Nga Tirana në vullkanin Etna në Siçili

SHENIME UDHETIMI MES ARBERESHEVE TE ITALISE

Piana, në Siçili, e populluar nga Arbëreshë

Me të mbërritur me traget në Palermo, viz itën e parë e bëmë në Kolegjin Arbëresh. Kaluam asaj rruge për të nderuar një nga shkollat e para të gjuhës shqipe. Dhe pastaj, drejt e në Piana dei Albanesi, në qytezën shqiptare ku u ulëm në barin e qendrës për të pirë një kafe, mes atyre njerëzve që shqipen e flasin si të jenë poetë, me fjalë të zgjedhura, herë herë të harruara nga ne, Shqipëri-banuesit. Mes arbëreshëve të Pianës na duket sikur jemi brenda një makine kohe, me të cilën kemi zbritur pesë shekuj prapa ndër vite. “E reja” në Piana është kënaqësia që shprehin për ligjin e Republikës italiane në bazë të të cilit, nxitet mësimi i gjuhës amëtare në shkollat publike, si edhe të mburrurit me muzeun e ri etnografik. Nga Piana duhen 280 km mes për mes Siçilisë për të mbërritur në Katania, rrëzë vullkanit Etna, qytet në të cilin jemi të ftuar për të marrë pjesë në aktivitetet e shoqatës “Acquaterra”, e cila merret me nxitjen e edukimit qytetar në Siçili, nëpërmjet organizimit të sporteve dhe shëtitjeve në natyrë. Në këtë shoqatë, prej dhjetë vjetësh është formuar si guidë alpine ndërkombëtare, Genti, djali im me të cilin bashkëudhëtoj. Misioni ynë është për t’iu përgjigjur pyetjes: “Pse jo një punë e tillë edukuese edhe në Shqipëri?” Rrugës mes ishullit të diellit kujtohemi se jemi duke udhëtur në drejtim të kundërt me drejtimin e ngulimeve të arbëreshëve shekujve të shkuar. Për mua që jam i interesuar edhe për gjurmimin e dëshmive të lashta të kulturës mesdhetare në kulturën shqipe, udhëtimi i arbëreshëve të shek XV të detyruar nga shfarrosja otomane, nuk kishte si të ishte i parë në këto anë. Në Siçili, ende sot gjenden dëshmi të tilla brenda legjendave si: ajo gjuhësore, e popullimit të ishullit fillimisht nga dy popuj: nga sikul-ët me sy të errët dhe siçelët me sy të çelët, prej të cilëve, këtyre të dytëve, mori emrin edhe ishulli. Në Katania, na pret Stefano Arnese, presidenti i shoqatës, dhe përnjëherë në mjediset e tyre brenda një ndërtese të viteve njëmijëetetëqind në qendrën historike të qytetit e ndjejmë vehten midis miqsh, disa prej të cilëve kanë qenë edhe në Shqipëri. Një prej miqve është arbëreshi Stenio di Stefano, i cili ndër të tjera, më një bujtinë të vogël të Katanias ku darkuam mes gjellëve fantastike mesdhetare dhe këngëve të një grupi që disa ditë më parë kishte shoqëruar BB King, na tregon për mbërritjen në Siçili të familjes së vet. Ai flet shqipe të mësuar nga e ëma, ndërsa gjyshja e vet është nga të fundmet arbëreshe që ende është e veshur me kostum popullor në Piana.

Tabela rrugore në Piana, në 2 gjuhë, italisht dhe shqip

Erdhën dhe zbritën në Giarre, në atë vend buzë detit nga ku duken më së miri zjarret e Etnës kur vullkani shpërthen. Ecnin përpara duke mbajtur në dorë ikonën e shenjtores së tyre të cilës i besonin se iu gjendej pranë në shtegtimin e mundimshëm, dhe të cilës i faleshin në kor. Edhe sot e kësaj dite kujtohet shenjtorja e arbëreshëve të Siçilisë me emrin Madona di Otigjindia. Pastaj u ndalën dhe formuan fshatin e tyre të parë që sot mban emrin Biancavila dhe më tej u zhvendosën e shkuan në Piana. Pas darke na çuan në qendër të Katanias. Ty miqtë katanezë na shpjeguan se elefanti prej mermeri i ngritur në pjedestal ishte simbol i qytetit, meqenëse dikur për herë të parë elefantët në Itali ishin dukur në Katania. Miqtë u befasuan kur morën vesh se është fakt historik për ato kafshë të sjella në ato anë nga Pirro i Iperisë (Iperi për çamët, vend i ipeve fjalë me të cilën ata quajnë zogun e qiellit që në Krujë i thonë shqipe, Ipeiros për grekët dhe Epir për latinët). Ditën e nesërme morrëm pjesë në ngjitjen shkëmbore rrëzë Etnës, në vendin e quajtur Acquarroca. Aty, përveç ne dy shqiptarëve kishin ardhur të ftuar edhe nga Franca, Gjermania dhe Holanda. Në shkëmb më ngjitën edhe mua. Aty kuptova jo vetëm kënaqësinë që të jep ky aktivitet mes natyrës, por edhe mundësinë që ka rrëzë Dajtit për veprimtari të tilla. “Kur e përballoj unë fizikisht, mendoja ngjitur pas shkëmbit prej bazalti të vullkanit, për të rinjtë e Tiranës kjo është punë fare e lehtë. Atyre u duhet dhënë vetëm shembulli dhe mundësia.” Të nesërmen aktiviteti i rradhës ishte përshkimi në këmbë i Grykave të Alkantarës. Në gjuhën teknike dhe turistike kjo veprimtari sportive quhet me një fjalë angleze: canioning. Veshur me rroba të përshtatëshme si ato të zhytësave, iu futëm lumit të vrrullshëm në këmbë mes shkëmbejve të lartë e të pakapërcyeshëm. Pamja mahnitëse më kujtoi Grykën e Kllojkës në Tiranë, aty ku lumi Erzen del nga malësitë e Priskës për të çarë drejt Petrelës. Edhe këtu i vura vehtes qëllim zhvillimin e një aktiviteti të tillë plot emocione në Kllojkë. Brenda kanionit, je mes forcave të natyrës, ujit të vrullshëm dhe shkëmbit. Për t’i përballuar duhet vetëm kujdes dhe besim te shokët me të cilët je. Dita e tretë kaloi e tëra në shpatet e Etnës pranë grykave të vullkanit nga të cilat del tym, sepse Etna është vullkan i gjallë. Vjet ka qenë një nga shpërthimet e saj të mëdha, mbi llavën e të cilit ne ecëm. Nga llava del ende tym. Duhen disa vjet që tymi të pushojë nga ajo masë plot minerale, e zemrës së planetit, dalë mbi sipërfaqe. Pastaj duhen dhjetra vjet që mbi të të formohen myshqet, dhe me radhë bimët e quajtura pioniere, ndër të cilat gjineshtra, që atë masë ta kthejë në tokë pjellore, ashtu si është e gjithë rrëza e Etnës. Në Etna, në lartësinë mbi 3000 m, gjatë dimrit bie borë dhe ne nuk u çuditëm kur kalonim mes përmes një qëndre dimërore skishë, teksa mendonim se ajo masë e bardhë uji, e ftohtë përpiqej më kot të ndalonte zëmërimin e zjarrtë të vullkanit mes detit dhe qiellit. Legjenda thotë se mali i tymtë Etna (Etymta do t’i thonim shqip) është një prej titanëve të mitologjisë mesdhetare, i cili sa herë që zëmërohet nxjerr zjarr e flakë ndaj kundërshtarëve, llavën e shkrirë nga mushkritë. Vizita mbi Etnë është një nga më mbresëlënëset në Siçili. Ky mal është një nga simbolet e ishullit dhe më i madhi vullkan në Europë. Veprimtaria e fundit ishte të nesërmen. Bëhej fjalë për kayak në valët e detit para Katanias. Përveç ngjyrës së errët të rërës, formuar nga coptimi i shkëmbejve prej bazalti të Etnës, azgjë nuk ndryshonte mes ngjyrave të peisazhit të atyre brigjeve me peisazhin e bregdetit të Durrësit. Miqtë na çuan për të bërë kayak pranë shkëmbejve, që legjenda thotë se i ka hedhur mijëra vjet më parë ciklopi Polifem, kundër Odhiseut, që e verboi dhe e mashtroi. Aty mendja më shkoi te përqasimi i fjalës qiklop, në shqip katallan me emrin e qytetit pranë gurëve të katallanit : Katania. A të ketë vallë gjasë një përafëri e tillë? Unë mund të them se përveç zbavitjes që më jep ndërtimi i një hipoteze, të gjetjes së gjurmëve të vjetra të kulturës mesdhetare si mbijetesa në kulturën shqipe, veçanërisht në gjuhën e saj, elemente të tillë të bëjnë të mendosh edhe për kërkimin e fakteve gjithandej në Mesdhe, për vërtetimin e hipotezës të rëndësishme të njohur shkencërisht, se gjuha shqipe ruan brenda vehtes dëshmi të lashta të kulturës së mesdheut. Me mbresa të pashlyeshme të Siçilisë, kaluam të nesërmen ngushticën e Mesinës, dhe nga Reggio përshkuam gjithë Kalabrinë dhe Basilikatën për të zënë tragetin në Bari, plot pesëqind kilometra, dhe për t’u rikthyer aty ku balta është më e ëmbël se mjalta dhe vendit i thonë Shqipëri, plot besim se bijtë e shqipes nuk ia kanë zili kërkujt në Mesdhe, për bukuritë që natyra iu ka falur. Mjafton vetëm pak, vetëm pak dëshirë për t’u zbavitur dhe edukuar, si të gjithë në Europë mes asaj natyre dhe kulturës që përfaqësojnë.

