka drejtuar perzgjedhesit e filmave qe tashme jane futur ne historine e kinemase per vitin 2003, jane historite qe shfaqen ne menyre vizuale ne nje tablo te gjere dhe qe arrijne te shkaktojne nje ndryshim kuptimplote nepermjet interpretimit te tyre. Ata jane te tere te ndryshem nga njeri- tjetri, por te bashkuar ne nje qellim te vetem: te sjellin ne jete dramen ne menyre spektakolare dhe zbavitese, duke stimuluar meditimin dhe evokuar nga ana tjeter pasionin.

RENDITJA

Pas vleresimit te filmit "Prapa diellit" do te renditen filmi i njohur "Mbreti i Unazave: Rikthimi i mbretit", "Oret", "Chikago", "Unaza", "Qyteti i Zotit", "Adaptimi", "Ne Amerike", "Duke notuar me rrymen", "Dashuri e vertete". Filmi i huazuar nga novela e shkrimtarit te njohur Ismail Kadare, ngjarjet e te cilit zhvillohen ne Brazil, tregon historine rrenqethese te dy vellezerve, te cilet ndodhen "te burgosur" per shkak te nje gjakmarrje midis familjes se tyre dhe fqinjeve te tyre mbi pronesine e nje plantacioni sheqeri. Filmi trajton natyren destruktive te dhunes, e cila gerryen zemren dhe shpirtin e njeriut ne shpresen per paqe. Me pas renditja do te vazhdoje me filma te tjere te njohur per kinemane boterore si: "Dragoi i Kuq", "Pianisti", "Larg nga qielli" dhe "Vellazeria e ujkut".

"Prapa diellit" (Behind the sun) titullohet filmi i regjisorit Walter Salles dhe Arthur Cohn, drejtor i ekipit te produksionit. Filmi bazohet ne librin "Prilli i thyer", shkruar nga shkrimtari shqiptar dhe novelisti me fame evropiane, Ismail Kadare. Me ngjarjet e vendosura ne zonat mocalore te Brazilit ne vitin 1910, "Prapa diellit" flet per historine e dy familjeve te ndrydhura nga nje gjakmarrje vrastare, qe zgjat prej brezash te tere. Filloi si nje zenke mbi nje cope toke, por tashme eshte shnderruar ne nje seri raprezaljesh qe po merr jetet e te rinjve nga te dyja familjet. Ne njeren prej familjeve, djali me i madh i mbetur gjalle, i torturuar nga ideja e nje vdekjeje dhe i inkurajuar nga i vellai i tij me i vogel, ai fillon te merret me trajtimin e spirales se dhunes. Kjo ndodh pikerisht ne kohen kur nje vajze e bukur qe kishte ardhur me nje trupe cirku endacake, kalon prane pragut te tij.

KRITIKeT MBI FILMIN

New York Daily News / Jack Mathews:
Historia frymezohet nga nje novelist shqiptar dhe nga tragjedite greke te Eskilit. Ajo mbetet akoma nje tregim i fuqishem i dashurise vllazerore dhe humbjes se pafajesise.

Los Angeles Weekly / Ernest Hardy:
Kjo tragjedi qe vihet re tek "Prapa diellit", ben qe momentet e deshires per te jetuar te reflektohen me thelle dhe me fuqishem ne nje film qe eshte njeri nga me te miret e vitit.

Los Angeles Times / Kevin Thomas:
Kinematografia e shkelqyer e Carvalhos, ekipi i Antonio Pintos dhe kasti i perkushtuar, shfaqen ne menyre te admirueshme ne kete film poetik dhe te pakompromiste.

Los Angeles New Times / Luke Y. Thompson:
I bukur per t'u pare dhe universal ne temen qe trajton nga cdo pikepamje.

Chicago Tribune / Mark Caro:
Kur nje kulture ofron pak me shume se vdekja permbi vdekjen, vleresimi mbi bukurine e jetes se perditshme eshte me se miri nje pergjigje per keto karaktere qe realizuesi i filmit mund te sillte.

Village Voice / Jessica Winter:
Subjekti i filmit eshte dashuria midis vellezerve ne te gjitha eksremet e saj, trajektorja e saj eshte e paevitueshme, dhe per me shume, zbritja e saj finale i'a del te te mbaje te mberthyer.

Variety / David Rooney:
E mbushur me konsum dhe xhiruar ne menyre te shkelqyer ne rajone shume te goditura, thelle ne mocalet e Brazilit verilindor, filmi gjykon ne nje menyre inapologjitike kthesen tregetare te arenes artistike nderkombetare me ekzotiken e saj fshatare dhe ndjenjen e mbimbushur me imagjinate poetike, duke i dhene asaj dicka te barazvlefshme me frymemarrjen madheshtore.

TV Guide / Ken Fox:
Regjisori Salles eshte nje mjeshter i tregimit te historive, dhe shtrati ku rrjedh filmi eshte i pamate.

Time / Richard Shickel:
Ky film eshte disi me i larget emocionalisht sesa filmi tjeter i Salles, "Central Station". Por eshte shume i bukur dhe i jep nje mesazh te fuqishem nje bote ne te cilen kombet ashtu si keto familje, ngaterrohen ne gjakmarrje absurde.

San Francisco Chronicle / Edward Guthmann:
Nje alegori e fuqishme.

Boston Globe / Renee Graham:
Ky eshte nje film, qe germon thelle ne motivet dyfishe qe drejtojne jetet. Nga njera ane cikli vdekjeprures qe mbyt progresin, dhe nga ana tjter kurajoja per te zgjedhur jeten.

