Total: (110,051) Pershendetje Vizitor | Regjistrohuni | Ndihme | Na Shkruani
Parajsa.com Forumi
... komuniteti i shqiptareve

Kendi i Reklamave


Tregoni rezultatet 1 ne 4 nga 4
  1. #1
    Minifotoja e anetarit klandestini76
    klandestini76 eshte Jashte Linje Anetar/e
    Reg
    25-11-08
    Postime
    5

    Kryesore Krishterimi apo Islamizmi?

    Krishterimi apo Islamizmi?
    Qellimi i kesaj teme nuk eshte gjykimi i besimit islam dhe besimtareve myslimane, por vemendja dhe qartesia qe duhet te tregojne te krishteret ne lidhje me doktrinen islame, e cila simbas mesimit dhe deshmise biblike eshte fallc. Dikush llogjikshem ngre pyetjen: Perse del ne kete konkluzion? Per te krishterin cdo gje mer vertetim duke u nisur nga fjala e Perendise dhe deshmia e Frymes se Shenjte. Konkluzioni ne te cilen dalin te kirshteret, nuk eshte nje perfundim llogjik i menyres ose mospajtimit tone religjionoz. Jezusi u tregua mjaft i vemendshem ndaj kishes se tij, duke i dhene te VERTETEN kishes, ne menyre qe ajo, te mos ece ne doktrine te gabuar, si dhe te dije te ndaje drejt te perendishmen nga njerzorja. Pikerisht Ngushelluesi Fryma e Shenjte, tha Jezusi, do tju mesoje dhe tregoje gjithshka qe une ju kam thene.
    Jezusi e meson kishen e Tij duke i treguar se, besmi ne Perendine nuk eshte perfundimi apo zgjuarsia e nje argumenti llogjik njerzor. Nese shohim doktrinen islamike dalim ne perfundimin se, baza ne njohurine e besimit islam eshte mbeshtetja mbi llogjiken dhe argumentin njerezor. Gjithshka myslimanet, ne lidhje me doktrinen e tyre, e vendosin ne argumentimin llogjik njerzor. Per ta nese dicka nuk eshte e llogjikshme dhe e pranueshme prej mendjes njerzore, nuk shihet si e perendishme. Krejt ndryshe eshte doktrina e krishtere, e cila mbeshtetet ne llogjiken dhe mendimin e Perendise, duke e quajtur te pavlere cdo mendim dhe zgjuarsi njerezore. Dhe jo vetem kaq, por krishterizmi e sheh si nje mundesi te deshtuar dhe te pamundur, nese njeriu kerkon ti afrohet Perendise permes llogjikes dhe mencurise njerzore. Apsotulli Pal thote se, zgjuarsia njerzore eshte marezi para Perendise, dhe anasjelltas. Pali na nxjer ne perfundim krejt te qarte dhe te vendosur, duke na deshmuar se njeriu me gjithe potencialin dhe kapacitetet e tij, nuk mund te njohe dhe te kuptoje rruget dhe mendimet e Zotit. Pra shikoni se midis islamit dhe krishterizmit ka nje ndarje me kahe dhe drejtime krejt te kundert, ku natyrisht nuk mund te pretendosh se besojme ne te njejtin Zot dhe Perendi. Por kush e ka drejt?
    Perse pjesa me e madhe e njerezve si dhe myslimanet e sulmojne biblen?
    Duhet thene se sulmi ndaj bibles nuk eshte thjesht nje dukuri myslimane apo njerzore. Kundershtari i pare i fjales se Perendsie eshte vete Satani, i cili duke qene babai i ginjeshtres di te manipuloje dhe te mashtroje njeriun. Bibla ne vetvete eshte nje liber shume i vecante dhe shume i pazbulueshem, permes mencurise dhe llogjikes njerezore. Pra bibla nuk eshte nje perfundim i llogjikshem njerzor, i cili e mer vertetesine permes mencurise dhe llogjikes se njeiut.
    Nese do te maresh opinjonet e njerzve te cilet e kane lexuar biblen, do te digjosh perfundime te ndryshme dhe njekohesisht kundershtuese ndaj njeratjetres. Perse? Sepse bibla nuk eshte nje liber qe e mer vertetimin dhe perfundimin nga llogjika dhe mendimi njerezor. Bibla eshte i vetmi liber, i cili ne te njejten kohe per dike qe e lexon permes beses ne Krisht, eshte mesazhi drejt rruges se shpetimit ne jete te perjetshme, dhe per dike qe mbeshtetet ne njerzoren pa bese ne Krishtin, mbetet nje liber i pakuptueshem dhe i pavlere. Nuk mund te gjesh nje liber te tille, i cili per dike te jete mesazh i qarte shpetimi, dhe per dike te jete mister dhe i pakuptueshm.
    Po kurani si shihet nga syri njrezor?
    Kurani nuk ka mister dhe eshte plotesisht i qarte dhe i kuptueshem nga cdo njeri. Kjo pasi gjithshka eshte rjedhe e llogjikes njerzore, dhe natyrisht e asimilueshme dhe e pranueshme nga arsyetimi njerzor, pavaresisht se nje kutlure e pranon si zgjidhje ate qe kurani ofron, dhe nje kulture tjeter e quan zgjidhje primitve. Fakti eshte se ne perfundim te kuranit, per lexuesin nuk ka mistere te pakuptimta dhe te kundershtuara nga llogjika dhe arsyetimi njerzor ashtu si ne rastin e bibles. Psh le te sjellim dicka nga bibla per te pare vecantesine apsolute te ketij libri ne lidhje me cdo liber tjeter.
    JEzusi tha:
    "Doni armiqte tuaj... bekoni ata qe ju mallkojne... bejuni te miren atyre qe ju kane meri.... lutni per ata qe ju bejne keq dhe ju perndjekin.... kush te godet ne njeren faqe kthei dhe tjetren.... kush te kerkon roben jepi dhe kemishen.... e tjera..."
    Nuk ka llogjike njerzore qe te pranoje dhe te kontriboje ne zbatim te nje mesimi te tille. Pravoni te pyesni njerzit rreth ketij mesimi biblik, dhe do te shihni se, pervec te krishtereve te vertete, asnje llogjike njerezore nuk do ta pranoje nje mesim te tille. Perse? Sepse eshte mesim i perendishem, qe bije ndesh me mendimin, llogjiken dhe aftesite e njeriut. Prandja dhe Pali thote: mencuria e Perendise eshte marezi per njerzit dhe anasjelltash. Mendoni se cfare ka ndjere prokurori komunist, i cili i tha priftit katolik: thuaj deshiren e fundit. Porkurori mendonte se prifti do te kerkonte meshire per falje te denimit, sepse ketu te con llogjika dhe aftesia njerzore. Por prifit i tha: I lutem Zotit qe te te fale per kete qe po ben, se nuk di se cfare ben."
    Fjalet e prifit jane jashte llogjikes dhe deshires njerzore, pra jane krejt te kunderta me vullnetin e njeriut. Pyetja eshte: ku e mori prifti nje mesim te tille? Ishte pikrerisht Zoti Krisht, i cili ne momentet e fundit kur i ngulen gozhdet ne kryq tha: Fali o Ate se nuk dine se cfare po bejne. Shikoni pra se ketu nuk gjen vend mesimi dhe eksperienca njerezore, se ketu gjithshka eshte e perendishme. Por qe njeriu te vije ne nje nivel te tille duke mposhtur vullnetin dhe mencurine njerzore, duhet te vije se pari tek Perendia, e cila u arit me ane te Krishtit, qe te mund te mendoje, te veproje dhe te flase si Perendia si Krishti.
    Po kurani dhe ndjekesit e tij a perballen me te tilla mesime te perendishme? Edhe pse ky liber ne brendesi te vet ka kundershtime te mendimit te vet, ne thelb verteton se eshte i mbeshtetur dhe qendron brenda llogjikes, mendimit dhe realtietit njerezor. Atje gjen hakmarjen, atje gjen luften ndaj atij qe nuk beson si ti, atje gjen primitivitetin dhe diabolizmin njerzor te shrephur ne llogjika primitive, atje gjen faljen me menyre reciproke, atje gjen paqen me neneshtrim pa kushte e tjera . Pra te gjitha mesimet e kruanit jane te mbeshtura dhe qendrojne brenda mendimit dhe llogjikes njerzoe, edhe pse ato mund te jene te ndryshme. Psh. nje perendimor nuk pranon shume gjera qe pranon nje midelist, dhe keto kane te bejne me shkallen e zhvillimit dhe civilizimit, por qe ne thelb te tyre nuk jane pamundesi e llogjikes dhe realtietit njerzor. Psh vetbombimi i vetes dhe femijeve te tu, per te vrare mijera te pafajshem, nuk eshte vetem rast islamik. Te tilla veprime kane bere dhe me perpara njerz te ndryshem, pra eshte nje realitet njerzor i cili mbeshtetet ne produktin dibolik te njeriut i cili mbron nje kauze te caktuar. Vete luftrat e ndryshme na deshmojne per kete deshire njerzore, e cila edhe pse e dhimbshme, ne thelb njeriu e mbeshtet dhe e vepron. Pra kurani e gjen plotesisht veten te mbeshtetur ne llogjiken dhe veprimet njerzore. Kurani nuk te nxjer ne perfundime ashtu si bibla, e cila ( bibla ) per ate qe e pranon me Besim ne Krishtin eshte mesazhi i shpetimit, dhe per ata qe e kundershton me llogjiken dhe njohurine e njeriut, eshte pralle apo liber i pavlere. Me kuranin eshte krejtesisht ndyrshe. Myslimanet gjithmone kur vjen puna ne lidhje me kuranin thone: ne vendosim llogjiken tone , si e vetmja menyre ku ne e mbeshtetim besimin tone ne islam. Pra ata edhe mburen per kete fakt, duke e vertetuar katerciperisht se midis kuranit dhe bibles nuk ka azgje te perbashket dhe se kahet e tyre jane krejt te kundert.
    Po ndalem thjesht vetem tek grupimi islamik.
    Myslimanet , flas per ata qe besojne dhe jetojne simbas mesimit islam, e kundershtojne biblen jo vetem thjesht nese eshte apo jo ky liber nje shkrim i inspiruar prej Perendise, por ne total ata kundershtojne gjithshka te perendishme qe bibla permban ne thelb dhe mesazh te saj. Pra gjykimi i tyre ndaj bibles eshte i mbeshtetur gjithmone ne arsyetimin llogjik njerzor. Psh. kundershtojne Trinine, te cilen bibla e shpall permes rrefimit te saj. Kundershtojne deshmine biblike e cila thote se Jezusi eshte Zot e Perend, se Jezusi eshte biri i vetmelindur i Atit, se Jezusi vdiq ne kryq per mekatet tona dhe u ringjall te treten dite nga vdekja per shpetimin tone, se Perendia eshte Ati i Zotit Krisht dhe i gjithe te krishtereve, se ne Isakun eshte pasardhja dhe premtimi, se profetet e Perendise rjedhin vetem nga kombi i Izraelit, se profeti i fundit eshte Gjon pagezori, se Izraeli eshte kombi qe Perendia perzgjodhi dhe sot ky komb eshte ende ne premtim te Perendise, se Ngushelluesi eshte Fryma e Shenjte ashtu sic Jezusi deshmon, se vete bibla eshte fjala e shkrojtur e Zotit. Ata e urrejne kishen e Krishtit dhe te krishteret duke i luftuar me te gjitha mjetejt, bile deri ne vrasje dhe perndjekje. Pra e gjithe kundershtesa dhe perndjekja qe bejne myslimanet ndaj doktrines biblke, ndaj Krishtit dhe kishes se Krishtit, eshte ne te njejtin front me luften qe satani ben ndaj bibles dhe kishes se Krishtit. Por natyrisht qe gjithshka nuk mbaron ketu. Myslimanet ne vende te ndryshme te bibles, perpiqen te marin "dicka", duke u perpjekur ti japin vertetesi doktrines dhe besimin e tyre ne islam. Bile arijne deri atje sa te njehesojne librine tyre doktrinor me biblen e shenjte. Eshte absurde qe biblen ne gjerat themeltare ta quash fallco, dhe me pas te maresh disa "pjese" te saj, duke i fallcifikuar, dhe em to ta besh te besueshm kuranin dhe profetin. Pyetja me thelbesore eshte:Perse ata me cdo kusht kerkojne vertetim biblik rreth profetit te tyre? Vetem ky fakt flet dhe verteton per fuqine dhe peshen autoritare qe ka bibla, si e vetmja fjale e Zotit te Vertete Jahve. Myslimanet duke u perpjekur pikerisht qe prej bibles ta deshmojne profetin e tyre, njekohesisht vertetojne se nje dyshim qendron rreth ketij profeti, i cili nuk ka as pjese dhe as gjenollogji me popullin e perzgjedhur te Perendise , Izraelin. Por jo vetem kaq. Ata jane te pafte qe te marin deshmine qe bibla jep pikerisht per profetin e tyre. Kjo paftesi vjen per faktin se, ata e gjykojne biblen me llogjiken e njeriut dhe aspak me deshmine e Frymes se Shenjte.
    Bibla si fjale e vetme e Perendise, ne menyre fondamentale na deshmon se, profetet e Perendsie jane dhe i perkasin vetem popullit te Perendise, Izraelit. Po keshtu bilba ne menyre krjet fondamentale deshmon se, profeti i fundit ne ciklin e gjithe profeteve te Izraelit, ishte pikerisht Gjon Pagezori. Ky eshte fakti dhe kjo eshte e verteta qe Perendia na deshmon permes bibles. Por natyrisht qe myslimanet nuk e pranojne nje perfundim te tille, por kjo nuk ndryshon gje. Lum ai qe ka sy dhe veshe tha Krishti, per te pare dhe digjuar fjalen dhe deshmine e Zotit. Profetet do ti njihni nga FRUTAT, tha JEzusi, se nga FERRAT nuk vilet RRUSH." Jo pa qellim Jezusi i la kete mesim kishes se tij, ne menyre qe ajo ta njohe dhe te pranoje vetem ate qe Fjala dhe Fryma i deshmon. Amin.