(Ilir Mati ''Reportazh'')

Perëndimi i mesëm

Ngjyrat e vendit, diellit dhe reklamave

Qytetet e mëdha në Amerikë janë vetëm pjesë e këtij shteti. Megjithatë nuk mund të thuhet se e njihni Amerikën e vërtetë përderisa nuk niseni nëpër të me tren, autobus ose veturë – zgjedhje e juaj. Tek atëherë do të kuptoni se atë që do ta shikoni ndërmjet rrokaqiejve të lartë, duke blerë nëpër shitoret e mëdha dhe duke shëtitur nëpër korridoret e muzeve, është larg prej jetës së vërtetë të pjesës dërrmuese të amerikanëve. Ky rrëfim është për një udhëtim nëpër perëndimin e mesëm, prej Kanzas Sitit e deri në Las Vegas, me një veturë të vogël të kuqe dhe me hartë në të cilën në mënyrë të posaçme janë shënuar kampet.

Katerina SPASOVSKA

Perëndimi i mesëm është, në fakt, pjesë qendrore e Amerikës e njohur si “plain states” ose në përkthim shtete të rrafshta. Dhe me të vërtetë janë të rrafshta. Këtu bëjnë pjesë pjesa më e madhe e Misurit, Ilinoisi, Okllahoma, Kanzasi, një pjesë e Kollorados (mos u befasoni), Teksasi, Nju Meksiko, e tjera nëpër të cilat nuk kam kaluar që t`ju rrëfej për to.

Një pjesë e këtyre shteteve gjenden edhe në diçka që banorët lokalë e quajnë “qarku biblik”. Ky është vendi i baptistëve; njerëzit janë konservativë, shumica janë të bardhë, dhe nëse e keni fatin që t`ju pihet birrë të dielën mund të mbetni të eshtur pasi që nuk do të mund ta bleni.

Për Kanzasin thuhet se është zemra e Amerikës jo vetëm për shkak të faktit se gjendet në qendër të shtetit, por edhe për shkak të faktit se aty edhe sot e kësaj dite është atraksioni më i madh i rodeove, ndërsa nëpër rrugë ende mund të shikoni kaubojë të vërtetë (vetëm pa revole).

Prej aeroportit morëm një veturë dhe me të dalur u ndalëm sa për të blerë sanduiçe në restorantin Artur Brajant. Restoranti në fakt është një kantinë me vetëshërbim, ndërsa në dritaren e vogël ku porositet sanduiçi (vetëm ajo gjendet në meny) shprehesh se çfarë mishi dhe sa gramë dëshiron.

Doemos duhet të vendosni se çfarë dëshironi të porositni para se të ndaleni në këtë dritare, përndryshe mund t`ju ndodhë që t`ju përzënë. Nëse nuk është për shkak të sanduiçeve, të cilat me të vërtetë janë të shkëlqyeshme veçmas nëse në to ka salcë djegës – specialitet i shtëpisë, atëherë mysafirët me siguri vijnë për shkak të sjelljes së pahijshme të nikoqirëve, të cilën e shpërblejnë me bakshishe të mëdha.

Sanduiçin e gëlltitëm duke ndejtur në tryezat e vogla në hapësirën e vetme të restorantit duke i shikuar fotografitë nëpër mure ku mund të shihen shumë fytyra të njohura të cilat përshëndeten me pronarin ose duke pritur rend,

Në mesin e tyre ka edhe disa kryetarë. Të punësuarit do t`ju tregojnë se çdo kandidat politik rregullisht kalon në restorant për fushatën e tij dhe shëtitet nëpër rrethinën e cila përndryshe është një ndër lagjet e Kanzas Sitit, e banuar me popullatë zezake dhe është një ndër më të varfërat.

Nëse keni kohë shëtitni nëpër qendrën e K.S. – ky është një qytet i bukur me qendër interesante dhe bare të mira për xhaz dhe kantri muzikë.

Vendi i magjistarit Oz

Autostradat në Amerikë janë vende të rrezikshme për të vozitur me që të gjithë vozisin mbi 120 kilometra në orë, e veçmas kamionët e mëdhenj të cilët me shpejtësi jonormale dhe pa kurrfarë mundimi ju vendosin në sanduiç. Nga kjo perspektivë duken shumë të rrezikshëm.

Për t`u kënaqur në rrethinën dhe vozitjen dolëm nga autostrada te Viçita dhe vazhdojmë në drejtim të Kolorados Jugore nëpër fushat e Kanzasit. Këtu fillon aventura e jonë e vërtetë. Rruga është e ngushtë, e vjetër dhe e drejtë si pushkë dhe përfundon atje ku përfundon horizonti. Ashtu siç kaloni nëpër kodrat e vogla ai është para jush. E para juve ka vetëm fusha dhe kohë pas kohë ndonjë tel që shënon fundin e një fushe dhe fillimin e një fushe tjetër të tillë.

Vetëm kohë pas kohe hasni në liqene më të mëdha artificiale të cilat gjatë verave shumë të nxehta shërbejnë për ujitje dhe freskim. Në bregun e një liqeni të tillë u ndalëm për të pushuar. Mezi ia arritëm që ta ngrisim tendën e vogël për shkak të erës. Më në fund e ngritën tendën pranë veturës me që vetëm ashtu mund të ishim të sigurtë se nuk do të fluturojmë si në rrëfimin për magjistarin Oz, i cili vjen po ashtu nga Kanzasi.

Rekomandohet që kur të niseni në rrugë nëpër këto shtete të rrafshta të Amerikës të pyetni nëse ka mundësi për tornado me që nuk janë të rrallë, në masë të konsiderueshme janë të fuqishme, ndërsa shpeshherë janë edhe të befasishme.

Nuk është për t`u çuditur që shkatërrojnë gjithçka para vetes me që në këtë pjesë të Kanzasit 80 për qind e shtëpive janë të ndërtuara prej druri dhe janë të vjetra të cilat do t`i kishte marrë madje edhe era e jonë, e lëre më tornado.

Kalojmë nëpër qyteza të vogla ku rrallëherë vijnë turistë dhe nuk është çudi që nikoqirët me qëllime të mira na pyesin se kush jemi dhe prej ku vijmë.

Male, lumenj dhe parqe nacionale

Me afrimin drejt kufirit me Kolloradon peizazhi rreth nesh bëhet gjithnjë e më i verdhë dhe më i thatë dhe fillon t`i ngjajë shkretëtirës. Tani veç më nuk janë të pranishme fushat e grurit vetëm bari i verdhë në të cilin kullosin kope të lopëve.

I tillë është peizazhi edhe në 200-300 kilometrat e parë nga Kolloradoja dhe veçmë të ngopur nga rrafshina mezi presim të arrijmë deri te Puebllo, një vend më i madh në hartë prej të cilit fillojnë malet.

Këtu gjenden edhe shitoret më të mëdha prej ku mund të furnizohemi me rezerva, ujë dhe drunj për zjarr. Kampi të cilin arritëm ta gjejmë në errësirën ishte gjysmë i egër dhe e shfrytëzojnë peshkatarët të cilët vijnë këtu për të peshkuar peshq me miza të vogla.

Në errësirë lumi mundet vetëm të dëgjohet. Mëngjesi nëpër male ka një dashuri të posaçme veçmas nëse ju kanë zgjuar shakatë peshkatare, aroma e kafesë dhe vezë të fërguara me dhjamë derri.

Nëse nuk e keni ditur, peshku më së miri peshkohet në mëngjes dhe nëse është e domosdoshme që të jetë qetë në lumin kjo nuk do të thotë se doemos duhet të jetë qetë edhe pak më lartë se lumi. Si shpërblim që ju kanë zgjuar aq herët, fqinjët ofrojnë nëj kafe të fortë përderisa kënaqeni në pamjen. Përmes lumit qëndrojnë peshkatarë të cilët në mënyrë artistike i rrotullojnë shkopinjtë e peshkatarëve para se ta hedhin grepin në lum. Vetëm pas disa sekondave e nxjerrin dhe sërish e përsërisin të njëtin ritual. Kjo zgjat disa orë, ndërsa gjithçka që do të kapet në mizën e vogël lëshohet.

Fqinjët tanë bëjnë shaka se peshqit nuk janë edhe ushqimi më i dashur i tyre, mirëpo janë argëtuese për peshkim. Me siguri këtë mund ta kuptojë vetëm një peshkatar, me që pas gjysmë ore qëndrimi në një ujë të ftohtë dhe të shpejtë do t`ju mërzitet edhe rrotullimi i shkopit dhe teknika e hedhjes së grepit.

Rrugën e vazhdojmë drejt Durangos, Kollorados Jugore, mirëpo përmes pjesës historike të Ganisonit dhe Sillvertonit. Ajo për çka janë të njohura këto dy qyteza të vogla është natyra e pabesueshme e malit dhe kanioni i thellë. Rruga nëpër të cilën po ngjitemi nuk ka bankinë kështu që nuk ekziston kurrfarë pengese ndërmjet rrugës dhe vrimës e cila fillon menjëherë pastaj. Poshtë, lumi buçet nga fuçia e ujit të ardhur nga borërat të cilat shkrihen.

Këtu stinorët e skijimit zgjasin edhe deri në fund të majit. Në çdo kthesë fiton përshtypje se nëse nuk del jashtë saj me siguri do të ngjitesh në karpet.

Ganison gjendet afër majes së malit, ndërsa Sillvertoni është në ultësirën. Ky vend i vogël në vitin 1885 ka qenë ndër lagjet më të famshme minatore në Amerikë në të cilën brenda vitit nëpër hekurudhën deri në Durango transportoheshin nga 300 milionë dollarë të arit të vlefshëm.

Fatkeqësisht pas Luftës së parë botërore miniera mbyllet dhe prej atëherë qyteti fillon të vdesë. Tani ekziston prej lumit të turistëve të cilët vijnë me tren nga Durangoja. Këtë vozitje nuk duhet ta lëshoni. Hekurudha kalon nëpër pjesët më idilike të malit, e në disa vende hekurudha është vetëm një linjë e ngushtë e cila bashkon dy maje.

Pas Durangos, mënjëherë nisemi drejt Mesa Verdes dhe rajonit të quajtur Four Corners, ose katër këndet me që gjendet në kufirin mes Kollorados, Nju-Meksikos, Jutës dhe Arizonës.

Mesa Verde është park nacional që e përfshin pllajën e ultësirës Muntezima ku deri para 700 viteve kanë jetuar populli puebllo ose anazasë – që në gjuhën navaho do të thotë populli antik.

