Sarande: Zbulohet ne Butrint shtatorja e Minerves

Arkeologet shqiptare zbuluan te Shtunen, me 24-08-2002, ne qytetin antik te Butrintit nje shtatore ne madhesi naturale te nje gruaje, e realizuar ne mermer, sipas nje teknike mjeshterore. Drejtori i sektorit arkologjik te Butrintit, Dhimiter Çondi, i cili drejton kete ekspedite, tha se, "zbulimi i rendesishem ndodhi gjate germimeve te ekspedites, ne afersi te teatrit antik, ne te njejtin vend ku me pare (1991) arkeologet shqiptare kishin zbuluar Koken e Aleksandrit te Madh". Çondi tha se, "mund te kemi te bejme me portretin ne mermer te Minerves". Akreologet thone se, "ky eshte zbulimi i pare i nje vepre te tille ne madhesi natyrale, qe pas zbulimeve ne kete qytet nga ekspedita e misionit arkeologjik italian, te kryesuar ne vitet 1926-28 nga arkeologu i shquar italian, Luigi Maria Ugolini". Zbulimi i fundit i arkeologeve ne zonen e Butrintit ishte nje gur shahu, i cili u gjet rreth dy muaj me pare, duke shkaktuar habine e opinionit shkencor ne bote per lashtesine dhe hipotezen e njohjes se lojes se shahut disa shekuj me pare nga datimi i njohur i saj.

Skulptura e zbuluar gjate germimeve te fundit ne qytetin antik te Butrintit, nuk eshte imazhi i perendeshes Minerva, por eshte figura e nje burri me veshjen e nje funksionari te larte te kohes, Beri te ditur te Enjten ne nje njoftim shtypi, Instituti Arkeologjik ne Tirane. Sipas analizes se bere nga nje grup arkeologesh dhe studiuesish, rezultoi se skulptura e zbuluar ditet e fundit ne Butrint, nuk paraqet imazhin e perendeshes Minerva, atributet e se ciles jane perkrenarja, mburoja, gjarperi si dhe lekura e dhise Amaltea, me koken e Gorgones Meduze. Skulptura e zbuluar eshte nje shtatore me dimensione me te medha se figura njerezore dhe ruhet pa koke, ne lartesite 198 centimetra. Ajo paraqet nje figure burri veshur me toge, qe njihet ne manualet e historise se artit, me emertimin "shtat togati". Pozicioni i qendrimit dhe gjurmet e toges se mbetur mbi siperfaqen e skulptures, "jane te dhena te mjaftueshme per te mbeshtetur idene se kemi te bejme me nje funksionar te larte romak" thuhet ne njoftim. Ne dobi te kesaj hipoteze jane edhe sandalet qe figura mban, gjurmet e se ciles ruhen mbi kemben e majte. Siperfaqja e mermerte eshte goditur intensivisht ne nje faze te dyte, nepermjet nje dalte me maje, mbi pothuaj gjithe siperfaqen. Kjo tregon se mbi shtatin e togatit eshte nisur procesi i shnderrimit ne nje skulpture tjeter ende te paperfunduar. Mbi ish-togatin ravijezohet nje bust, koka e te cilit ka filluar te gdhendet ne nivelin e supeve te njeriut me toge. Shtati i togatit dallohet ne Periudhen Republikane (gjysma e dyte e shekullit te pare para eres sone). Si element per datimin e tij sherben forma e toges, ndersa nderhyrja e dyte mbi shtatoren mund te jete kryer ne periudhen e Antikitetit te Vone, perfundon njoftimi per shtyp.