New York Post / Jonathan Foreman:
Nje fabul e fotografuar kendshem dhe plot diell.

USA Today / Claudia Puig:
Ky tregim ka dy ane. Ai eshte shpresedhenes nga njera ane dhe nga ana tjeter tragjik, here-here edhe melodramatik.

New York Times / A.O.Scott:
Ndjehet aroma e dhunes se erret e perziere me gjendjen e notave romantike qe shkon drejt sentimentalizmit. Zoti Salles, gezon besimin e nje tregimtari qe te con gjate rrefimit, te dyshosh rreth audiences se tij, te cilen ai per kete shkak edhe e tejkalon.

Film Threat / Chris Barsanti:
Nje film me nje histori pa doreza e treguar me kaq potence sa saqe fluturimet e saj te rastesishme ne qiellin qe mbart simbolizmin, interpretohen ne menyre shume te thjeshte.

Chicago Sun-Times / Roger Ebert:
Permban thjeshtesi dhe force nga tragjedia klasike greke, por ajo cfare me ben te padurueshem ka qene terhqja qe ai ofron nepermjet gjakmarrjes "burrerore" midis dy familjeve.

Qene lule ato vertet,
por ndoshta s'ishte mars
A ishte mars gjithkund,

vec lulet qene te rreme

"Lulet e ftohta te marsit" eshte vepra me e pikelluar e Kadarese, eshte gati nje rekuiem. Ngado te shoqeron nje fjalor i zymte.

eshte hera e pare qe Kadare del hapur perballe realitetit shqiptar, i zymte dhe pesimist, per nje toke qe e braktisen perendite, per nje mars qe, ne te vertete, nuk eshte mars, per ca lule te rreme, te ftohta.

Vepra eshte thurur ne nje menyre te jashtezakonshme, me me mjeshteri se tere romanet e tjere dhe ndofta nga kjo gje lexuesi shqiptar, i pamesuar akoma me arkitekturen matematike te letersise moderne, nuk e ka te qarte idene qendrore te romanit.

Me mjeshtrine e tij te pazakonte, autori nderthur ne kete veper motive te tilla, si martesa e vajzes me gjarprin, marrja e gjakut, ringjallja e kanunit, incesti me motren, vjedhja, pavdekesia etj., te cilat paraqiten nepermjet nje realizmi poetik dhe shoqerohen me meditime origjinale per realitetin deshperues, gershetuar me legjendat dhe me endrrat, ku bie ne sy shpirti i personazhit, qe ne vetvete simbolizon te ardhmen pa shprese.

Romani "Lulet e ftohta te marsit" karakterizohet nga frymezimi dhe brendesia e thelle artistike dhe eshte shkruar e botuar ne momentin kur me shume se kurre kombit tone i duhej te gjente rrugedalje te reja drejt pavdekesise ne boten e sotme moderne.

Perballe pasqyres se nje gruaje - Ismail Kadare
"Nje nga romancieret me te shquar te kohes sone, ne te gjithe boten dhe ne te gjitha gjuhet" -Bruce Bawer, Wall Street Journal.
"Gjeja me ideale ne letersi eshte kur lexon dicka te sapobotuar dhe e kupton qe kjo do te behet klasike. Kjo gje ideale ka per titull permbledhjen "Perballe Pasqyres se nje Gruaje" dhe i perket me te madhit shkrimtar te gjalle te kohes: Isamil Kadarese" -Guillaume Allary, "Elle", korrik 2002
"Cdo vit, pothuaj gjate nje dhjetevjecari, Kadareja u ka dhene lexuesve te vet nga nje roman, qe i befason dhe i shtang ata, i prek ne shpirt, u ngjall ndjenja e mendime te thella... Ka ardhur koha qe Kadareja te marre cmimin qe meriton... Jepjani Kadarese cmimin Nobel!" -Magazine litteraire
LEXO KETO KOMENTE DHE GJYKO
"...prej kohesh Ismail Kadare ka shprehur mendimin se ne letersi shpesh qellon qe pas nje teksti jo fort te gjate, te fshihet embrioni i nje romani. Te tre tekstet teper te dendura, te mbledhura ne kete liber, jane te parat qe jane cilesuar prej tij si "mikro-roman"-e.
I pari, "Kaloresi me skifter", pershkruan rrugetimin e nje krimi nga nje eopke te tjetra, nga fashizmi ne komunizem, ne boten reale dhe ne ate te vetedijes, gjersa me ne fund kryhet.
Teksti i dyte, "Historia e Lidhjes se Shkrimtareve Shqiptare, perballe pasqyres se nje gruaje", na sjell per here te pare misterin ende te pandricuar te nje prej institucioneve te zymta te botes komuniste. Romani i trete eshte ai i nje poeti te madh shqiptar, qe pothuajse i harruar e i varrosur se gjalli gjate diktatures, arriti te sfidoje epoken, duke perjetuar ne prag te vdekjes te vetmen gje qe s'mund t'ia ndalonin: nje histori dashurie..."

ca pika shiu rane mbi qelq ,
dhe une per ty se c'ndjeva mall
jetojme te dy ne nje qytet
dhe rralle shihemi,sa rralle.
KETO JANE NGA VARGJET ME TE BUKURA TE NJE NGA NJEREZVE TE RRALLE QE PO NDRON SHQIPERINE

Po "pallati i endrrave" a nuk eshte i mrekullueshem

Vallja Shqiptare


Tri here opinga rrahu dheun
sikur kerkoi leje prej tij
pastaj shamia palet ndehu
me qetesi dhe madheshti




Keshtu mes qiellit dhe tokes
vallja u lind,vallja u shpall
kemba sinjale i jep tokes
dhe dora qiellit i jep lajm




Dhe vallja rrokulliset tutje
mbi kohra hedhur si hobe
prilli persiper i hedh lule
dhjetori boren shkund atje.