Sipas arkeologëve këta paraardhës të shumë fiseve indiane të kësaj pjesë të Amerikës kanë jetuar në pllajën prej vitit 600 deri në vitin 1300 në epokën tonë dhe prej ku për arsye të pashpjeguara janë shpërngulur.

Mesa Verde është zbuluar relativisht vonë kur një blegtor rastësisht duke e kullotur kopenë e ka parë lagjen e cila gjendet e fshehur në shkëmb. Në fakt, nëse qëndroni në pesën e sipërme të pllajës as që do ta vëreni. Ajo mund të shihet vetëm nga ana e kundërt. Ajo nuk është vetëm një lagje por i ngjan një qyteti të tërë. Ka ndërtesa ku kanë jetuar disa familje. Në mes ka mbeturina të kullës e cila sipas arkeologëve dhe mënyrës se si është ndërtuar është shfrytëzuar si orë dhe matës i hënës. Prej atje puebllo kanë caktuar sipas pozitës së hënës se kur duhet të mbillet misri, e kur duhet të korret.

Në shkëmbin kanë qenë të mbrojtur në mënyrë të përkryer prej njerëzve të mërzitshëm të cilët nuk kanë mund të afrohen pa u vërejtur. Në njërën prej lagjeve të quajtur Shtëpia Ballkon edhe sot e kësaj dite arrihet vetëm nëse ngjiteni nëpër shkallën e gjatë 30 gradë dhe nëse kaloni nëpër tunelin e ngushtë.

Kjo lagje është e mbyllur për persona më të moshuar të cilët kanë probleme me zemrën ose frymëmarrjen, dhe për të gjithë ata që kanë frikë nga lartësitë. Puebllo kanë jetuar si bujq, ndërsa me rrethoja prej guri kanë arritur ta ruajnë tokën e kuqe nga rrëshqitja nëpër pllajën.

Ndonëse ka shumë mbeturina nga kultura, mënyra e të jetuarit, puebllo megjithatë nuk kanë lënë kurrfarë fotografi të shkruara ose detajore për jetën e tyre, ndaj misteri përse dhe ku kanë shkuar do të mbetet përgjithmonë i varrosur nëpër lagjet e tyre në Mesa Verde. Për ta shikuar mirë këtë pllajë duhet t`i kushtoni së paku dy ditë të tëra.

Kanioni dhe lumi

Në vetë kufirin mes Arizonës dhe Jutës, rrugës drejt Grand Kanionit, hyjmë në edhe një park të madh nacional – Monument Valley. Këto janë shkëmbinjtë e kuq nga reklamat e Marllboros të cilat gjenden në një shkretëtirë të vërtetë ku edhe era më e vogël të hedh rërë të verdhë në sytë tuaj.

Këtu gjenden edhe disa rezervate indiane edhe në Jutën e vjetër edhe në Arizonë ku jetojnë fiset Navaho të cilat turistëve u shesin stoli dhe poçe të punuara me dorë, ndërsa krahas ndihmës shtetërore jetojnë edhe nga kopetë e vogla të lopëve dhe dhenve.

Si në çdo rezervat edhe këtu problem është alkoolizmi. Për dallim nga Kolloradoja ku alkooli mund të blehej vetëm në shoping qendrat e mëdha ose nëpër baret, këtu shitorja e likerit është menjëherë pranë pompës së vogël të benzinës.

Shkojmë drejt Fllafstafit dhe kthejmë drejt Rimës jugore të Grand Kanionit.

Grand Kanioni është një prej çudive botërore të natyrës. Përfshin sipërfaqe prej gati se gjysmë milion hektarë ose 4931 kilometra katrorë. Nëse e masim sipas gjatësisë së lumit Kollorado që kalon nëpër kanionin e gjatë 446 kilometra, ndërsa të gjerë (prej njërës rimës deri në tjetrën) prej 16 deri 29 kilometra.

Megjithatë, Grand Kanioni nuk është më i madhi e as më i vjetri në botë. Për të pasur pasqyrë se sa është i thellë, një alpinisti me përvojë i nevojiten dy ditë që të lëshohet në fundin e kanionit dhe të kthehet. Për të kaluar prej një rimi në tjetrin nevojiten së paku tri ditë në një drejtim, ndërsa raftingu nëpër lumin përmes kanionit zgjat më gjatë se shtatë ditë.

Krahas madhësisë më së shumti përshtypje lënë shkëbinjtë në të cilat shihen shtresat e periudhave të ndryshme të vendit. Shkëmbi më i vjetër që është gjetur këtu është i vjetër 2000 milionë vjet. Përndryshe vetë kanioni është formuar para 5 deri 6 milionë vitesh ndaj në aspektin gjeologjik është relativisht i ri.

Grand Kanioni është shpallur park nacional në vitin 1919 dhe prej atëherë numri i vizitorëve gjatë vitit shënon rritje gjithnjë e më të madhe. Tani brenda vitit ka mbi pesë milionë turistë.

Për ta përjetuar bukurinë e kanionit ndani disa ditë dhe tentoni që së paku të arrini deri te lumi, nëse jo në këmbë atëherë me gomar. Para se të filloni me lëshimin merrni mjaft ujë me që shumë lehtë mund t`ju ndodh që të dehidroni. Keni kujdes në temperaturën. Nga mesi i prillit temperatura në maje ishte rreth 28 gradë, por siç shkoni drejt lumit ajo rritet kështu që edhe aq herët brenda vitit në fundin e kanionit temperatura mund të arrijë mbi 35 gradë.

Po ashtu, gjatë dimrit mund të jetë shumë ftohtë. Mos shkoni vetë por në grupe dhe patjetër merrni një paketim më të madh të fashave ngjitëse për t`i shërruar fshikat. Dhe mos u nisni pa mjaft filma për fotografim.

Nëse, nga ana tjetër, vendosni të shëtisni përgjatë kanionit pa u lëshuar poshtë këtë mund ta bëni duke i shfrytëzuar autobusët të cilët në çdo dhjetë minuta nisen deri te pikat e ndryshme, prej ku ka pamje të pabesueshme. E të tilla ka shumë – Pamja nga shkretëtira është e para në të cilën do të hasni nëse hyni prej Fllagstafit, pastaj këtu janë pikat Mather dhe Javapai të cilat janë pjesë e anës lindore të Rimës jugore.

Nëpër qendrën kryesore turistike gjendet edhe kampi prej ku keni edhe disa pamje të bukura në pjesën perëndimore si pikat Hopi, Mohave dhe Pima. Mos e humbni kuptimin e kohës dhe shikoni të jeni në ndonjërën prej këtyre pikave që të kënaqeni në perëndimet e shkëlqyeshme të diellit. Shkoni më herët që të zini vend të mirë me që disa prej tyre si Javapai janë përplot me turistë gjatë kësaj periudhe.

Qyteti i kubeve

Me zemër të rëndë, këmbë dhe shputa të enjtura me fshika largohemi nga Grand Kanioni në drejtim të Las Vegasit. Deri atje ka edhe pesë-gjashtë orë vozitje kryesisht nëpër luginën e lumit Kollorado e cila na shpie deri te penda Huver.

Penda është ndërtuar në kohën e depresionit prej vitit 1931 e deri në vitin 1935 dhe sipas shoqatës amerikane të arkitektëve edhe sot e kësaj dite hyn në shtatë mrekullitë bashkëkohore arkitektonike në Amerikë.

Prej këtu deri në Las Vegas ka edhe vetëm 100 kilometra, ndërsa rrugës kaloni nëpër hotele dhe kazino si përgatitje për finalen e madhe të udhëtimit. Me ndezjen e dritave të reklamave hyjmë në qytetin e kubeve. Dhe kjo është më sa e vërtetë. Pjesa më e madhe e vizituesve të Vegasit janë këtu për bixhozin, e çdo gjë tjetër – hotele të lira, ushqim i mirë, shfaqje interesante të emrave më të mëdhenjë të botës së shou-biznesit janë këtu vetëm për t`ju ndihmuar që ta hapni kuletrën.

Nuk është çudi kur nxjerrni para prej automatëve nëpër hotele vlera më e vogël të cilën mund ta nxjerrni është 100 dollarë – vetëm një banknotë. Kudo që do të hyni hasni në rradhë të gjatë të makinave në ë cilat gjatë tërë natës qëndrojnë plaka dhe me durim i vendosin zhetonat dhe tërheqin dorezën.

Pas makinave vijnë tryezat e gjelbra në të cilat qëndrojnë zotërinj me purre të mëdha në gojë dhe duke tentuar që ta fitojnë krupienë. Këtu është edhe ruleti, tryezat e pokerit … T`ju merret mendja nga sasia e zhetonave me ngjyra të llojllojshme të shpërndara nëpër tryezat.

Në rrugën kryesore të quajtur “The Strip” pranë çdo hoteli më të madh ka nga ndonjë spektakël. Nuk mund t`i lëshoni fontanat vallëzuese në hotelin Bellagjio, betejën e kusarëve për Ishullin e pasurisë dhe vullkanin e hotelit Mirazh.

Nëpër egërsinë e Kollorados dhe Grand Kanionit, Vegasi vjen si shok për sistemin dhe është e paevitueshme që një pjesë të buxhetit të planifikuar të mos e vendosni në njërin prej automatëve përderisa i pushoni këmbët. Megjithatë mos qëndroni tepër shumë në këtë qytet të veseve. Një mbrëmje mjafton që të mbeteni pa paratë.

Mëngjesin e ardhshëm nisemi prap drejt Kanzas Sitit dhe kësaj radhe shkojmë nëpër autostradën me që doemos duhet të arrijmë më shpejt. Buxheti mbeti në automatet për poker.

''LOBI''

Imazhe te Ngjitura

5018.jpg (36.7 KB, 218 vezhgime)

Kalimthi në Zvicër

Hem shqiptar, hem turist?!

