Shkrimtari Londo flet rreth çmimeve të reja që MTKRS ka vendosur të japë së fundi dhe risisë që ato sjellin. Po ashtu, rreth “Pendës 2006”, fjalëve për një vepër ‘plagjiaturë’ të vlerësuar në këtë konkurs, gjë që mbetet gjithsesi në nivelin e dyshimit. Si reagon antari i jurisë për këtë dhe çfarë mendon ai për nivelin e botimeve të sotme shqiptare? Shprehet me modesti se ëhstë duke përfunduar një vepër të tijën, e cila thotë vetëm se do të jetë në llojin e një studimi letraro- kulturor...

Penda e artë dhe e argjendtë jep edhe katër çmime të tjera. Si e shihni ju, në syrin e shkrimtarit dhe studiuesit, këtë risi? Çmimet janë menduar për ta pasuruar jetën letrare shqiptare. Janë trashëguar, kanë më tepër se dhjetë vjet, që nga 1993- ’94 që janë aplikuar çmimet e para. Ishin të nevojshme për tu bërë, për të gjallëruar jetën artistike, në mënyrë që edhe ata që shkruajnë të ndiejnë diçka. Nga ana tjetër për të orientuar publikun që këto janë veprat më të mira të botuara gjatë këtij viti nëpërmjet konkursit “Penda...”. Kjo, gjithsesi ishte e pamjaftueshme dhe për ta pasuruar u mendua të jepen çmime të reja. Kriteri është po ai: të pasurohet jeta letrare shqiptare, të vlerësohen botimet e mira, sepse në tregun shqiptar ka shumë botime, por ka edhe një lloj amullie.

Për këto çmime të reja u përdorën emrat e disa shkrimtarëve të njohur, disa prej tyre të pavlerësuar për atë çfarë kanë bërë deri tani, siç është Gjergj Fishta, Ali Asllani, Musine Kokalari etj. Nga ana tjetër, u mendua që këto çmime të gjallërojnë edhe më tej letërsinë kombëtare, sepse po ta vësh re tregun shqiptar, ai është i ‘mbytur’ nga letërsia e huaj- kjo është gjë e mirë, gjithsesi, por kjo nuk duhet të rëndojë në kurriz të letërsisë shqiptare. Psh. u mendua të jepej “Çmimi Gjergj Fishta” për botimet në fushën e traditës, se janë shumë të pakta botimet e traditës, të pavlerësuara sa duhet dhe ky çmim do të bëjë që të shtohen botimet në fushë të traditës.

Tek tradita shqiptare nuk kam parasysh vetëm letërsinë e Rilindjes, por të gjithë traditën shqiptare, edhe para saj dhe më pas, deri në ditët që ne jetojmë. Ajo që përbën vërtet traditë. “Çmimi Ali Asllani” është menduar tu jepet shkrimtarëve jashtë vendit dhe kjo ka qëllim të caktuar, se ka shumë shkrimtarë që jetojnë jashtë dhe letërsia shqiptare nuk zhvillohet vetëm në Shqipëri, por kudo ku jetojnë shqiptarët. Për të nxitur, për të mbajtur gjallë këtë kulturë, që shqiptarët kudo që janë të mbajnë gjallë kulturën e tyre, të zhvillojnë letërsinë dhe gjuhën e tyre, u mendua ky çmim. Një çmim tjetër është ai për “librin e parë”, pavarësisht nga lloji, prozë, poezi apo çfarëdo qoftë, t’i jepet çmimi “Ismail Kadare” për të mbështetur talentet e reja. Është një çmim domethënës dhe i nevojshëm, them unë.

Çmimi tjetër është “Musine Kokalari”, që nxit letërsinë e shkruar nga gratë, sepse dihet që shoqëria, si në politikë, ekonomi e kudo, edhe në letërsi ka nevojë të nxisë rolin e gruas. Prandaj këto çmime them që janë në nxitje të zhvillimit të kulturës kombëtare shqiptare dhe të vetë krijuesve shqiptarë. Natyrisht, është viti i parë që këto çmime jepen dhe mund të jetë pak e vështirë që t’i japësh këto çmime, por unë them që ato do sjellin dobi në jetën kulturore shqiptare.