Valle shqiptare,shenja ne ere
ylbere tirqesh tej-tehu
kush ju kerceu ju njehere
dhe kembet rob mbene tek ju.




Kush ra midis vorbulles suaj
dhe s'u pershit dhe s'u perflak
ju bubullima me opinga
qe neper shekuj brodhet varg.

cmimi "Nobel", Ismail Kadare i pesti ne liste

Ismail Kadare kete here eshte afer cmimit "Nobel". Ai eshte pretendenti i dyte nga meshkujt per te fituar kete cmim te madh te letersise. Por kete vit, ndryshe nga heret e tjera, do te jene konkurrente per cmimin "Nobel" edhe shkrimatre femra. Tre pretendentet per kete cmim te madh te letersise jane: algjeriania Assia Djebar, Joyce Carol Oates nga SHBA dhe Dane Inger Christensen si pretendente kryesore per fitimin e ketij cmimi. "Shkrimtaret femra, te ndjekura prej nje kohe te gjate nga Akademia suedeze, e cila per cdo vit jep cmimin "Nobel" per letersine kane mundesi te medha per ta fituar cmimin kete vit", tha Observer per AFP-ne. Ato do te perballen kete vit me emrat e perhershem dhe pretendente nder vite, si novelisti amerikan Philip Roth, shqiptari Ismail Kadare, ceku Milan Kundera, poetit siriano-libanez Adonis dhe poeti suedez Tomas Transtroemer.

Fituesi femer apo mashkull?
Natyrshem, qe te gjithe shkrimtaret meshkuj jane mjaft te zote, por ndoshta kesaj here "Nobeli" nuk mund t'u takoje atyre. "Ka pasur shume diskutime gjate kesaj kohe ne Stokholm dhe ato jane ndezur mjaft ne kete periudhe, ne lidhje me faktin se shume pak shkrimatare femra e kane fituar kete cmim", tha Svante weyler, shefi i Norsteds, njeres nga shtepite me te medha botuese ne Suedi. Akademia ka vleresuar vetem nente gra qe nga fillimi i dhenies se ketij cmimi ne vitin 1901. cmimi i fundit iu akordua poetes polake Vislava Simborska me 1996. Perpara saj kete cmim e fituan shkrimtaraja afrikano-amerikane Toni Morrision me 1993, si dhe novelistja nga Afrika e Jugut, Nadine Gordimer me 1991, ndersa me pas duhet te kthehesh vetem ne vitin 1966, kur suedezja Nelly Sachs fitoi cmimin "Nobel" per letersine. Ndersa Akademia eshte me e rezervuar se kurre ne lidhje me identitetin e fituesit, qarqet e letrare ne Stokholm, jane te mbushura me spekulime te shumta, deri ne momentin e shpalljes zyrtare te cmimit. Midis atyre te ashtuquajtura fituese te mundshme, renditen, edhe poetesha austriake, Friederike Mayroecker dhe Vizma Belsevica nga Letonia, poeti rus Gennady Aygi, autori spanjoll Alvaro Pombo, novelisti hungarez Peter Esterhazy dhe Peter Nadas, shkrimtari somalez, Nuruddin Farah, i cili eshte nje pretendent i vjeter e, po ashtu edhe shkrimtarja kanadeze Margaret Atvud.

Fitues nder vite
Vitin e kaluar cmimi "Nobel" per letersine i shkoi shkrimtarit nga Amerika e Jugut J. M. Coetzee dhe dy vjet me pare hungarezit Imre Kertesz. "Nese dy fituesit e meparshem nuk jane pranuar ne menyre unanime, me siguri qe kete vit fituesi do te jete nje femer", tha Weyler. Ai shtoi se beson se kesaj here Akademia do te jete e ndjeshme ndaj opinioneve te publikut. Dhe, sipas tij, ai mendonte se cmimi do t'i shkonte suedezes Inger Christensen. "Ajo eshte nje nga udheheqeset e lirikes ne Evrope, emri i se ciles eshyte permendur shpeshhere". Megjithese ajo ka fituar nga Akademia suedeze, cmimin "Nobel" per autoret nordike, ajo mund ta fitoje kete cmim me te madh. Jonas Thente, nje kritik letersise per te perditshmen suedeze, "Dagens Nyheter", tha se do te vendoste bast per novelisten algjeriane, poeten dhe regjisoren, Asia Djebar, librat e se ciles lidhen me te kaluaren postkoloniale. Sipas tij, po keshtu edhe shkrimtari filozof francez, Jacques Derrida, shihet si fituesi i mundshem i cmimit prej 10 milion koronash, i barazvlefshem me 1,10 milione euro. "Ai eshte nje nga emrat me te medhenj te poststrukturalizmit" dhe sekretari i Akademise, Horace Engdahl si dhe anetarja Katarina Frostenson njihen si fansa te medhenj te tij", tha Thente.

Lista

• Assia Djebar
• Joyce Carol Oates
• Dane Inger Christensen
• Philip Roth
• Ismail Kadare
• Milan Kundera
• Adonis
• Tomas Transtroemer
• Friederike Mayroecker
• Vizma Belsevica
• Gennady Aygi
• Alvaro Pombo
• Peter Esterhazy
• Peter Nadas
• Nuruddin Farah
• Margaret Atwood
• Jacques Derrida

''Panorama''

Ismajl Kadare: krenaria e shqiptarve ane e kande botes. Romani me i pelqyer nga une eshte "Gjenerali i ushtrise se vdekur" ku kam pas rastin ta shohe edhe si film qe eshte i mrekullueshem.