  2. #2
    Minifotoja e anetarit abdurrahman
    abdurrahman eshte Jashte Linje Anetar/e
    Reg
    12-12-08
    Postime
    7

    Kryesore

    Tradita kishetare dhe integriteti tekstual i Bibles




    Bazat e vleresimit te nje hadithi (rrefimi apo transmetimi) ne Islam te cfaredo teksti qe ka te beje vecanerisht me fe, eshte i bazuar ne studimin e metn-it (tekstit) dhe isnad-it (zinxhirit te transmetimit).


    Nje hadith (sh. ehadith) perbehet nga dy pjese: metn-i (teksti) dhe isnad-i (zinxhiri i transmetimit). Teksti mund te duket i logjikshem dhe i arsyeshem, por qe te jete i pranueshem ai duhet te kete nje isnad autentik me transmetues te besueshem. Abdullah ibn Mubarek (v.181 H), nje nga mesuesit e famshem te Imam el-Bukharit, ka thene:“Isnadi eshte pjese e fese. Po te mos ishte isnadi, kushdo do te thoshte cfaredo qe do te deshironte.”1


    ‘Hadithi' i krishter eshte i perbere nga metn-i (teksti), por nuk ka isnad (zinxhir transmetimi). Pa isnad, sic ka thene Abdullah ibn Mubarek, kushdo mund te pohoje c'te doje duke thene me pastaj se kjo thenie vjen nga nje burim i besueshem. Burimet ne rastin e ‘hadithit' i krishter jane apostujt, e se voni Eterit e Kishes. Por, si mund dikush te jete i sigurt se ‘hadithi' i krishter nuk eshte i perzier me pavertetesi ne mungese te nje isnadi te vertete dhe nje verifikimi te tij?


    Dhjates se Vjeter deri ne njefare mase dhe Dhjates se Re ne pergjithesi, i mungon nje zinxhir transmetimi. Kur ky argument u vu ne pah, misionari i krishter, Jochen Katz, me 8 Tetor te vitit 1998 shkruan:


    "Nga kendveshtrimi islamik, ky eshte nje argument i rreme."


    Kur misionaret zihen ngusht, ata tentojne te shmangen nga argumenti duke perdorur emra. Bazuar ne fjalet e Katzit, argumenti islamik i perdorimit te zinxhirit te transmetimit, dmth isnadi, eshte ‘i rreme' sepse Dhjates se Re dhe pjeses me te madhe te Dhjates se Vjeter i mungon ai dhe mbi te gjitha ky eshte nje argument musliman. Duke e quajtur kete argument islam ‘te rreme', Katz mendoi se tashme e hodhi poshte ate. Mjerisht, orientalisti Bernard Lewis, i cili lexoi per kete tradite ‘te rreme' islame dhe e krahasoi ate me diturine e krishtere, tha:


    "Qe nga kohet e hershme, dijetaret muslimane e njohen rrezikun e deshmise se rreme prandaj edhe doktrinave te rreme, dhe keshtu zhvilluan nje shkence te shtjelluar imtesisht mbi kriticizmit e tradites. ‘Shkenca tradicionale', sic qe quajtur ajo, dalloi ne shume aspekte nga kriticizmi burimor historik e modern, dhe dituria moderne gjithmone eshte kundershtuar me vleresimet e shkencetareve tradicionale rreth vertetesise dhe saktesise se rrefenjave te lashta. Por, shqyrtimi i kujdesshem qe ata ua benin zinxhireve te transmetimit dhe koleksioni teper i perpikte i tyre, si dhe ruajtja e variantave te transmetimeve, i jep historiografise mesjetare Arabe nje profesionalizem dhe sofistikim te pashembullt ne lashtesi dhe te pakrahasueshem ne Perendimin mesjetar bashkekohor. Historiografia e krishterimit Latin duket e varfer dhe e dobet ne krahasim me te, madje edhe historiografia e botes se krishtere Greke, e cila ishte me e avancuar dhe komplekse, prapseprap nuk barazohet ne vellim me literaturen historike te Islamit, si per nga shumellojshmeria, ashtu edhe per nga thellesia analitike".2


    Keshtu qe pas tere kesaj, shkenca Islamike mbi hadithin, e quajtur ‘e rreme' nga Katzi, qe aq e avancuar saqe ana bashkerendese e krishtere qe shume larg nga sofistikimi i saj. Atehere, ku qendron ky sofistikim?