Nje zbulim i ri arkeologjik sapo ka nisur qe te dale ne drite ne qender te qytetit bregdetar te Durresit.Sipas drejtorit te muzeut arkeologjik te qytetit te Durresit, Afrim Hoti, gjate germimeve arkeologjike qe po behen ne qender te qytetit te Durresit ,prane bashkise se qytetit ,jane zbuluar gjurmet e nje kishe paleokristiane te shekullit 5-6 e cila eshte rindertuar ne Mesjeten e hershme, ne nje kohe qe ne shekujt 7-10 ne kete rindertim ka zene vend periferia e nje varreze mesjetare kristiane e cila mendohet qe te shoqerohet dhe me kapelen funerale.Arkeologet jane akoma ne dileme se cilat nga strukturat qe dalin i perkasin kapeles funerale.Po sipas doktor Afrim Hotit i cili po merret direkt me kete germim se bashku me nje grup arkeologesh, ky zbulim do t'i bashkohet dhe kompleksit te zbulimeve te tjera qe jane bere ne qendren administrative te sotme e cila korrespondon me qendren antiko-mesjetare. Ne kompleksin e ketyre zbulimeve vecohen,zbulimi i forumit rrethor ne vitin 1987,ku mendohet qe te jete dhe busti i perandorit bizantin Anastas me origjine nga Durresi ne vitet 491-518 era e re , ku deri tani kane dale ne drite pjedestali i perandorit, portiku rrethor me kolonate, hajati, mjediset tregtare etj.Po ne kete kompleks te qendres te qytetit evidentohen termat publike romake te shekullit 2 te eres tone,terma nga me te medhate dhe te bukurat ne rajon. Po ne qendren e qytetit ndodhet dhe katedralja e qytetit e cila u varros ne fund te viteve 90 te me ndertimin e godines se prefektures, bazilikata e zbuluar ne kohen e Zogut vitet 1925-1926, nga arkeologu Francez Leon Reui , e cila pozicionohet mes forumit dhe katedrales, duke datuar ne shekujt 5-6.Po sipas arkeologeve, krahas zbulimeve te reja ne qendren aktuale dhe historike te Durresit,e rendesishme eshte dhe mbrojtja e ketyre objekteve ndonje prej te cilave eshte i rrezikuar nga ndertimet pa leje.

Ne nje periferi jo te paster ne verilindje te Kajros, nje obelisk graniti ne ngjyre te kuqe qe ngre koken mbi shtepite e vjetra, eshte objekti me i dukshem i nje qyteti afro 7 000 vjeçar ku egjiptianet e lashte besonin se atje e kishte zanafillen jeta. Arkeologet shprehen se se shpejti pritet te zbulojne vepra te tjera artizanale dhe sekrete te qytetit 'On', qe i ngrinte kult Diellit, i varrosur atje ku ndodhet sot periferia Ain Shams, qe ne gjuhen arabe do te thote "syri i Diellit" dhe ne zonen Matariya qe kufizon kete lagje. "Eshte çeshtje muajsh dhe Keshilli Suprem i Antikiteteve do te akordoje per misionin tone nje territor me toke bujqesore qe ka sherbyer si burg ne perendim te Ain Shams, ku ndodhen tempujt e On-it", tha Mohammed Abdel Geleel, inspektor i antikiteteve ne Kajro. Arkeologet shpresojne se 226 000 metra katrore -hapesira me e madhe e projektuar per germime ne kete zone- do te nxjerre ne siperfaqe rrenojat e tempujve dhe bibliotekave te filozofise, astronomise dhe matematikes qe mendohet se jane frekuentuar nga dijetare si Aristoteli, Plato dhe Pitagora. Sipas besimeve me te lashta egjiptiane, periferia me pluhur shtrihet ne territorin ku nisi zanafillen jeta. Historianet sugjerojne se vendi ku do te zhvillohen germimet daton 7 000 vjet perpara. "Tempujt do te na tregojne se cili ka qene roli e Heliopolis (qyteti i Diellit), i emeruar nga greket e lashte, pozicionin e tij gjate dinastive te ndryshme dhe mbreterit qe kane lene gjurme atje", tha Tarek Sayid Tawfik, ndihmes-lektor i arkelogjise ne universitetin e Kajros. Tawfik tha se tempujt qe egjiptiologet mendojne se jane varrosur nen toke ne Ain Shams, kane regjistruar koherat kur kane jetuar disa dinasti dhe japin nje tabllo te plote te On-it ne krahasim me varret e zbuluara ne lindje te Ain Shams dhe qe bejne fjale vetem per jeten e nje sundimtari te vetem.

