Tema: Cila eshte domethenia e ...?

Video lojerat

Nje video loje (anglisht videogame) eshte nje loje qe rregullat jane te administruara nga nje dispozitive elektronik qe perdore nje menyre (interface) njeri-makineri e bazuar te monitori, displai ose TV, si sistem per output (dalje). Si cdo loje, videoloja riprodhon simbolikisht contesta kultural te caktuara duke i mare nga ai contest dhe duke i aplikuar ne conteste dhe gjendje/situata qe mund te ven nga simulacioni me real te parodia ose komplet transformimi. Pas sukseseve te shumta keto lojera u shnderruan ne nje fenomen kulturore te mases se gjere. Fale zhvillimit te larte te informatikes dhe aparateve te automatizuara eshte arritur edhe ekzistimi ketij lloj te argetimit. E lindur po thuaj se rastesisht, ne vitet 1950-ta, ne dhomat e shkencetareve dhe te universitete amerikane, ky lloj argetimi mori hove duke u nisur nga mesi i viteve 70-ta te shekullit te kaluar.

Tipet e lojerave
Video loja varesish nga programimi, grafika dhe efektet tjera, duke mos lene anash edhe tematiken me te cilen merret mund te kete adhurues, numri i te cileve rritet fale identifikimit personal te tyre me te. Varesisht nga lloji i temes dhe aftesia e trajtimit, paraqitjes grafike dhe perjetimit te saj gjate luajtjes, video loja mund te ngacmoje vemendjen edhe te personave me guste dhe endrra te vecanta. Zhvillimi i informatikes dhe pajisjeve percjellese te automatizuara kane mundesuar qe ne keto lojera te paraqiten skena te imagjinates se pa kufizuar e cila nganjehere e prek edhe realitetin. Keshtu ne keto lojera vijen ne shprehje figura te ngjashme nga jeta dhe ngjashmeria e tyre eshte aq e larte sa qe mendohet se figura eshte reale. Keshtu ndodhe qe ne keto lojera si personi qe luani te jeni drejtues i tankut, te luani figuren e vezhguesit apo njesise vezhguese, figuren e nje ushtari i cili ka detyra dhe aftesi te caktuara nder te cilat edhe "vrasja" e figures armike. Si do qe te jete numri me i madh i ketyre lojerave prodhohet me qellim te argetimit por nder to ka edhe lojera te cilat e ndihmojne zhvillimin e femijeve dhe nuk jane te gjitha lojera "rraka-tace" - vetem sa per te humbur kohen. Keshtu ka lojera te cilat edhe ne shkolla perdoren si pjese plotesuese e mesimit si per shembull loja "Pharo" ku lojtari merr rolin e nje zyrtari te faronit dhe per detyre kryesore ka rritjen e ndikimit te qytetit, provinces dhe ne fund mbrojtjen e Egjiptit. Natyrisht qe edhe ne keto lojera femija bie ne kontakt me luften dhe llojet tjera te dhunes por ato jane pjese e jetes dhe ne keto lojera jane pjese e qeverisjes d.m.th drejtimit te nje qarku ekonomik e shoqerore dhe ndikimi i tyre mund te merret edhe si pozitiv Video lojerat jane te programuara per disa lloje platformash.
Platforma

PC

Play Station One & II

Artikulli kryesor: PlayStation

PlayStation eshte konsol (anglisht console) per lojerat e firmes Sony. Si qellim fillestare ishte parapare si nje CD-Add-On per konsolen Nitendro 16-Bit SNES (Super Nintendo Entertainment System) emri i koduar i te cilit ishte " PlayStationExtended ", per kete shkak edhe deri ne futjen e tij ne treg prezantohet PSone me shkurtesen "PSX". Mirepo mbasi u be e qarte se Nintendo bashkepunonte me firmen holandeze Phillips, (bashkepunim i cili me vone deshtoi), nga qellimi i projektit Add-On u vendos te sillte ne treg si konzole me vete. Kuptohet se projektit Add-One i jane bere ndryshime, si zvogelimi i numrit te opsioneve Link dhe i moduleve. Me zhvillimet te me tejshme teknike u be i mundshem edhe zvogelimi i madhesise se pjeseve ndertues qe solli edhe mundesin e futjes se me shume elementeve perbrenda nje platine. Ne krye me Ken Kutaragi drejtor i sektorit te krijuar per projektin Add-On, PlayStation arriti qe te jete konzola me e mire e viteve `90 (80 milion cope te shitura, ne mbare boten). Me kete arriti qe te shkaterronte ate lloj monopoli qe e kishte krijuar Nintendo (BigN) ne kategorine e konzoleve.

Ekzistojne disa versione, ato jane:

- PlayStation ( Futur ne tregun e Japonise, me 3.12.1994; SHBA dhe Evrope 1995 ) - PSone (Futur ne trege ne vitin 2000, dizajni i ri, teknikisht i ngjajshem me parardhesin ) - PlayStation 2 (PS2)

Playstation, per dallim nga konkurrencat tjera ( si SNES ) te Nintendos, dallohej me grafiken 3D ne 32-bit. Me kete ishte i pa arritshem per konkurrencen. Duhej te kalonte nje kohe e gjate derisa ne treg futej teknologjia 64-bit me Nintendo64 e cila kushtonte shume dhe me kete edhe ishte i pamundshem dalja ne treg me konkurrence kaq te forte. PlayStation dhe PSone kane llogarites me kapacitet prej 33,8MHz dhe memorie prej 3,5MB. PlayStation 2 ka nje integral 128 BIT RTSC me nje taket prej 294,912 Mhz, memorie kryesore 32MB dhe memorie grafike 4MB, njera nga dobesite e PS2. Ne zhvillim e siper ishte edhe versioni PlayStatio 3 (liruar me 2007-te ne tregun Amerikan, Japonez dhe Evropian). Edhe ky version eshte i pershtatshem me lojerat e PS2 dhe PSX, po ashtu ka "wireless" kartele edhe qasje ne rrjet. PS3 ka kapacitet grafike edhe me te mire, dhe me gjase me te miren ne pergjithesi.

PlayStation 3

Artikulli kryesor: PlayStation 3

PlayStation 3 eshte konzola e trete e video lojrave te nxjerre nga firma e njohur Sony. Si vazhdim i konzolave PlayStation 1 dhe 2, PlayStation 3 do te dilte ne treg shume me vone se konzolat e tjera te famshme si X-box 360 dhe Nintendo Wii. Ajo do te prezantohej per here te pare me 16 maj 2005 ne nje mbledhje te E3, por konzola e mirfillte do te shfaqej shume me vone. Sony e ka liruar Playstation 3 ne Ameriken Veriore me daten 17 nentor 2006 dhe ne Japoni me daten 12 nentor 2006 dhe ne Evrope me 23 Mars. Konzola e re do te kishte ndryshime te thella nga paraardheset e saj si permisime te dukeshme ne grafike dhe perdorimi i lazerit blu ose Blu ray si edhe sherbim me i avancuar online. Me nje kosto te larte, konzola PlayStation 3 pati kritika pozitive dhe negative ne shtete te ndryshme. Ajo qe dihet sakte eshte qe kjo konzole eshte momentalisht e vetmja qe perdor teknologjine BluRay.

Gjithashtu, PlayStation 3 ka nje hardwere te fuqishem dhe eshte i pershtatshem me CD te formatit DVD. Mbase per fuqine e larte te ketij hardweri konzola do te kishte nje cmim te larte ne treg.

Qe pa dalur mire ne treg, Sony do te paraqiste nje liste te pasur lojrash ku nder keto perfshiheshin lojra si Final Fantasy XIII, Motorstorm, Killzone 2, Fall of Men e te tjere. Nderkohe qe versioni i PlayStation 3 i liruar ne Ameriken Veriore dhe Japoni mund te emuloje (pra te luaje) lojrat e konzolave paraardhese, versioni i leshuar ne Evrope nuk e ka nje veti te tille. Megjithate, te gjithe bleresit e kesaj konzole, mund te blejne dhe te luajne lojrat e konzolave te vjetra per rreth 15 deri ne 30 dollare, direkt nga interneti.

X-Box

X-Box ishte sistemi i pare video lojrash nga vet Microsoft, duke investuar shume ne X-box, xbox ishte sistemi me i fuqishem nga te tret(PS2,NGC,XBOX), por jo me i suksesshmi. Tani Microsoft ka nxjer ne treg Xbox360, version II i xbox, me kapacitet dhe procesor me te mire.

Nintendo

Artikulli kryesor: Nintendo

Nintendo eshte nje kompani Japoneze themeluar me 6 Nentor 1889, Nintendo hyri ne skenen e video-lojrave nga vitet 80'te kur me konzolen 8 biteshe NES (Nintendo Entertainment System) ose Sistemi Argetimi Nintendo. Mbas suksesit te NES, nintendo nxori ne treg SNES, ose SuperNES, i cili ishte sistem me i fuqishem me kapacitet me te madh. Me 1996 Nintendo krijoi Nintendo 64, i cili ishte Sistemi nintendo i pare me aftesi per te gjeneruar fusha 3d, me ane te miliona poligoneve. Mbas N64, me 2001, Nintendo prodhoi Gamecube, dhe me vone ne 2004, prodhoi Nintendo DS, sistem handheld (e mbajtur ne dore), i cili kishte aftesi 3d, po ashtu edhe sound recognition, dhe touchscreen. Sistemi me i ri i nintendos eshte Nintendo Wii, dhe ka dalur ne vitin 2007.

Sega

Artikulli kryesor: Sega

Sega ishte nje nga kompanite me te sukseshme, vetem deri sa e lane biznesin hardverik te video lojrave, dhe jane punues te lojrave tani. Sistemet nga SEGA jane: Sega Master System, Sega Genisis, SegaCD, dhe sistemi i tyre i fundit, mjaft i fuqishem Sega Dreamcast

Turizmi


Turizmi eshte dege e ekonomise.Me turizem nenkuptojme shetitjen, udhetimin qe e bejne njerezit me qellim argetimi, rekreacioni, pushimi dhe ngritje kulturore. Turist quhen personat te cilet e ndermarrin udhetimin me qellim njohjeje me vendet tjera dhe kenaqin kersherine e tyre. Motivet kryesore turistike jane: rekreacioni, kultura dhe argetimi. Ne motive turistike bejne pjese edhe udhetimet me te gjata se 24 ore per qellime shendetesore, religjioze, shkencore, sportive, historike, kulturore etj.