Ditët e fundit, është botuar në median e Kosovës fakti se vepra e Sabri Hamitit “Tematologjia” është plagjiaturë. Ju keni qenë vetë pjesë e jurisë së konkursit; a keni një koment? Natyrisht që kam qenë në jurinë e “Pendës...”, por nuk e di këtë fakt që vepra të ketë qenë e vjedhur. Ajo pastaj është thjesht çështje e autorit. Në rast se është e vërtetë, është një gjë e rëndë. Kjo i takon autorit. Cilado juri, sado e kualifikuar të jetë, as që mund t’i kapë këto gjëra. Varet si e shikon edhe autori i veprës këtë gjë, se ai mund ta citojë burimin nga e merr. Letërsia, studimet në këtë fushë, dihet që bashkëjetojnë me njëri- tjetrin. Nuk e di si është e vërteta, por them se padyshim Sabri Hamiti është një figurë shumë e nderuar në fushën e studimeve dhe të poezisë. Është një studiues, që sjell në studimet shqipe një frymë të re: atë perëndimore dhe e ka sjellë tek ne para viteve ’90, kur tek ne mungonte kjo frymë. Mund të jetë edhe kjo gjë, që ai ka mbaruar studimet në Francë, i njeh shumë mirë studimet atje. E rëndësishme është për mua që ai ka sjellë metodologjinë e atyre studimeve, kur studimeve shqiptare, në atë që sot e quajmë Shqipëri në kufijtë administrativë të Shqipërisë, u mungonte kjo frymë. Për sa i përket faktit, mbetet për tu verifikuar konkretisht.

Ju jeni këshilltar i ministrit Leskaj për Kulturën e Shkruar. Cilat janë sugjerimet apo vërejtjet që bëni për botimet shqiptare, siç ishte edhe konkursi për revistën letrare vitin e kaluar? Nuk është fjala thjesht për vërejtjet apo sugjerimet e mia. Dihet që tregu shqiptar në fushën e revistave letrare dhe kulturore- artistike është shumë i varfër. Sugjerimi im kryesor është që t’i nxisim sa më shumë këto dhe pastaj të zgjedhim midis tyre. Kanë filluar të botohen disa revista që premtojnë, por unë mendoj që në këtë drejtim duhet bërë përmirësim, sepse ka mangësi të tmerrshme, të jashtëzakonshme, qoftë edhe nga gazetat letrare, që thuajse mungojnë në Shqipëri. Në fushën e revistave, gjithashtu. Ne duhet t’i nxisim dhe vetë politikat shtetërore duhet të orientohen drejt nxitjes së tyre.

Çmimi që ne japim për revistën më të mirë të vitit është një nxitje, por e pamjaftueshme. Duhen gjetur mundësitë që këto të ndihmohen.
A do të sugjeroni në vitin 2007 një strategji përmirësimi në këtë drejtim?
Po këto çmime, që ne po japim, janë të freskëta. Strategjinë botimit, pastaj, e ndjekin vetë shtëpitë botuese, nuk mund të ndërhyjë Ministria. Ne do përkrahim ato tendenca që duhen përkrahur. Psh. çmimet e reja janë orientuar drejt asaj që të shtohen botimet kombëtare dhe të botohen sa më shumë autorë shqiptarë brenda dhe jashtë vendit. Kjo është një tendencë, më duket mua, për të mbrojtur dhe çuar më tej botimet kombëtare. Gjithashtu, qoftë për letërsinë e huaj, qoftë atë kombëtare, çmimet janë adresuar për atë drejtim që është letërsi elitare, sepse jo çdo përkthim është për tu vlerësuar. Prandaj, ne jemi orientuar drejt dy gjërave: të botohet sa më tepër letërsia kombëtare që botohet brenda dhe jashtë kufijve, nuk kam parasysh vetëm Kosovën, Maqedininë, por edhe vendet ku jetojnë shqiptarët, si Italia, Greqia, Amerikë etj. dhe e dyta, të vlerësohet ajo që është letërsi e vërtetë, qoftë në fushën e përkthimeve apo të botimeve shqip. Ky është orientimi që ne kemi.

Së fundi, cila ishte arritje e këtij viti për “Pendën e artë dhe të Argjendtë”, ndër zhanret letrare që morën çmim? Besoj që as unë e askush tjetër nuk mund të jetë kompetent, që të thojë se kush ishte arritja më e madhe, se kuptohet që kjo është një fushë subjektive. Për njërin është kjo, për tjetrin diçka tjetër. Por unë them që kishte vepra shumë të mira, sidomos nga fusha e studimeve, nga Kosova mbi të gjitha. Në fushën e prozës, gjithashtu kishte botime shumë të mira, aq sa ishte e vështirë që mes pesë të nominuarve të zgjidhje njërin. Në poezi, po ashtu. Unë them që ka botime që do të mbeten në vitin 2007, si pikë referimi për tu riparë, lexuar dhe referuar.

E rëndësishme është për mua, që në botimet e një viti, që mund të jenë mbi njëmijë tituj, të ketë të paktën një minimum veprash ku të referohesh, që të thuash që këta tituj janë shumë të mirë. Sepse në çdo vend, duke marrë shembull edhe vende me traditë të jashtëzakonshme, po marrim Francën, asnjëherë ajo që botohet në një vit nuk është e gjithë letërsi serioze, e pastër, elitare.

Në rast se mes këtij 100% gjen të paktën 5% që t’i rezistojë kohës, kjo për mua është një shenjë shumë e mirë. Unë besoj se edhe në Shqipëri po ndodh e njëjta gjë dhe gjatë vitit 2006 janë botuar vepra që do t’i rezistojnë kohës.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.