    …do te kishte qene lehte te shpifeshin thenie te Muhamedit, sepse tradita kulturore e Arabeve kishte qene gojore. Deshmia qe nevojitej ishte zinxhiri i emrave te atyre qe e kishin bartur historine e cila permbante thenien… Studimi i traditave (gojedhenave) shpejt u be nje dege e vecante e studimeve te levizjeve fetare te pergjithshme. Shume shpejt u be e qarte se po qarkullonin tradita te shpifura me thenie te cilat Muhamedi nuk ka mund t'i thoshte. Prandaj, zinxhiret e transmetimit u shqyrtuan me shume kujdes, ne menyre qe te behej e sigurt se personat e emertuar ne fakt kishin mundur ta takonin njeri-tjetrin, qe atyre ka mund t'u besohej qe ta perserisnin sakte rrefimin, dhe qe ata te mos kene pasur ndonje pikepamje heretike. Kjo nenkuptonte nje studim te gjere biografik, prandaj edhe jane ruajtur shume fjalore biografike, qe japin te dhenat themelore rreth mesuesit dhe nxenesit te personit, opinioneve te dijetareve te vone (mbi besueshmerine e tij si transmetues) dhe daten e vdekjes se tij. Kritika e traditave e bazuar ne biografi, ndihmoi ne mase te madhe per formimin e nje mendimi pak a shume te pergjithshem midis shume njerezve gjate hilafetit rreth asaj se cka duhet pranuar dhe cka duhet refuzuar.3


    Nese traditat muslimane kane qene te rreme, atehere si be qe cifutet nuk e paskeshin kuptuar kete dhe vazhduan te shfrytezonin punimet e medha te hartuara nga muslimanet? Sadie Gaon, gjuhetar i famshem cifut, thote:


    Sadie shprehet haptas duke thene se u ka mbetur borxh autoreve Arabe, te cilet i kane sherbyer atij si model ne hartimin e vepres se tij. “Transmetohet,” thote ai, “se nje nga me te vlefshmit midis Ishmaeliteve, duke pare me dhimbje qe njerezit nuk po e perdorin Arabishten sic duhet, shkroi nje broshure te shkurter per ta, prej te cilit ata do te mund te mesonin perdorimin adekuat. Ngjashem, kam verejtur se shume nga Israelitet nuk perdorin madje edhe rregullat me te thjeshta per perdorimin korrekt te gjuhes sone (Hebraishtes), e aq me pak rregullat me te nderlikuara. Keshtu qe kur ata flasin ne proze, shumica e saj eshte gabim, ndersa kur shkruajne poezi, vetem pak nga rregullat e lashta zbatohen, kurse shumica e tyre lihen pas dore. Kjo me shtyri mua te hartoj nje punim ne dy pjese qe permban shumicen e fjaleve (Hebreje).”4


    Guillaume na njofton ne hyrjen e librit te tij, “Trashegimia Kulturore Islame”:


    "Qe nga fillimi i shekullit te nentembedhjete ka patur nje mbeshtetje te vazhdueshme ne Arabishten per shpjegimin e fjaleve dhe formave te rralla ne Hebraisht. Ngase Arabishtja, ndonese eshte me shume se nje mije vjet me e re si gjuhe letrare, eshte me e vjeter ne aspektin filozofik me shekuj te panumert. Fenomenet hutuese ne Hebraisht shpesh mund te shpjegohen si mbeturina te vetme dhe arkaike te formave qe jane te shpeshta dhe te zakonta ne Arabisht. Fjalet dhe idiomat, kuptimi i sakte i te cilave eshte humbur ne traditen cifute, marrin nje shpjegim te gatshem dhe bindes nga burimi i njejte. Ne te vertete asnje student serioz i Dhjates se Vjeter nuk eshte ne gjendje te jete i panevojshem per diturine burimore ne Arabisht. Faqet e cilitdo komentimi kritik mbi Dhjaten e Vjeter, do te dokumentojne borxhin qe shpjegimi Biblik ia ka Arabishtes."5


    Kjo nxjerr ne pah se e njejta tradite, te cilen Katz e cilesoi si ‘te rreme', con ne shpjegimin e shkrimeve te vete atij - Dhjates se Vjeter.


    Meqe Krishterimi nuk ka pasur dicka te tille si ‘tradita' per vleresimin e materialit te tyre, ne shohim ndryshime te medha. Le ta keqyrim tani traditen e madhe te kishes, ne te cilen Katz do qe muslimanet te besojne dhe gjithashtu te shohim se cila tradite me te vertete eshte e rreme.


    Ky dokument eshte ndare sic vijon:


    Tradita Kishetare dhe Bibla
    Kisha Protestante
    Kisha Katolike
    Kisha Anglikane
    Kisha Ortodokse Greke
    Kisha Kopte
    Kisha Etiopiane
    Kisha Siriane
    Tradita Kishetare dhe Eterit Apostolike
    Klementi i Romes
    Ignatiusi i Antiohut
    Didahi
    Papiasi i Heirepolisit
    Barnaba
    Polikarpi i Smirnes
    Hirmesi i Romes
    E Ashtuquajtura Letra e Dyte e Klementit
    Tradita Kishetare dhe Lista e Hershme e Librave te Dhjates se Re
    Tradita Kishetare dhe 'Frymezimi' i Librave te Dhjate se Re
    Didahi
    Letra e Klementit
    Letra e Barnabes
    Pastori i Hirmesit
    Tradita Kishetare dhe Doreshkrimet
    Tradita Kishetare dhe Gjashte Librat ‘e Debatueshem'
    Konkludime



    Tradita Kishetare dhe Bibla


    Duhet te behet e qarte se nuk ekziston dicka si nje Bibel me nje permbledhje librash. Numri i librave ne Bibel ne te vertete varet nga Kisha qe dikush pason. Prandaj, nese pasojme traditen Kishetare, do te perfundojme ne pasimin e Biblave. Ato dallohen per nga numri i librave si ne Dhjaten e Vjeter, ashtu edhe ne Dhjaten e Re:



    Kisha Protestante


    Historikisht kishat Protestante e kane pranuar kanunin Hebrej si Dhjaten e Vjeter te tyre. Edhe pse me nje radhitje te ndryshme dhe me disa libra te ndara, numri i pergjithshem i ketyre librave eshte tridhjete e nente. Keto libra, sic jane pershtatur ne Biblen Angleze tradicionale, ndahen ne tri lloje te literatures: shtatembedhjete libra historike (nga Gjeneza deri te Ester), pese libra poetike (nga Jobi deri te Kenga e Solomonit), dhe shtatembedhjete libra profetike. Me shtimin e edhe njezet e dy librave tjere (kater Ungjijt, Aktet, njezet e nje letrat, dhe libri i Zbuleses), te quajtur Dhjata e Re, shkrimet e shenjeta te Krishtere plotesohen.6



    Kisha Katolike


    Kanuni Protestant mori forme duke refuzuar nje numer librash dhe disa pjese nga librat qe me shekuj kishin qene pjese e Dhjates se Vjeter ne Septuagintin Grek dhe Vulgatin Latin dhe paten fituar nje pranim te gjere perbrenda kishes Katolike. Ne kunderpergjigje te Reformimit Protestant, ne Keshillin e Trentit (1546) kisha Katolike pranoi, si deuterokanonik, Tobitin, Xhuditin, shtesat Greke ne Ester, Urtesine e Solomonit, Sirahun, Baruhun, Letren e Jeremise, tri shtesat Greke ne Daniel (Lutja e Azarias dhe Kenga e Tre cifuteve, Suzana, dhe Beli e Dragoi), si dhe 1 dhe 2 Mekebis. Keto libra, se bashku me ato ne kanunin cifut dhe Dhjaten e Re, perbejne gjithsej shtatedhjete e tri libra te pranuara nga kisha Katolike.7



    Kisha Anglikane


    Kisha Anglikane qendron ne mes kishes Katolike dhe shume emertimeve Protestante duke pranuar si te besueshem vetem kanunin cifut dhe Dhjaten e Re, por poashtu duke pranuar segmentet e shkrimeve apokrifike (te paprovuara) ne variantet e kuptimit te tekstit dhe ne liturgji. Ne nje kohe te gjitha kopjet e te Autorizuares apo versionit te Mbretit Xhejms 1611 perfshinin apokrifet ne mes Dhjates se Vjeter dhe Dhjates se Re.8



    Kisha Ortodokse Greke


    Bibla e kishes Ortodokse Greke perfshin te gjitha librat e pranuara nga kisha Katolike, plus 1 Esdras, Lutja e Manasehut, Psalmi 151, dhe 3 Mekebis. Kanuni Sllav shton 2 Esdresin, por 1 dhe 2 Esdresin e emerton si 2 dhe 3 Esdres. Kishat tjera Lindore kane 4 Mekebisin gjithashtu.9 (Shih me poshte)



    Kisha Kopte


    Atanasie botoi ‘Tridhjete e Nente Letrat Festive' e tij, jo vetem ne Greqisht por edhe ne Koptisht, ne nje forme pak me ndryshe – ndonese lista prej njezet e shtate librave te Dhjates se Re eshte e njejte ne te dy gjuhet. Sidoqofte, se sa kohe mbeti lista si e besueshme per Koptet, kjo eshte e diskutueshme. Perkthimi Kopt (Boharian) i koleksionit te njohur si Tetedhjete e Pese Kanunet Apostolike mbaron me nje rend te ndryshem te librave te Dhjates se Re dhe eshte zmadhuar me shtimin e dy te tjerave: kater Ungjijt, Aktet e Apostujve, katermbedhjete Letrat e Palit (per te mos i permendur nje nga nje), dy Letrat e Pjetrit, tri te Gjonit, nje e Xhejmsit, nje e Judas, Apokalipsi i Gjonit, dy Letrat e Klementit.10



    Kisha Etiopiane (Abisiniane)


    Deri me 1959, kisha Etiopiane ishte nen jurisdiksionin e kryesise se kishes Kopte. Prandaj, nuk eshte cudi qe kanuni i Shkrimeve te shenjta te saj perputhet ne disa aspekte me ato te kishes Kopte.


    Kisha Etiopiane e ka Biblen me te madhe nga te gjitha dhe vecon kanunet e ndryshme, “te ngushtin” dhe “te gjerin”, sipas shtritjes se Dhjates se Re. Dhjata e Vjeter Etiopiane perfshin librat e Bibles Hebreje, dhe poashtu edhe te gjithe librat deuterokanonike te permendura me lart, se bashku me Jubilite, Enohu 1, dhe historine mesjetare te cifuteve dhe popujve tjere te shkruar nga Xhozef ben Gorion (e Xhosiponit). Dhjata e Re, ne ate qe i referohet si kanuni "i gjere", perbehet nga tridhjete e pese libra, duke ia bashkengjitur njezet e shtate librave te zakonshem tete tekste shtese, domethene kater seksione te rendit kishetar nga permbledhja e quajtuar Sinodos, dy seksione nga Libri Etiopian i Beselidhjes, Klementin Etiopias, dhe Didaskaline. Kur te percjellet kanuni i “ngushtuar” i Dhjates se Re, ai eshte i perbere nga vetem njezet e shtate librat e njohur, por pastaj librat e Dhjates se Vjeter ndahen ndryshe, keshtu qe ato perbejne 54 libra ne vend te 46. Ne te dyja, kanunin e ngushtuar dhe te zgjeruar, numri i plote i librave arrin ne 81.11


    Ne librin e tij, "Kanuni i Dhjates se Re: Origjina e tij, Kuptimi dhe Zhvillimi", Brus Metzger elaboron me shume rreth librave te pranuar nga kisha Etiopiane. Kanuni i “zgjeruar” i Dhjates se Re Etiopiane konsiston ne keto pese libra:


    Kater Ungjijt
    Aktet
    (Shtate) Letrat Katolike
    (Katermbedhjete) Letrat e Palit
    Libri i Shpalljes
    Sinodosi (kater seksione)
    Klementi
    Libri i Beselidhjes (dy seksionet)
    Didaskalia


    Permbajtjet e kater titujve te fundit ne liste jane sic vijon. Sinodosi eshte liber i rendit kishetar, qe perfshin nje permbledhje te gjere te kanuneve, lutjeve, dhe instruksioneve te atribuara Klementit te Romes.