Tregu i valutave


Tregu i valutave eshte tregu me likuiditetin me te madh ne bote sepse ka nje sasi shkembimesh qe arrin 1500 miliarde dollare ne dite.Pjesa me e madhe e ketyre shkembimeve behet nga bankat te cilat veprojne me nje sasi minimale prej 1 milion dollaresh. Shkembimi eshte nje raport numerik midis dy valutave psh EUR/USD = 1,37 , shpreh shkembimin euro EUR kundrejt dollarit USD. Sasia e dollareve qe duhen per te blere 1 euro eshte 1,37. Tregu i valutave eshte nje treg financiar me karakeristika te vecanta: - ka dy drejtime : ndryshe nga tregu i titujve te burses apo te aksioneve eshte nje treg ne te cilin mund te kryhen shitje, duke parashikuar qe cmimi i nje valute mund te ulet edhe pse kete valute nuk e kemi ne portofol (pra nuk e kemi blere ne nje moment te meparshem). - eshte i hapur 24 ore ne dite : meqe tregu eshte i hapur gjate gjithe dites kjo ben te mundur qe pjesemarresit te mos pesojne rrezikun e mbylljes dhe te rihapjes se tregut me cmime shume te ndryshem nga njeri tjetri. - treg trasparent dhe shume i veshtire te influencohet : tregu ka nje likuiditet shume te larte . Kjo ben te mundur qe tregu te mos arrije te influencohet nga marreveshjet qe mund te kryejne midis tyre disa prej pjestareve te tregut - perdor efektin leve : mund te kryhen veprime me nje sasi 40 here me te madhe se kapitali i investuar, kuptohet qe kjo gje con ne humbje apo fitime shume here me te medha se kapitali. Meqe humbjet mund te jene pa limit atehere nderhyjne mjete kontrolli qe bejne te mundur qe humbjet te mos e kalojne kapitalin e investuar. Shkembimet ne tregun e valutave mund te jene per veprime blerjeje apo veprime shitjeje Kur kryeni veprime per te blere domethene jeni duke blere valuten e pare qe e paguani me vleren e te dytes. Kur kryeni veprime per te shitur domethene jeni duke shitur valuten e pare dhe merrni vleren e te dytes. Ne kete menyre fitimi apo humbja qe ju keni jane gjithmone te shprehura me valuten e dyte. Kush jane pjesemarresit e tregut te valutave ? - importuesit te cilet paguajne mallin me valute te jashteme - eksportuesit te cilet marrin pagesa me valute te jashteme keto dy kategori individesh veprojne ne tregun e valutave per tu mbrojtur nga rreziku i kembimeve. Meqe pagesat shpeshhere behen me vonese dhe jo ne momentin kur behet marreveshja per shitjen apo blerjen ndryshimet ne cmimin e valutave mund te shkaktojne humbje tek importuesit dhe eksportuesit - bankant qe japin credi apo kane rezerva valutare - kambistet dhe operatoret e kualifikuar te sallave te kembimit - traders dhe spekulatoret private - bankat qendrore te cilat kane nje funksion kontrollues qe i pershtatet politikes se tyre monetare Valutat me te perdorura Ne tregun e valutave shkembehen nje mori e madhe valutash gjithsesi pjesa me e madhe e tyre perqendrohet ne pese valutat internazionale qe jane USA (dollari), EUR ( euro), GBP (sterlina angleze), JPY ( jeni japonez) dhe CHF ( franga zvicerane). Gjithsesi munt te shkembehet cfaredolloj valute tjeter. Kuptohet qe keto valuta kane nje likuiditet me te vogel dhe ne disa raste tregtimi i tyre nuk ekziston sepse ndikojne politikat qe ndjekin shtetet e ndryshme sidomos shtetet e vendeve te pazhvilluara.

Teknologjia


Teknologjia (greq. "τεχνολογία", tehnologia nga "τέχνη", tehni - zeje, zejtari; dhe "λογία", logia - mesim, dituri) eshte nje fushe e gjere e zbatimit te diturise ne qellimet praktike te jetes njerezore apo ndryshimin dhe perdorimin e mjedisit njerezor. Teknologjia perfshin perdorimin e lendeve, veglave, teknikave, dhe burimeve te fuqise per ta bere jeten me te lehte ose me te kendshme dhe punen me prodhimtare. Ndersa shkenca merret me ceshtjet si e pse ndodhin gjerat, teknologjia perqendrohet ne berjen e gjerave te ndodhin. Teknologjia filloi te ndikonte perpjekjet njerezore sapo ata nisen te perdorin vegla. Ajo u pershpejtua me revolucionin industrial dhe me zevendesimin e makinave per kafshet dhe punen njerezore. Zhvillimet e pershpejtuara teknologjike kane ndikuar keq ne ndotjen e ajrit dhe pasoja te tjera te padeshirueshme mjedisore. Ne dallim nga teknika, qe merret me funksionimin e makinave, teknologjia merret me zhvillimin e tyre duke u nisur nga parimi shkencor.

Lista e teknologjive:

Agrokultura
Bioteknologjia
Elektronika
Inxhinieria Elektrike
Inxhinieria Gjenetike
Metalurgjia
Mjekesia
Nanoteknologjia
Teknologjia berthamore
Teknologjia e informacionit
Teknologjia e mjedisit
Teknologjia hapesinore
Telekomunikacioni| Teknologjia grafike

Sporti

Sporti eshte nje veprimtari e njerzve me qellim argetimi dhe zhvillimit apo krahasimit te aftesife psqike dhe fizike te njerzeve. Studimi i zhvillimit te sportit ne historine e njerezimi mund te na japi te dhena te rendesishme mbi ndryshimet shoqerore te cilat me kalimin e shekujve kane ndikuar mbi konceptimin e sportit ne varesi te kulturave te ndryshme. Konceptimi i sportit si aktivitet qe perfshin aftesite fizike e mendore te njeriut, me qellim per ti ushtruar dhe permiresuar vazhdimisht, e per ti perdorur me pas ne nje menyre me frytdhenese na jep iden se sporti eshte pothuajse aq antik sa edhe zhvillimi i inteligjences se njeriut. Per njeriun primitiv aktiviteti fizik, pa agonizmin e diteve te sotme, ishte vetem nje menyre shume e dobishme per te zjgeruar njohjet e tij mbi natyren. Historia Sportit

Parahistoria
Gjate shekullit te XIX nga shume kerkime te kryera ne France, Afrike dhe Australi, eshte arritur ne perfundimin se ne tempujt parahistorike, zhvilloheshin cerimoni dhe rituale te cilat perfshinin aktivitet fizik nga ana e pjesemarresbei. Disa nga keto gjetja i perkasin nje epoke gati 30 mije vjet me pare. Ka ilustrime qe i perkasin epokes se gurit te cilat jane gjetur ne shkretetiren e Libise , ku shfaqen qarte njerez duke notuar apo duke perdorur harkun. Po keto grafite tregojne qarte interesin e njeriut te shpellave per aktivitete te cilat nuk ishin te lidhura ne menyre te drejte per drejte me qellimin per tu ushqyer por ishin thjesht nje kohekalim. Per pasoje, edhe nga keto burime nuk mund te nxjerrim ndonje prove te pakundershtueshme mbi aktivitetin sportiv ne ate epoke. Megjithate askush nuk mund te na pengoje te mendojm se gjate asaj periudhe praktikoheshin aktivititete te cilat lidheshin ngushte me ritualet mistike. Ketu mund te perfshihen edhe qyteterimet euro-asiatike.

Kina antike
Zbulimet e kryera ne ndertesat antile ne cojne ne perfundimin se qyteterimi kinez ka praktikuar aktivitete sportive duke u nisur qe nga vit 4000 p.e.s. Zhvillimi i disiplinave antike ne Kine mendohet se ka qene i lidhur ngushte me veprimtari te tjera te jetes se njeriut si: agrikultura, artizanati, luftrat apo dhe kohekalimet e ndryshme. Nga dokumentat dhe provat e tjera te gjetura ne tempuj rezulton se sporti me popullor ne absolut ka qene gjimnastika, zhvillimi i se ciles ka cuar ne lindjen e arteve marciale. Stili me i njohur, pa dyshim qe ska si te jete tjeter pervec Kung-Fu-se ne tempullin Shaolin, qe perfaqeson me se miri traditen akrobate te artisteve te cirkut kineze, nje nga me te famshmit edhe ne ditet e sotme.

Egjipti i lashte
Shkrimet ne monumentet e vjetra egjitase tregojne qarte se qe ne kohen e faraoneve praktikoheshin nje sere aktivitetesh si: mundja, gjimnastika, boksi, noti, kanotazhi, peshkimi, atletika dhe lloje te ndryshme te sporteve me top. Faraoni, se bashku me burrat e shtetit te Egjiptit te Vjeter assistonin shpesh ne gara sportive duke i mbeshtetur fuqimisht ato pasi i shikonin si nje baze e mire per formimin e njeriut dhe promovimin e ndertimit te ndertesave te ndryshme. Jeroglifet e gjetura provojne se egjiptasit kane shpikur rregulla per sporte disa mijra vjet para grekeve e jo vetem kaq por per respektimin e tyre caktohej nje arbiter neutral ndersa skuadrat e kundershtare duhet te kishin secila nje uniforme. Edhe vleresimi i skuadrave me nje cmim eshte nje tjeter tradite egjiptase... Fituesi vleresohej per superioritetin e treguar ne fushen e lojes ndersa humbesi per shpirtin e gares.

Antikiteti Grek
Greqia dallohet per shumellojshmerine dhe vacantine e sporteve. Me te praktikuarat ishin: garat e vrapit, kercimi se gjati, mundja, boksi, hedhja e shtizes, hedhja e diskut dhe garat me karroca. Shumica e sporteve lidhen ngushte me kulturen luftarake te qyteterimit antik Grek. Lojrat Olimpike mendohet te jene zhvilluar per here te pare ne nje fshat te vogel te Peloponezit ne vitin 776 p.e.s per te nderuar Zeusin. Olimpiada nuk ishte vetem nje aktivitet sportiv por edhe perfaqesim i aftesive individuale te pjesemarresve, te kultures por mbi te gjitha per te treguar respektin nga perendive. Ne rast se gjate periudhes se zhvillimit te lojarave lindnin armiqesi, kjo cilesohej si sakrilegj duke qene se ato sherbenin per te nderuar Zeus-in. Qe nag fillimi e deri ne perfundim te Lojarave Olimpike shpallej nje armpushim qe perfshinte cdo lloj lufte apo mosmarrveshje midis popujve greke. Edhe nese dikush denohej me vdekje, ekzekutimi i tij behej ne perfundim te aktivitetit olimpik. I ashtuquajturi "armepushim olimpik' u lejonte grekeve te bashkkoheshin ne menyre paqesore per te garuar midis tyre ne ditet e zhvillimit te Lojrave Olimpike. Kampioneve olimpike u jane kushtuar shume kenge shumica e te cilave jane shkruar nga Pindari.

Perandoria romake
Kulutra Romake ashtu si ajo helene e ka mbeshtur gjithmone sportin megjithese jo me aktivitete te kalibrit te Lojrave Olimpike. Praktikimi i sporitit me shume se sa gare, ishte nje aktivitet qe ndihmonte ne rritjen e mirqenies fizike, nje element i rendesishem ky, i kultures romake. Qe ne kohet e themelimit te Romes shpesh here organizoheshin aktivitete ose festa fetare ne qender te se cilave qendronin garat ne sporte te ndryshme. Termi "Ludi", qe shpesh perkufizonte sportin, rrjedh nga gjuha e etruskeve nje popull i cili ka sjelle ne Rome shumicen e sporteve. "Ludi" organizohej nga klasa e prifterinjeve ndersa ne gara merrnin pjese vetem te rinjte qe rridhnin nga familjet e fisnikeve. Edhe ne Rome sporti konsiderohej si i shenjte ashtu si ne Greqi. Me kalimin e kohes ai u largua gjithnje e me shume karakterit fetar ndersa njerezit filluan pelqenin aspektin e tij spektakolar... Qe ne kohet me te lashta ne Rome praktikoheshin pothuajse te gjitha sportet megjithate me te preferuarat ishin mundja, boksi dhe nje perzjerje e tyre e quajtur "pankrac" qe shpesh perfundonte me vdekjen e njerit prej konkurenteve. Deshira e popullit romak per sportet e "dhunshme" pasqyrohet me se miri me gladiatoret dhe anfiteatret e krijuar enkas per duelet midis tyre nje nga te cilet eshte dhe Koloseu.

Sociologjia


Sociologjia (Fjala Sociologji rrjedh nga bashkimi i fjales Latine "Socius" qe do te thote "Shoqerues" dhe fjales Greke "Logos" qe do te thote "Shkence" ) eshte shkence e cila merret me studimin e shoqerise njerezore dhe te dukurive te saj. Problemet, fenomenet dhe konfliktet shoqerore apo ndernjerezore jane pjesa qendrore e studimeve sociologjike.


Historia dhe zanafilla e Sociologjise

Si shkence e vecante, sociologjia zyrtarisht njihet aty nga fundi i shekullit te 19. Ajo u shkeput si shkence e vecante ne ate kohe nga Filozofia, Shkencat ekonomike, Etnografia. Zanafila e krijimit te saj si shkence eshte e lidhur ngushte me zhvillimet e shoqerise qytetare ne Europen e shekullit te 19. si dhe me industrializimin progresiv. Mendimtaret e hershem dhe ato te mesit te shekullit te 19. si Henri de Saint-Simon, Karl Marx, Herbert Spencer, edhe sot e kesaj dite llogariten si mendimtaret klasik te sociologjise.