Sipas një të dhëne të paverifikuar, zyrtarisht në këtë vend jetojnë rreth 180 mijë shqiptarë nga të gjitha trojet etnike. Të ardhur prej çdo vendi dhe të çdo moshe, të hershëm e të vonshëm, përbëjnë njërin prej komuniteteve më të numërta të të huajve në konferederatën helvetike. Shqiptarët si çdo komunitet tjetër jetojnë fisnikërisht dhe punojnë vyeshëm. Ndonëse herë pas here ata janë në shënjestër të disa ksenofobëve qëllimkëqinj. Ndonëse ata kohëve të fundit do të të thonë: mirë janë punët në Zvicër nëse ke tre vllezër në Amerikë!

Në momentin kur punonjësit e sjellshëm të konsullatës zvicerane në Montreal më dhanë vizë njëjavëshe për qëndrim në Zvicër, mendova se m'u plotësua një prej ëndrrave të kahmotshme: të jem në Zvicër si turist. Gjatë gjithë udhëtimeve të mia në Zvicër, gjithsej pesë ose gjashtë herë, kam ndarë mendimin se Zvicra nuk mund të jetë një vend turizmi për një shqiptar. Jo vetëm për mua, por mendoja për askend prej neve të mesmit. Më duket se dita- ditës Zvicra po zë vendin e kahershëm të Turqisë, ku asokohe rrallë shkonte ndonjë shqiptar aty për turizëm, por vizitat ishin ose vizitë farefisit, ose punë e tregti. Në anekdotën që më së miri ilustronte këtë fenomen e që mund lehtë të përshkruajë vendin dhe domethënien që ka Zvicra e sotme për shqiptarët, tregohej për një njeri shqiptar që në të arriturit në Stamboll ishte prezantuar si turist dhe insistonte që ky ishte qëllimi i udhëtimit të vet aty. Një dyqanxhi i atyshëm me përvojë të njohjes së shqiptarëve nuk i kishte besuar atij dhe pabesueshmërinë e tij e kishte shfaqur me fjalinë që edhe për një kohë si dilemë do të vazhdojë të mbetet e vërtetë: hem shqiptar, hem turist?! Pas disa pyetjeve të parashtruara vërtet kishte dalë puna se heroi i anekdotës kishte pasë udhës t'i vizitojë dy-tre farefis në Stamboll, mandej në ardhje e sipër kishte sjellë pak çaj për shitje dhe në kthim do të furnizohej me pak tesha për t'i shitur në vendlindje.

Me mua ndodhi si në këtë anekdotë dhe këte e vërejta me të arritur në aeroportin e Cyrihut. Aeroport ky ndoshta ku për të parën herë janë bërë prononcime të fluturimeve në shqip. Kjo mund të ketë ndodhur në kohën kur prej Prishtinës nuk fluturonte gjë, prej aeroportit të Tiranës pak, kurse në aeroportin e Shkupit ende thuajse çdo gjë ishte në alfabet cirilik! Në këtë aeroport e pashë se mbetem sërish një shqiptar, por nuk jam më turist. Më pritën të afërm, pashë fytyra të njohura dhe shumë e shumë shqiptarë që vinin e shkonin. Kur edhe m'u kujtuan të gjitha punët që mund t'i kryej rrugës, kuptova se po të shkruaja një udhërrëfim, ai nuk do jetë i qëlluar, qoftë edhe sa këta rreshta subjektive.

Zvicra

Zvicra vazhdon të mbetet vendi për të cilin më shumë di kur je jashtë tij, por kjo nuk pengon që të dimë më shumë nga faktet elementare për një vend aq të bukur.

Kryeqyteti i këtij shteti është Berna, kurse qyteti më i madh Cyrihu. Mbi 60 % të Zvicrës është me zona gjeologjike të para-alpeve, kurse tjetra juri dhe rrafshnaltë. Ka klimë të llojllojshme, por koha di të ndërrojë shpesh gjatë një dite dhe ose vishesh sipas kalendarit ose bart me vete pjesë nga garderoba personale. Me një sipërfaqe prej 41'300 km2, ky vend në katër anët e tij kufizohet me pesë vende tjera dhe ate: Gjermani, Austri, Liechtenstein, Itali, dhe Francë. Distanca më e madhe e veri-jugut është 220 km, kurse ajo lindje-perëndim 350 km. Zvicra ka liqene të mëdha, lumenj të gjatë dhe male të larta. Përveç shumë begative këto i japin vendit një pamje magjepse dhe e bëjnë një vend të njohur për turizëm, sidomos për turizëm dimëror, me vendet ndër më të mira për skijim në botë. Përveç kësaj alpinizmi dhe ngjitja për në malet e larta e bën ate të frekuentuar prej turistëve anekënd botës edhe në sezonën verore.

Deri më tash Zvicra është shteti më i vogël federal në botë, ai përbëhët prej 23 kantoneve dhe 3 kantoneve gjysmautonome. Zviceranët kanë festuar që para dhjetë viteve 700-vjetorin e zanafillës së autonomisë së tyre shtetërore zvicerane, që daton nga viti 1291 me bashkimin e tri kantoneve të cilët formuan konfederatën zvicerane. Prej atëherë në Zvicër funksionon një demokraci e kahershme. Ky shtet është i njohur si një shtet neutral, që tregon se nuk ishte i involvuar në asnjë luftë botërore. Zvicra udhëhiqet nga 7 ministra federalë dhe në te nuk ka kryetar klasik, por një lloj kryesie. Gjithmonë në gara të ndryshme të dijes pyetja më e vështirë mbetet ajo për emrin e kryetarit të Zvicrës. Kjo përgjigje është e panjohur edhe për shumë prej popullatës zvicerane që dita-ditës bëhet më e painteresuar politikisht dhe të cilët edhe pse kanë të drejtë bashkëvendosje në të gjithë lëmenjtë e jetës, ata zgjedhin rrallë ta përdorin këtë të drejtë. Këte e tregon edhe fakti se për zgjedhje të parlamentit që përbëhet nga dy dhoma parlamentare, kishte shumë pak jehonë ndër votues. Një kësi gjëje që duket se argumenton qëndrimin së të uriturit dhe të varfërit më shumë merren me politikë, tregon edhe më shumë se një funksionim i shoqatave dhe asociacioneve qytetare, siç është rasti në shtete funksionale si Zvicra, zbut ndikimin e politikës dhe nevojën e qytetarëve për t'u marrë me te.

Në Zvicër jetojnë mbi 7 milionë banorë nga të cilët 20 % janë të huaj. Nga katër gjuhët zyrtare në Zvicër dominon gjermanishtja, e cila flitet nga 65 % e popullatës. Ka edhe kantone ku fliten dy deri në tri gjuhë. Me ligje të posaçme janë të rregulluara gjuhët zyrtare, kurse me po ato ligje është e siguruar edhe mbrojtja e gjuhës origjinale zyrtare të ndonjë kantoni. Sipas njehësimeve zyrtare, 41.8% janë të krishterë romak, 33% protestantë, 4.3% myslimanë, kurse të tjerët u përkasin besimeve tjera ose janë të padeklaruar në aspekt të përkatësisë ndonjë konfesioni.

Shqiptarët

Sipas një të dhëne të paverifikuar, zyrtarisht në Zvicër jetojnë rreth 180 mijë shqiptarë nga të gjitha trojet etnike. Të ardhur prej çdo vendi dhe të çdo moshe, të hershëm e të vonshëm, përbëjnë njërin prej komuniteteve më të numërta të të huajve në Zvicër. Shqiptarët si çdo komunitet tjetër jetojnë fisnikërisht dhe punojnë vyeshëm. Ndonëse herë pas here ata janë në shënjestër të disa ksenofobëve qëllimkëqinj, të cilët mundohen t'i prezantojnë në publikime të ndryshme si kriminelë, vetë sukeset e shqiptarëve në Zvicër janë demantim më i qartë për pavërtetësinë e këtyre të dhënave. Nga shqiptarët aty tani ka biznismenë, studentë, punëtorë social dhe shoqata e asociacione qytetare, të cilët si gjithë zviceranët tjerë, vendas dhe të huaj, me aq sa munden kontribuojnë për prosperitetin e shtetit ku jetojnë dhe punojnë.

Është tejet vështirë të jepet një profil i përbashkët për shqiptarët në Zvicër, ngase ata tani dallojnë mes vete shumë, edhe pse ka disa stereotipe me të cilat popullarisht identifikohen shqiptarët e Zvicrës. Disa nga ato përshkruajnë se shqiptari i Zvicrës zakonisht jeton në Cyrih, punon një punë të zakonshme, ka mendjen të bleje një M3, jeton me familjen, shkon shpesh me ndëgju muzikë tallava etj. Këto stereotipe, si dhe paragjykimin që kanë për to familjarët dhe të afërmit e tyre që jetojnë në vendlindje, se ata të Zvicrës kanë para, që në bisedë e sipër vërehet se më së shumti ju pengon ata mundohen ta heqin nga vetja. Ata me të drejtë shpjegojnë se standard i lartë domethënë që edhe nevojat esenciale për jetesë kushtojnë shumë, fakt ky që e bën të vogël mundësinë e kursimit. Qiratë e larta të banimit, shtimi i papunësisë dhe tërheqja e familjes në Zvicër kanë bërë që një pagë tanimë nuk mjafton për një familje mesatare shqiptare. Krejt këto ata i shprehin me kahmoti të thënën se: mirë janë punët në Zvicër nëse ke tre vllezër në Amerikë!

Organizimi

Te shqiptarët e Zvicrës dita-ditës vërehet një përmirësim i kualitetit të organizimit të jetës së tyre sociale dhe kulturore. Ajo që vërejta prej afër ishte organizimi i jetës fetare në qendra të ndryshme kombëtare-fetare në Zvicër. Këto institucione të mirëfillta përveç që organizojnë jetën fetare të mërgatës shqiptare në Zvicër, ato janë pika të dalluara ku shqiptarët mblidhen dhe tubohen për shumë gjëra me rëndësi për jetën e tyre në këtë vend, por edhe për ndihmë apo qarje halli për brengat e vendlindjes.