Gjatë vitit 2002, në Shqipëri janë kryer një sërë gërmimesh arkeologjike. Rezultatet e gërmimeve të kryera gjatë 2002-shit nga specialistë shqiptarë të Institutit Arkeologjik (IA), nga Qëndra Ndërkombëtare e Arkeologjisë Shqiptare (QNASH), bërthamat arkeologjike nëpër rrethe dhe në bashkëpunim me misione arkeologjike angleze, franceze, italiane, etj., u diskutuan gjatë muajit Dhjetor në një konferencë, në mjediset e Akademisë së Shkencave në Tiranë. - 2002: Rezultate të kënaqshme... Gjatë vitit 2002, gërmimet arkeologjike në një tumë prehistorike në fshatin Kamenicë, pak kilometra larg Korçës, në juglindje të Shqipërisë, mundësuan zbulimin e Varrit Qëndror të kësaj tume. Gërmimet e drejtuara nga arkeologu Lorenc Bejko, drejtues i projekteve të arkeologjisë së shpëtimit pranë Grupit Arkeologjik Shqiptar (GASH), arritën në rezultate mjaft interesante. U gërmuan gjithsej mbi 375 varre (pjesa më e madhe e tyre ishte zbuluar gjatë dy viteve të para të gërmimit në këtë tumë). Aktualisht, specialistët po punojnë që kjo tumë të kthehet në një qëndër të vizitueshme. Disa monumente e objekte arkeologjike shumë të rëndësishme që i shërbejnë në të njëjtën kohë dhe zgjerimit të kërkimeve nga prehistoria deri në mesjetë, janë zbuluar gjatë vitit 2002, në kërkimet arkeologjike të ekspeditave të ndërmarra në bashkëpunim me partnerë anglezë. Dr.Ilir Gjipali, bashkëdrejtor i "Projektit Butrinti 2000-2004" tha se, "midis projekteve të përbashkëta me partnerë të huaj, një vend të rëndësishëm zë ky projekt, i cili zhvillohet në bashkëpunim me grupin e arkeologëve të Universitetit të Norwich (Angli), i mbështetur nga fondacioni "Packard Humanities" dhe fondacioni "Butrinti". Ai pohon se, "kontributi më i rëndësishëm i palës angleze, drejtuar nga Prof. Richard Hodges këto vitet e fundit, qëndron jo vetëm në përfshirjen në projekte kërkimore-studimore arkeologjike me Institutin e Arkeologjisë, por edhe në programe kualifikimi të nivelit universitar e pasuniversitar". Ndërkohë, ekspedita e këtij viti "Butrint 2002" pati disa objekte kërkimi si; vazhdimi i gërmimeve në Trikonkë, Diaporit (Butrint) dhe fillimi i gërmimeve të kontrollit në Fushën e Vrinës, të cilat përveç realizimit të objektivave shkencore do të shërbenin në aspektin metodik për trajnimin e studentëve të arkeologjisë nga Shqipëria dhe vende të tjera me metodologjitë e teknikat bashkëkohore të gërmimit, duke e kthyer Butrintin në shkollë për përgatitjen e specialistëve të rinj. Në Foinike (Finiq), një qytet antik në jug të