Emertues i sociologjise ishte shkencetari francez Auguste Comte me librin e tij (Systeme de politique positive, ou Traite de sociologie, instituant la religion de l'humanite, 4 Bde., 1851-1854).


Ndarja e Sociologjise

Sociologjia ne nje ndarje te thjeshte ndahet ne:

Sociologjia e pergjithshme

Temat kryesore te Sociologjise se pergjithshme jane psh: Veprimi social,Interaksioni social, Shkembimi social,Ndryshimi social, Mobiliteti social, Struktura sociale,Pushteti, Hegjemonia, Elitat, Grupet, Rolet sociale, Klasat, Socializimi etj.

Sociologjite e vecanta

Nder me te rendesishmet nga sociologjite e vecanta jane: sociologjia e Punes, sociologjia e Familjes, sociologjia Politike , sociologjia juridike. Nga diferencimi i vazhdueshem edhe i vet sociologjise ,dita dites formohen edhe sociologji te tjera te vecanta.

Metodat Sociologjike

Numeri i madhe i instrumenteve metodike te sociologjise empirike ndahet si vijon:

* Metodat Kualitative

* Metodat Kuantitative

* Metodat Historiko-Krahasuese(komparative)

Shume shpesh perdoren kombinime te ketyre 3 Metodave (Metodat mixe/te perziera).

Ndarja e Sociologjise sipas Temes qe trajton

Makrosociologjia

* Sociologjia Marxiste
* Strukturalizmi
* Funksionalizmi
* Strukturfunksionalizmi
* Teorite Kritike
* Teorite Sistemore
* Teorite Kulturore

Mikrosociologjia

* Sociologjia e Konfliktit
* Interaksionizmi Simbolik
* Dinamika e Situates
* Sociologjia e Fenomenit
* Individualizmi Metodologjik
* Sociologjia Figurative
* Etnometodologjia

Mesosociologjia

Sociologe te rendesishem

* Theodor W. Adorno
* Norbert Elias
* Michel Foucault
* Jürgen Habermas
* C Wright Mills
* Paul Lazarsfeld
* Karl Marx
* Herbert Spencer
* Max Weber
* Talcott Parsons

Shkencat Politike



Shkenca Politike (Fjala Politike rrjedh nga fjala Greke "Polis" qe do te thote Qytet/Shtet ose Bashkesi) eshte shkence shoqerore e cila merret me Sistemin Politik te nje vendi, Politiken e brendeshme dhe te jashtme te nje vendi, Demokracine, Pushtetin, Konfliktet, Paqen, Rendin, Lirine dhe te drejtat njerezore etj.

Drejtimet Politike

Sipas perkufizimit territorial:

* Politika Komunale(Vendore)
* Politika Qendrore
* Politika Rajonale
* Politika Evropiane
* Politika Boterore

Sipas Temes qe trajton:

* Politika e Jashtme
* Politika e Brendeshme
* Politika e Mbrojtjes
* Politika e Sigurise
* Politika Ekonomike
* Politika Financiare
* Politika Soziale
* Politika Shendetesore
* Politika Ekologjike
* Politika Agrare
* Politika Kulturore
* Politika Mediatike

Mendimtaret Klasik te Politikes

* Platoni
* Aristoteli
* Nikolla Makiaveli
* Baruk Spinoza
* Jean Bodin
* Jean-Jacques Rousseau
* Tomas Hobes
* John Lock
* Karl Marx
* Max Weber
* Hannah Arendt

Radio


Radioja (lat.: radius = rreze) eshte nje aparat elektronik marres - dhenes i rrezeve elektromagnetike, te ashtuquajtura radiovale. E thene me sakte, nese nje radioaparat eshte i afte vetem te leshoje vale quhet radiotransmetues, dhe nese eshte i afte vetem te kape radiovalet e leshuara quhet radiomarres, dhe ne qofte se eshte i afte te marre dhe leshoje radiovale, quhet radiomarrsedhenes, apo shkurt radio.

Historia e radios
Nikola Tesla ishte zbuluesi i pare qe deshmoi zbatueshmerine e percimit te patelte ne vitin 1893, por Guljelmo Markoni (Bolonje 1874 - 1937 Rome), nje shpikes italian, ishte i pari qe zhvilloi nje radiokomunikim funksionues. Ai dergoi dhe kapi radiosinjalet e tij te para ne Itali ne vitin 1895 ne Pontichio. Ai e patentoi sistemin e ri telegrafik pa fije ne Britani te Madhe. Themeloi "Marconi's Wireless Telegraph and Signal Company" ne te cilen punuan shkencetare te shumte ne permiresimin e aparatit.

Psikologjia

Psikologjia eshte nje subjekt i popullarizuar i cili koheve te fundit eshte duke u rritur interesimi per studimin e saj. Fjala psikologji per te paren here eshte paraqitur ne Angli me 1693 por nuk eshte perdorur dhe nuk eshte kuptuar nje kohe te gjate deri ne vitet 1800. Eshte sinonim i perbere nga dy fjale greke "psyche" dhe "logos". Psyche ne menyre origjinale nenkupton frymarrje(respiracion) por me vone eshte nenkuptuar si shpirt sepse frymarrja eshte indikuar shpirtit e cila ende nuk e ka leshuar trupin. Ne mitologjine greke Psicho ka qene nje grua e cila ka qene ne mardhenie dashurie me perendine e dashurise Erosin. Ai ishte dashnor i saj por kishte nje kusht ndaj saj qe mos t'ia shikonte fytyren e tij kurre. Por nga kurioziteti Psichoja-nje nate vendosi nje qiri per t'ia shikuar fytyren ne momentin kur e kupton Erosi athere e magjepse ate. Per t'ia arritur ngadhenjimit eshte dashur te beje nje lufte te madhe me perplot rreziqe por ne fund ajo eshte transformuar ne perendeshe dhe i'u eshte bashkangjitur Erosit ne parajse. Psycha simbolizon shpirtin njerezor. Gjate shekullit te shtatembdhjete kuptimi i fjales psiche eshte shenderruar ne kuptimin e mendjes. Logos nje fjale tjeter greke ka nenkuptuar shkencen ose arsyen. Sipas rrugeve Greke psikologjia nje kuptim mbi arsyen ose mbi mendjen, ose si thuhet sot studimi mbi mendjen.


Deget e Psikologjise

* Psikologjia e komunikimit
* Psikoanaliza

Log, nuk eshte fjale greke. Prejardhja e saj eshte nga ilirishtja e vjeter. Fjala ka mbrritur deri ne diten e sotme ne kuptimin e saj fillestar. Log - lo/gu - lo/gje - gjet... - Shesh i vogel. Logu i fshatit, i kuvendit. U mblodhen ne log. Natyrisht nenkupton edhe lendine. Sic dihet, ne kohen e Sokratit dhe para tij, shkrimi ekzistonte por mundesia per te shkruajtur ishte e pakte dhe thuajse cdo gje, qofte edhe diskutimet filozofike(lexo Platonin) beheshin ne vende te posacme, ne sheshe, ne "Log", e natyrisht meqenese ne nje diskutim ishte e domosdoshme prania e dy e me shume pjesmarresve, lindi fjala "Dialog" dhe shume te tjera, ku rrenja ruhet ne trajte dhe permbajtje e pandryshuar.

1.Psikologjia Fiziologjike

2.Psikologjia eksperimentale

3.Psikologjia e zhvillimit

4.Psikologjia sociale

5.Psikologjia klinike dhe e keshillimit

6.Psikologjia shkollore dhe psikologjia e edukimit

7.Psikologjia industriale dhe Psikologjia inxhinierike

Nje drejtim me ndikim te madh ne shkencen e psikologjise eshte edhe biheviorizmi i cili u paraqit ne SHBA. Themelues i tij ishte psikologu amerikan,Xhon Uotson. Bihevioristet e kritikonin shume shpere psikologjine strukturaliste per shkak te metodes se introspeksionin nuk e pranonin si metode shkencore te psikologjisr ata theksonin se psikologjis duhet te studioje vetem ato fenomene qe mund te verehen nga jasht dhe qe mund te regjistrohen. Sipas bihevioristeve, metode shkencore mund te jete vetem te verejturit objektiv.

Piktura


Piktura (lat.: pictura ) ne aspektin terminologjik eshte nje shprehje internacionale, qe nenkupton vizatim ose paraqitje e nje motivi te caktuar ne siperfaqje te sheshet. Piktura eshte edhe dege ose dicipline e artit figurativ,e cila ne disa shkolla te mesme dhe fakultete studiohet me vite. Motivet pikturale mund te jene te llojllojshme, nga bota e flores dhe e faunes etj. Stilet e pikturimit jane te ndryshme, p.sh: realizmi, surrealizmi, hiper realizmi, ekspresionizmi, postekspresionizmi, pointilizmi, romantizmi, kubizmi, abstraksionizmi etj.

Piktoret me te njohr qe njeh historia e artit dhe qe kane dhene kontribute te madhe ne kulturen boterore njihen: Leonardo Da Vinci, Ticiani, Piter Paul Rubens, Rembrandt Van Rin, Vincent Van Gogh, Pablo Picasso, Jackson Pollock etj.

Muzika


Muzika eshte teresia e veprave te artit qe e pasqyron jeten dhe shpreh ndjenjat, pershtypjet, mendimet etj. me ane te tingujve te bashkerenditura ne nje menyre te tille ritmike qe te tingelloje kendshem, te formojne nje melodi e te kene nje harmoni. Muzika mund te kuptohet edhe si art i kombinimit te notave ne menyr te pelqyer per veshin e njeriut, ka alfabetin muzikor qe shenohet me :c;d; e; f; g; a; h dhe c si dhe disa shenja e terme sikurse jane p.sh.: shkallet c-dor g-dor re-magjore etj.

Mjekesia

Mjekesia ose Medicina (lat. ars medicina = arti i sherimit) merret me shendetin dhe parandalimin, njohjen edhe sherimin e semundjeve dhe lendimeve. Gjithashtu ajo merret me shtatzenine, lindjen dhe vdekjen.

Deget e mjekesise
* Anatomia
* Kardiologjia
* Neurologjia
* Pediatria
* Semundjet e Brendshme
* Gjinekologjia
* Obstetrika
* Mjekesia e pergjithshme
* Kirurgjia
* Anestezia
* Nefrologjia
* Psikiatria
* Patologjia
* Reumatologjia
* Dietologjia
* Stomatologji
* Semundjet infektive
* Urologjia
* Dermatologjia
* Mjekesia ligjore
* Mjekesia e rrezeve
* Hematologjia
* Onkologjia
* Gastroenterologjia
* Mjekesia e transfuzionit
* Neurofisiologjia
* Alergologjia
* Pneumologjia
* Ortopedia
* Kirurgjia kardiotorakale
* Angiologia
* Otorinolaringoiatria
* Oftalmologjia
* Endokrinologjia
* Diabetologjia
* Proktologjia
* Nutricioni
* Kujdesjet Infermierore
Organe
* Pankreasi
* Buza
* Dora
* Ezofagu
* Goja
* Gishtat e dores
* Hunda
* Indi (organ)
* Kapilare
* Koka
* Lekura
* Mushkeria
* Melcia
* Qafa
* Truri
* Vena
* Veshi
* Zemra
* Syri
* Veshkat
* Organet gjenitale
* Kembet
* Stomaku
* Faringsi
* Laringu
* Zorret e holla
* Zorret e trasha
* Kockat etj.

Sisteme organike
* Sistemi i Qarkullimit te Gjakut
* Sistemi urinar
* Sistemi respirator
* Sistemi limfatik
* Sistemi gastro-intenstinal
* Sistemi nervor
* Sistemi kockor
* Sistemi muskular etj.