Nga katër qendrat që arrita t'i vizitoj gjatë qëndrimit tim pesëditësh, fitova përshtypjen se këto institucione funksionojnë mirë. Ky funksionim ekselent dhe llojllojshmëri e aktiviteti në to, para se gjithash dukej se është rezultat i punës së palodhshme të aktivistëve në gjithë këto qendra. Ato mund dukshëm të përmirësohen nëse ndihmohen nga institucionet amë në vendlindje duke i ikur ndonjë lloj interferimi që mund të shkaktojë jofunksionalitet. Para se gjithash mendohet në ndihmën që mund të sigurojnë bashkësitë islame të Kosovës, Maqedonisë dhe Shqipërisë me kuadro dhe këshilla të ndryshme, por duke mos u imponuar atyre kritere apo direktiva të cilat jo vetëm që nuk vlejnë dhe nuk përkojnë me realitetin e shtetit ku jetojnë, por edhe që dukshëm mund të ndikojnë në mosefikasitetin e mëtejshëm të këtyre institucioneve. Nga biseda me aktivistë të ndryshëm në këto qendra përveç që vërehej zelli i tyre për aktivitetet sociale, lehtë mund të kuptoheshin edhe problemet që i hasin këto vatra, por ata duhet të jenë objekt i një studimi të veçantë që do të bënin vetë ato qendra në publikimet që doemos duhet të shtojnë volumin e tyre për t'i shpjeguar publikut dhe për të shënuar gjithë përvojën e prezencës së tyre dhe suksesin e arritur me aktivitetin e vet.

Pasi që kalova disa ditë të këndshme të dimrit, në muhabet të këndshëm me njerëz të mirë, mu ashtu siç netët e dimrit e kërkojnë, u ktheva në vendin për ku shpresoja që njerëzit dhe punët t'i gjej më mirë seç i kam lënë. Në Shkupi, në qytetin i cili për shumë shqiptarë brenda dhe jashtë, në Zvicër e gjetiu, është dhe mbetet mesi i dynjasë.

(Ramadan Ramadani ''LOBI'')

Imazhe te Ngjitura

5081.jpg (49.7 KB, 205 vezhgime)

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.

Bullgari

ATY KU NUK NDJEHESH I HUAJ

Njerëz që përnguten. Dukuri e pazakonshme në vendet e Europës Juglindore, ku edhe këndohet me avash… Bullgarët janë të bindur se së shpejti do të jenë pjesë e Europës, jo vetëm si territor, por edhe politikisht. Ata kanë nisur të shohin një dritë diku në horizont dhe besojnë se vështirësitë do të jenë kalimtare. Që të arrish diçka në jetë, a nuk duhet më parë të besosh se ke fuqi që të bësh këtë?

Kur Janko Nikollov tregonte në hartë vendet që duhej t’i vizitonim me një grup gazetarësh, më ngjante si një epror që i tregon ushtrisë vendet që duhej pushtuar. Sofja, një vend i quajtur Bansko, në jugperëndim të Bullgarisë, e së fundi Pamporovo, në malet Rodope…

Ashtu si ngjallet te një mbret dëshira për pushtime të reja, më ishte ngjallur pasioni i kahershëm për të udhëtuar dhe për të vizituar vende ku s’kisha qenë më parë.

Ç’ishte kjo zgjuarje dëshire për udhëtime. Ndoshta: përditshmëria e mbushur me strese, aq dinamike, sa ke përshtypjen që humb kohë edhe kur ulesh të drekosh. Të “sakrifikosh” katër ditë? Sa shumë. Disa obligime s’do të kryhen, disa premtime s’do të realizohen, disa letra adresuar atyre që i konsideron si të veçantë, s’do të shkruhen. I bindur se ata të kuptojnë më mirë se të tjerët, i lë për në fund...

E morra me indiferencë programin dhe u ktheva në vendlindje për të bërë punët e përditshme, të zakonshme, të mërzitshme… Se do të udhëtoja? Këtë sërish e kisha harruar … “Unë udhëtoj, d.t.th. vazhdoj të jetoj”. Ka ca kohë që nuk kam udhëtuar…

SOFJA, kryeqyteti i Bullgarisë, vendi i statujave, i fontanave të vjetra dhe institucioneve të shumta kulturore, mendohet që të ketë më shumë se 1.2 milionë banorë… Se ç’ka marrë një pamje tjetër. Lexoj gazetat ditore dhe disa shqetësime të bullgarëve, përkundër se janë të ngjashme me tonat, nuk më bëjnë përshtypje. Jam si një qenie që, për pak çaste, është çliruar nga vargonjtë e padukshëm. Pasi e di se pas një kohe duhet të kthehet sërish në gjendjen e mëparshme, shpejton që ta shijojë sa më shumë botën tjetër, ku dashurisë nuk i vënë frerë dhe as e lodhin me nene e paragrafe… Jam një qenie tjetër, në një botë tjetër, ku zgjohen ca pasione tjera për të cilat mund të kemi besuar se kaherë janë ndrydhur brenda nesh.

NJERËZ QË PËRNGUTEN. Gjë e rrallë për vendet e Europës Juglindore, ku edhe këndohet me avash... Bullgarët janë të bindur se së shpejti do të jenë pjesë e Europës, jo vetëm si territor, por edhe politikisht. Ata kanë nisur të shohin një horizont të shndërritshëm dhe besojnë se vështirësitë do të jenë kalimtare. Që të arrish diçka në jetë, a nuk duhet më parë të besosh se ke fuqi që të bësh këtë?

Bashkësia Europiane ka dhënë sinjalet e qarta se dalëngadalë po hap dyert për ta inkuadruar Bullgarinë në gjirin e saj. Gazetat, sikurse “Trud”, “24 çasa”, “Standard”, theksojnë nevojën për këtë integrim. Bullgarët e ndjejnë se janë para një akti solemn dhe nguten që të mos u ik ky rast. Nuk kanë kohë që të vonohen aspak… Këtyre ditëve banorët e Sofjes kanë lëvizur me vështirësi për shkak të një greve taksistësh…

Sofja nuk është ai qyteti i dikurshëm kur shihje pak vetura, me të cilat voziteshin vetëm ata të kastës komuniste. Banorët e Sofjes thonë se tani ka probleme të shumta me parkingjet. Sofja, nëpërmjet të cilit kalon vetëm një lumë i vogël, është një qendër e vërtetë kulturore: ka 9 teatro (më i njohur është Teatri Kombëtar “Ivan Vazov”), galeri, biblioteka, qendra të artit kontemporan. Biblioteka Kombëtare “Kirili dhe Metodij” ka një fond prej 3.5 milion librash. Para Universitetit “Kliment Ohridski”, ku studiojnë mijëra studentë, qëndrojnë dy statuja tregëtarësh, që kanë finansuar këtë universitet në nismën e tij.

Sofja ka shumë parqe. “Parku i Borisit” (për nder të Car Borisit III) dikur quhej “Parku i lirisë” (Gjërat që na mungojnë i përmendim më shpesh). Një park tjetër quhet “Parku i mjekëve”. Një emër mjaft mbre_sëlënës. Aty lartësohen statuja mjekësh të nderuar nga bashkëkombasit e tyre.

TË HUAJT NUK SHIKOHEN ME DYSHIM. Çdo i sapoardhur duhet të ndahet me përshtypje të mira, që të mos i shuhet pasioni për t’u rikthyer… Bullgarët i kushtojnë shumë rëndësi turizmit…

Në shenjë respekti për mysafirët zëvendës ministri i ekonomisë dhe turizmit Dimitar Haxhinikollov, një burrë i sjellshëm, i cili disa herë kërkon falje për një vonesë të vogël, ka organizuar një pritje. Ai është i gatshëm për të dhënë përgjigje në pyetjet tona. Ai është më kompetenti për të dhënë informacione përsa i përket turizmit.

Haxhinikollov thotë se sivjet në Bullgari ka pasur rritje prej 15 përqind të fluksit të turistëve që kryesisht vijnë nga shtetet ballkanike, Britania e Madhe, shtetet skandinave, Rusia etj. Ai thotë se shteti ka kujdes të veçantë për sigurinë e të huajve që vijnë për pushime. Me turizmin janë ndërlidhur 350 mijë bullgarë.

Qeveria bullgare ndan fonde nga buxheti i saj për zhvillimin e turizmit: kryesisht për përmirësimin e infrastrukturës.

“Merita më e madhe për shtimin e turistëve qëndron te investitorët privatë, që ndjekin me vëmendje atë që quhet ekonomi e tregut”, thotë Haxhinikollov.

Në qendrat turistike po bëhen shumë investime, ndërsa investitorët më të mëdhenj janë vetë bullgarët. Ligjet bullgare mundësojnë investime të qindpërqindta të jashtme, pa të drejtën e blerjes së tokës.

Qeveria bullgare sivjet ka ndarë disa milionë levë vetëm për pastrimin e plazheve në Varna dhe Burgas. Ekzistojnë fonde qeveritare për reklamimin e vendeve turistike në Bullgari. Organizohen panaire nëpër qendra europiane. Është krijuar një sistem informativ ku jepen të dhëna të shumta për të gjithë të interesuarit që duan të kalojnë pushimet në vendet turistike bullgare, të prezantuara edhe në faqe interneti. Sikurse në rastin tonë, organizata të ndryshme joqeveritare organizojnë ekskursione me gazetarë vendesh të ndryshme, të cilët vizitojnë vendet turistike bullgare.

BULLGARËT SHPEJTOJNË për të bërë përgatitjet për sezonën dimërore. Në stinën e dimrit Bullgaria ka mundësi për të pritur 15 mijë turistë. Turizmi dimëror për çdo vit shënon rritje.

Janë tre qendra të njohura dimërore që tërheqin vëmendjen e turistëve të huaj: Banjsko, në Pirin, Pamporovo, në malet Rodope dhe Borova, në malet Rile…

Në Bansko buldozherë të shumtë përgatisin shtigjet për skijim. Hotelet janë gati. Janë gati fitnes sallat, fushat sportive, pishinat etj. Pritet të arrijnë vetëm turistët, të cilët, me çmime solide, mund që të kalojnë çaste që do të fiksohen përgjithmonë në kujtesën e tyre…

Bansko është një qendër e sporteve dimërore, në Bullgarinë jugperëndimore (në Pirin), 150 km larg Sofjes. Një qytezë unikale me 10 mijë banorë. Këtu ka 32 vende arkeologjike, me rreth 200 shtëpi autentike të arkitekturës mesjetare, që është nën përkujdesjen e UNESKO-s.