KRISTAL (Ismail Kadare)

Ka kohe qe s'shihemi dhe ndjej
Si te harroj un'dalengadal,
Si vdes tek une kujtimi yt
Si vdesin floket dhe gjithcka.

Tani kerkoj une posht'e lart
Nje vend ku ty te te leshoj.
Nje strofe a note a nje brilant
Ku te te le te puth te shkoj

Ne s'te pranofte asnje varr
Asnje mermer a morg-kristal
Mos duhet vall'prap' te mbart
Gjysme te vdekur gjysme te gjlle?

Ne s' gjetsha hon ku te te hedh
Te gjej nje fushe a nje lulnaje
Ku butesisht porsi polen
Gjithkund, gjithkund te te shperndaj.

Te te mashtroj ndoshta keshtu
Dhe te te puth e t'ik pa kthim
Dhe nuk do dim as ne askush
Harrim ish ky a s'ish harrim.

Dimri

Dhe vjeshta i shkoi 'fletet e saj'
i vertit era, i perpjek
dimri si perandor kinez
ngjyren e verdhe kudo e ndjek.

Dhe keto re qe tani vijne
ndryshe nga rete e gjertanishme
te shkretat jane pa vetetima
porsi djerina te merzitshme.

Vecse nen to qyteti zien
me drita,zhurma dhe trafik
dhe floket e tymta te uzinave
mbi supe i bien madherisht.

Ja horizonti i bardhe i dimrit
perballe peisazhit qe leviz
harxhon te fundmen vetetime
si reporteri te fundit blic.

Laokoonti

Me shihni tek mbytem nga gjarperinjte
ne muze te Louvrit ne Madrid, Ne New York
Para syve tuaj e aparate turistesh.
Qindra vjet kam qe vuaj
nga qe s'flas dot
Si te flas?
A mundet nje nofull mermeri
te levize nje grime, te korrigjoje dicka?
vini re syte e mi, te zgavrat e thella
nje enigme, si amebe te thare atje ka.

Nje te fshehte te madhe ndrydh brenda gjoksit
para syve tuaj, ne Paris, ne Madrid.
Ah, do te doja dyfish te m'i shtonit,
vec sekretin e madhe te shkarkoja nje dite.

Tek me vini rrotull, une them me vete
kaq te verber te jeni sa te mos te ndjeni kete,
qe ky ngerc e ky ankth ne qenien time
s'êshte nga gjarperinjte, por nga nje tjeter gje?

Mijera here ne mijra net e dite
te verteten e frikshme perseris pa pushim.
Me shpresen e marre se nga kjo perseritje
ndoshta mermeri peson nje ndryshim.

Po s'nderron ai kurre.
Art i skulptures
genjeshtren mbi te ka ngrire pergjithnje.
I mberthyer ne deshmine e saj te rreme,
te verteten kujtoj e qaj per te.

Si cdo gje e tmerrshme eshte i thjesht sekreti,
qe brenda boshlleku i gjoksit mban.
Afroni, pra, kokat te degjoni te verteten,
mua s'me mbyten gjarperinjte por trojanet me vrane.

O, sikur te mundja gjithcka te tregoja.
Si do te ngrinit para meje si gur,
por une i denuar mes rropames suaj
moskokecarese
monologun te thurr.

Ju e dini se perpara Trojes ahere,
kali i drunjte, dhurate e grekeve u shfaq.
Ky kale ne dy grupe i ndau trojanet:
ta pranonin ate, ose ta flaknin sakaq.
Pajtim me armikun, ulerinin tradhtaret
mjaft me me lufte, zjarr edhe helme.
Erdhi koha qe shpatat ti kthejme ne parmenda
armiqte ne miq erdh koha te kthejme.

Ne mbledhje te gjate "pro" dhe "kundra" kalit,
une "kundra", kryesova me terbim.
Dhe juve ju kam thene atehere se hyjnit
gjarperinjte me derguan si ndershkim.

c'perralla kalamajsh, c'trillim per budallenjte
une gjarperinjte do t'i mbrapsja me nje shkelm.
Po c'ti bej fushates se tradhetareve kunder meje
shantazheve, letrave anonime plot helm.

Dite e nate e me jave polemika vazhdonte,
nga shtresat e mesme e gjer ne qeveri.
Ishte vjeshte.
Nen qiellin e hirnosur me ere
kali i drunjte perjashta priste ne shi.

Ate kale une i pari e kisha goditur,
ndaj,e dija, ate s'do te ma falnin perjete.
Me ne fund "vije e bute" fiton mbi te "ashpren",
dhe ne "kokefortet" na vune ne arrest.

Ne burg, me goten e ujit, ne mesnate
helmin na dhane ata te pijme
ata qe ulerinin kunder dhunes e shpates
Qe dinin te kafshonin tamam si gjarperinjte.

Ne mengjez qe pagdhire ne breg te detit
ma hodhen kufomen drejt mbi zhavor.
Rapsodet anembane perhapen
version fals te gjarperinjve hyjnore.

Ky ishte mbarimi i polemikes per kalin,
ju e dini me Trojen se c'ndodhi pastaj.
Tre mije vjet rrjesht,
nga muzeu ne muzera,
une hamalli i mermerte, genjeshtren mbaj.

Tre mije vjet...Akoma zjarret e Trojes
si floknaje e kuqe me rrine ne sy.
Po me i tmerrshem se zjarret, kumet e vomet
ishte fundi fare,
kur u be qetesi.