    Klementi (Kalementos) eshte liber ne shtate pjese, qe Pjetri ia komunikoi Klementit. Kjo nuk eshte nje korrespondence Romake apo Korintase, as ndonjera prej pjeseve te Sinodosit qe nganjehere quhen Klementi 1, 2 dhe 3, dhe as pjese e Oktateut Sirian te Klementit.


    Libri i Beselidhjes (Meshefe Kiden) numerohet si dy pjese. Pjesa e pare qe ka gjashtedhjete seksione permban kryesisht material mbi rendin kishetar; seksioni 61 eshte nje ligjerate e Zotit ndaj dishepujve te tij pas ringjalljes se tij, e ngjashme me Testamentum Domini.


    Didaskalija (Dideskelja) Etiopiane eshte libri i rendit kishetar ne katerdhjete e tre kapituj, i vecuar nga Didaskalia Apostolorum, por i ngjashem me librat I-IV e te ashtuquajturave Kushtetutat Apostolike.12



    Kisha Siriane


    Gjithashtu le te mos harrojme kishat Siriane qe mirreshin me Dieteseronin, Ungjillin kater-ne-nje, te prezantuar nga Tatiani, qe lexohej ne kishat Siriane per nje kohe para se te zevendesohej nga Peshita. Peshita prape ka nje numer te ndryshem te librave ne Dhjaten e Re.


    Kjo per Dhjaten e Re paraqet nje pershtatje te kanunit te Sirianeve me ate te Grekeve. Korintianet e trete qe refuzuar, dhe vec katermbedhjete Letrave te Palit (perfshire Hebrenjeve, duke e vijuar Filemonin), qene perfshire gjithashtu tri Letrat e gjata Katolike (Xhejmsi, Pjetri 1, dhe Gjoni 1). Kater Letrat e shkurtera Katolike (Pjetri 2, Gjoni 2 dhe 3, dhe Juda) dhe Apokalipsi mungojne ne versionin Sirian Peshita, dhe si rrjedhim kanuni Sirian i Dhjates se Re permbante njezet e dy shkrime. Per pjesen e madhe te kishes Siriane kjo perbente perfundimin e kanunit, ngase pas Keshillit te Efeseut (AD 431), Sirianet Lindore u ndane si Nestoriane nga Kisha e Madhe.13


    Peshita akoma pasohet nga te Krishteret ne shtetin jugor te Keralas ne Indi.


    Akoma sot varianti zyrtar i pasuar nga Kisha Ortodokse Siriane, me qender ne Kotejem (Kerala), dhe Kisha Siriane Keldeane, gjithashtu e njohur si Kisha e Lindjes (Nestorian), me qender ne Trihur (Kerala), prezantojne mesime nga vetem njezet e dy librat e Peshitas, te cilit version i eshte bere apel per zgjidhjen e ceshtjeve doktrinore.14


    Per te qartesuar ceshtjen, ne ketu po ballafaqohemi me nje numer te ndryshem librash te Dhjates se Re, qe pasohen nga kisha te ndryshme ne te gjithe boten. Keto nuk jane perkthime te ndryshme te Bibles, argument me te cilin misionaret e Krishtere e futnin problemin nen qilim. Te quajturit heretike kishen tjeter nuk do ta zgjidhe problemin, sepse nuk ishte madje edhe nje liber i vetem qe nga fillimi i Krishterimit qe perbente Dhjaten e Re, sic do te shohim me vone, inshAllah. Dhjata e Re sic e shohim sot, prape e varur nga kisha (!), eshte nje prodhim i ndryshimeve qe jane bere ne te pergjate shekujve. Nen Kanunin e Dhjates se Re, Enciklopedia Katolike thote:


    "Idea se kanuni i plote dhe i sakte i Dhjates se Re ekzistonte qe nga fillimi, do te thote nga kohet e Apostujve, nuk ka asnje mbeshtetje ne histori. Kanuni i Dhjates se Re, sikurse ai i te Vjetres, eshte rezultat i nje zhvillimi, i nje procesi te stimuluar menjehere nga grindjet me ata qe dyshonin, brenda dhe jashte kishes, dhe i ngaterruar me paqartesi te caktuara dhe hezitime te natyrshme, te cilat nuk e mberriten afatin e tyre perfundimtar deri ne percaktimin dogmatik te Keshillit Tridentin".15


    Pra, tradita madheshtore e kishes nuk e kishte ndryshuar mendjen lidhur me Biblen.


    Tani ky do te jete nje problem shume i madh per t'u ripertypur nga misionaret e krishtere, inshAllah. Le t'i kthehemi tash ceshtjes se ckaje i referoheshin Eterit Apostolike gjate kohes se tyre.



    Tradita Kishetare dhe Eterit Apostolike


    eshte nje pohim i shpeshte i misionareve te Krishtere se Eterit e Kishes besuan se Dhjata e Re qe konsideruar si Shkrim ‘i frymezuar'.


    Bruce M Metzger, nje autoritet i shquar mbi Dhjaten e Re, duke analizuar Eterit Apostolike viz., Klementin e Romes, Ignatiusin, Didahin, fragmentet e Papias, Barnaben, Hirmesin e Romes, dhe te ashtuquajturin Klementi 2, konkludon sic vijon:



    Klementi i Romes


    Permbledhtas, shohim se Bibla e Klementit eshte Dhjata e Vjeter, te ciles ai vazhdmisht i referohet si Shkrim e shenjte, duke e cituar ate me pak a shume saktesi. Klementi gjithashtu i referohet nganjehere fjaleve te caktuara te Jezusit; ndonese ato jane te besueshme per te, ai nuk duket te kete hetuar menyren se si eshte siguruar vertetesia e tyre. Ne dy nga tri rastet qe ai flet per mbamendjen e ‘fjaleve' te Krishtit ose te Zotit Jezus, duket se ai ka nje shenim te shkruar ne mendje, por ai nuk e quan ate ‘ungjill'. Ai i di disa nga Letrat e Palit, dhe i vlereson ato lart per permbajtjen e tyre; e njejta mund te thuhet per Letren e Hebrenjeve te cilen ai e njeh shume mire. Ndonese keto shkrime evidentisht kane rendesi te konsiderueshme per Klementin, ai asnjehere nuk u referohet atyre si ‘Shkrime' te besueshme.16



    Ignatiusi i Antiohut


    Rezultati i tere kesaj eshte ajo se autoriteti primar per Ignatiusin qe predikimi apostolik rreth jetes, vdekjes dhe ringjalljes se Jezu Krishtit, ndonese kjo s'ishte ndonje dallim i madh per te se a ishte gojor apo i shkruar. Ai pa dyshim dinte per koleksionin e Letrave te Palit, perfshire (sipas rendit te perdorimit qe ai ua bente atyre) Korintianeve 1, Efesianeve, Romakeve, Galatasve, Filipianeve, Kolosianeve dhe Selanikasve 1. eshte e mundshme qe ai dinte Ungjijt sipas Mateut dhe Gjonit, e ndoshta edhe Lukes. Nuk ka ndonje evidence se ai e konsideroi ndonjerin nga keta Ungjij apo Letra si ‘Shkrim te shenjte]'.17



    Didahi


    Didahi eshte nje manual i shkurter apo udhezim moral dhe praktike kishetare. Shkruesit e historise kishetare, Eusebi dhe Atanasi, madje e konsideruan ate te jete anesor ne Kanunin e Dhjates se Re.18 Paraqitja e hartimit te Didahit nga dijetaret ka nje shtrirje nga shekulli i pare deri ne shekullin e katert, por shumica e tyre parapelqejne ta paraqesin ate ne gjysmen e pare te shekullit te dyte.19 Metzger shprehet shkurtimisht ne lidhje me librin sic vijon:



    "Permbledhtas, ne mund te shohim nga Didahi se apostujt dhe pejgamberet shetites akoma gjejne nje vend te rendesishem ne jeten e kishes, por ky autoritet eshte duke u dobesuar. Aktiviteti i tyre eshte i rrethuar nga te gjitha llojet e masave parandaluese dhe perfundimisht mbeshtetet ne autoritetin e mesimit tradicional te perftuara nga Zoti, menyren e te cilit ata patjeter duhet ta shfaqin:‘Jo secili qe flet ne shpirt eshte pejgamber, me perjashtim te atij qe ka rruget e Zotit. Me ane te menyrave te tyre pastaj, do te dallohen pejgamberet e rreme dhe pejgamberet e vertete'(xi.8). Autori i referohet ungjillit, por ai citon vetem fjalet e Jezusit. Ky ‘Ungjill', qe pa dyshim eshte Ungjilli sipas Mateut, nuk konsiderohet si burim i domosdoshem nga i cili, me urdherat e nevojshem, fjalet e Zotit u vijne besimtareve, por fare thjesht si nje koleksion i pershtatshem i ketyre fjaleve.20



    Papiasi i Heirepolisit


    Permbledhtas, Papiasi qendron si nje lloj ure ne mes fazave gojore dhe te shkruara ne transmetimin e tradites ungjillore. Ndonese ai deklaron te kete preference te dukshme per traditen gojore, prapseprap ne pune shihen shkaqet qe, gjithenje e me shume, do te conin ne refuzimin e kesaj forme te tradites ne favor te ungjijve te shkruar. Marre ne teresi, si pasoje, deshmia e Papias persa i perket zhvillimit te kanunit te Dhjates se Re eshte domethenes kryesisht ne reflektimin e perdorimit te komunitetit, ne te cilin devotshmeria ndaj tradites gojore veshtiresoi zhvillimin e nje ideje te qarte te kanunizimit.21



    Barnaba


    Letra e Barnabes eshte nje trakt teologjik. Te dyte, Klementi i Aleksandrise dhe Origeni, e vleresuan punen lart dhe ia atribuan hartimin e tyre Barnabes, bashkekohanikut dhe bashkepunuesit te apostullit Pal.