Semundje
* Infarkti
* Infarkti miokardit
* Gripi
* Diarre
* Kolera
* Multiple Skleroza
* Tumori i trurit
* Asthma Bronkiale
* Bronchiti
* Pneumonia
* Laringiti
* Mykoviscidoza
* SIDA
* Anemia
* Talasemia
* Kanceri i gjirit
* Kanceri i Stomakut
* Antraksi
* Spondiliartroza
* Diabeti i sheqerit
* Toksikomania
* Tabagizmi
* Alkoolizmi
* Bulimia
* Anoreksia
* Obeziteti
* Fibriomat
* Kistet
* Tumoret
* Gangrena
* Infeksioni urinar
* Glomerulonefriti
* Nefroza
* Pielonefriti
* Cistiti
* Melenat
* Amenorhea
* Anuria
* Asfiksia
* Afagia
* Kariesi
* Prostati
* Hemorohidet
* Mykthi
* Alopecia
* Rakitizmi
* Tetania
* Blefariti
* Konjuktiviti
* Glaukoma
* Shkolija e retines
* Retinopatia diabetike
* Hernia diskale
* Artritet
* Stenoza mitrale
* Insuficienca renale
* Insuficienca Kardiake
* Insuficienca hepatike
* Ekzema
* Skizofrenia
* Neurozat
* Otiti
* Sinoziti etj.
* Autizmi

Mitologjia


Fjala mitologji (nga Gjuha Greke mythos, nje tregim, dhe logos, fjalim ose argument) nenkupton tregimin e miteve - historive qe nje kulture specifike beson dhe perdor te mbinatyrshmen per te interpretuar ngjarje natyrore dhe per te shpjeguar natyren e universit dhe njerezimit.
Mitologjia shqiptare:
Shqiptaret kane nje pasuri te madhe mitologjike por ende te pa studiuar mire. Tashme dihet qe figura si Zanat apo dhe figura te tjera si Katallani me nje Sy jane pjese e rrefimeve dhe mitologjive te hershme shqiptare.

Matematika


Matematika eshte mbretereshe e shkencave. Ajo merret me studimin e raporteve sasiore dhe cilesore te objekteve konkrete dhe abstrakte, si dhe me studimin e formave hapesinore. Sipas Burbakisteve (Nicolas Bourbaki) ajo eshte shkence qe studion relacionet dhe ne thelbin e saj eshte kuptimi i numrit. Matematika eshte shkence deduktive d.m.th perfundimet e saj jane te pergjithshme dhe te sakta.

Fillimet e matematikes humben ne thellesite e shekujve dhe ajo u shfaq si rezultat i veshtrimeve dhe pervojes se njerezve ne perballje me problemet dhe nevojat praktike. Sistematizimi dhe permbledhja e njohurive matematikore ka filluar relativisht vone. Kinezet e lashte, civilizimi i Inkeve, pastaj ne Indi kishte nje zhvillim te konsiderueshem te matematikes.

Ne Greqine antike matematika perjetoi nje zhvillim te papare nga nje plejade e tere matematikanesh sic jane: Pitagora, Talesi, Platoni, Eudoksi, Euklidi, Arkimedi etj. Greket e vjeter matematiken e kuptonin ne sensin e gjeometrise dhe te paret ishin ata qe te vertetat matematikore te cilat ato i quanin teorema i vertetonin. Njohurite matematikore te grekeve te vjeter me vone i pervetesuan dhe i pasuruan arabet te cilet quhen edhe themelues te algjebres. Perkthimet arabe te veprave te matematikaneve greke ne mesjete depertuan ne Evrope.

Pastaj shtytjen dhe zhvillimin e matematikes e moren ne dore Evropianet. Ne kete periudhe mund te permendim Vietin, Cardanon, Fibonaccin etj. Me vone dolen ne skene Descartesi, Pascali, Leibnitzi, Bernoulli, Gaussi, Euleri etj. Ne fund te shekullit XIX David Hilberti nje matematikan i shkelqyer gjerman ne kongresin nderkombetar te matematikaneve te mbajtur ne Paris ne vitin 1900 propozoi dhe i formuloi njezetetre (23) probleme matematikore te cilat shekulli XIX ia le ne trashegimi shekullit XX. Shume prej ketyre problemeve i preokupuan matematikanet nga gjithe bota nje kohe te gjate dhe shumica e tyre u zgjidhen pas nje pune te palodhshme ku participuan nje numer i madh matematikanesh nga gjithe bota.

Matematika ne ditet e sotme perjeton nje zhvillim marramendes dhe eshte e shperndare ne shume dege te specializuara te cilat jane mjaft abstrakte. Ne ditet e sotme eshte e pamundur te gjendet nje autoritet si Hilberti i cili te kete nje pasqyre te pergjithshme per te gjithe deget e matematikes. Poashtu nuk u gjet nje matematikan i cili ne fund te shekullit XX te propozonte probleme per shekullin XXI. Kjo eshte e kuptueshme sepse matematika si edhe te gjitha shkencat tjera kane perjetuar nje zhvillim te papare.

Matematika ne interaksion me shkencat tjera e ndihmon zhvillimin e tyre por ne te njejten kohe ajo edhe vete pasurohet. Sot matematika ka depertuar edhe ne ato dege te shkences ne te cilat deri para pak kohe as qe ishte e imagjinueshme. Matematika ne pergjithesi e mban karakterin e njerezve te cilet e zhvillojne ate. eshte i gabueshem mendimi i njerezve per te cilet matematika eshte e pakuptueshme se ne matematike nuk ka konteste dhe c'do gje eshte e qarte. Ndermjet matematikaneve ka pikepamje te ndryshme per matematiken. Fatmiresisht kjo nuk do te thote se matematika nuk ka perspektiva te ndritshme.

Nocionet dhe simbolet matematikore

Jane shprehjet matematikore (psh. emrat e numrave, figurave, operacioneve), shprehjet per marredhenie ne mes te sasive (me i madh, me i vogel, i barabarte), simbolizmin matematikor (psh. 4+3 = 7), konventat matematikore (psh. njesite standarde te matjes, nderimi i perparesise se operacioneve), rezultatet dhe formulat e caktuara (memorimi i llogarise, psh.6 + 6, per te njehsuar 6 + 7; njohja e formules per siperfaqen e katrorit; teorema e Pitagores).

Konceptet matematikore

Konceptet dhe strukturat themelore matematikore, jo vetem si njesi te posacme, por edhe ne nderlidhje me koncepte dhe struktura tjera matematikore. Asnjeri prej koncepteve matematikore qe shtjellohet nuk na »paraqitet« vet per vete. Keshtu, koncepti i shumezimit eshte i lidhur me konceptin e mbledhjes, kurse koncepti i pjesetimit me zbritje.

Konceptet dhe strukturat le te shqyrtohen edhe ne kontekst te njohurive dhe ambienteve tjera matematikore dhe jashtematematikore si dhe ne situata te ndryshme mesimore.

Disa nga deget e matematikes jane:

* Logjika Matematikore
* Teoria e bashkesive
* Algjebra
* Teoria e numrave (aritmetika)
* Gjeometria algjebrike
* Gjeometria analitike
* Ekuacionet diferenciale
* Gjeometria diferenciale
* Topologjia
* Gjeometria
* Analiza Matematike
* Analiza komplekse
* Kombinatorika
* Matematika diskrete
* Teoria e lojerave
* Teoria e gjases (probabilitetit)

Ligji


Ligji (lat. lex) eshte nje sistem rregullash dhe normash shoqerore qe njerezit duhte te ndjekin ne nje shoqeri apo vend. Ligjet vendosen dhe zbatohen nga institucionet dhe organet ligjore perkatese te shoqerise.

Ligji eshte marreveshje (dukuri e rregullt) e percaktuar me disa fjale nga nje bashkesi njerezish apo njerezimit. Ligjit i nenshtrohen te gjithe pjesemarresit qe direkt apo indirekt kane marre pjese ne formulimin e tij. Si shembull kemi disa lloje te ligjeve.

Ligjet natyrore, jane marreveshje me ndihmen e tt cilave njerezimi mundohet te shpjegoje dukurit natyrore. Per te arritur deri te formulimi i nje ligji zakonisht ne shkence perdoren dy metoda. Shtrimi i hipotezes pohuese, pas vertetimit te saj shtrohet teorema e ne baze te ciles formulohet ligji. Metoda mohuese ka te njejtin qellim por hyrja ne shpjegimin e dukurise behet duke mohuar hipotezen e shtruar. Edhe ketu mbas vertetimi qe mohimet jane te gabueshme kalohet ne teorema e ne baze te saktesise se tyre formulohet ligji. Ky lloj i ligjit zakonisht formulohet nga shkencetaret. Per thyerjen e nje ligji natyrore duhet te japen prova qe ai ligj nuk eshte i sakte mbi baze te ligjeve tjera.

Ligji juridik
Ligji eshte akt formal i cili permban (ngerthen) teresin e normave (rregullave) me te cilat rregullohet nje fushe e caktuar e jetes ne shoqeri. Ligji si i tille eshte pjese e teresise se sistemit juridik e kushtetues te nje vendi.
Ligji juridike, krijimi i ligjit te tille ndryshon paksa nga ai natyrore. Por edhe ky mbasi te hyne ne fuqi duhet te respektohet nga pjesemarresit (indirekt/direkt) te krijimit te tij. Krijimi i ligjeve juridike ndryshon paksa nga koha dhe vendi. Keto ligje jane pjese e cdo sistemi qeveritare, dhe zakonisht ligjet juridike nuk jane absolute dhe te perjetshme dhe i pershtaten regjimeve qeveritare. Ligjet juridike zakonisht korrigjohen me kalimin e kohes. Kemi shembuj disa shtete te Evropes ligjet qe i perdorin sot jane korrigjuar gradualisht, mirepo ne anen tjeter ka vende dhe shtete te cilat i "importojne" ligjet nga vendet e huaja. Pasi qe keto bien ne kundershtim me vete faktin qe ligji eshte vetem nje marreveshje e vete krijuesve te ati ligji. Tek ligjet e "importuara" ka me teper pjesemarres indirekt se direkt gjate futjes ne fuqi. Keto ligje jane edhe afat shkurte dhe ne perditshmeri nuk respektohen nga shumica e pjesemarreseve indirekt.

Zbatimi ne administrate

A) Ligji eshte nje rregull sjelljeje e pranuar formalisht si e zbatueshme apo e zbatuar nga nje autoritet. Ligjit i nenshtrohen njesoj te gjithe pjesemarresit qe direkt apo indirekt kane marre pjese ne zbulimin dhe formulimin e tij.

B) Teresia e ketyre rregullave. Ligji eshte nje rregull (ose grup rregullash) qe zakonisht zbatohet nga nepunes, dhe (ndryshe nga rregulla etike apo te tjera) shoqerohet nga sanksione nese nuk zbatohet. Ligjet mund te jene penale (qe kercenojne ndeshkimin ne rast sjelljeje anti-shoqerore), civile (qe lejojne padi ndermjet personave me aftesi juridike per te vepruar, psh per deme apo kerkimin e nje urdhri nga gjykata per kryerjen apo moskryerjen e nje veprimi te caktuar), kushtetuese (qe krijojne bazen juridike per funksionimin e nje shteti, duke perfshire zakonisht te drejtat dhe lirite e njeriut ne nje seksion te vecante).

2. Shkenca apo filozofia e ligjit; jurisprudenca.

Sqarim shtese: Ligjet ne fushen juridike jane rregulla sjelljeje qe jane shnderruar ne akte normative, te cilat zakonisht perfshijne elementin shtrengues. Nje ndarje e thjeshte e ligjeve ne baze te natyres se krjimit te tyre eshte ajo ne ligje kombetare dhe ligje nderkombetare. A) Ligjet kombetare aprovohen nga legjislatori vendes dhe veprojne eksluzivisht brenda juridiksionit territorial te nje shteti te dhene. B) Ligjet nderkombetare krijohen nga bashkesia nderkombetare dhe zakonisht rregullojne marredheniet ndermjet shteteve.