Troje e braktisur.
Germadhe
Hi i ftohte
dhe poshte ne te vdekurit shtrire rresht.
Dhe papritur, ne muzg siper tokes se mardhur
u ndje dicka qe ate cante permes.

c'ishte kjo gervime keshtu, kjo jehone?
Vume veshin. Kuptuam, greket e ligj
permbi qendren e qytetit me parmende leronin
per te thene se Troja perjete vdiq.

Ja me ne fund dhe parmenda e tyre.
Ah,plugu i saj si na cante me dysh!
Nga tradhetia e Trojes, nga gjithe dhembjet,
ky kafshim i parmendes me i hidhur ish.

T'i kthejme shpatat me ne fund ne parmenda.
Keshtu therrisnin atehere ata.
Midis fjaleve tuaja, si mallkim, si gjeme
veshet me kapen edhe kete hata.

Me kane lodhur me shume, besomeni, ca fjale,
se kjo peshe e neveritshme gjarperinjsh.
Ju, qe gjer ne hene kini shkuar, si valle
s'depertoni dot deri ne gjoksin tim?

Gumezhina juaj si zhaurime deti
me vjen nga cdo ane me perplaset ne vesh,
nga copera bisedash shumegjuheshe rreth meje
shqetesimet e medha te botes marr vesh.

Degjoj emra shtetesh te reja qe kane dale,
emra kombesh e popujsh te rinj degjoj,
vec ai, i vjetri, i tmerrshmi kale,
ashtu si atehere ka mbetur njelloj.

Prej patkonjve te tij une rrenqethem akoma
dhe keshtu ne mermer i mbrojtur sic jam,
kurse ju, te panjohurit, ju prej mishi dhe kocke
vertiteni mosperfilles nga salla ne salle.

Vertiteni,
flisni per teatrin e per plazhet,
per gjithfare motoresh e gjithfare qeverish,
pa ju shkuar mendja qe ai mund te shfaqet
ne nje dite te rendomte, nje mengjes me shi.

Ashtu si atehere....
po mjaft,
u lodha.
Nga vertitja juaj po me erren syte,
nga rropama juaj veshet me gjemojne
ne muze te Londres ne Louvre e Madrid,
ne pafshi ndonje dite te behem copera
nga marazi, sic thone, te plas, t'ia bej "krak"
jo kujtimet e Trojes, as gjarperinjte monstra,
po indiferenca juaj
do te behet shkak

Ne parkun qe mbuluan fletet

Ne parkun q'e mbuluan fletet
Te dy ne ecim qetesisht,
Pas shijes saj ka shtruar vjeshta
Qilim te verdhe natyrisht.

Dhe ndoshta si nje enderr e zbehte
Ju fanit nje muzg i vone
Ky park q'e kan' mbuluar fletet
Ku pas kaq shekujsh ti po shkon.

Nga vagabondet me cigare
Ti mos u tremb e dashur kot
Imazhin tend as dinosauret
Shekuj me pare s'e shtypen dot.

Qe ti te vije kaq e bukur
Me keta floke, me kete hap
Toka te egren klime e zbuti
Dhe akullnajat ktheu mbrapsht.

Dhe s'kish se si te ndodhte ndryshe
Te ndodhte ndryshe s'kish se si.
U desh te zhdukeshin perbindshat
Qe te kjo bote te vije ti...

Malli i Shqiperise

Me ka marre malli per Shqiperine tone.
Sonte,kur po kthehesha me trolejbuz,
Tymi i cigarit "Partizani"qe pinte dikush
Dridhej kalteronte,bente spirale,
Sikur te fshehta me thosh ne gjuhen e shqipetareve
Mua bashkatdhetarit.

Te shkoj dua mbremjes ne rruget e Tiranes,
Ku kam bere dikur ndonje marrezi,
Dhe ne rruget ku skam bere asnje marrezi.
Me njohin ato porta te vjetra te drunjta,
Inatin akoma do ma mbajne,
Koken do ma tundin,
Por une s'do ta marr per keq,
Se malli me ka marre.

Dhe t'eci rrugicave plot gjethe te thara,
Gjethe te thara,gjethe vjeshte,
Per te cilat krahasimet gjenden aq lehte.
Me ka marre malli per Shqiperine tone;
Per ate qiell te madh,te gjere e te thelle,
Per vrapin e kalter te dallgeve adriatike,
Per rete qe ne muzg si keshtjella digjen,
Per alpet flokebardha e mjekergjelbra,
Per netet e neilonta,qe nga flladet fergellojne,
Per mjegullat qe si indiane te kuq muzgjeve
shtegtojne

Per lokomotivat dhe kuajt,
Qe te djersitur avullojne e hungerojne,
Per qiparisat,kopete dhe varret
Malli me ka marre.
Malli me ka marre,
Per shqipetaret.

Me ka marre malli dhe se shpejti vi atje,
Duke fluturuar mbi mjegullat,si mbi deshira.
Sa i larget,aq edhe i dashur je,atdhe.
Aerodromi do te dridhet nga uturima,
Mjegulla do te rrije pezull mbi humnera.
Ata qe shpiken shpejtesine reaktive
Larg atdheut sigurisht do kene qene ndonjehere.

Edhe kur kujtesa

Edhe kur kujtesa ime e lodhur
Ashtu si ato tramvajet e pasmesnates
Vetem ne stacionet kryesore do te ndaloje,
Une ty s'do te harroj.

Do te kujtoj
Mbremjen e heshtur, te pafund te syve te tu,
Denesen e mbytur, rrezuar mbi supin tim
Si nje debore e pashkundshme.