    Metzger permbledh poziten e Barnabes persa i perket Shkreses se shenjte si vijon.


    "Permbledhtas, mund te shihet se per Bernaben, Shkrimet e shenjta jane cka ne quajme Dhjata e Vjeter, perfshire disa libra jashte kanunit Hebrej. Shumica e kontakteve te tij me traditat Sinopte perfshijne fjali te thjeshta nga tradita gojore, qe mund te kene qene mire te njohura per nje te Krishter te asaj kohe. Si kunder rastit te vetem te perdorimit te tij te formules “eshte shkruar”, ne prezantimin e thenies, “Shume thirren, por pak zgjedhen”, duhet te percaktohet qarte mosperfillja e njemendet qe ai ia bente Dhjates se Re. Nese, ne anen tjeter, ai shkroi pak para apo pas vitit 130, fokusi i lendes se tij nuk do ta bente te nevojshme citimin e shumte nga librat e Dhjates se Re – nese ai vertet i dinte shume nga ato. Ne cdo rast, ai nuk jep asnje evidence per zhvillimin e kanunit te Dhjates se Re.22



    Polikarpi i Smirnes


    Permbledhtas, Letra e shkurter e Polikarpit permban proporcionalisht shume me shume aluzione ndaj shkrimeve te Dhjates se Re sesa atyre qe jane te pranishme ne ndonje tjeter nga Eterit Apostolike. Ai me siguri kishte nje koleksion i te se paku tete Letrave te Palit (perfshire dy te Pastoreve), dhe ai poashtu e dinte shume mire edhe Hebrenjeve, Pjetrin 1 dhe Gjoni 1. Persa i perket Ungjijve, ai citon si thenie te Zotit frazat qe i gjejme ne Mateu dhe Luka. Me nje perjashtim, asnjera nga aluzionet e Polikarpit nuk citohen si Shkrim i shenjte – dhe kete perjashtim, sic kemi pare, disa konsiderojne t'i kete qene atribuar gabimisht Dhjates se Vjeter. Ne te njejten kohe, mendja e Polikarpit nuk eshte e ngopur vetem me ide dhe fraza te nxjerrura nga nje numer i konsiderueshem shkrimesh, qe me vone u konsideruan si Shkrime te Dhjates se Re, por ai poashtu shfaq respekt te fshehur per keto dokumente apostolike qe posedonin besueshmeri, gje qe u mungonte shkrimeve tjera. Polikarpi, sic veren Granti, 'qarte dallon periudhen apostolike nga koha e tij dhe me sa duket per kete shkak, nuk i perdor letrat e Ignatiusit si te besueshme, edhe pse ato “permbajne besim, qendrese, dhe tere udhezimin qe i perket Zoti tone”(xiii.2)'.23



    Hirmesi i Romes


    Permbledhtas, eshte e qarte se Hirmesi nuk qe dhene pas berjes se citateve nga literatura. Ne fakt, i vetmi liber i pranishem kudo i emeruar dhe i cituar ne Pastori (Vis.ii.3), eshte nje apokalipse e erret cifute i njohur si libri i Eldedid dhe Modetit. Perkunder kujtimit te turbullt nga Mateu, Efesianeve, dhe Xhejms, Hirmesi nuk ben asnje koment qe do te mund te na bente te mendojme se ai i konsideroi ato si Shkrime kanonike. Nga deshmia qe gjendet ne Pastori, kjo mund te verehet ne cdo rast sa i parregullt ishte zhvillimi i idese se kanunit pergjate rrjedhes se shekullit te dyte.24



    E Ashtuquajtura Letra e Dyte e Klementit


    Kjo veper nuk eshte vepra e vertete e Klementit te Romes. Kjo konsiderohet si nje predikim i mocem i Krishter. Stili i kesaj vepre eshte i ndryshem nga ai i Klementit 1. Data dhe hartimi i kesaj vepre eshte veshtire te percaktohet. Me gjase eshte shkruar diku rreth 150 CE. Metzger permbledh permbajtjen e kesaj vepre si vijon:


    "Autori i Klementit 2 sigurisht e dinte dhe e perdori Mateun dhe Luken, Korintianeve 1 dhe Efesianeve. Nuk ka asnje gjurme nga Ungjilli i Johaninit apo Letrat, apo nga Libri i Akteve. Dhe askush nuk mund te thote me shume se qe ai mund te kete ditur Hebrenjeve, Xhejmsin, dhe Pjetrin 1. Nga njembedhjete here sa ai citon fjalet e Jezusit, pese nga keto nuk gjenden ne Ungjijt kanunike. Prania e ketyre me vone, si dhe citati ne xi.2-4 i nje libri apokrifik te Dhjates se Vjeter, e prezantuar si “fjala profetike”, tregon se citatet tona moralizuese te fjaleve hyjnore te besueshme nuk jane kontrolluar nga ndonje ide e sakte kanunike, madje as ne lidhje me shkrimet e Dhjates se Vjeter.25


    Pas studimit te shkrimeve te te gjithe Eterve Apostolike, Brus Metzger konkludon:


    "Per cifutet e Krishtere te hershem, Bibla perbehej nga Dhjata e Vjeter dhe nje literature apokrifike cifute. Se bashku me keto shkrime te besueshme hyne traditat, kryesisht gojore, e thenieve te atribuara Jezusit. Ne anen tjeter, autoret qe i perkisnin “Krahut Helen” te Kishes u referohen me shpesh shkrimeve qe me vone u perfshine ne Dhjaten e Re. Ne te njejten kohe, nderkaq, ata shume rralle i konsideronin keto dokumente si “Shkrime te shenjta”.


    Per me shume, nuk kishte sikurse edhe sot asnje konceptim te detyres se citimit te sakte nga librat qe ende nuk ishin kanunike ne kuptimin e plote. Si pasoje, nganjehere eshte jashtezakonisht veshtire te konstatohet se cilat libra nga Dhjata e Re ishin te njohura per shkrimtaret e hershem Krishtere; evidenca jone nuk behet e qarte deri ne fund te shekullit te dyte.26


    Ne kemi evidence per nje zhvillim dhe trajtim laraman te shkrimeve, qe me vone u konsideruan si Dhjata e Re ne shekullin e dyte dhe te trete e.s.. Ungjijt e shkruar gradualisht dhe koleksionet e letrave, te ndryshmet ne regjione te ndryshme, u bene me te rendesishme.


    Pra perreth 200 vjeteve nuk kishte dicka si Dhjata e Re ne rend te pare. Tradita madheshtore Kishetare madje as qe u bezdis te permbledhte ‘Shkrimet' brenda dy kopertinave!



    Tradita Kishetare dhe Lista e Hershme e Librave te Dhjates se Re


    Tash kur me ne fund tradita Kishetare filloi te ndryshonte mendjen per kompilimin e Dhjates se Re, lista te ndryshme te librave ne Kanunet e Bibles qene shkruar. Bruce Metzger jep listen vijuese te Kanuneve te Bibles te nxjerrur ne kohe te ndryshme ne Kishen ‘perendimore'. Ju lutem te kini vemendjen se ne akoma nuk dime shume per idene se sa lista qene nxjerrur ne Kishat Lindore si ato Kopte dhe Etiopiane. Ne vijim jane kanunet e nxjerrura ne pika te ndryshme te kohes ne historine e Kishes.


    Per te plotesuar mendimet se si u perpunua Dhjata e Re, eshte e domosdoshme nje analize e shkurter e listave te hershme te librave te Dhjates se Re. Lista eshte marre nga Shtojca IV e "Kanunit te Dhjates se Re: Origjina, Rendesia dhe Zhvillimi" te autorit Bruce Metzger.27


    • Kanuni Muratorian
    • Kanuni i Origenit (A.D. c. 185 - 254)
    • Kanuni i Eusebiut nga Cesarea (A.D. 265 - 340)
    • Nje Kanun i nje date dhe nje prejardhjeje te pasigurt i futur ne Doreshkrimin e Kleromontit
    • Kanuni i Kirilit te Jerusalemit (c. A.D. 350)
    • Kanuni Sheltenham (c. A.D. 360)
    • Kanuni i miratuar nga Sinodi i Laodicese (c.A.D. 363)
    • Kanuni i Ateneseut (A.D. 367)
    • Kanuni i miratuar nga “Kanunet Apostolike” (c.A.D. 380)
    • Kanuni i Gregorit te Nazianzit (A.D. 329-89)
    • Kanuni i Amfilokit te Ikoniumit (v. 394)
    • Kanuni i miratuar nga Sinodi i Trete i Kartegjit (A.D. 397)



    Referenca me e vjeter e sakte ndaj Dhjates se Re 'te plote' sic e njohim tani, qe ne vitin 367 e.s., ne nje shkrese nga Atanaseu. Kjo nuk e zgjodhi ceshtjen. Lista te ndryshme vazhduan te nxirreshin nga autoritete te ndryshme kishetare, sic mund te shihet nga e siperpermendura.