Banorët e parë në këtë vend kanë jetuar që në kohën e bronxit dhe hekurit, kurse periudha kur është themeluar ky vendbanim konsiderohet shekulli 9-10. Bullgarët thonë se në vendet si Banjsko është ruajtur shpirti autentik bullgar, nga ndikimet e perandorive të tjera. Janë unikale rrugët e shtruara me kalldërm. Në çdo kënd ka restorante tradicionale. Sikur kthehesh në një kohë tjetër. Në restoranet, ku gjithçka frymon bullgarçe, që nga ushqimi deri te vetë dekori i tyre, shërbejnë kamarieret e hirshme, herë herë të veshura me veshje tradicionale, të cilat të presin me buzëqeshje. Verë, raki dhe ushqime tradicionale, sikurse “kapama”, “çomlek” apo “banski starec”…

Në Banjsko konsiderohet e veçanta një kishë mesjetare, një sahatkullë dhe muzeu, ku ruhen shumë gjësende me vlerë.

Vendasit thonë se dimri është me borë dhe i butë, me temperratura mesatare nga -12 deri 0 gradë celsius.

Lart është maja më e lartë Todorka (2560 m), veshur me petk dëbore, të cilin bullgarët e krahasojnë me Olimpin.

“Një vend ideal”, them.

“Më shumë se kaq. Një vend hyjnor, i sajuar nga dora e Hyut”, shton një koleg.

Ski –liftet moderne janë prodhimit austriak. Ti je një I****us modern. Ti je lart. Në një dimension tjetër. Ti je pjesë e një panorame idilike, e sajuar aq mjeshtërisht nga Hyu. Një botë e paqtë, pa smog, larg zhurmës, larg përditshmërisë së mbushur me strese. Kjo ndoshta e ka shtyrë edhe skiatorin e njohur Alberto Tomba, të vinte këtyre ditëve për të kaluar pushimet. Sikur paralajmëron se edhe të tjerët duhet që të ndjekin shembullin e tij…

Këtu edhe hotelet janë ndryshe. Në hotelthi “Belvedere” gjithçka është tradicionale. Një ambient i përshtatshëm për të bërë, qoftë një natë, jetë hedoniste…

UDHËTIMI VAZHDON. Më sillet ndër mend Konradi që ftonte njerëzit për të udhëtuar drejt vendeve për të cilët kemi paragjykime. “Udhëtari nuk mendon që vendi duhet të zhduket. Është i çliruar nga paragjykimet dhe derisa të tjerët në shtëpi gjykojnë ai u tregon fotografitë”. Kudo shtrihet një panoramë idilike. Sikur jeta të ishte një udhëtim i këtillë!

“ARRITËM NË PAMPOROVO”, thotë e hirshmja dhe e sjellshmja Ludmila Petrova, e cila shoqëron grupin e gazetarëve. Një vend tjetër turistik 260 kilometra larg Sofjes. Një vend hotelesh luksozë, me qendra sportive, pishina, solariume, fitnes qendra, sauna etj. sikurse “Pamporovo”, “Elina”, “Snezhanka”, “Murgovec”. Një ambient i veçantë, ku ia vlen njeriu të kalojë një natë dhe të mos besojë se kjo do të jetë hera e fundit...

Shpatijet janë mjaft të përshtatshme për adhuruesit e sporteve dimërore. Ski liftet të shpiejnë deri lart, me një çmim ditor prej 12 eurosh.

Lart është maja Snezhanka (1926 m), që në gjuhën shqipe do të thotë Borëbardha. Duket se po flen. Sikur pret një puthje princi…

Aty afër është liqeri Smolian, një vend i preferuar për peshkatarët. Më kujtohet një thënie e mikut tim: “Peshkatarët janë krijesat që kanë kuptim tjetër për kohën”. Janë mësuar të presin dhe pritja i ka bërë më të fisëm, më të heshtur, më indiferentë ndaj marrëzive të kësaj bote. Në jetë gjithmonë i kam çmuar ata që kanë ecur në anën e kundërt të rrjedhës së gjërave, ashtu sikurse peshkatarët ecin në drejtim të kundërt nga rrjedh uji. Me vete kemi edhe një kameraman, që e di artin e peshkimit. I vjetër për nga mosha, por më i riu në shpirt.

MBRETËRIA E SHPELLËS. Në afërsi të Pamporovës, gjendet shpella e Jagodinës (ose siç e quajnë bullgarët Jagodinska). Një shpellë mjaft interesante. Tek hyn brenda ke përshtypjen se futesh në një dimension tjetër dhe së shpejti do të takosh qenie parahistorike. Aty nuk ka vizatime. Ndoshta koha i ka fshirë përgjithmonë. Aty janë gjetur skelete njerëzish parahistorikë, fosile kafshësh tani të zhdukura (arinj shpellash, leopardë dhe hiena). Me këto shpella ndërlidhen mjaft legjenda interesante. Njëra prej shpellave ka një emër interesant: “Fyti i Djallit”.

NJË BALADË E DHIMBSHME. Një gojëdhanë nxiti speleologët të bënin gërmime për të vërtetuar nëse kishte diçka të vërtetë nga ajo që përfolej me vite në popull. Legjenda thoshte se në këtë shpellë ishin vrarë disa të rinj nga fshatrat përreth… Shkencëtarët gjetën trupat e disa njerëzve, ashtu siç thuhej në legjendë. Njëri ndër ta ishte edhe Koljo Sbirkovi nga një fshat aty afër, i vrarë nga komitët (disa çeta komitësh në kohën e sundimit turk kishin qëllime idealiste për të bashkuar Bullgarinë, kurse disa të tjera kishin dalë për qëllime të ulëta).

Mbi vrasjen e Nikollës nga komitët ka dy variante, ashtu siç ndodh zakonisht në Ballkan, ku për një ngjarje ekzistojnë disa të vërteta: sipas njërit ai kishte qenë spiun turk. Varianti i dytë thotë: Nikolla kishte pasur një duqan dhe u kishte dhënë “veresi” komitëve, kur kishte harxhuar të gjithë paratë e kishin vrarë. Kushedi? Mbeti vetëm një këngë e dhimbshme, një baladë, një perlë (si ato perlat që mund t’i shohësh brenda në shpellën e Jagodinës) ku përmendet edhe korbi, ai korb i zi, që kumton lajme të zeza, sikurse te poema e Edgar Allan Po-së, sikurse te baladat shqiptare të nizamëve; ai korb i zi që sillet rreth kufomave dhe kryen ritualin makabër duke ua hëngër sytë dhe mishin. Ai korb, të cilin e përmend edhe nëna e Nikollës, si te kënga, që nisa ta përkthej:


Ku ke humbur im bir
E kërkon në gjithë Turqinë- dhe s’e gjen
Pyet në gjithë Bullgarinë – dhe s’e gjen

E ëma e Nikollës udhëtonte
Oborr më oborr
E lodhur flokët shkulte
Dhe Kolën e kërkonte

Bir Nikollë, Nikollë
Nëse je përmbi dhe
Më dërgo një letër t’bardhë
Një bilbil këngëtar dërgomë

Nëse je diku nën dhe
Më dërgo një letër t’zezë
Një korb të zi dërgomë

Bulçeja qan në saraje
Dhe yt bir po qan në djep
Konçeja një zë se ç’lëshon
Dhe kopenë s’ka kush e mbledh…

HEREN TJETËR, kur do ta takoj Janko Nikollovin, do t’ia them gjithçka kam menduar në ato çaste derisa ai më fliste pranë hartës në zyrën e tij. Duke ia treguar vendet në hartë, do t’ia përshkruaj ato çaste që kanë pushtuar një pjesë të kujtesës sime. Do t’i them se katër ditë nuk ishin të mjaftueshme për të shijuar gjithë ato bukuri magjepsëse. Do t’i them se ia paska vlejtur që s’i kisha kthyer letrat, sepse tani kisha se çfarë t’u shkruaj gjithë atyre që arsyetojnë pakujdesinë time. Do t’i them se ato katër ditë ishin të pakta, por madhështore, ashtu si gjërat e çmueshme, që, fatkeqësisht, na humbin shumë shpejt, për të na mbetur vetëm kujtimet që, po nuk i shënuan në fletë të bardhë, i marrin me vete në varr.

(Salajdin SALIHU ''Lobi'')

Imazhe te Ngjitura

5131.jpg (37.3 KB, 172 vezhgime)

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.

Kluzh-Napoka, zemra e Transilvanisë

Transilvania ndoshta është provinca më romantike dhe më inspiruese rumune. Vetë emri i saj për ata qe e kanë vizituar zgjon pamje të maleve të larta, të lumenjve të pastër, pamje nga shtëpi të vjetra me një arkitekturë të veçantë, të kishave të ndërtuara nga druri dhe të katedraleve madhështore, të kështjellave legjendare dhe të historisë problematike...

Ndoshta kur do të lexoni këtë shkrim në fillim do të lindë pyetja se ku më saktë gjendet Transilvania? Përgjigjja është: shtrihet në pjesën qendrore të Rumanisë, e rrethuar me malet Karpate, të cilat kalojnë në mes të këtij shteti. Ndoshta për shumicën e njerëzve Transilvania është e njohur mbi legjendën e Grof Drakulës. Bëhet fjalë për legjendën e një sunduesi të asaj kohe, grof Vlladi, i cili ka qenë mjaft i vrazhdë me ata që e kanë thyer ligjin dhe i ka dënuar ata me vdekje, ndërsa trupat e tyre i ka lënë të ngulur në hunj rreth kështjellës. Që atëherë ka lindur legjenda për Grofin gjakpirës Drakula dhe vampirët që shërbyen si inspirim në mijëra filma dhe libra.

Qyteti më i madh Kluzh-Napoka ( org. Cluj Napoca ) shtrihet në një rrafshinë në qendrën e Transilvanisë, në një largësi prej 320 kilometrave larg Bukureshtit në veriperëndim të tij. Si qytete tjera të mëdha janë Brashov dhe Sibiu, që gjenden përgjatë fillimit të shtrirjes së pjesës jugore të Karpateve.