vendit, gërmimet e drejtuara nga Instituti Arkeologjik, në bashkëpunim me misionin arkeologjik të Universitetit të Bolonjës (Itali), zbuluan murin e jashtëm të një teatri, ndërsa synojnë të nxjerrin për herë të parë në dritë, orkestrën dhe shkallët e poshtme të këtij teatri. "Kompleksi arkitektonik është vërtet mahnitës dhe të bën përshtypje për rëndësinë, dimensionet dhe monumentet", mësohet të jetë shprehur prof. De Maria, i cili prej tre vjetësh udhëheq misionin arkeologjik për palën italiane. Nga pala shqiptare, drejtuese është arkeologja e njohur Shpresa Gjongecaj. Disa rrënoja të zbuluara gjatë gërmimeve të fundit arkeologjike në qytetin antik të Apollonisë, mund të jenë pjesë e një tempulli helenistik, bëri të ditur, drejtuesi i palës shqiptare të gërmimeve, Bashkim Vreka. "Gërmimet janë ende të papërfunduara dhe për të qënë më të saktë në këtë përfundim, duhen bërë gërmime të mëtejshme", konfirmoi ai. Këto gërmime u kryen në agora, që është edhe 'bërthama' e qytetit antik të Apollonisë, ku ka kryer studimet një nga perandorët më të famshëm romak, Oktavian Augusti (Augustus). Sipas Vrekës, "aty u gjetën disa mure që dëshmojnë për ekzistencën e një monumenti antik mbi portikun", shëtitoren e apollonasve të lashtë, "një monument ky, i cili mund të jetë një tempull i periudhës helenistike". Vreka përmend edhe zbulimin e një fragmenti rruge, të shtruar me zaje mbi depozitën e ujit, si dhe të një kanali me një gjatësi prej 40 metra, "i cili ka shërbyer për kullimin e ujrave". - Projektet e tjera Përveç këtyre projekteve, gjatë vitit 2002 janë zbatuar edhe një sërë projektesh te tjera arkeologjike. Përveç gërmimeve përgjatë rrugës antike "Egnatia", gërmimeve në Sovjan të Korçës, gërmimeve në Bylis, etj., arkeologë shqiptarë, në bashkëpunim me arkeologë të huaj, kanë gërmuar edhe në disa kodra përreth qytetit të Durrësit. Një projekt i Qëndrës Ndërkombëtare të Arkeologjisë Shqiptare, i drejtuar nga Iris Pojani, u krye në kodrën e Spitallës në Durrës. Atje u gërmua në disa ndërtime arkaike , të cilat do të jenë pjesë edhe e gërmimeve të tjera. Përveç kësaj, edhe këtë vit ka vazhduar projekti i gërmimeve arkeologjike në Kosovë, i cili shënoi gjatë 2002-shit vitin e dytë të tij. Në Nëntor të këtij viti, Ministria e Kulturës, Rinisë e Sportit dhe Çështjeve jorezidente në Kosovë, vendosi të themelojë Institutin Arkeologjik, i cili do të merret me organizimin dhe koordinimin e kërkimeve arkeologjike në Kosovë, ndërsa do të financohet nga buxheti i qeverisë së Kosovës.