Ndarja erdhi
Po iki larg teje...
Asgje e jashtezakonshme,
Vec ndonje nate
Gishtat e dikujt do te mpleksen ne floket e tu
Me te largetit gishtat e mi, me kilometra te gjate...

Koha e pamjaftueshme

S'kam kohe te harroj shume gjera
Qe nga mendja ti nxjerr perjete.
Per tragjiket e vjeter e shkrepetimat
Do t'me duhen se paku dy vjet.

Dhe ndoshta po aq per Danten,
Per frengjishten tok me plazhet po aq,
Ndoshta grate do te jem duke fshire
Kur muzgu do te afrohet nderkaq.

Si udhetari me peshe te tepert
Para avionit qe niset pas pak
I ngarkuar rendshem ende
Do t'afrohem tek varri humbak.

Nga supet si ta heq kete barre?
Ku ta hedh kete peshe, si?
Me te s'mund te zbres atje poshte
Por as lart dot s'e le kurrsesi.

I menduar gjer ne cast te fundit
Nga mosthenia, nga pengu tragjik,
Nje shenje ndoshta te pakuptueshme
Do t'ju bej te gjitheve e do ik.

Ti qave

Ti qave dhe me the me ze te ulet
Se une te trajtoja si prostitute.
Athere loteve te tu s'ua vura veshin
Te desha, pa ditur se te desha.

Vec nje mengjes te befte kur u gdhiva
Pa ty dhe bota krejt e zbrazet m'u duk,
Athere kuptova c'kisha humbur,
C'kisha fituar kuptova gjithashtu.

Me rrezellinte si smerald merzitja,
Dhe lumturia ngrysej si nje muzg me re...
Nuk dija ke te zgjidhja nga te dyja
Sepse seicila m'e bukur se tjetra qe.

Se ish i tille ky koleksion bizhush
Qe drite e terr leshonte njekohesisht,
Qe njeqindfish etjen per jeten shtonte,
Por dhe qe vdekjen ndillte njeqindfish.

Monologu i te vetmuarit

Tani une ngjitem lart dhe s'kam asnje gezim.
Ketu ku kam arritur me ftohte eshte, me vetmi.
E dija kete, por padurimi i vdekur
Me shtynte te shpejtoj te ky sinor i kote.
Krahe grash te thyera mbi supe
si te prera nga nje morg

Me japin nje gezim po aq te vdekur.
Me duket ende dimer ndonese esht prill.
Kam ftohte.
Kam ftohte.

Llora

-I-
Llora
Prape mu kujtove, Llora.
Dashurine tone te shkuar
Prape ripertyp
Si demi qe ripertyp barin e livadheve te larget
Naten
Ne grazhdin e rrethuar nga bora.
Po ripertyp
Ate asfalt e zhavorr te zi kerrcites,
Borite dhe katroret mizeri te taksive,
Tabelat e kafeve plot drite,
Afishe, stacjone metroshe
Ku me ty brodha
Nofullat e zemres
Me dhembin
Llora.

-II-
Tani shiu godet me shkelma xhamave.
Atje qielli si negativi i zi i nje shkretetire.
Llora,
Me ka marre malli,
Mall boje hiri.
Tani nata si nje mbulese vigane
qendisur me drita aneve
Karrfosur me paralele dhe meridiane
Nga lindja ne perendim,
Na mbulon e shqetesuar.
Ne shtrihemi nen te,
Si ne ethe zbulohemi
Te ndare,
Te larget,
Te vetmuar.
Pati nete
I qullur nga stuhia jote
Heshtja prane teje dhe pasjonit te marre
Mberthyer mbi krahet dhe kembet e tua
Si mbi nje kryq te madh
Te bardhe.
Ne fillim e mora kaq lehte.
Madje s'thosha as fjalen "dashuri".
S'e dija se dhjete vjet me i ri se Krishti
Do te kryqezohesha mbi ty.

-III-
Ja
Vetetimat e bardha ne qiej
Adresen tende shkarravisin.
Sikur keto re
Te perhimta
Te ngarkuara
Te ti dergoja si letra, Larisa.
Letra ...
Nga tere letrat qe shkrova
Sdi pse te dergova ate me te marren
Pas se ciles si personazh Dostojevski
Te thashe njeqind here "me fal!"
Me pas ate faj per ta shlyer
Doja te te shkruaja por me kot.
Lapsi me ngrinte mbi leter
Dhe une ngrija si robot.
Ti u ngryse kur ta shpjegova,
Veshtrimi t'u err, t'u mpi,
Si syte e falltarit kur pikasin
Midis fallit kumtin e zi.
Dicka qe prishur ne bote
Ne zemrek te saj, ne aks.
Ikje e letrave si e zogjve
S'parandillte vec dimrin plak.

-IV-
Keshtu pra te ti nisja keto re
Gjer ne vilen tende ne rrethine te Moskes.
Ti ne mesnate e hutuar atje
Do te coheshe nga gjumi
Tek xhami t'afroheshe:
C'ndodh keshtu?
C'eshte kjo gjeme,
Ky shi her i merzitur, her i rrepte,
Keto vetetima,
Keto rrufe?
Dhe do te rrije gjithe naten tek dritorja
Rete te deshifroje,
Llora.

-V-
Zor se ne jete do te takohemi.
Adresat humben,
S'ka me letra.
Ti mjegullat,
Une rete
Do ti dergojme njeri-tjetrit
Gjersa dhe vete
Te mjegullohemi.