Kluzh-Napoka është qendra më e madhe urbane e kësaj province. Bëhet fjalë për një qytet prej 330 mijë banorë dhe qytet përplot me institucione kulturore, monumente historike dhe fetare, si dhe qytet ku punojnë më shumë universitete dhe institute shkencore... Bëhet fjalë, siç thonë banorët e këtij qyteti me mburrje, për “gjashtë universitete”. Ndoshta shumica e tyre janë të vogla dhe përbëhen vetëm prej disa fakulteteve dhe instituteve teknike, mirëpo sipas banorëve të Kluzhit ato janë ardhmëria dhe bukuria e këtij qyteti.

I vendosur në rrugën që lidh Bukureshtin me kryeqytetin hungarez Budapest, tanimë Kluzhi ka arritur të zhvillohet në një qendër të vërtetë dhe të përballojë izolimin gjeografik, prej ku edhe rrjedh emri i tij. Përkatësisht, bëhet fjalë për prejardhjen e emrit Cluj. Sipas një gjuhe të vjetër latine që është përdorur në këtë regjion, fjala “cluj-clus” rrjedh prej fjalës “clusum” që d.m.th. “i mbyllur”. Kjo përputhet me pozitën gjeografike, sepse vendi është i rrethuar me një varg malesh të bukura. Më vonë qyteti është i njohur edhe për nga emri i tij gjerman, Klausenburg, si dhe ai hungarez Koloszvar.

Kryeqyteti historik i Transilvanisë është njëherit edhe qyteti i dytë më i madh në Rumani, është dhe qendër e një regjioni të rëndësishëm bujqësor dhe përplot me pasuri natyrore. Prejardhja e qytetit besohet të jetë nga një qytezë e vogël romako-daciane. Qyteti u themelua nga kolonistët gjermanë në shekullin 12 dhe u zhvillua në qendër kulturore mesjetare. U shpall si qytet i lirë më 1405 nga mbreti hungarez. Më vonë ai i takoi perandorisë Austro-Hungareze, ndërsa në vitin 1920 territori i tij iu bashkëngjit shtetit të Rumanisë. Gjatë luftës së dytë botërore Cluzhi edhe një herë u bë pjesë e Hungarisë, kur forcat hungareze e morën pushtetin mbi qytetin, ndërsa pas Luftës së II-të Botërore u bashkua me fqinjin Napoka, prej ku edhe i mbeti emri i sotëm Kluzh-Napoka.

Si figurë e rëndësishme në historinë e qytetit përmendet “Mihajl trimi”, i cili gjatë viteve 1599-1600 shpalli veten “princi i Vallaçisë, Transilvanisë dhe tërë Moldavisë”, mirëpo siç thonë të dhënat historike që mund të gjenden në qytet, kjo pjesë e historisë së këtij vendi zgjati shkurt, sepse ai u vra në vitin 1601. Në qendër të këtij qyteti sot gjendet një bustë me figurën e tij të hipyr mbi kalë dhe një flakë simbolike që nuk shuhet kurrë. Sheshi ku është vendosur busti e mban emrin e tij dhe është mjaft bukur i rregulluar dhe i mirëmbajtur. Ai përben një ndër atraksionet kryesore turistike të këtij qyteti.

Në kohën moderne për shkak të arsyeve praktike qyteti u zgjerua dhe u nda në 13 kuarte, që në vete kanë dallime të mëdha, sidomos dallime në ndërtim, ku në disa prej tyre, si në Giorgeni mund të hasni banesa klasike të ndërtuara në stilin e banesave të shteteve ish- socialiste, ndërsa në kuarte si ai i Qendrës, që njëherit është edhe me më pak banor prej 16.000 banorë, mbretëron ndërtimi i paprekur me shekuj. Në kohen moderne Kluzh njëherit njihet edhe si qytet i zhvillimit, ku përpos kompanive të mëdha vendase të dhënat statistikore thonë se në qytet ka të regjistruara edhe një numër impresiv prej 2,700 kompanive të huaja investitore në këtë vend. Sipas banorëve lokalë, kjo është një ndër arsyet kryesore që më në fund në vitin 2007 duhet që vendin e tyre ta bëjnë pjesë të vërtetë të familjes evropiane.

Simbioza kulturore dhe fetare

Në vetë qendrën e qytetit është shumë tërheqëse të shihet edhe simbioza e dy religjioneve kryesore të popullsisë që jeton në këtë qytet, ku njëherit është edhe simbiozë e dy komuniteteve kryesore. Bëhet fjalë për komunitetin rumun, tradicionalisht me religjion ortodoks dhe atë hungarez, kryesisht me religjion katolik. Sipas disa të dhënave, komuniteti hungarez është në minoritet, ndërsa sipas disave ai përbën mbi 50 % të banorëve të Kluzh-Napokës.

Duke shëtitur në qendër të qytetit, e vogël është mundësia që të mos ngelni i habitur nga madhësia e katedralës katolike të Shën Mihailit, që shfaqet si një ndërtesë madhështore në sytë e çdo vizitori të këtij qyteti. Rreth kësaj katedrale ndërlidhen shumë legjenda që kanë të bëjnë me mënyrën se si ajo u ndërtua. Ajo që mund të shihet nga pamja e jashtme e saj është se hyrja nuk është në mënyrë simetrike e vendosur në qendër të saj, shpjegohet me një legjendë se ndërtimi i saj ka zgjatur aq shumë kohë sa që në fillim është gabuar planifikimi i hyrjes dhe me kohë planet janë ndryshuar, kështu që vendosja e hyrjes ka pësuar ndryshim. Disa, bile thonë se kjo është një ndër katedralet e rralla ku hyrja a madhe nuk është e vendosur në një pozitë qendrore. Menjëherë para saj, në një hapësirë të rregulluar mirë, gjendet busti i mbretit hungarez Matias Corvinius, i cili për të parën herë e shpalli këtë qytet si të lirë. Figura e tij është e vendosur në një kalë dhe është i rrethuar nga ushtarët e tij, ku sipas banorëve, simbolizon triumfialitetin e tij si mbret.

Katedrala e Shën Mihailit është e ndërtuar në një stil që rrjedh prej shekujve 14 dhe 15. Në brendi mund të shihet një ndërtim madhështor, një art i veçantë i ruajtur me kujdes, ku koha sikur nuk ka lëvizur...

Menjëherë para bustit kemi një lokalitet arkeologjik, ku besohet të ketë pasë varreza të vjetra rumune. Sipas banorëve, gjetja e këtyre varrezave në kohën e sistemit komunist që sundoi këtë vend për mbi 50 vjet ka pasur edhe simbolikën e një lloj dëshmie përmbi atë se kush ishin banorët e parë të këtij regjioni: rumunët apo hungarezët.

Katedralja, busti dhe lokaliteti arkeologjik gjenden në sheshin kryesor të qytetit "Piata uniri" dhe janë të rrethuara me banesa te ndërtuara me nje stil të bukur dhe në një kënd gjendet edhe ndërtesa e komunës së qytetit. Kjo ndërtesë dallon nga ndërtimi i saj i bukur dhe lë një përshtypje të një pallati të ëndrrave....

Duke ecur disa qindra metra më poshtë, në qytet mund të hasni edhe një tempull tjetër fetar që pa dyshim se do t’ua kishte tërhequr vëmendjen. Bëhet fjalë për katedralen ortodokse. Edhe gjatë natës kjo kishë grandioze është mjaft mirë e ndriçuar dhe brendia e saj të lë pa fjalë... Çdo gjë është dekoruar me kujdes të madh dhe lë përshtypje të një kulture pa dyshim të pasur. Kjo katedralë është e vendosur në sheshin "Piata avram iancu" dhe para saj gjendet busti i tij.

Përveç këtyre dy objekteve, në brigjet e maleve që rrethojnë qytetin gjenden edhe mbeturinat e kishës më të vjetër ortodokse rumune, ndëra në qytet takojmë edhe një sinagogë, e cila është ngritur në shekullin XX si tempull memorial për komunitetin hebraik që ka jetuar në këtë qytet. Gjithashtu me bukurinë e saj lë përshtypje edhe kisha greko-ortodokse "E ringjalljes", që është e ndërtuar në stil barok të shekullit të 18-të.

Thonë që ka edhe një xhami, por atë nuk arritëm ta gjejmë e as ndonjë shpjegim se çka do të kërkonte një objekt islamik në një vend të banuar plotësisht nga katolikë e ortodoksë. Si shpjegim më të afërt gjetëm se ky objekt ka ngelur gjatë kohës kur vendi gjendej nën sundimin osman dhe është krijuar në pajtim me ideologjinë osmane që të ndërtojnë xhami në çdo pjesë ku ata do të jenë prezent. Ndoshta kjo dëshmon qartë dashurinë e këtyre banorëve ndaj kulturave dhe religjioneve të ndryshme që deri më sot kanë arrritur t'i ruajnë.

Po që se jeni nga ata që u impresionojnë bukuritë e natyrës, atëherë pa dyshim që përshtypje të madhe do t'u lërë rrjedhja e lumit Soma në mes të këtij qyteti. Përgjatë saj në qytet shtrihet edhe parku qendror i qytetit. Parku është i rregulluar me shije dhe ofron një pushim nga atmosfera urbane dhe një pamje të mrekullueshme në rrjedhën e lumit.

Arsimi dhe kultura

Në pasurinë kulturore të qytetit mund të numërojmë teatrin e qytetit, qendrën kulturore studentore, operën e qytetit, operën rumune, si dhe diçka të jazhtëzakonshme: parkun botanik të qytetit, që është një bukuri e rrallë që mund të shihet. Gjithashtu inspirojnë me bukurinë e tyre edhe muzeu kombëtar i historisë, muzeu etnografik i Transilvanisë, muzeu i artit, muzeu zoologjik, si dhe diçka që nuk është muze por luan një rol të tillë: "Bastioni i Tejlorit", që është një kështjellë që ka shërbyer në mbrojtjen e qytetit.

Ajo që më shumë lë përshtypje dhe që në fillim edhe të befason është fakti se në qytet punojnë gjashtë universitete dhe falë tyre ka 5 kampuse apo vendbanime studentore përplot me studentë nga të gjitha viset e Rumanisë, por edhe jashtë saj.