    Kisha Katolike e deklaron veten e saj te jete autoritet per Kanunin dhe interpretimin e shkrimit, andaj edhe pronare te listes se 27 librave. Megjithate, sipas Enciklopedise Katolike, Kanuni hyres i Dhjates se Re deklaron se 20 librat e Dhjates se Re pandashem vlejne me shume sesa 7 librat deuterokanonike (Hebrenjeve, Pjetri 2, Gjoni 2 dhe 3, Xhejms, Xhudi, Shpallja), duke pranuar se besueshmeria apo siguria e tyre tashme kishin qene sfiduar nga autoritetet e lashta te Krishtere.


    Dhjata e Re Katolike, sic definohet nga Keshilli i Trentit, nuk dallon, persa i perket librave qe permban, nga te gjitha organet e Krishtere ne kohen e tashme. Sikurse Dhjata e Vjeter, edhe e Reja i ka librat e saj deuterokanunike dhe pjese te librave, duke pas qene nenshtruar kanuniteti i tyre me pare disa debateve ne Kishen. Keto jane per te gjithe librat: Letra e Hebrenjeve, ajo e Xhejmsit, e Dyta e Sh.Pjetrit, e dyta dhe e treta e Gjonit, Xhudi, dhe Apokalipsi; duke dhene shtate ne teresi numrin e librave te diskutueshem te Dhjates se Re. Pasazhet e diskutueshme me pare jane tre: pjesa mbyllese e paragrafit te Ungjillit te Sh. Markut, xvi, 9-20 rreth shfaqjes se Krishtit pas Ringjalljes; vargjet nga Luka rreth mundimit te Jezusit, xxii, 43-, 44; Perikopi Adulterć, apo rrefimi i gruas se akuzuar per tradhti bashkeshortore, Sh. Gjoni, vii, 53 deri te viii, 11. Qe prej Keshillit te Trentit, nuk eshte e lejueshme per nje Katolik te ve ne dyshim frymezimin e ketyre pasazheve.28



    Tradita Kishetare dhe 'Frymezimi' i Librave te Dhjates se Re


    cfaredo qe do me thene fjala ‘frymezim' ne traditen Kishetare per te zgjedhur librat, kjo nuk e ka domethenien e vertete qe kjo fjale e ka. Nje liste e vogel e librave ne vijim, te cilat nuk jane te pranishme sot ne Dhjaten e Re, nje here e nje kohe qene konsideruar ‘te frymezuara'. Me heret ne histori, kur u zhvillua koncepti ‘Kanunit' te Dhjates se Re, shume libra qene konsideruar si 'te frymezuara' te cilat ne nuk i shohim ne Biblat e shekullit 20. Nje analize e shkurter e ketyre librave do te merret parasysh ketu.


    Didahi:


    Disa nga shkrimet e Eterve Apostolike per nje kohe qene konsideruar si te besueshme ne disa rrethe. Didahi qe perdorur nga Klementi i Aleksandrise dhe nga Origeni si Shkrim i shenjte, dhe ka evidence se pergjate shekullit, ai vazhdoi te konsiderohej i tille ne Egjipt.29


    Letra e Klementit:


    Teksti i letres (se pare) te Klementit gjendet, se bashku me nje pjese nga e ashtuquajtura Letra e Dyte e Klementit, ne fund te Doreshkrimit te Aleksandrise te Bibles Greke te shekullit te peste (doreshkrimi eshte i manget ne fund). Ireneu, Klementi i Aleksandrise, dhe Origeni te gjithe e perdoren kete Leter. Ne e dime se rreth vitit 170 A.D. ka qene e zakonshme te lexohej Klementi 1 ne sherbimet publike te adhurimit ne Korint.30


    Letra e Barnabes:


    Letra e Barnabes per nje kohe ishte ne theke te kanunit. Klementi i Aleksandrise e konsideroi si mjaft te rendesishme per te shkruar nje koment mbi te ne Hipotiposen e tij, tani e humbur. Origeni e quan ate ‘katolike', nje term qe ai tjeterkund e perdor per Pjetrin 1 dhe Gjonin 1. Kjo qendron pas Dhjates se Re ne Doreshkrimin e Sinait te Bibles Greke te shekullit te katert.31


    Pastori i Hirmesit:


    Pastori i Hirmesit qe perdorur si Shkrim i shenjte nga Irine Tertulliani (para konvertimit te tij ne Montanizem), Klementi i Aleksandrise dhe Origeni, ndonese sipas Origenit kjo nuk ka qene ne pergjithesi e lexuar ne kishe. Kanuni Muratorian shpreh respektin e ketij punimi gjate kohes kur ai qe perpiluar, por sipas nje perpiluesi te panjohur, ajo mund te lexohet por jo te deklarohet si Shkrim i shenjte ne kishe.32


    Per me shume, Klementi i Aleksandrise pati nje kanun shume ‘te hapur', dmth ai nuk e kishte problem te perdorte materialet e paganeve, ‘heretikeve' dhe tjeter literature te Krishtere.33 Ketu vlen te perkujtohet se ne tashme kemi pare grupazh te ndryshem librash ne Kishen Etiopiane dhe Kopte.



    Tradita Kishetare dhe Doreshkrimet


    Aq sa ka ndryshime, ka edhe kanune te Bibles e po ashtu edhe ‘frymezime' te tij, dhe kjo reflektohet gjithashtu edhe ne doreshkrimet. Ne vijim eshte ca material i marre nga Fjalori i Perkthyesit Gojor te Bibles, nen tekstin, Dhjata e Re. Mjaft interesant, ky paragraf fillon me Problemin. Shume apologjete te Krishtere parapelqejne ta fshijne nen qilim kete problem te njohur, thua se nuk ekziston fare!


    PROBLEMI. Dhjata e Re tash njihet, e tera apo pjeserisht, ne afersisht pese mije doreshkrime Greke. Secila nga keto kopje doreshkrimi dallon nga te tjerat. Vec ketyre doreshkrimeve Greke, Dhjata e Re eshte ruajtur ne me shume se dhjete mije doreshkrime te versioneve te mehershme dhe ne mijera citate te Eterve te Kishes. Keto doreshkrime te versioneve dhe citateve te Eterve te Kishes dallojne nga njera-tjetra po aq shume sa edhe doreshkrimet Greke. Vetem nje fraksion i kesaj mase te madhe materiali eshte sistemuar dhe studiuar ne menyre te kujdesshme. Derisa kjo pune te marre fund, pasiguria persa i perket tekstit te Dhjates se re do te mbetet.


    eshte vleresuar se keto doreshkrime dhe citate dallojne ndermjet tyre ne mes 150 000 dhe 250 000 here. Shifra e vertete ndoshta eshte shume me e madhe. Nje studim i 150 doreshkrimeve greke te Ungjillit te Lukes ka shpalosur me shume se 30 000 variante teksti te ndryshme. eshte e vertete, natyrisht, se shtesa e varianteve te tekstit nga 150 doreshkrime te tjera te Lukes nuk do te shtonte edhe 30 000 variante te tjera ne liste. Por cdo kopje e studiuar i shton shume listes se varianteve. eshte e sigurt te thuhet se nuk ka edhe nje fjali e vetme ne Dhjaten e Re ne te cilen tradita e doreshkrimeve eshte plotesisht e njejte.


    Disa mijera te ketyre varianteve te ndryshme te leximit jane variante ne drejteshkrim apo gramatike apo stil, dhe prapseprap kjo ndikon ne kuptimin e tekstit. Por jane edhe disa mijera te cilat kane nje ndikim te qarte ne kuptimin e tekstit. eshte e vertete se asnjera nga keto variante te leximit nuk ndikojne ne thelbin e dogmes se Krishtere. eshte njelloj e vertete se shume nga keto kane rendesi teologjike dhe jane futur ne tekst qellimisht. Kjo nuk mund, per shembull, te ndikoje ne thelbin e dogmes se Krishtere per ta pranuar variantin “Jakobi i ati i Jozefit, dhe Jozefi (me te cilin virgjeresha Marie qe fejuar) i ati i Jezusit qe quhej ‘Krisht'”(Mat. 1:16), sic gjendet ne Siniatikun Sirian; por kjo e ngre nje problem teologjik.


    Ka qene thene se pjesa me e madhe e varianteve te leximeve ne tekstin e Dhjates se Re u ngrit para se te kanunizoheshin librat e Dhjates se Re dhe pasi keto libra qene kanunizuar, ato u kopjuan shume kujdesshem sepse ishin Shkrime te shenjta. Mirepo, keshtu nuk qendron puna.


    eshte e vertete, natyrisht, se shume variante u shfaqen ne periudhen me te hershme. Nuk ka asnje arsye per te supozuar, per shembull, se njeriu i pare qe beri nje kopje te autografit te Ungjillit te Lukes nuk e ndryshoi kopjen e tij per ta pershtatur pjeserisht me traditen te cilen ai e njihte. Por ai nuk ishte i detyruar qe ta bente kete. Njehere kur Ungjilli i Lukes u pat shnderruar ne Shkrim te shenjte, ideja qe ndryshuar teresisht. Atehere kopjuesi ishte i detyruar qe ta ndryshonte kopjen e tij per ta permiresuar ate. Ngaqe ishte Shkrim i shenjte, ai duhej te ishte ne rregull.34


    Pas leximit te tere kesaj, a nuk eshte e qendrueshme pozita muslimane rreth korruptimit te Bibles? Dhe natyrisht, prape, cili doreshkrim i Bibles eshte i frymezuar?