Disa kratere kaliks, disa enë të tjera prej qeramike dhe një furrë për pjekjen e qeramikës, ishin objektet për restaurim gjatë vitit 2002 në Laboratorin e Konservimit dhe Arkeometrisë pranë Institutit të Kulturës Popullore në Tiranë. Krahas tyre, një flamur zyrtar i kohës së princ Vidit, një aristokrat austriak, ish-kreu i shtetit shqiptar në vitin 1914, filloi të restaurohet gjatë muajit Nëntor në këtë laborator. Prof.As. Dr. Frederik Stamati, shef i këtij laboratori, i tha se, "ky flamur shumë i dëmtuar, mund të jetë i vetmi i periudhës kur në krye të shtetit shqiptar ishte princ Vidi, i cili ka mbërritur deri në ditët tona". -Tre kratere kaliks dhe historia e tyre Specialistët e Laboratorit të Konservimit dhe Arkeometrisë, i krijuar 45 vjet më parë, kryen gjatë 2002-shit, një sërë proçedurash për restaurimin e tre kratereve kaliks (enë prej qeramike) të zbuluar pranë Apollonisë, qytet antik në afërsi të Fierit. Sipas Frederik Stamatit, shef i Laboratorit të Konservimit, "njëri prej kratereve, i zbuluar në fshatin Avaleas, pranë Apollonisë, u restaurua për herë të dytë, pasi restaurimi i parë i tij vite më parë (jo nga Laboratori i Konservimit) rezultoi i dështuar. I zbuluar rastësisht në vitin 1973, ky krater i datuar në shek VI, ishte i copëtuar në 100 pjesë të vogla. Dy krateret e tjerë kaliks, më të vegjël se i pari, janë zbuluar në muajin Shkurt të vitit 2002 në fshatin Radostinë edhe ky në afërsi të Apollonisë, qytetit antik të themeluar si koloni greke në shek VI p.e.s. Për herë të fundit, në Laboratorin e Konservimit, ishin restauruar dy fragmente tekstili të shek VII dhe disa objekte të tjera prej qeramike. Krateri kaliks, është një enë prej qeramike, e cila shërbente në antikitet si një enë për përzjerjen e lëngjeve të ndryshme (kështu përkthehet edhe nga greqishtja). Mësohet se në vendin tonë, janë zbuluar deri më sot, vetëm 7 objekte të tilla, ndërkohë që historia e tyre është shumë e gjatë. Pas vdekjes së Patroklit në luftën me Trojën, miku i tij më i ngushtë Akili, organizoi për nder të tij disa Lojra Olimpike. Homeri shkruan tek 'Iliada', se "me këtë rast ai (Akili), caktoi edhe një çmim të V-të, i cili do të simbolizohej nga një kupë e lartë me dy vegje (mbajtëse)"... Ky ishte krateri kaliks. - Një flamur zyrtar drejt restaurimit... Një flamur zyrtar i kohës së princ Vidit, filloi të restaurohet gjatë vitit 2002, në Laboratorin e Konservimit dhe Arkeometrisë. Ky flamur shumë i dëmtuar, mund të jetë i vetmi i periudhës kur në krye të shtetit shqiptar ishte princ Vidi, i cili ka mbërritur deri në ditët tona". Në mes të shqiponjës me dy krerë, që shfaqet në flamurin me sfond të kuq, paraqitet një stemë (emblemë) perandorake. Stamati mendon se, "kjo stemë mund të jetë e princ Vidit", gjë që vërtetohet nga një shkrim i botuar në 11 Janar 1914 në "Përlindjen shqiptare", një revistë e kohës. Në të (revistën) shkruhet: "Nga kujdesjet më të para të Princit Vid, ka për të qënë për të ba (bërë) formën (stemën) e shtetit të ri. Këto armë (shenja), do të jenë Shqipja e Skënderbegut me dy krena (krerë), që do të kenë në parzëm (parzmore) armët e Princit Vid, që janë një pavon (pallua) që ka të pështjellun bishtin, në shtresën e florinjtë...". Në flamurin që pret të restaurohet, paraqitet në mes të emblemës së tij pikërisht një pallua, (i cili përmendet në shkrimin e mësipërm si shenjë e Princit Vid), në ngjyrë blu me sfond të verdhë. "Kush e ka përdorur?", ose "është vërtet i vetmi flamur i kësaj periudhe?", apo "është qëndisur në Austri (vendi i Vidit), në Shqipëri, apo diku tjetër?", janë pyetje që specialistët e Laboratorit të Konservimit nuk dinë ende t'u përgjigjen... "E vetmja gjë që dimë me siguri është se flamuri është përdorur, pasi në shumë pjesë të tij kemi gjetur arnime apo modifikime të ndryshme", shprehet Stamati. Ndërsa momentalisht, konservuesit kanë marrë masat që të ndalojnë dekompozimin nga kalbja të flamurit, e së shpejti ai do të restaurohet. Sipas Stamatit, nuk dihet kohëzgjatja e proçesit të restaurimit. Flamuri i është dorëzuar Akademisë së Shkencave, atëherë Instituti i Shkencave të Shqipërisë (ISHSH), në vitin 1946 (nuk dihet nga kush) dhe më vonë ka qënë pjesë e fondit të Institutit të Kulturës Popullore (IKP). -Restaurimi i një furre për pjekjen e qeramikës Gjatë këtij viti (2002) përfunduan proçedurat më kryesore të restaurimit të një furre për pjekjen e qeramikës, që i përket fundit të Epokës së Hekurit (shek. VI p.e.s.). Ajo është zbuluar rastësisht në fshatin Progër (Devoll). "Kjo furrë, ka një rëndësi të veçantë për njohjen e teknikave të ndërtimit të objekteve prej qeramike në atë kohë", tha Stamati. Përbërja e furrës, mund të tregojë nxehtësinë maksimale që mund të arrinte ajo, e në këtë mënyrë llojin e qeramikës që mund të prodhonte, pasi nxehtësia i jep ngjyrën fillestare dhe fortësinë objektit prej qeramike. Një furrë e ngjashme me atë që u restaurua në Laboratorin e Konservimit ndodhet e ekspozuar në një nga pavionet e Muzeut Arkeologjik të Durrësit, i përuruar në Mars të këtij viti. Bashkë me furrën në Laboratorin e Konservimit ka përfunduar restaurimi edhe i një grupi enësh prej qeramike, të zbuluara në qytetin antik të Apollonisë. Krahas saj, specialistët e Laboratorit të Konservimit dhe Arkeometrisë, përfunduan restaurimin e një grupi enësh prej qeramike dhe metali, të zbuluara para viteve '90-të, por edhe gjatë viteve të fundit, në qytetin antik të Apollonisë. - Laboratori 45 vjeçar... i Konservimit dhe Arkeometrisë: Eshtë krijuar në vitin 1957, me ndihmën e disa specialistëve nga Rusia që në ato kohë po kryenin gërmime arkeologjike në Apolloni. Laboratori i Konservimit dhe Arkeometrisë, i cili ndodhet në katin e poshtëm (pothuajse i nëndheshëm) të Qëndrës së Studimeve Gjeografike buzë Kalasë së Tiranës, është i vetmi i këtij lloji në Shqipëri. Ndonëse ekzistojnë edhe disa laboratorë të tjerë më të vegjël, që arkeologët i ngrejnë gjatë ekspeditave arkeologjike. Këto të fundit, janë shumë të vegjël, të kufizuar në objektet që restaurojnë dhe të përkohshëm. Në këtë laborator, janë restauruar edhe më parë flamuj zyrtarë, krahas objekteve të shumta arkeologjike, në fillim disa që i përkisnin periudhës së viteve '30-të e më vonë flamurin zyrtar të Bandës Kombëtare muzikore "Vatra". Laboratori është nën varësinë e Institutit të Kulturës Popullore, ndërsa prej kohësh, në Kryesinë e Akademisë së Shkencave, diskutohet mendimi që ky institucion të fitojë statusin e një organizmi të veçantë, nën varësinë direkte të kësaj akademie.

Një ndër qendrat më të zhvilluara ilire që njihet, është qyteza ilire e Gajtanit. Ajo shtrihet në juglindje të qytetit të Shkodrës, në mes fshatrave Guri Zi dhe Rrenc. Kalaja ilire e Gajtanit ishte ndërtuar në një mjedis të përshtatshëm, në mënyrë që mbrojtja të ishte sa më e mirë. Sipërfaqja mbi të cilën ka qënë ngritur banimi formohet nga dy kurrize të bashkuara nëpërmjet tyre me një lugth të ngushtë e të pjerrët, që zbret nga veriu në drejtim të jugpërëndimit.