Në fakt, vetëm dy prej tyre janë më të mëdha, ndërsa tjerat mund të thuhet se përbëhen vetëm prej disa akademive ose fakulteteve, por gjithsesi sipas standardeve rumune në arsim ato mbajnë titullin universitet.

Ato janë universiteti "Babes-Bolyai", Universiteti i i Mjekësisë dhe Farmacisë, akademia e muzikës "Gjorgj Dima", universiteti i arteve vizuale "Jon Andreesku", Universiteti i shkencave Agronome dhe Veterinarisë, si dhe i fundit, por një ndër më të mëdhenjtë, Universiteti Teknik i Kluzh-Napokës.

Të rinjtë dhe jeta e natës

Do të ishte një mëkat i vërtetë sikur të vizitonit Kluzh-Napokën dhe të mos e shijonit jetën e të rinjve në këtë qytet, që si zakonisht zhvillohet në orët e vona të natës e deri në ato të mëngjesit.

Karakteristikë e klubeve të këtij qyteti është se gati të gjitha gjenden në hapësira të bodrumit dhe nën tokë, mirëpo nga biseda me ta mund të kuptohet se kjo është shumë normale për këtë qytet... Klubet si Karma, Diesell, Music Pub, por edhe restoranet si Rolland Garos, ofrojnë zbavitje për çdo shije, por kryesisht për shijen e studentëve që i mbushin ato përplot. Aty mund të gjeni të rinj, por edhe më të rritur, por ajo që është me rëndësi, të gjithë kujdesen për një disponim më të mirë dhe zbaviten secili në mënyrën e vet. Siç mund të hetohet, shumica sillen në mënyre mjaft të mirë ndaj të huajve dhe ofrojnë ndihmë në çdo hap. Kjo lë përshtypje të mirë. Mirëpo standardi financiar i studentëve në Kluzh-Napoka nuk është i lartë.

Pozitive është se edhe çmimet nëpër këto klube nuk janë të larta, pra dhe harxhimet studentore. Kampuset studentore ofrojnë vendosje të studentëve me çmim prej vetëm 20 euro në muaj dhe si duket kjo është një impuls i madh për shumicën e këtyre të rinjve për të studiuar.

Kjo vlen edhe për sa i përket standardit të përgjithshëm të popullsisë. Në qytet shumica e veturave që mund të hasen janë të tipit Dacia të prodhuara në Rumani dhe si duket njerëzit nuk janë të impresionuar nga sende luksoze. Mund që shpesh t’i dëgjosh duke u ankuar se nuk fitojnë aq sa duhet, mirëpo ajo që të gjithë pajtohen pa përjashtim është se tanimë është shumë më mirë seç ishte para disa viteve. Sipas njerëzve në Kluzh-Napoka, pas rrënimit të sistemit komunist standardi ka rënë shumë poshtë dhe njerëzit mezi kanë pasur për bukë, mirëpo me kohë shteti i tyre është zhvilluar dhe tanimë ata nuk e ndiejnë aq shumë atë krizë. Kjo siç duket në fjalët e secilit këtu në ta ka mbjellë një optimizëm për të ardhmen e tyre.

Të gjitha këto impresionojnë dhe kur të krahasohet me pasuritë e tjera kulturore që mund të hasen në këtë qytet dhe disa prej tyre të përmendura më lart, atëherë në të vërtetë mund të kuptohet ajo se pse për disa shkrimtarë, por edhe për banorët e këtij qyteti, Kluzh-Napoka është "zemra e Transilvanisë"...

Imazhe te Ngjitura

5170.jpg (44.4 KB, 143 vezhgime)

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.

Bukuritë e Krimesë
Parajsë për alpinistët dhe historianët

Rrallëkush nuk ka dëgjuar për margaritarin e Bregdetit të Detit të Zi - Krimenë. Historianët e mbajnë në mend sipas Jaltës dhe negociatave mes Çerçilit, Stalinit dhe Ruzveltit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Për shkrimtarët Krimeja është shtëpia e Çehovit, ndërsa Tolstoi këtu e vendos "Luftën dhe paqen" e tij duke e përshkruar Luftën dyvjeçare të Krimesë. Në Krime pushonte edhe Gorbaçovi kur Jelcini vendosi ta ndërrojë. Megjithatë, pakkush e di se në këtë gadishull mes Detit të Zi dhe Azovit ka një histori të pabesueshme dhe me të është i ndërlidhur fati i mijëra tatarëve të Krimesë

Sot Krimeja është Republikë Autonome në përbërje të Ukrainës. Në 27.000 kilometra katrorë jetojnë 2.5 milionë banorë - pjesa më e madhe e tyre janë rusë, ndërsa ka edhe ukrainas, tatarë, bjellorusë, grekë, armenë, gjermanë. Gjuhë zyrtare është rusishtja, por flitet edhe në gjuhën ukrainase dhe gjithnjë e më shumë atë tatare.

Njerëzit jetojnë nga bujqësia, peshkataria, industria metalurgjike dhe gjithnjë e më shumë nga turizmi. E ka edhe pse. Gadishulli i Krimesë ka një histori fascinante të okupimit dhe gjakut, por ka edhe një det dhe male të shkëlqyera. Ka për secilin nga diçka, ndërsa është për xhepin e secilit.

Nëse ju bien në dorë libra historikë do të zbuloni se shumë popuj janë rrahur për këtë copë tokë ndërmjet dy detrave. Banorët më të vjetër kanë qenë të njohur si tatarë, ndërsa shënimi i fundit për ta është vërejtur në shekullin e 10 para epokës sonë. Më pas gadishullin e marrin grekët, ndërsa disa shekuj më vonë vijnë skifët, të cilët e marrin pjesën stepore të gadishullit. Gotët i kanë shkatërruar skifët në shekullin e 3 p.e.s. Romakët kanë sunduar disa shekuj, e më pas kanë ardhur hunët, pas tyre hazarët, më pas peçenkezët.

Në shekullin e 13 Krimeja është marrë nga Orda e Artë e Xhingis Kanit, e cila e merr pjesën stepore, ndërsa ajo bregdetare ishte nën ndikimin e venedikasve dhe gjenovasve. Më pas vijnë turqit. Nën ta Krimeja ka pasur një autonomi të rëndësishme, ndërsa tatarët e Krimesë kanë ruajtur shumë prej traditave të tyre mongole. Gjatë kësaj periudhe tatarët vetë kanë zgjedhur liderët e tyre hanët, ndërsa sulltani vetëm e ka konfirmuar zgjedhjen. Në vitin 1624, hani tatar ka vendosur marrëveshje me kozakët, të cilët u kanë ndihmuar në fushatat ushtarake. Por, pas vdekjes së hanit fraksioni proturk ka fituar dhe kozakët kanë qenë të detyruar ta braktisin Krimenë. Por kjo nuk ka zgjatur shumë. Në vitin 1873 fillojnë luftërat turko-ruse për Krimenë, ndërsa pesëdhjetë vjet më vonë mbretëresha Katerina e Dytë e ka detyruar hanin e fundit Shagin - Girej që të heqë dorë nga froni dhe Krimeja bëhet pjesë e mbretërisë ruse.

Edhe historia më e re e Krimesë është e vrullshme. Pas Revolucionit rus të vitit 1917 shkurtimisht Krimeja bëhet republikë autonome në përbërje të Ukrainës, por në vitin 1920 për herë tretë është okupuar nga bolshevikët dhe në vitin 1921 me dekret bëhet republikë autonome në përbërje të Bashkimit Sovjetik. Pas kësaj pason periudha e "totalitarizmit" nën udhëheqjen e liderit krimeano-tatar Veli Ibrahimov, kur hapen shumë institucione kulturore dhe arsimore. Politika e "tatarizimit" përfundon me raprezalje masive në mesin e elitës qytetare politike dhe kulturore dhe deportimit të 35 deri 40 mijë tatarëve të Krimesë. Mijëra veta kanë humbur jetën gjatë kolektivizimit dhe urisë, ndërsa në vitin 1938 gjuha tatare në mënyrë të dhunshme është transformuar në alfabetin cirilik dhe janë fshirë të gjitha gjurmët e autonomisë.

Gjatë viteve të Luftës së Dytë Botërore Krimeja ishte nën gjermanët, por në vitin 1941 Stalini ka arritur të deportojë 45-50 mijë gjermanë. Për fatkeqësinë e tatarëve pushteti rus pas çlirimit të gadishullit nga gjermanët i ka shpallur si bashkëpunëtorë të fashistëve dhe më shumë se 188 mijë tatarë janë deportuar në popullim special në Kazakistan dhe Azinë e mesme. Sipas vlerësimeve të ndryshme, gjatë viteve të para të jetës kanë vdekur prej 42,5 për qind deri 50 për qind e tatarëve të deportuar. Menjëherë pas luftës rusët kanë deportuar edhe 20 mijë grekë, 117 mijë bullgarë dhe armenë me qëllim që të "detatarizohet" ky rajon, e në vend të tyre kanë vendosur rusë. Gjatë periudhës së paluftës numri i popullatës në Krime është rritur për dhjetë herë.

Në vitin 1954 presidiumi i BRSS-së e konfirmon kërkesën e presidiumit të Ukrainës që zona e Krimesë të hyjë në përbërje të Ukrainës. Por, në dallim nga popujt tjerë të deportuar të ish-BRSS-së, tatarët e Krimesë deri në fund nuk kanë qenë tërësisht të rehabilituar. Pas vdekjes së Stalinit, në vitin 1956, ata janë liruar nga mbikëqyrja administrative, por pa të drejtë për t`u kthyer në vendlindje. Në vitet e 60-ta është formuar edhe një lëvizje dhe si rezultat i kësaj në vitin 1967 nga tatarët e Krimesë është hequr akuza për bashkëpunim me Gjermaninë fashiste. Atë vit 100 mijë tatarë kanë tentuar të kthehen, por kanë arritur të riatdhesohen vetëm 900 familje.

Sipas të dhënave nga regjistrimi i vitit 1989, në BRSS ka pasur rreth 272