Ç’din truri për mirëbesiminin?


Dëshironi të ndërtoni mirëbesim te dikush? Keni kujdes se si silleni ndaj tij/asaj dhe jini më shpirtgjerë sesa pret. Sa më parë, aq më mirë. Nëse fjalitë paraprake ju tingëllojnë logjikisht, atëherë keni të drejtë. Ka arritur edhe vërtetimi shkencor. Në të vërtetë, gjatë “lojës së mirëbesimit” njerëzve u është skanuar truri. Rezultatet na tregojnë çfarë krijon dhe çfarë shkatërron mirëbesimi, proces kompleks nga “jeta reale”. Zbulimet do të mund të sjellin edhe njohuri të reja në lëmin e skizofrenisë, autizmit dhe çrregullimit të kufizuar të aftësive - mendojnë shkencëtarët. Në eksperiment “kanë çiftëzuar” studentët e mjekësisë nga kolexhi Baylor në Houston dhe kolegët e tyre nga California Institute of Technology. Parnerët nuk janë njohur prej më parë, e secili çift përbëhej prej “investitorit” dhe “personit të besuar”. Investitori do t’i jepte partnerit ndonjë shumë të hollash në lartësi prej 20 dollarë, në duart e të cilit të hollat do të trefishoheshin. Personi i besuar me këtë rast do të vendoste sa prej të hollave do të duhej t’ia kthejë investitorit, me të cilin nuk është llafosur, nuk ka shtrënguar duart, nënshkruar marrëveshje apo diç të ngjashme. Të gjitha 48 çiftet e kanë luajtur lojën 10 herë, ashtu që secilit person i ka dhënë reputacion që ta ndërtojë reputacionin e partnerit të vet. Kurse shkencëtarët t’ua skanojnë trutë. Është treguar se studentëve nuk u duhej shumë që të fillojnë të formojnë “qëllimet e mirëbesimit”, të bazuara në reciprocitet. Pra, po qe se investitori herën e parë ka dhënë pak të holla, ka mundur të pres reagimin e njëjtë në rolet e ndërruara. Kur dikush ka qenë më shpirtgjerë se sa pritej, në tru është regjistruar shqetësim, kurse edhe shumë e kthyer ka qenë dukshëm më e madhe. Rajoni i trurit me emrin nukleusi kaudatik është shumë i rëndësishëm, sepse aty gjenerohet shpirtgjerësia - është përfundimi i hulumtimit të publikuar në magazinën Science.