Ligji dhe e drejta

"E drejte", si rregull, perdoret ne dy kuptime themelore: nje, ne kuptimin e se drejtes objektive, d.m.th., “te nje teresie rregullash sjelljeje, normash juridike, qe rregullojne marredheniet shoqerore”; dy, ne kuptimin e se drejtes subjektive, d.m.th., “te nje tagre qe e gezon subjekti, shtetasi”.

Perkufizimi i plote i se drejtes ka parasysh shtrirjen e saj. E drejta, pervec se perbehet nga normat juridike, ajo shtrihet edhe ne nje element tjeter te rendesishem: sanksionimin ne rast te mosrespekimit ose shkeljes se tyre. Prandaj, e kundruar nga ky kend, e drejta eshte nje grumbull normash qe shoqerohen me sanksionin, ne rast te mosrespektimit ose shkeljes se tyre. Ky do te mund te ishte nje nder perkufizimet me te thjeshta, por njekohesisht edhe me te pergjithesuara i se drejtes.

Komunikimi

Komunikimi (lat. cum = me, munire = lidh, ndertoj) eshte ecuria qe lejon gjallesat te shkembejne informacion nepermjet disa menyrave dhe niveleve. Komunikacioni kerkon qe te gjitha palet te kuptojne nje gjuhe te perbashket qe mund te shkembehet. Komunikacioni paraqet procesin e kalimit te informatave nga burimi permes rrugeve te mesme deri te pranuesi, si dhe kalimin e reagimit te pranuesit permes rrugeve te mesme deri te burimi. Komunikimi si i tille ne procesin e vet perfshin dy ose me shume persona. Ne ditet e sotme fjala komunikim shpesh perdoret edhe si sinonin i termit lajmerim (psh. komunikoi - lajmeroi, komunikate -lajmerim).
Sipas ligjit me komunikim nenkuptohet cdo shkembim ose bartje informacioni ndermjet numrave te caktuar te paleve me ane te mjeteve te sherbimeve publike elektronike ne dispozicion. Kjo nuk perfshin ndonje informate te bartur si pjese e nje sherbimi transmetues per publikun nepermjet rrjetit te komunikimit elektronik, pervec nese informacioni ka te beje me palen, si klient, abonent, regjistrues te identifikueshem ose shfrytezuesin (perdoruesin) qe merr informacionin.

Elementet baze te komunikimit jane gjashte:

1. Burimi - eshte thelbi nga i cili nis komunikimi.
2. Kanali/Kanalet - eshte/jane rruga/rruget permes te cilave kalon mesazhi.
3. Dekodimi - nenkupton zberthimin e mesazhit te burimit dhe kuptimin e tij.
4. Pranimi - nenkupton te pranuarit e mesazhit nga ana e pranuesit, pjesemarresit ne komunikim.
5. Zhurma - eshte momenti ne te cilin pranuesi nuk e kupton mesazhin nga burimi.
6. Reagimi (Feedback) - paraqet pergjigjen, reagimin e pranuesit ndaj mesazhit te burimit.

Kimia


Kimia eshte shkenca ose me sakte ajo e dege e shkencave natyrore qe merret me studimin e ndertimit dhe vetive te materies dhe transformimeve te saj. eshte studimi i vetive dhe struktures se atomeve (duke perfshire dhe izotopet e tyre te qendrueshem apo radioaktive), te perberjeve dhe molekulave, te perzierjeve dhe te tretesirave, si elemente baze te natyres dhe se si ato kombinohen per te formuar stadet e ndryshme te materies qe na formojne ne dhe cdo gje qe na rrethon. Njohja e struktures elektronike te atomeve eshte baza e kimise konvencionale, ndersa njohja e struktures se berthames eshte baza e kimise berthamore. Prishja dhe formimi i lidhjeve mes atomeve dhe molekulave jane pergjegjes per transformimin e materies.

Disiplinat kryesore te kimise

* Kimia organike
* Kimia inorganike
* Kimia fizike
* Kimia analitike
* Biokimia
* Kimia farmaceutike
* Kimia industriale
* Kimia ushqimore

Disiplina te tjera

Ekzisitojne shume specializime dhe disiplina te kimise, per shembull: kimia makromolekulare, kimia kombinatorike, astrokimia, inxhinieria kimike, kimia kompjuterike, elektrokimia, gjeokimia, inxhinieria e materialeve, shkenca e materialeve, biologjia molekulare, citokimia, histokimia, kimia klinike, kimia berthamore, metalorganika, stereokimia, kimia e mjedisit, kimia e gjelber, radiokimia, fotokimia, kimia radiofarmaceutike, aerotermokimia etj.

Inxhinieria


Historia e Inxhinierise

Zhvillimi i shkencave inxhinierike ne Shqiperi i ka rrenjet qe ne lashtesi, gje qe vertetohet me zbulimet e ndryshme arkeologjike. Pas clirimit shume inxhiniere u diplomuan jashte shtetit. Ne vitin 1951 u hap Instituti Politeknik, i cili ju bashkengjit ne vitin 1957 Univesitetit te Tiranes. Ne vitin 1991 nga ndarja e Universitetit te Tiranes, u krijua Universiteti Politeknik i Tiranes me kater fakultete. Deget e Inxhinierise

* Inxhinieria kimike
* Inxhinieria elektrike
* Inxhinieria elektronike
* Inxhinieria mekanike
* Inxhinieria e metalurgjis
* Inxhinieria topografike
* Inxhinieria gjeodezike
* Inxhinieria e naftes
* Inxhinieria e ndertimit
* Arkitektura
* Inxhinieria e kompjuterave
* Inxhinieria informatike

Informatika


Informatika eshte shkenca qe merret me te gjitha ceshtjet e perpunimit te vetvetishem te informacionit nepermjet perpunuesve elektronike.

Termi informatike eshte bashkimi i dy fjaleve te gjuhes franceze "informatique", informacion (ose te dhena, informata) dhe automatique (automatik) dhe u perdor per here te pare ne vitin 1962 nga Philippe Dreyfus per te treguar perpunimin automatik aritmetik te informacionit. Ka shume perkufizime te ndryshme se cfare perfshihet brenda termit informatike.

"Informatika eshte shkence qe merret me perpunimin automatik te informacioneve me kompjuter, ku me perpunim nenkuptohet: pranimi i informacioneve nga pajisjet hyrese dhe shnderrimi i tyre ne sinjale; percimi i tyre neper linja per komunikim brenda kompjuterit me teknika te ndryshme; vendosja ne kujtesen kompjuterike; perpunimi nga njesia qendrore njehsuese (procesori) me ndihmen e programit kompjuterik te pershtatshem dhe ne fund, shnderrimi i sinjaleve ne informacione te kuptueshme per shfrytezuesin, nga pajisjet dalese". [1].

Informatika eshte shkence:

* e analizes teorike dhe konceptimit te sistemeve informatike Informatika teorike,
* e formimit organizativ dhe teknik te sistemeve informatike - Informatika e sistemeve ose Informatika praktike dhe
* e realizimit te sistemeve informatike, sidomos e realizimit te komponenteve teknike (Hardware)- Informatika teknike

Detyra e informatikes qendron keshtu ne perpunimin e te dhenave ne lidhje me nje problem praktik, informacionet qe nevojiten per zgjidhjen ose trajtimin e vete problemit. Mjeti themelor teknologjik ne te cilin bazohet informatika eshte Perpunuesi Elektronik. cdo kompjuter, nga me i fuqishmi deri tek me ekonomiku, eshte i perbere nga dy elemente themelore: harduere dhe softuere. (hard = i forte, i rende; soft = i bute, i lehte ware = perberes). Me termin harduere tregohet cdo pajisje fizike, pjese e kompjuterit si per shembull (kasa, ekrani, kujtesa, disku, tastiera, njesite hyrese dhe dalese etj.) Nga ana tjeter me termin softuere tregohen programet qe perdoren ne kompjuter (Word, Excel, Gimp, ...) dhe qe nepermjet informacioneve te ruajtura nga hardueri, prodhojne rezultatet e kerkuara nga perdoruesi.

Gjeografia



Gjeografia (nga greq. γη / γαια, gi / gea - toke, dhe γραφειν, grafin - shkruaj, (per) shkrim) eshte shkenca qe studion, pershkruan, sqaron dhe e riparaqet token ne pamjet e saj fizike, si edhe hapesiren, mjedisin dhe vendin e jeteses , nderveprimin dhe pasojat e organizmave, gjallesave te siperfaqes se saj. Pra, ajo studion trojet, qofshin ato natyrore apo njerzore, dhe ecurite (proceset) qe i ndikojne ato, si dhe pse ato ndryshojne me kalimin e kohes, dhe si ato ndryshojne ne hapesire.

Deget e Gjeografise:

Gjeografia si shkence nder me vjetrat ndahet ne:

1. Gjeografine pergjithshme dhe ne
2. Gjeografine regjionale.


Gjeografia e pergjithshme ndahet ne:

1. Gjeografine fizike (natyrore) ku shkencat komponente:
* Gjeomorfologjia
* Gjeologjia
* Klimatologjia
* Hidrologjia
* Pedogjeografia
* Biogjeografia
* Paleogjeografia
2. Gjeografine shoqerore (Antropogjeografike) ku shkencat komponente jane:
* Demografia
* Gjeografia e vendbanimeve
* Gjeografia ekonomike
* Gjeografia politike

Koheve te fundit gjeografise se pergjithshme i bashkohe edhe gjeoekologjia. Dikur ne kuader te sjeografise fizike kane qene edhe gjeografia matematike gjegjesisht gjeografia astronomike me gjeodezine dhe hartografine, por pasi qe jane zhvilluar si shkenca ne vete nuk mund te radhiten ne sistemin e gjeografise se pergjithshme.

Gjeografuia regjionale mund te definohet si aplikim i njohurive gjeografike per studime konkrete te teritoreve,ndamas ne baze te ndonji kriteri te regjionalizimit gjeografik. Pra ajo eshte nje disipline sintetike shkencore. Gjeografia regjionale mandej ndahet ne gjeografine e pergjithshme regjionale dhe gjeografine e vecant regjionale.

Historia e Gjeografise
Gjeografia padyshim eshte njera nder shkencat me te vjetra.

Qe ne parahistori njerezit kane tentuar te sqarojne zhvillimin e proceseve ne natyres, mandej t'i njohin renditjet kronologjike edhe pse shkenca ne nje menyre ka qene e pranishme ne pjesen me te madhe te civilizimeve te lashta. Shkrime me te shumta per natyren si teresi i hasim te filozofet antik. Per gjeografine rezultate te rendesishme nga ajo kohe ka dhene Aristoteli - per mozaikun e siperfaqes se tokes dhe brezat e nxehtesise dhe Erastoteni - mbi madhesine dhe dimensionet e Tokes. Erastoteni ne shekullin e III p.e.s. i pari e perdori termin gjeografi.

Ne mesjete vjen deri te stagnimi i shkencave ne pergjithesi duke perfshire edhe gjeografine. Shkencat e atehershme jane zhvilluar gjithashtu edhe ne kuader te civilizimit islam. Gjeografet me te dalluar te kesaj kohe jane Al-Biruni dhe Al-Idrisi.

Zhvillim te dukshem te gjeografise ne perendim i dhane zbulimet gjeografike duke iu faleminderuar detareve si Kristofor Kolombi, Vasko de Gama, Fernando Mangelani etj.