Kjo pozitë gjeografike, veç të tjerash, kishte rëndësi ekonomike shoqërore, sepse shërbente si pikë nyje që lidhte zonat e ulta me zonat malore. Tani në këtë qytezë, me përjashtim të disa mureve rrethuese, nuk dallohet asgjë tjetër. Nga gërmimet që janë bërë, janë zbuluar katër shtresa kulturore, që i përkasin kësaj qendre të banuar nga fundi i periudhës së bronxit e deri në periudhën e vonë antike. Në këto shtresa janë gjetur objekte të ndryshme në qeramikë, furra për pjekje qeramike, sende zbukurimi etj, që tregojnë për zhvillimin ekonomik-shoqëror të Gajtanit, që arrin kulmin në shekullin e III p.e.s.

Ky zhvillim shfaqet në shumë aspekte të jetës, si në perfeksionimin e ndërtimeve dhe prodhimeve të artizanatit, në pasurimin e zhvillimin e kulturës etj. Një dëshmi tjetër e zhvillimit dhe jetës së vendbanimit të kësaj qyteze janë dhe varret ilire të zbulura në Kodrën e Lamit. Këtu janë gjetur objekte të ndryshme zbukurimi, funde enësh, gjilpëra prej bronxi, objekte argjendi te fragmentuar etj. Në disa gërmime që u bënë në thellësi 1.5 m u gjetën rrathë të mbushur me gurë, me të cilët ilirët përfytyronin diellin si përendi.

U zbulua edhe një varrezë, ku ishin kocka fëmijësh të vegjël. Kjo sepse ilirët kishin zakon, që në vijën mbrojtëse tu kushtonin përendive flijime, që muret rrethuese te kishin mbrojtjen e tyre. Ndërprerja e jetës së kësaj qyteze u be siç duket nga një djegie e madhe. Kjo gjë duket nga shtresa e trashe e hirit. Në këtë kohë ushtritë romake pushtuan Shkodrën, e pas saj edhe këtë vendbanim, duke djegur e shkatërruar gjithshka.

Me gërmimet, që janë bërë nga arkeologët tane, del se njohja e kësaj qyteze, nxjerr në pah karakterin unitar te kultures ilire, gjë që dëshmon për autoktonine e hegjemonisë së etnosit ilir.

Shkencëtarët kanë zbuluar fragmente të kafkës së fosilizuar të një specie njerëzore që ka jetuar 930 mijë vjet më parë. Fosili që u zbuluar në një rajon të Kenias në Afrikë, hedh një dritë re mbi prejardhjen e njeriut. Shkencëtarët shpresojnë se kjo do të ndihmojë për të sqaruar se cilat specie primitive janë pararadhës të drejtpërdrejtë të njeriut modern. Prej kohësh, shkencëtarët kanë argumentuar se një lloj specie e herëshme njerëzore, e njohur si Homo Erektus, ose njeriu i parë që filloi të ecte me dy këmbë, u largua nga Afrika dhe u vendos në Azi para se vendin e tij ta zinin specie të tjera njerëzore. Por fosilet e species së asaj periudhe janë të ralla në Afrikë dhe megjithëse kafka e fosilizuar është njëjtësuar si Homo Erektus, vazhdon të mbetet e paqartë se çfarë lloj speciesh njerëzore primitive jetonin në Afrikë 500 mijë deri në 1 milionë vjet më parë. Kafka e zbuluar rishtaz është më e vogël sesa ato të njohura deri tani. Grupi i antropologëve, kryesuar nga shkencëtari amerikan Richard Potts, thotë se pranë vendit të kafkës u gjetën edhe vegla primitive pune. Ky zbulim ka rindezur debatin mes shkencëtarëve rreth çështjes nëse gjatë periudhës së ekzistencës së Homo Erektusit kanë qënë të pranishme edhe specie të tjera të ngjashme me njeriun. Gjithashtu vazhdom të ekzistojë pikëpyetja nëse Homo Erektusi është paraardhës i drejtpërërdrejt i homo sapientit, njeriut të sotëm, apo ka vetëm lidhje të largëta me të.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.