    Tash e dime se asnjera nga variantet qe jane ne Bibel nuk kane nje zinxhir transmetimi apo isnad. Pra, eshte shume veshtire te thuhet se cila apo cilat jane variantet e verteta dhe te tjerat te paverteta. Pra, ne vazhdim lexojme:


    Disa mijera variante qe gjenden ne kopjet e Dhjates se Re, jane futur aty me paramendim. Ato nuk jane thjesht rezultat i gabimit apo perdorimit te pakujdesshem te tekstit. Shume jane krijuar per qellime teologjike apo dogmatike (ndonese ato mund te mos kene ndikim ne thelbin e dogmes se Krishtere). Kjo eshte sepse librat e Dhjates se Re jane libra fetare, libra te shenjte, libra kanunike, qe jane ndryshuar per t'iu pershtatur asaj cka kopjuesi besonte te ishte varianti i vertete. Interesi i tij nuk ishte “varianti origjinal”, por “leximi i drejte”. Ky eshte saktesisht qendrimi ndaj Dhjates se Re qe mbizoteroi qe nga kohet e hershme deri te Renesansa, Reformimi, dhe zbulimi i shtypit. Mijera doreshkrime Greke, doreshkrime te kopjeve, dhe citate te Eterve te Kishes sherbejne si burim per diturine tone rreth teksteve me te hershme apo origjinale te Dhjates se Re dhe te historise se transmetimit te atij teksti para zbulimit te shtypit.34


    Tash nese nuk e dime se cili eshte “varianti origjinal”, atehere nuk kemi c'te flasim rreth “besimit” ne ate cfare mendohet te jete varianti ‘origjinal.' Pra, kjo eshte tradita madheshtore e Kishes se Krishtere, e cila nuk eshte ne gjendje te prodhoje madje as dy doreshkrime te njejta! Per me shume mbi variantin “origjinal”, mund te thuhet se meqe deri me tani nuk ka asnje doreshkrim origjinal, nuk ka kuptim te flasim me per variantin ‘origjinal'. Kerkimi per variantin ‘origjinal' do te ishte nje supozim. Vertet Aktet e Apostujve fituan nje fame te keqe per variantet e leximit.


    Ne fakt, asnje liber i Dhjates se Re nuk jep evidence per aq shume variante gojore sic jep Aktet e Apostujve. Krahas tekstit te perfaqesuar ne doreshkrimin e vjeter uncial Grek, qe fillon me Doreshkrimin e Vatikanit, shpesh i quajtur Teksti Neutral dhe daton ne shekullin e dyte AD, ka evidence ose per ndonje tekst alternativ te pajtueshem dhe barabarte te vjeter, ose per nje seri variantash te hershme e te ndryshme, te cilave u eshte vene emri teksti Perendimor. Autoritetet e lashta te Tekstit Perendimor te Akteve perfshijne vetem nje doreshkrim uncial Grek (apo me sakte dygjuhesh, Grek dhe Latin), doreshkrimin Bizain te shekullit te peste apo te gjashte. Por variantet shpesh kane permbajtje habitese dhe perkrahje te hershme e te forte nga shkruesit Latine dhe doreshkrimi Latin i Dhjates se Re. Tani na paraqitet se derisa teksti Neutral dhe Perendimor ishin ne qarkullim, i pari me gjase paraqet origjinalin.35


    Vecas nga ndryshimi famekeq, ne poashtu kemi problemin se cili tekst eshte teksti origjinal. Meqe nuk e dime se cili prej tyre eshte origjinal, atehere detyrimisht duhet vene ne sherbim supozimin. Ky eshte nje shembull i tille i supozimit. E, si mund te shpie ne te verteten supozimi?


    Ne tashme pame se nuk ka dokument origjinal te Bibles ne dispozicion, qe te vertetojme pagabueshmerine e doktrines se saj. Persa i perket dokumenteve te Dhjates se Re, Fjalori i Perkthyesit Gojor te Bibles pohon se:


    "Kopjet origjinale te librave te Dhjates se Re natyrisht jane zhdukur qe moti. Ky fakt nuk duhet te na befasoj. Ne radhe te pare, ato qene shkruar ne papirus, qe eshte nje material shume delikat dhe i paqendrueshem. Ne radhe te dyte, dhe me sa duket edhe me me shume rendesi, kopjet origjinale te librave te Dhjates se Re nuk konsideroheshin si shkrime te shenjta nga komunitetet e hershme te Krishtere".36


    Pra, Kur'ani ne kete aspekt eshte shume me mire i sistemuar se Bibla me te gjitha stilet e leximit te shoqeruara me te, qarte te radhitura me zinxhir te hollesishem transmetimi qe mberrin deri tek Shoqeruesit e Pejgamberit, te cilet sipas radhes e mesuan Kur'anin nga vete Pejgamberi.



    Tradita Kishetare dhe Gjashte Librat ‘e Debatueshem'


    Sic pame deri me tani, qe librat e Hebrenjeve, Pjetri 2, Gjoni 2 dhe 3, Xhejms, Xhudi dhe Zbulesa paten nje histori krejtesisht te dyshimte te hyrjes ne kanunin, eshte koha qe te hedhim nje veshtrim te percipte mbi historine e tyre relativisht te vone.


    Zwingli, ne debatin e Bernes te 1528, mohoi se Zbulesa qe nje liber i Dhjates se Re.37


    Martin Luteri e denoi Letren e Xhejmsit si te pavlefshme, nje ‘leter kashte'. Per me teper, ai perjashtoi Xhudin, Hebrenjeve, dhe Apokalipsin (Zbulesen). Ai nuk i hoqi ato nga Bibla Gjermane e tij, por vizatoi nje vize ne tabelen e permbajtjes, duke i vene ato ne nje shkalle me te ulet se sa pjesen tjeter te Dhjates se Re. Ne parathenien e seciles nga keto libra, Luteri shpjegon dyshimet e tij ndaj besueshmerise apostolike te tyre e poashtu edhe kanunore.38


    Reformuesi i njohur si Andreas Bodenstein nga Karlstadt (1480-1541) ndau Dhjaten e Re ne tre grada te denjesise dalluese. Ne shkallen me te ulet jane shtate librat e debatueshem te Xhejmsit, Pjetri 2, Gjoni 2 dhe 3, Xhudi, Hebrenjeve dhe Apokalipsi (Zbulesa).39


    Oekolempedi me 1531 nen Rrefimin e Wurtembergut deklaroi se perderisa 27 librat duhet te pranohen, Apokalipsi (Zbulesa), Xhejms, Xhudi, 2 Pjetri 2 dhe Gjoni 3 nuk duhet te krahasohen me pjesen tjeter te librave.40


    Heret ne karieren e tij, Erasmusi (v. 1536) dyshonte se Pali ishte autori i Hebrenjeve dhe Xhejms. Ai poashtu dyshonte ne autorsine e Pjetrit 2, Gjonit 2 dhe 3, dhe Xhudit. Stili i Zbuleses e pengonte ate nga te qenit i shkruar nga autori i Ungjillit te Katert.41


    Te kater librat e njejte jane te etiketuara si ‘Apokrifike' ne nje Bibel nga Hamburgu me 1596. Ne Suedi, duke filluar me 1618, Bibla e Gustavus Adolphus etiketon kater librat e dyshimte si ‘Dhjata e Re Apokrifike'. Kjo marreveshje zgjati me shume se nje shekull.42



    Konkludime


    Me gjithe tmerrin, hollesirat e historise Kishetare dhe Bibles u bene te qarta. Pa nje tregim te qarte te Bibles dhe ‘Frymezimit' te saj, pse do ta lexonte ate ndonje musliman? Dhe mbi te gjitha, pse nje misionar i Krishter do t'i shtyente nje grupazh te tille te dyshimte shkrimesh poshte fytit te muslimaneve? Dhe mbi te gjitha, pse ta quajme ate ungjill?


    Abdullah ibn Mes'udi, Shoqeruesi i mirenjohur i Pejgamberit, eshte transmetuar te kete thene:


    "Mos pyet te Krishteret dhe cifutet per ndonje gje (ne shpjegim te Kur'anit), sepse ata nuk mund te ju udhezojne juve ndersa ata vete jane ne gabim …"43


    Nese Krishterimi posedon biografite e njerezve qe transmetuan Dhjaten e Re dhe Dhjaten e Vjeter te tyre, si dhe traditat e tyre, atehere do te kunkurronte me shkencen Islame te hadithit. Mjerisht, pa isnad [zinxhir te transmetimit], kush do te besoje ne Biblen e tyre dhe ate qe gjendet ne te? Dhe sic ka thene mesuesi i famshem e Imam Buharit:


    “Isnadi eshte pjese e fese. Po te mos ishte isnadi, kushdo do te thoshte cfaredo qe do te deshironte.”


    Mungesa e isnadit dhe shkrimi i Kanuneve te ndryshme te Bibles nga njerezit duket te jete problemi i njerezve qe thone cfare deshirojne. Kushdo do te pohonte cfaredoqofte dhe kanuni Biblik duket te reflektoje pikerisht kete.


    Dhe shih sa i rreme doli te jete argumenti misionar!



    Disa pyetje


    Si muslimane jemi te detyruar te pyesim:


    1. Cila Bibel apo libra jane te frymezuara? A eshte kjo Ortodokse Greke, Katolike, Protestante, Etiopiane, Kopte apo Siriane? Ju lutem mbani mend se keto permbajne numer te ndryshem librash. Kjo nuk eshte vetem “Oh! Keto jane perkthime te ndryshme”.

    2. Si mund t'i besojme tradites Kishetare kur vete ajo nuk mundet vetes t'ia siguroje nje grumbull librash te besueshem e te denje per ta quajtur Bibel?

    3. Pse duhet t'i besojme Kishes e cila nuk eshte ne gjendje te prodhoje nje grupazh doreshkrimesh pergjate shekujve, ne te cilat mund te gjejne mbeshtetje ne vend te supozimit per te gjetur se cili variant eshte origjinali?

    4. Si ta dime qe Jezusi tha ate qe eshte ne Bibel, pasi nuk ka menyre per ta vertetuar se si jane transmetuar fjalet e tij? Ky eshte njeri nga argumentat me te medhenj te tradicionalisteve islame kunder shkrimeve te vjetra, te cilat kane te bejne me Isra'iljate. Dhe keto jane refuzuar teresisht per qellime shume te qarta.