Zhvillimi i shpejt i astronmise dhe mekanikes qiellore ne shekullit e XVI dhe XVII, paraqesin bazen e mendimit te levizjes se trupave qiellor dhe rrjedhojat e levizjes se tyre per Token. Fillimi i zhvillimit te gjeografise si shkence i pershkruhet gjeografit holandez Bernard Varenijusit, i cili e ka shkru vepren me titull "Gjeografia e pergjithshme". Edhe pse zbulimet e rendesishme teknike te cilat ndikuan ne zhvillimin e gjeografise ne shekullit XVII dhe XVIII, ajo mbetet kryesisht shkence deskriptive deri ne paraqitjen e hulumtuesit te madhe te gjeografise me prejardhje gjermane Aleksander Humbollit i cili ne fillim te shekekullit XIX i ve themelet e gjeografise moderne. Pas tij mjaft i rendesishem eshte edhe Karl Riter i cili ka qene nen ndikimin e madh te filozofit Imanuel Kantit. Kontribut te rendesishem gjat kesaj kohe kan dhene ne ShBA V.M Denis - teoria e e zhvillimit te relievit si cikel gjeografik dhe Vlladimir Dokuqajev ne Rusi.

Gjate shekulli XIX themelohen katedrat e gjeografise neper universitetet evropiane.

Fotografia

Fotografia eshte teknika e regjistrimit dhe gjenerimit te imazheve permanente duke kapur dhe rezervuar stimujt fizike ne nje shtrese materiali fotosensitiv. Kjo perfshin regjistrimin e drites te reflektuar nga nje objekt ne nje material te ndjeshem nepermjet nje ekspozimi me nje kohe te caktuar. Ky proces mund te kryhet mekanikisht, kimikisht ose ne menyre digjitale nepermjet objektit te njohur si aparati fotografik

Emri fotografi vjen nga greqishtja prej fjales φως phos ("drite"), dhe γραφις graphis ("penel") ose γραφη graphê, qe se bashku krijojne kuptimin "vizatim me drite".

Aparati Fotografik

Aparati fotografik eshte mjeti qe formon nje imazh duke e transferuar ate ne nje film fotografik ose ne nje karte memorieje, por ka edhe metoda te tjera me pak te njohura. Per shembull fotokopja eshte nje makineri qe formon imazhe permanente por perdor transferimin e ngarkesave elektrike ne vend te filmit fotografik prandaj dhe quhet elektrofotografi. Rrezegrafite e publikuara nga Man Ray ne 1922 jane imazhe te formuara nga hija e objekteve mbi letren fotografike pa perdorimin e aparatit.

Fotografet kontrollojne aparatin per te ekspozuar material me aftesine per te regjistruar driten (zakonisht filmi) ne drite. Pas proceseve te larjes e stampimit, prodhohet nje imazh permbajtja e te cilit zakonisht eshte e sakte, e ndritshme dhe e kompozuar bukur.

Keto kontrolle perfshijne

* Fokusimin
* Hapjen e diafragmes
* Kohen e ekspozimit
* Gjatesine fokusuese te lentes (telefoto, makro, kend-gjere, ose zoom)
* Ndjeshmerine e filmit

Keto kontrolle jane shpesh te lidhura me njeri tjetrin, per shembull sasia e drites qe hyn ne aparat llogaritet duke shumezuar hapjen e diafragmes me kohen e ekspozimit, dhe duke ndryshuar gjatesine fokusuese ekziston mundesia per te pasur kontroll akoma me te gjere ne thellesine e pamjes.

Perdorimet e fotografise

Fotografia mund te klasifikohet nen teknologjine e imazheve dhe ka fituar interes te madh nga shkencetaret dhe artistet qe nga krijimi i saj. Shkencetaret e kane perdorur konceptin e fotografise per te krijuar regjistrime shume te sakta si per shembull Eadweard Muybridge ne studimin e tij per levizjen e kafsheve dhe njerezve (1887). Artistet kane qene po aq te interesuar tek fotografia por kane provuar te eksplorojne edhe aspekte te tjera te prezantimit te realitetit si per shembull levizja piktorealiste. Ushtria, policia dhe forcat e sigurimit e perdorin fotografine per mbikeqyrje, ruajtje dhe koleksionim te dhenash.

Historia e fotografise
Fotografia e pare nga Nicephore Niepce, rreth 1826
Fotografia e pare nga Nicephore Niepce, rreth 1826
Skec i te njejtes skene
Skec i te njejtes skene

Shpikja

Fotografia kimike

Projektimi i imazheve ne siperfaqe te ndryshme eshte bere per shume shekuj. Dhoma e erret dhe Dhoma e shndritshme perdoreshin nga artistet per te krijuar konturet e skenave te ndryshme qe ne shekullin e 16-te. Keto lloj aparatesh nuk e fiksonin imazhin ne kohe, ato vetem projektonin ate qe ndodhte ne cdo moment te caktuar.

Fotografia e pare konsiderohet te jete nje imazh i prodhuar ne 1825 nga shpikesi francez Nicephore Niepce ne nje pllake te shndritshme te mbuluar me nje derivat te karburantit te quajtur bitum i Judes. Ky imazh eshte prodhuar me nje aparat dhe jane nevojitur 8 ore ekspozim nen drite te forte dielli per realizimin e tij. Sidoqofte ky proces nuk ishte shume i efektshem dhe per kete arsye Niepce filloi eksperimentimin me perberje te argjendit i bazuar ne nje zbulim te Johann Heinrich Schultz te vitit 1724 qe thoshte se perberja e argjendit dhe shkumesit erresohet kur ekspozohet ne drite.

Reference

Coe, Brian 'The Birth of Photography' Ash & Grant, 1976

Histori Sociale

Fama

Daguerrotipi fitoi popullaritet dhe fame shume shpejt per arsye se i pergjigjej nevojave bazike si portreti qe linden ne klasat e mesme gjate revolucionit industrial. Kjo kerkese, volumi dhe kosto e te ciles nuk mund te perballohej nga pikturat e vajit ishte shtysa e pare qe iu dha zhvillimit te fotografise. Ama daguerrotipet edhe pse te bukura ishin te thyeshme dhe te veshtira per tu kopjuar. Nje fotografi e vetme e marre ne nje studjo portretesh kushtonte rreth 1000$ te sotshem. Fotografet inkurajonin kimistet qe te permiresonin procesin ne menyre qe te benin disa kopje njeheresh, kerkese qe eventualisht i coi ata tek procesi i Talbot-it. Proceset fotografike qe perdoren ndryshojne shume pak nga proceset qe u krijuan nga permirsimet e 20 viteve te para te fotografise. Ne 1884 George Eastman zhvilloi nje xhel te thate ne leter ose filmin, i cili zevendesoi pllaken fotografike, gje e cila nuk e detyronte me fotografin te mbante kuti me pllaka dhe elemente te rrezikshem kimike rreth e rrotull vetes. Ne korrik te 1888 Easman nxori ne treg aparatin kodak me sloganin "Ju shtypni butonin, ne bejme te tjerat". Tani cdokush mund te bente nje fotografi dhe t'ja linte proceset e tjera te rrezikshme te treteve. Fotografia u be e aksesueshme ne mase ne 1901 me hyrjen ne treg te nje aparati per femije, Kodak Broenie dhe nje aparati per femra i cili vinte i shoqeruar me nje buzekuq. Shume pak ka ndryshuar nga fotografia kimike qe atehere edhe pse filmi me ngjyra eshte bere standard bashke me fokusimin dhe ekspozimin automatik. Regjistrimi digjital i imazheve po fiton popullaritet per arsyen se aparatet digjitale lejojne shikimin e fotografive ne ekrane LCD. Per te pasionuarit e fotografise bardh e zi, shume pak ka ndryshuar qe nga prezantimi i filmit 35mm nga Leica ne 1925.

Fotografia dhe Telefoni

Rritja e fames se fotografise ka ecur ne menyre paralele me rritjen e fames se telefonise. Praktika e te dyjave ka te beje me komunikimin me shoket dhe familjen. Ne SHBA, perqindja e familjeve me nje aparat dhe telefon ishte rreth 1% dhe 2% perkatesisht ne 1890, 44% dhe 35% ne 1938 dhe 94% per te dyja ne 1995. "Nje pikture vlen sa 1000 fjale" eshte nje shprehje e famshme, shpesh e pershkruar si fjale e urte kineze apo thenie e nje filozofi Japonez. Kjo shprehje ne fakt ka lindur nga nje reklame e nje gazete te SHBA ne mesin e 1920 (shih per me shume informacion). Sidoqofte, nje lidhje e ngushte midis figurave dhe fjaleve eshte nje fenomen qe shihet shpesh tek komunikimi i njerezve por edhe ne psikologjine dhe sjelljen e tyre.

Fotografia me ngjyra

Artikulli kryesor: Fotografia me ngjyra

Fotografia me ngjyra mund te formoje imazhe si transparence pozitive, qe perdoren per tu pare ne nje projektor ose si negative me ngjyra, te prodhuara per tu perdorur ne krijimin e fotove te zmadhuara me ngjyra ne flete te vecante fotografike.

Fotografia digjitale

Artikulli Kryesor: fotografia digjitale

Fotografia digjitale perdor nje sensor elektronik per te regjistruar imazhe si te dhena elektronike ne te njejten menyre se si procesi kimik regjistron imazhe ne film. Disa mjete te tjera si per shembull Celularet tani perfshijne nje aparat digjital perbrenda.

Fotografia komerciale

Artikullii kryesor: Fotografia komerciale

Bota e fotografise komerciale tradicionalisht ndahet ne:

* Fotografi Reklamuese: fotografi te krijuara per te ilustruar nje sherbim apo produkt. Keto pamje kryesisht behen nga nje Agjenci Reklamash apo Firme Dizajni.
* Fotografi Editoriale: fotografi te krijuara per te ilustruar nje histori apo ide ne kontekstin e nje reviste apo gazete. Keto lloj fotografish kryesisht behen ose blihen nga revista.
* Foto-reporteret: kjo lloj fotografie mund te konsiderohet si pjese e fotografise editoriale. Fotografite e bera nga ky grup pranohen si dokumentim i vertete i nje lajmi apo historie.
* Portret dhe Fotografi Dasmash: fotografi te bera me porosi nga nje individ.
* Fotografi Artistike: fotografi te bera per te permbushur nje pamje dhe per tu riprodhuar e shitur klientit.

Shume njerez fotografojne per ndjenjat qe fitojne nga fotografia ose me qellime perfitimi monetar. Organizatat qe kane nje buxhet te vogel dhe i nevojitet nje fotograf kane disa mundesi: ato mund t'ja delegojne kete detyre nje punonjesi te talentuar, te punesojne dike, te ftojne fotografet ne ankand ose te perfitojne te drejtat per fotografi rezerve.

Terminologjia

Tradicionalisht nje produkt i fotografise quhet fotografi. Termi foto eshte nje shkurtim.

Ne fotografine digjitale, termi imazh ka filluar ta zevendesoje termin fotografi.

Fizika

Fizika (greq. φυσική, fisiki = natyre, amtyre) eshte dege e shkences e cila merret me zbulimin dhe vecorizimin e ligjeve gjithesinore qe sundojne lenden, energjine, hapesiren, dhe kohen, si edhe sjelljen dhe nderveprimet mes tyre. Fizika eshte shkenca nepermjet se ciles njerezit perpiqen te shpjegojne dukurite natyrore. Fizika pershkruhet edhe si "shkence themelore" sepse fusha te tjera si kimia dhe biologjia hulumtojne sisteme vecorite e te cileve mvaren nga ligjet e fizikes.

Fizika eshte e lidhur ngushte me te gjitha shkencat e tjera natyrore, vecanerisht me kimine, e cila nga ana e saj me kalimin e kohes ka marre shume koncepte nga fizika, mbi te gjitha ne fushat e termodinamikes, elektromagnetizmit, dhe mekanikes kuantike.

Fizika ndahet ne dy disiplina: ne fizike teoretikore dhe fizike eksperimentale. Fizika teoretikore merret kryesisht me pershkrimet formuluese, ndersa fizika eksperimentale me rikrijimin dhe matjen e dukurive natyrore te njohura.