-VI-
Me kujtohet, gazetat hapa ne mengjes
Si nje terbim, si nje shkulm ere,
Shkronjat vallzonin si ne ethe:
Prerje. Prerje. Prerje.
Prerje mardheniesh diplomatike
Kurre s'do te shoh ty.
Ambasadat u mbyllen.
Pasaportat,
Vizat
Rame ne zi.
Mbi ijet e tua te bardha
Ra pluhur.
Mbi syte e tu.
Larisa diplomaticeskaja
C'ndodhi ne bote keshtu?

-VII-
Qendrova perpara globit.
Ballin e nxehte mbeshteta
Mbi rrudhat e meridjaneve
Do te desha te pija me globin,
T'endeshim te dy te dehur,
Ai mes kozmosit,
Une rrugicave te Tiranes.

-VIII-
Nga erdhi kjo dashuri
Ne kohen kur turp me vinte nga fjale.
Ishte me siguri si ndeshkimi
I atij qe me tempullin tallet.
Njohja ne stacjonin Konsomolskaja
Banale si rrallehere ish
Numri i telefonit
Numri i telefonit shkarravitur shkujdesshem
Me te kuq buzesh
Barbarisht.
Restorant Leningradi
Shampanje
Snobizem i dyanshem.
Kotni.
Perlat, secili, pse valle
Perpiqet ti fshihte ne thellesi?
Nje te kollur si prej prostitute
Ajo nxirrte ore e cast si mburoje,
Ndersa une ngukembe se nga lirat,
Merrja vesh me pak se nga futbolli.
Vec te port e shtepise
Nen ca jargavane
Ajo psheretiu njerezisht
Dhe iku me vrap pas puthjes se pare
E kthyer ne madone serisht.

-IX-
Gjithe naten fluturuam mbi qytetet e Evropes
Naten avjoni u ul n'aeroport.
C'pati mes nesh,
Llora,
Harrese, ftohje, abort?
Tek dera e avjonit era te priste.
Zemra ime me debore u mbush
Si nje vetmi e madhe zbrisja
Po n'aeroport.
Askush.
askush.
Hamej, merrini keto valixhe.
Te renda?
Jane mbushur me pritje.
Gjithe naten fluturuam mbi qytetet e Evropes
Ti s'dija c'kishe, s'me prisje.

-X-
Ne kafe artistike bashke jemi prape.
Jashte debora ruse.
Brenda ti.
Shkrofetin brenda meje geni i rraces:
Prape me sllaven ben dashuri.
Pusho, gen i vjeter i rraces,
Ne thellesi, ne humnere hesht,
Nese jetes sime do ti duhej nje kryq
Kryqi im ajo le te jete.

-XI-
Dhe ja gdhiu mengjesi plot gazeta.
I ngrysur, shpresepak, shteteror,
Kemi flakur te dy mburojat,
Si qelqi te thyeshem jemi prore.
Ku jane ditet e shkudesshme.
Te djelat mendjelehta, te martat,
Kur ti me shthurjen une me njorancen
Vertiteshim si me maska?
Tani qe te tjeret rresht vune maskat
Ne papritur i hoqem ato
Fishkelle, uleri ere e marre,
Oren e ndarjes kendo!

-XII-
Ndarja ...
Nje fjale goje
Por ndarja eshte e rende, shpirtin ta qit.
Te ndertosh nje ndarje per te qene
Esht' m'e zorshme se te ngresh nje piramide.
Si yjet jane vertete dashurite,
Kerkojne hapsira te medha e po aq mund.
por jet e njeriut s'eshte galaktike
Qe te nxeje kaq yje e katastrofa e shkrumb.
Ne jeten e ngushte koha vertet s'mjafton
Per dashuri,
Per ndarje,
Harrese.
Pleksen dashurite dhe ndarjet dhe harrimi
Kengetor i thinjur shetites syqorruari ...
Era e nentorit
Librin e trete te vjeshtes
Shfleton dhe mbyll duke uluritur trishtuar.
Te gjitha keto rikujtoj
Ripertyp.
Ne dhembe guret e pendimit me kerrcasin,
Asfalti i zi me varet nofullave te lodhura.
Keshtu pra, Larisa, moskovitja.
Keshtu pra, Llora.

Pa ty

Ti ike udhes se pafundme
Ku zverdhin druret gjetherenes
Mbi gjokse pellgjesh tani tundet
I arti medalion i henes.
Lejleket iken.
Fill pas teje
Si stof i keq u zbeh blerimi
Dhe ngjajne toka, pylli, reja,
Me negativin e nje filmi.
Tani ne fusha shkoj menduar
Ku nis te fryje ere e ftohte,
Ku ca mullare te gjysmuar
Duken qe larg si Don Kishote.
C'te bej, po them me vehten time,
Ne kete ore te vone te muzgut,
Ku qerrja baltave ben shkrime.
Te lashta sa te Gjon Buzukut?
Do te shkoj te ulem permbi pellgjet,
Te pi ne gjunje duke rene,
Ne gryke e di qe do te me ngelet
I ftohte medalioni i henes.

Po te lexosh sapuni i Ledit Makbeth besoj se e kupton me mire sensin e Kadarese

Tirana ne Dimer


I
Fryn ere e dimrit,fishkellen si bishe.
Qe nga Gjykata e Larte ne Parlament.
Tirana gdhin, aq pabesisht e hijeshme,
Sa s'di c'ta marresh, delir apo qytet.

Zgjohet serish, me ate emer te tmerrshem,
Qe njemije vite rreh ta heqe me kot.
Vertiten gjethet dantealigershem
Si shpirtra qe nuk paten trupa dot.

Perballe tyre zyrtare te pashpirt,
Ne varg veturash rendin, s'dihet ku.
E verber sit e tjerat ngjan kjo kjo dite.
Ngaqe askush s'beson askend, askund.