Drejtpërdrejt zbulohet planeti ekstrasolar


Shkencëtarët nga Instituti astrofizik në Jenë publikuan arritjen madhështore shkencore: ia arritën të bëjnë incizimin e parë të drejtpërdrejtë të planetit jashtë sistemit diellor. Artikulli i shkurtër (Astronomy & Astrophysics Letter) flet për planetin prej 1 deri më 3 masë të Jupiterit, në orbitën përreth yllit GQ Lupus, larg rreth 450 vite të dritës nga Toka, në regjionin Lupus, në të cilën pikërisht krijohen shumë sisteme yjore. Lupusi gjendet në Kashtën e Kumtrit, më në jug se yjësia Peshojë. Planeti rrotullohet rreth GQ Lupus në orbitë mjaft të larguar: nga ylli i vet është më larg për tri herë më shumë sesa është Neptuni larg Diellit. Supozohet se GQ Lupus dhe planeti i tij, tash për tash i paemëruar, janë të vjetër rreth një milion vite. Në krahasim me sistemin tonë, rreth 4,5 miliardë vjet të vjetër, GQ Lupus është foshnje e vërtetë. Vrojtimet janë publikuar me teleskopin VLT Yepun të Opservatorit jugor evropian (European Southern Observatory, ESO), kurse janë shfrytëzuar edhe incizime publike të teleskopit japonez Subaru dhe teleskopit amerikan kozmik Hubble. Planeti, për dallim nga yjet, nuk shkëlqen me dritë të vet, por vetëm reflekton dritën e yllit amë. Planeti “i rritur” (p.sh. Jupiteri) është rreth një milion herë më pak i shkëlqyeshëm prej yllit rreth të cilit rrotullohet. Prandaj është shumë vështirë të shihet planeti rreth yllit tjetër, pothuaj sikur të mundoheni të shihni gacën e cigares së një njeriut i cili qëndron mbrapa reflektorëve të fushës së futbollit. Por gjatë formimit të sistemit planetar, edhe yjet edhe planetët janë mjaft shkëlqyes në raport ma fazat e mëvonshme, por atëherë planeti i ri ka “vetëm” një mijë herë shkëlqim më të dobët se ylli i ri. Sipas vlerës së tij, ky zbulim deri diku mund të krahasohet me zbulimin e Galileo Galileos mbi ekzistimin e satelitëve të Jupiterit. Të përkujtohemi, Galileo, me teleskopin të cilin e kishte punuar vetë, ka zbuluar se rreth planetit më të madh të Sistemit diellor rrotullohen së paku katër objekte më të vogla qiellore, Hëna të Jupiterit, të cilët kanë marrë emrat Io, Calisto, Ganymede dhe Evropa. Ngjashëm me këtë, astrofizicientët e Jenës drejtpërdrejt kanë hetuar një trup më të vogël qiellor - planet - në orbitë rreth ndonjë ylli tjetër. Duhet përmendur edhe atë se si ky nuk është planeti i parë i zbuluar jashtë Sistemit diellor. Në realitet, në pesëmbëdhjetë vitet e fundit janë zbuluar rreth 150 planete ekstrasolare, megjithatë të gjitha janë zbuluar në mënyrë indirekte, në bazë të ndikimit të vogël gravitues në yllin e tyre amë. Përkundër kësaj, planeti afër GQ Lupus është i pari, ekzistimi i të cilit është vërtetuar me “fotografim” direkt.

Edhe 12 hëna të reja rreth Saturnit


Incizimi i Saturnit me kamera të Cassinit, më 21 maj të vitit 2004, atëherë kur sonda ende ishte e larguar 15,7 milionë kilometra nga caku i vet, astronomët nga Havai kanë zbuluar 12 hëna të reja, me diametër prej tre deri shtatë kilometra, të cilët rrotullohen përreth Saturnit. Me këtë zbulim numri i hënave të Saturnit arrin shifrën prej 46, sepse deri tani kanë qenë të njohura 34. Në sistemin diellor më së shumti hëna ka Jupiteri - 63. Dymbëdhjetë hënat e sapo zbuluara të Saturnit rrotullohen rreth Saturnit në kahen e kundërt prej satelitëve më të mëdhenj të Saturnit, prandaj shkencëtarët supozojnë se ato hëna kanë rënë nga kozmosi në orbitën e Saturnit. Hënat e reja të Saturnit janë zbuluar me ndihmën e teleskopit Subaru në ishullin e Havait Maun Kea.

Për shkak të ndryshimeve klimatike

Afrikës së Jugut i kërcënohet nga malaria Malaria, e cila momentalisht është ndalur në rajonin e Republikës së Afrikës së Jugut, deri në vitin 2050 do të mund të përhapet sërish në atë vend për shkak të ngrohjes klimatike. Duke nxjerrë rezultatet e hulumtimit të Institutit shtetëror për biollojshmëri (SANBI), ministri jugafrikan i ekologjisë ka theksuar se “ndryshimet klimatike do të mund të shndërrojnë krahinat siç janë Mpumalanga, Limpopo, Nord-Est, KwazuluNatal dhe Gauteng, ku janë dy aglomeracionet më të mëdha Afrikës së Jugut, Johannesburg i Pretoria, në rajone me malarie deri në vitin 2050”. Malaria për çdo vjet mbyt më shumë se një milion afrikanë, madje edhe fëmijë pesëvjeçar. Ngrohja e klimës do të mund të sillte deri te vdekja e më shumë llojeve bimore dhe shtazore në Republikën e Afrikës së Jugut, thotë ministri Van Schalkwyk. “Ndryshimet klimatike do të përkeqësojnë pasojat më të rënda të varfërisë, duke dëmtuar llojshmërinë biologjike, bujqësinë, shëndetin, gjegjësisht, thuajse të gjitha sektorët e jetës”, shtoi ai.

Vepra

__________________
Nobody is perfect ...