Deget e fizikes

Mekanika | Termodinamika | Elektromagnetizmi | Optika | Akustika |
| Fizika e trupave te ngurte | Relativiteti | Fizika berthamore | Fizika kuantike | Astrofizika

Historia e fizikes

Mbas hovit qe kishin marre shkencat e matematikes dhe filozofise ne Greqine e lashte, u paraqit nevoja e degezimit te tyre. Keshtu, ne tekstet e shkruara ne ate kohe, behet gjithnje e me shume dallimi ne mes te problemeve qe zgjidheshin nga matematika, filozofia dhe deget e tyre. Sot fizika eshte shkence ne vete.

Madhesite fizike themelore

Madhesite fizike themelore jane gjatesia, masa, koha, rryma elektrike, sasia e lendes, temperatura dhe intesiteti i drites.

Financimi

Shikuar nga aspekti i ndermarrjes, financimi nuk eshte asgje tjeter perpos sigurim i mjeteve te mjaftueshme monetare per realizimin e suksesshem te qellimeve afariste. Jo vetem per fillimin e veprimtarise afariste, por edhe per mbarevajtjen e saj nevojiten burime te mjaftueshme financiare. Njihen dy forma baze te financimit te ndermarrjes: financimi i jashtem, qe behet me duke sjelle kapitalin nga jashte dhe financimi i brendshem, qe mundesohet permes realizimit te veprimtarive afariste (te hyrat nga qarkullimi ditor, nga shitja e sherbimeve apo produkteve). Perderisa financimi i brendshem eshte perditshmeri ne cdo ndermarrje te etabluar, financimi i jashtem nevojitet fillimisht per te siguruar nisjen e realizimit te projekteve investive e me pastaj edhe per financim te pjesshem te veprimtarive te perditshme afariste. Per te siguruar nje kredi nga bankat, sot nuk mjafton te paraqitesh vetem bilancin e ndermarrjes. Bankat gjithnje e me shume aplikojne metodat e klasifikimit (Rating), te cilat pershkruajne sakte metodat e vleresimit te bonitetit te ndermarrjeve. Sa me i mire boniteti, aq me te larta jane gjasat per kthimin e kredise dhe anasjelltas. Nje bonitet i larte mundeson kredi me kushte me te pershtatshme duke perfshire edhe normat me te uleta te interesit. Per projekte te reja dhe themelime te reja te ndermarrjeve (start-up) kapitali financiar mund te sigurohet nganjehere edhe ne forme donacionesh nga institucionet zhvillimore jokomerciale. Ne shtojce te kesaj broshure gjendet nje liste me te dhena per keto institucione. Per projektet me kohezgjatje te madhe te realizimit, preferohen kredite afatgjata dhe anasjelltas. Perpos financimeve themelore te projektideve bankat ofrojne edhe kreditimin �Kontokorrent�, qe eshte nje forme e kreditimit te rregullt, permes te cilit ndermarresit i mundesohet shfrytezimi i mjeteve te caktuara mujore per permbushjen e obligimeve rrjedhese. Kjo mundesi eshte mjaft e mire per te garantuar likuiditetin afatshkurter te ndermarrjes, por karakterizohet me kamata shume te larta efektive. Detyrimet e shitesit dhe bleresit- Malli ofrohet nga shitesi ne truallin e tij. Bleresi barte persiper te gjitha shpenzimet e transportit dhe rrezikun e transportit. Shitesi duhet te perkujdeset per ngarkimin e rregullt te mallit. Bleresi bart shpenzimet e dhe rrezikun e transportit nga momenti i bartjes se mallit nga shitesi tek transportuesi. Shitesi paguan transportin e mallit deri te liferimi perbri anijes. Deri ne kete moment ai barte persiper rrezikun e transportit. Shitesi paguan shpenzimet e transportit deri ne portin e dergeses. Ai barte persiper rrezikun deri ne momentin kur malli i kalon shinat e anijes ne portin e dergeses.

Shitesi paguan shpenzimet e transportit dhe bart persiper rrezikun deri sa malli kete arritur ne portin e destinuar. Shitesi i paguan shpenzimet e transportit dhe te doganes dhe barte persip rrezikun deri sa malli eshte ne breg te portit te destinuar. Shitesi i paguan te gjitha shpenzimet dhe bart rrezikun deri sa malli te liferohet anen e tij te kufirit. Shitesi i paguan te gjitha shpenzimet, duke perfshire doganen, dhe bart rrezik deri sa malli t'i liferohet bleresit. Shitesi i paguan te gjitha shpenzimet, pa perfshire doganen, dhe bart rrezik deri sa malli t�i liferohet bleresit Shitesi i paguan shpenzimet e transportit deri ne vendin e destinuar. Ai b persiper rrezikun deri sa mallit te pranohet nga transportuesi i pare. Shitesi i paguan shpenzimet e transportit, duke perfshire sigurimin e transpo deri ne vendin e destinuar. Ai bart rrezikun persiper deri sa malli te pranohet n transportuesi i pare.

Filozofia

Filozofia (prej fjaleve greke philos - shok, mik dhe sophia - dituri, qe mund te shqiperohen "dashuri per diturine") eshte kuptuar ne menyra te ndryshme nga filozofe te ndryshem gjate historise. Ne pergjithesi, filozofia ka si synim kuptimin dhe shpjegimin e ceshtjeve me themelore te njerezise, si per shembull: realiteti, dituria, kuptimi, vlera, e qena dhe e verteta.

Filozofia eshte lemi shoqerore e cila mirret me studimin e botes totalitare, njeriut dhe pozites se tij ne te.

Filozofia eshte dashuri apo dashamiresi ndaj urtesise apo mencurise.

Ajo eshte njeherit nje shqyrtim i thelle mendor dhe logjik i ceshtjeve te pergjithshme qe kane te bejne me boten dhe poziten e njeriut ne te.

Pa ashtu filozofia qe nga fillimi ka qene dhe sot e kesaj dite eshte nje persiatje e thelle, e sistemuar dhe racionale mbi boten, gjithesine, per njeriun, per vlerat, per te verteten, per te miren, per te bukuren, per kuptimin e jetes etj.

Filozofia ne kohen e Greqise Antike, qe ishte vater jo vetem e filozofise por ne pergjithesi e kultures se Evropes perendimore,konsiderohej nje luks.

Ne shfaqjen e filozofise si nje veprimtari racionale,rol te rendesishem kan luajtur kersheria, ndarja.

Feja


Feja eshte marrdhenia qe vendoset mes nje personi dhe nje apo me shume hyjnish ose fuqish mbinatyrore dhe mes njerzve qe ushtrojne te njejtin kult; me fjale te tjera mund te percaktohet si nje percim tejnatyror (metafizik) te ndare e te koduar dhe te trasheguar ne brendesine e nje bashkesie shoqerore. Nevoja fetare eshte e pranishme ne cdo kulture ne trajta te dukshme nga rite qe kane nje vlere shoqerore e munden pak a shume te kene nje permbajtje etike (udheheqja e sjelljes se brendshme) dhe filosofike (dhenie pergjigjesh pytjeve gjithesinore).

Ekonomia



Ekonomia - ky term rrjedh nga greqishtja e vjeter nga fjala οἶκος [oikos], qe don te thot "shtepi, tempull, kamp, halle" dhe fjala νόμος [nomos], qe don te thot zakon, rregull, konvente qe fjale per fjale don te thote "rregull shtepiak."

Ekonomia eshte nje shkence shoqerore qe merret me studimin e prodhimit, shperndarjes dhe konsumit te te mirave dhe sherbimeve. Ndryshe, ekonomia njihet si shkence e cila studion te gjitha mardheniet qe zhvillohen gjate nje procesi ekonomik, qofshin ato mes qenjeve njerezore, qenjeve njerezore dhe mjeteve te prodhimit apo qenjeve njerezore dhe politikave te prodhimit.

Definicioni i mesiperm eshte nje nga shume definicionet e formuluara nga ana e ekonomisteve eminente boterore. Teresia e marredhenieve ne prodhim qe i pergjigjet nje shkalle te caktuar te zhvillimit te forcave prodhuese ne nje rend shoqeror.

Nje definicion ekonomik nga nje definicion tjeter ndyshon varesisht nga periudha se kur eshte bere ai definim apo edhe nga studiuesi (sipas qasjeve) qe ka bere ate definim.

* Ekonomia eshte nje lemi dinamike studimore e cila gjithnje e me shume zgjerohet keshtu rrethi i perfshirshmerise sa shkon e rritet. Ne kete kontest per studim me te lehte dhe me te detajuar ekonomia ndahet ne pjese. Ndarja e ekonomise si teresi mund te behet duke u marr parasysh kendveshtrimin nga i cili behet piknisja per ndaje.

Ndarja sipas perfshirshmerise:

* Mikroekonomia eshte dege e ekonomise e cila studion njesite e vecanta te ekonomise sic jane familjet apo ndermarrjet. Kjo dege mirret me pjese te vecanta te kerkeses dhe ofertes, si dhe me nderthuarjen e tyre.

* Makroekonomia eshte ajo pjese e shkencave ekonomike qe meret me studimin e funkcionimit te ekonomise ne kuptim te gjere te fjales. Ne kete kontekst, ajo analizon format me sintetike te indikatoreve ekonomike si: Bruto prodhimi vendor (BPV) dhe ciklet ekonomike te tij, papunesine dhe inflacionin, konsumin, investimet, politikat fiskale dhe monetare, tregetine nderkombetare, bilancin e pagesave, etj

Makroekonomia si fushe e ndare e interesit konsiderohet se i ka zanafillet ne vepren e John Maynard Keynes-it "Teoria e pergjitheshme e punesimit, kamates dhe parave", botuar ne vitin 1936.
Ndarja sipas aktivitetit:

* Ekonomia shumedegeshe
* Bujqesore
* Industriale
* Blegtorale
* Pyjore
* Ujore
* Digjitale

Ndarja sipas perfshirjes teritoriale:

* Ekonomia boterore (Ekonomia nderkombetare)
* Ekonomia kontinentale
* Ekonomia shteterore
* Ekonomia regjionale
* Ekonomia komunale.

Biologjia

Biologjia (nga greq. βίος, vios - jete, dhe λόγος, logos - fjale, mesim, dije) eshte dege e shkences qe merret me studimin e jetes. Ajo studion vecorite fizike dhe sjelljen e organizmave, klasifikimin e tyre, prejardhjen dhe zhvillimin e llojeve (specieve) dhe nderveprimin qe kane njera me tjetren ne lidhje me mjedisin.
Zbulimet me te medhaja ne biologji jane:

* Teoria e qelizes
* Teoria e mikrobit te semundjes
* Genetika
* Evolucioni
* ADN

Baleti


Baleti eshte shfaqje skeniko - muzikore e trupes vallezuese. Kjo shfaqje percillet me skenografi dhe me kostume adekuate. Baza dramaturgjike eshte libretoja ne baze te se ciles edhe kompozohet percjellja muzikore e cila ne raste te rralla ka kendim apo fjale te folura.[1]


Baleti eshte nje nga artet dramatike. Baleti e ka vallezimin dhe levizjet skenike si forme shprehese te krijimit.

Atlasi


Atlasi eshte permbledhje hartash tradicionalisht te paraqitura ne nje form libre, tani mund te gjendet edhe ne forme multimediale. Atlasi perfshin pervec shtrirjes gjeografike dhe kufijve politik te vendeve gjithashtu edhe te gjena gjeopolitike, sociale, religjioze dhe ekonomike.

Historia
Atlaset e pare nuk njiheshin si atlase gjat botimit te tyre. Libri i pare qe mund te quhet atlas ishte libri i bere nga kalkulimet e gjeografit Claudius Ptolemy cili punonte ne Aleksandri rreth viteve 150. Edicioni i pare u botua ne Bologje neviin 1477 dhe ishte ilustruar me 27 harta te cilat nuk dihet se ishin te skicuara nga Ptolemeu apo nga skolastiket nga Greqia Romako Bizantine. Rreth vitit 1544 u publikuan shume harta posacerisht ne qendrat e rendesishme tregtare si Roma dhe Venecia.