II
Ne nje mengjes te tille c'te besh me mire,
Se sa te shkosh ne klubin “Davidof”?
Te zesh nje kend mu te qelqnaje e ngrire.
Dhe mendjen mundesisht ta cosh ne OFF.

Ne kafene ka per cdo pune nje qasje,
Te tille qe kurrkund nuk e gjen dot.
Per tri mije euro porosit nje vrasje.
Per kater mije, titullin vikont.

Per gjithshka flitet, pronat, asgjekundin,
Cmimin Nobel a nje veture te re.
Per zgjedhjet dhe dekretet krejt te fundit
Te zotit president me emer hebre.

…
Keshtu ne kafene kjo pune merr qasje.
Me kundra e pro te bujeshme, natyrisht
Okej, per tri mije euro, thote vrasesi,
Per duken dhe dukeshen bashke dyfish.

III
Mesdita ia beh si grua e dehur tape
Temperatura e dollari zbresin prap
Po shqyhen celularet: okej, shk…
Rrofsh, je yll bote, e tung, e top, e trap.

A shqip eshte kjo llahtare apo dreqnisht?
Per gjithshka flitet, heshtet per gjithshka.
Ja te dy palet: xhelate, viktime e ishe
Kujtime shkruajne neteve me mllefe te medha.

Po ceshte ku popull qe ne grope I shtrire
Kujton aq krenarisht se eshte ne maje?
Dhe kur perkunder, nga gropa del I lire,
Jam I rrezuar! Klith me thirravaj?

Nje makth I dale nga nje gjume I marre
Me I zberthyeshem se ky komb do te qe.
Ca trumba zogjsh me curle e celulare
Qe neper mjegull klithin, neper re.

IV
Pse gjethet befas prarim kurore marrin
Tek shtrohen si qilim mbi bulevard?
Kambana e Katedrales se Shen Palit
Trishtueshem bie si me peng e aht.

C'nuk pjell ky vend horra, shenjtore e tmerr,
Zonja Makbeth e pranga e perla e hekura.
Dhe ja tani njera pas tjetres nxjerr
Dy mbreteresha, qe te dyja te vdekura.

Nuk qene robina jo, rrembyer vone,
Pas dokeve kreshnike a ne prite.
Kane ardhur vete, ndonese qene ne fron
E para vec nje vit, e dyta as nje dite.

Dhe katedralja I percjell me vaj
Dy mjellmat e gabuara, te mekura.
Ato qe s'erdhen per kurore, vec per varr,
Te brishtat zonja, mbretereshat e vdekura.

…
VII
Mbremja po bie. Tirana rrotull bllokut
Nis te stoliset per ballo a orgji.
Nje foshnje e rastit, e paligjshme e Nju Jorkut,
Nje enderr xhuxhe a shkerbim I tij.

Ne borxhe e gjyqe rrokaqiejt vertitin
Drita dhe bare rrotulluese lart.
Poshte tyre luanesha te pergjumura ne prite
“Amerikan”, “Raiffesisen”, e Credins Bank”.

Por sdo t'ia dije askush per borxhe a gjyq,
Te dehur qejfit krejt a marrja e hakut.
I gjate, si nate e ankthshme n'udhekryq
Shfaqet mes brymes kryebashkiaku.

Kulle e sahatit po tregon nje ore,
Qe ndoshta kundershtohet si cdo gje
Ne sallat e muzeut te fundit vizitore
Ja muzgu si ne kurth befas I ze.

VIII
Keshtu ne nje fund dite ajo mu shfaq
Fantazme e kombit si e Hamletit mbret.
Kish ndryshk e gjak mbi parzm e et per shpage
Dhe kumt te frikshem kish ne syte e vet.

Une ja besova fjalet, kumtin, ahtet,
Gjithmone ka nje fantazme qe lyp dicka prej nesh,
Pastaj ajo kerkoi ate qe s'lypet artin.
Tek fjalen “popull” tundtte si rrebesh.

Te falem per c'me dhe, vec mos me lyp ti mos,
Nje borxh qe nuk ta kam. Te kerkoj ndjese
Qe dot s'te mbrojta, s'te mbrojta e sidomos,
Prej vehtes tende, armikut tend te tmerrshem.

Ti rrugen tende ke ne kete bote te ftohte,
Shkrimtari do a s'do ka rrugen e vet.
Te mbrofte Zoti, a marrezia te mbrofte,
Tjeter hyjni une kam. Pra mirembetsh!

Ska “mirembetsh!” fantazma klithi. Mejet
Ti sndahesh dot, mbi toke apo nen toke!
Nu ngritshim, te dy do cajme rete
Ne rencim ne humnere, do biem tok.

Klithmen e saj kaq kohe pata ne vesh,
Here si renkim, si urdher a si vaj
Kerkonte qe gjithkund ta mbart si peshe,
Porsi Ankizin at, mbi shpine ta mbaj.

Te gjitheve kjo klithme na ndjek si neper gjume.
I vogel eshte planeti sigurisht,
Si nje shtepi e ngushte, ku ne bodrum
Dikush klith: ”ndihme!” dhe ti, s'di si ta ndihsh.

…
IX
Mesnata shkon Tirana dot nuk fle.
Po flet percart si shpirt qe kerkon ndihme
Nje metropol me kryet krejt ne re,
Kryeqytet me emrin krejt enigme.

Ne c'makthe e gjete, c'kumt aty ke ndryre?
C'urdher ke fshehur, ke do trembsh me te?
Fryn ere e dimrit, si ulkonje e ngrire,
Ajo qe s'jep pergjigje per asgje.