"Atlas" etimologjia
Fjala atlas eshte term i pa konceptuar mire ndoshta per shkak te dy figurave te ndryshme mitologjike quajtur 'Atlas' te nderlidhura me hartografi. King Atlas eshte mbreti mitik iMauritania ne Libi. Sipas legjendes ka qen filozof i mencur, matematikan dhe astronom i cili besohet se ka skicuar globin e pare. Sidoqoft me shume njihet Atlasi nga Mitologjia Greke. Ai eshte djali i Titanit Iapetusit dhe Azise dhe vella i Prometeut. Atlasi u denua nga Zeusi dhe u detyrua te barte peshen e qiejve dhe tokes ne shpinde. Ne epin e tij Odisea, Homeri referohet tek Atlasi si: "ai qe din thellesine e gjithe detit dhe ruan shtyllat e gjata qe mbajne qiellin dhe token te mos perputhen".

Astronomia


Astronomi, qe nga etimologjia do te thote "ligji i yjeve", ( Greq.): άστρο, + νόμος) eshte nje shkence qe perfshin vrojtimin dhe shpjegimin e dukurive qe ndodhin jashte Tokes dhe atmosferes. Ajo studion prejardhjen, zhvillimin, vetite fizike dhe kimike te te gjitha trupave qe mund te vrojtohen ne qiell (jashte Tokesore), se bashku me te gjitha proceset (ecurite) ne te cilat ato perfshihen. Me ndryshimin e koherave kane ndryshuar dhe deget e saj te studimit. Gjate nje pjese te mire te shekullit XX, astronomia ishte menduar te ndahej ne astrometri, mekanike qiellore dhe astrofizike. Nga te treja, astrofizika, eshte dega me e njohur pasi ne shume universitete perfshihet ne dege kerkimi dhe zhvillimi.
Astronomi Lunare:Pjesa e Henes qe nuk shihet. Eshte fotografuar nga misioni Apollo 11 qe u soll rreth Henes ne 1969.
Astronomi Lunare:Pjesa e Henes qe nuk shihet. Eshte fotografuar nga misioni Apollo 11 qe u soll rreth Henes ne 1969.

Astronomia eshte nder te paktat shkenca ku amatoret luajne ende nje rol, sidomos ne zbulimin dhe vezhqimin e dukurive qiellore. Astronomia nuk duhet ngaterruar me astrologjine, apo pseudoshkencat te cilat perpiqen te zbulojne fatin e njerezve duke vrojtuar levizjen e trupave qiellore. Megjithese te dyja bazohen tek te njejtat parime (vrojtimi i qiellit), ato jane te ndryshme: astronomia bazohet ne studimin sipas metodave shkencore, ndersa astrologjia nuk ka baza ne metoda te tilla.

Deget e astronomise

Astronomia perbehet nga disa dege. Ndarja e pare behet ne astronomi teorike, dhe astronomi vrojtuese. Vrojtuesit perdorin menyra te ndryshme per te marre te dhena mbi dukuri te ndryshme, te dhena qe perdoren nga teoricienet per ndertimin e modeleve, shpjegimin e ketyre dukurive dhe parashikimin e te tjereve te ngjashem. Kjo nuk do te thote qe vrojtuesit dhe teoricienet jane persona te ndryshem.

Deget e studimit mund te ndahen edhe sipas dy kritereve:

* sipas subjektit (p.sh planetet ose galaktikat) ose problematikes (formimi i yjeve ose i planeteve)
* sipas zones se spektrit elektromagnetik te studiuar

Ndarja sipas subjektit ose problematikes
Astronomia planetare, ose shkencat planetare: nje "djall pluhuri" ne Mars. Fotografuar nga Mars Global Surveyor Vrojtuesi i pergjithshem marsian.
Astronomia planetare, ose shkencat planetare: nje "djall pluhuri" ne Mars. Fotografuar nga Mars Global Surveyor Vrojtuesi i pergjithshem marsian.

* Astrometria: Mat vendosjen dhe zhvendosjen e objekteve (sendeve) qiellore. Nevojitet te percaktoje sistemin e perdorur te vend-ndodhjes dhe levizje-matjen e objekteve ne galaksine tone.
* Kozmologjia: Studimi i gjithesise ne tersi dhe zhvillimin e saj.
* Astronomia galaktikore: Ishte studimi i ndertimtarise dhe perberesve te galaktikes sone. Tani perfshin studimin e galaktikave te tjera qe mund te vezhgohen ne (me) hollesi.
* Astronomia Tejgalaktikore: Studimi i objekteve (kryesisht galaksive) jashte galaksise sone.
* Formimi dhe zhvillimi i galaktikave: Studimi i formimit te galaksive, dhe zhvillimit te tyre ne gjendjen e vezhguar te tashme.
* Shkenca planetare: Studimi i planeteve te sistemet diellor eshte (ne kohet e fundit), nganjehere i menduar nje disipline e ndryshme; e quajtur gjithashtu planetologji.
* Astronomia yjore: Studimi i yjeve ne pergjithesi.
* Zhvillimi i yjeve: Studimi dhe zhvillimi i yjeve nga formimi i tyre deri ne fundin e tyre si mbetje yjore.
* Formimi i yjeve: Studimi i kushteve dhe proceseve (ecurive) qe kane cuar ne formimin e yjeve ne brendesine e reve te gazta, dhe vete ecurine e formimit.

Gjithashtu, ka edhe disiplina te tjera qe mund te mendohen pjese e astronomise, ose jane shkenca nderdisiplinore ne lidhje me astronomine si:

* Arkeoastronomia
* Astrobiologjia
* Astrokimia
* Shkencat planetare
* Kosmologjia

Menyra e perftimit te informacionit

Ne astronomi, menyra kryesore per te perftuar informacione eshte nepermjet identifikimit dhe analizimit te rrezatimeve radioaktive, fotoneve; menyre tjeter per perftimin e informacioneve jane rrezet kozmike, neutrinot, dhe, ne te ardhmen e afert, valet gravitacionale (shih LIGO dhe LISA).

Nje ndarje tradicionale e astronomise jepet edhe nepermjet spektrit elektromagnetik te vezhguar:

* Astronomia optike permbledh teknikat e perdorura per zbulimin dhe analizimin e drites ne gjatesi valore te tilla qe mund te identifikohen edhe me sy (rreth 400 - 800 nm). Mjeti me i njohur eshte teleskopi, me mates elektroni imazhesh dhe spektrograf.
* Astronomia Infrared merret me identifikimin e rrezatimeve infra te kuqe (vale me te gjata se drita e kuqe). Instrumenti me i perdorur eshte teleskopi por me shtimin e nje instrumenti per teleskopet hapesinore perdoren gjithashtu per te eleminuar zhurmat (interferencat elektromagnetike) nga atmosfera.
* Radio astronomia perdor instrumente plotesisht te ndryshem per identifikimin e rrezatimit te valeve nga mm ne cm. Marresit jane te ngjashem me ata qe perdoren ne transmetimin radio(qe perdor keto lloj valesh). Shih Radio teleskopet.
* Astronomia e energjise se larte

Lente gravitacionale
Lente gravitacionale

Astronomia ekstragalaktike: lente gravitacionale. Ky imazh i teleskopit hapesinor Hubble tregon blu te ndryshme, objekte ne forme nyjash qe s'jane gje tjeter vec imazhe shumefishe te te njejtes galaksi. Jane shumefishuar nga efekti i lentes gravitacionale i nje grupimi galaksish te verdha, eliptike dhe spirale. Lentia gravitacionale krijohet nga fusha gravitacionale e grupimeve qe prish imazhin e objekteve me te largeta.
Klikoni mbi foto per me shume informacione dhe nje pamje me te zgjeruar.

Astronomia radio dhe optike mund te mbeshtetet nga grupe observatories, sepse Atmosfera e Tokes eshte e tejdukshme ne ate gjatesi valesh. Drita infra e kuqe thithet thuajse teresisht nga avujt e ujit, per kete vezhguesit infrared duhet te vendosen lart ne hapesire ose ne nje vend te thate .

Atmosfera eshte opake ne gjatesite valore te perdorura nga Astronomia e rrezeve X, Astronomia e rrezeve gamma, Astronomia UV dhe, per kete arsye mund te dergohen lart nepermjet ballonave ose observatoreve hapesinore.

Artizanati


Artizanat nenkupton punimin dhe perpunimin e gjerave te artit si dhe formesimi i tyre, cilesia e te cilave varet nga shkathtesia e prodhuesit.

Arkitektura

Arkitektura (nga greq. αρχή = e para, krye, dhe τέχνη = zejtari, artizanat, ndertimtari = kryendertimtaria) eshte arti dhe shkenca e projektimit te ndertesave dhe strukturave. Nje perkufizim me i gjere do te perfshinte ne qellimet e saj projektimin e cdo gjeje te ndertuar duke filluar ne makronivel me planifikimin e qyteteve dhe projektimin urbanistik (qytetes) deri tek mikroniveli i mobiljeve (orendive). Zakonisht projektimi arkitekturor lidhet me ndertimin dhe cmimin e nderteses, si edhe me funksionalitetin dhe estetiken e perdoruesit.
Arkitektura shpesh merret me perpunimin e hapesires, vellimit, formes, drites, hijes, dhe elemnteve abstrakte per te arritur nje perfundim estetik. Kjo gje e dallon arkitekturen prej shkencave te zbatuara dhe inxhinierise, te cilat perqendrohen me shume ne aspektet e funksionalitetit dhe realizimit te projektit, sesa ne estetiken e tij.
Qellimi
Sipas puneve me te lashta per subjektin e arkitektures, te Vitruviusit ne De Architectura, nje ndertese e mire duhet te tregoje "Bukuri" (Venustas), "Fortesi" (Firmitas) dhe "Funksionalitet" (Utilitas); arkitektura mund te themi eshte nje barazpeshe dhe bashkerenditje e ketyre tre elementeve, dhe asnjeri nga te tre nuk duhet te jete me i fuqishem se dy te tjeret. Perkufizimi i koheve moderne e sheh arkitekturen si nje nderthurje te estetikes, struktures dhe funksionit. Sidoqofte nga nje pikepamje tjeter, vete funksioni permbledh te tre kriteret duke perfshire ato estetike dhe psikologjike.
Arkitektura eshte e lidhur me shume disiplina duke perfshire matematiken, shkencen, artin, teknologjine, Shkencat shoqerore, politiken, historine, filozofine e te tjera. Me fjalet e In Vitruvius' - it, "Arkitektura eshte nje shkence qe lind nga shume shkenca dhe permirsohet me ane te edukimit: me ndihmen e te cilit nje gjykim formohet mbi punen e arteve te tjera". Ai shton se nje arkitekt i mire duhet te kete dijeni te mjaftueshme edhe ne fusha si muzika, astronomia, etj. Filozofia eshte nje fushe mjaft e parapelqyer dhe e rendesishme ne perkufizimin e arkitektures, bile zakonisht kur dikush i referohet nje arkitekti e dallon ate nga lloji i filozofise qe ai ve ne jete. Racionalizmi, empiricizmi, strukturalizmi, poststrukturalizmi, dhe fenomenologjia jane disa nga deget e filozofise qe ndikojne tek ariktektura.
Teoria dhe Praktika
Rendesia e teorise ne praktike nuk duhet mbivleresuar sic ndodh shpesh. Vitruviusi vazhdon: "Praktika dhe teoria jane prinderit e arkitektures. Praktika eshte menyra e shpeshte dhe e menduar gjere ne kryerjen e nje pune te dhene. Teoria eshte rezultati i arsyetimit i cili tregon dhe shpjegon se materiali i krijuar eshte transformuar ne menyre qe te plotesoje kushtet e projektit.