    Dhe nese misionaret e Krishtere nuk mund t'u pergjigjen ketyre pyetjeve, nuk eshte me vend qe Bibla te quhet dokument i besueshem. Ndaj, nje dokument i pasigurt nuk ia vlen te quhet ‘Shkrim i shenjte'.



    Referenca


    1. Suheib Hasan, Hyrje ne Shkencen e Hadithit, 1995, Botuesi Daruselam, Rijad, Arabi Saudite, f.11
    2. Bernard Lewis, Islami ne Histori, 1993, Open Court Publishing, f.104-105
    3. W Montogomery Watt, c'eshte Islami?, 1968, Longman, Green and Co. Ltd., f.124-125
    4. Henry Malter, Saadia Gaon: Jeta dhe Vepra e tyre, 1921, The Jewish Publication Society of America, Philadelphia, f.39-40.
    5. Alfred Guillaume, Trashegimia Kulturore e Islamit, 1931, Oxford, f. ix.
    6. Bruce M Metzger & Michael D Coogan (Ed.), Oxford Companion To The Bible, 1993, Oxford University Press, Oxford & New York, f.79 (Nen 'Bible').
    7. ibid.
    8. ibid
    9. ibid
    10.Bruce M Metzger, Kanuni i Dhjates se Re: Origjina e tij, Rendesia dhe Zhvillimi, 1997, Clarendon Press, Oxford, f.225.Metzger, Oxford Companion To The Bible, Op.Cit, f.79.
    11. Metzger, Oxford Companion To The Bible, Op.Cit, f.79.
    12. Metzger, Kanuni i Dhjates se Re: Origjina e tij, Rendesia dhe Zhvillimi, Op.Cit, f.227-228
    13. ibid., f.219.
    14. ibid., f.220.
    15. The Catholic Encyclopedia Online Edition
    16. Metzger, Kanuni i Dhjates se Re: Origjina e tij, Rendesia dhe Zhvillimi, Op.Cit, f.43.
    17. ibid., f.49.
    18. ibid., f.49.
    19. ibid.,f.50.
    20. ibid., f.51
    21. ibid., f.55-56.
    22. ibid., f.58-59.
    23. ibid., f.62-63.
    24. ibid., f.67.
    25. ibid., f.71-72.
    26. ibid., f.72-73.
    27. ibid., f.305-315.
    28. The Catholic Encyclopedia Online Edition.
    29. Metzger, Kanuni i Dhjates se Re: Origjina e tij, Rendesia dhe Zhvillimi, Op.Cit, f.187-188
    30. ibid., f.188.
    31. ibid.
    32. ibid.
    33. Ibid. f.130-135.
    34. George Arthur Buttrick (Ed.), The Interpreter's Dictionary Of The Bible, Volumi 4, 1962 (1996 Print), Abingdon Press, Nashville, f.594-595 (Nen tekstin, Dhjata e re).
    35. George Arthur Buttrick (Ed.), The Interpreter's Dictionary Of The Bible, Volumi 1, f.41 (Nen Aktet e Apostujve).
    36. Ibid., f.599 (Nen tekstin, Dhjata e Re).
    37. Metzger, Kanuni i Dhjates se Re: Origjina e tij, Rendesia dhe Zhvillimi, Op.Cit, f.273.
    38. Ibid. f.243.
    39. Ibid. f.241-242.
    40. Ibid. f.244.
    41. Ibid. f.241.
    42. Ibid. f.244-245.
    43. Ahmad von Denffer, 'Ulum al-Qur'an, 1994, The Islamic Foundation, f.134.








    Ne lidhje me vertetesine e Bibles – Kujt i perket Dhjata e Vjeter
    Pergatitur per salafipublications nga nje shkrues anonim




    Kujt i perket Dhjata e Vjeter – Judaizmit apo Krishterimit? Kjo eshte nje pyetje e natyrshme, vecanerisht meqe Dhjata e Re dhe e Vjeter thuajse gjithmone gjenden, se paku ne praktiken e te Krishtereve, te lidhura bashke si nje liber. Megjithate eshte veshtire te vleresohet deri ne cfare mase Krishterimi eshte i ndjeshem ndaj faktit se ajo cka Kisha e quan Dhjata e Vjeter eshte prona e Judaizmit dhe cifuteve poashtu, dhe se Kisha ne asnje menyre s'ka monopol ne te. Per shkak te informimit te shumte se Dhjata e Vjeter lexohet nga cifutet, shume njerez parapelqejne t'i shmangen krejtesisht termit Dhjata e Vjeter [i cili natyrisht nuk perdoret nga vete cifutet]. Ne thelb te ceshtjes eshte fakti qe termi Dhjata e Vjeter qe sajuar nga te Krishteret per t'i dalluar keto shkrime nga shtimi i perhershem i literatures se Kishes se hershme, qe filloi te konsiderohet me autoritet fetar. Kjo duket ta kete vendosur Dhjaten e Vjeter ne nje pozite inferiore ndaj Dhjates se Re dhe ta kete zhvleresuar ate, nje veprim ndaj te cilit cifutet jane te pandjeshem. Nje komplikim i metejme ngrihet kur mesojme qe njezet e kater librat e pranuara si kanunike nga cifutet [dhe shumica e Krishtereve Protestante] jane shtuar ne njezet e shtate nga Katoliket, perfshire disa libra qe fillimisht nuk jane shkruar ne Hebraishte.


    Pyetja se cfare do te benin te Krishteret me tekstin qe ata trasheguan nga Israilitet e lashte, qe tema e debatit te ndezur qe nga shekujt e hershem te Kishes. Debatit i qe dhene zjarr ne formen e nje faktori thelbesor, te cilin te Krishteret eshte dashur atehere dhe ende duhet ta zgjedhin: ekzistencen e mosperputhjeve fundamentale mes Dhjates se Re dhe te Vjeter. Rasti klasik i refuzimit te Dhjates se Vjeter brenda tradites Krishtere eshte ai i Markionit, nje prift me ndikim te madh i shekullit te dyte. Ai terheqi vemendjen ne kontrastin e Palit mes ligjit te Dhjates se Vjeter dhe ungjillit te Dhjates se Re ne nje shkalle ekstreme, aq shume saqe ai e refuzoi tere Dhjaten e Vjeter! Ai shkoi aq larg per te pohuar se Ati i dashur i Dhjates se Re ne fakt ishte nje Zot i ndryshem nga Zoti i hidheruar i Dhjates se Vjeter! Kjo mund te jete nje pergjigje ekstreme, por ky problem i mundon shume njerez sot. Prape, faktori qe e shtyri Markonin te refuzonte Dhjaten e Vjeter, ne origjine, ishte problemi i mosperputhjeve te papajtueshme mes dy Dhjatave.


    Refuzimi qe Markoni ia beri Dhjates se Vjeter qe me qelim. Sic qe edhe refuzimi me 1930, kur ndjenja anti-cifute ne Gjermanine Naziste beri presion ne Kishen per ta mohuar Dhjaten e Vjeter. Ky qendrim, per te cilin mund te thuhet se eshte tipik per shume te Krishtere, rralle here artikulohet qarte. E nje rendesie te vecante per te Krishteret ketu, eshte veshtiresia dhe paqartesia e supozuar e nje pjese te madhe te Dhjates se Vjeter - natyra ne dukje mizore dhe primitive e nje pjese te madhe te saj, dhe po ashtu ndjenja se ajo eshte e parendesishme per boten moderne dhe madje kundershton edhe pikepamjet shkencore te kohes sone. Fakti qe e njejta gje mund te thuhet edhe per Dhjaten e Re, ne menyre te favorshme nuk eshte vene re nga te Krishteret e tille.


    Alternativa per refuzimin apo injorimin pa zhurme te Dhjates se Vjeter, eshte qe te pohohet rendesia saj per Kishen dhe orvatja per ta integruar ate me te kuptuarit e njeriut te Dhjates se Re. Pas se gjithash, cfare ne quajme Dhjata e Vjeter qe Bibla e Jezusit dhe Palit, te cilet e pane te rendesishme te citohet dhe lexohet ajo, sic e nxjerrin ne drite shembujt vijues:


    Ne Luka 4:18, ndersa po vizitonte sinagogen si femije, Jezusi citohet te kete lexuar nje pasazh nga Libri i Isaise:'Shpirti i Zotit eshte mbi mua, sepse ai me shuguroi, ai me ka derguar t'i sheroj te derrmuarit, t'u shpall roberve clirimin, te verberve driten e syve, t'i leshoj ne liri te ndrydhurit'.


    Disa nga fjalet nga ky pasazh kane qene nenvizuar per te ndihmuar ne krahasimin mes interpretimit te Lukes, qe ia ka bere Dhjates se Re te ketij citatit nga Isaia, dhe formes qe kjo merr ne vete Dhjaten e Vjeter, kur ne Isaia 61:1 lexojme:


    'Shpirti i Zotit eshte mbi mua, sepse Hyu me ka shuguruar t'u predikoj lajme te mira te buteve, ai me ka derguar t'i siguroj te derrmuarit, te shpall liri per te zenit rober, dhe t'ua hap burgun atyre qe jane te lidhur.'


    cuditerisht, te dy faqet dallojne. Dhjata e Vjeter nuk permend 'te verberve driten e syve' ndersa Luka po, dhe ai e zevendeson 't'i sheroj te derrmuarit' dhe 't'i leshoj ne liri te ndrydhurit' me 't'i siguroj te derrmuarit' dhe 'atyre qe jane te lidhur' te Dhjates se Vjeter.


    Duket se nuk ka shpjegim logjik per keto dallime, pervec qe teksti ose ka pesuar shtremberime, ose Dhjata e Vjeter nga e cila lexon Jezusi s'eshte e njejta sikur ajo qe perdoret sot.


    Ja ku jane dy shembuj te perdorimit te Palit qe i ben Dhjates se Vjeter.


    Ne Isaia 64:4 lexojme:'Sepse prej fillimit te botes, njerezit nuk kane degjuar, as nuk ndier me vesh, e as qe ka pare syri, o Zot, prane teje, cfare ka pergatitur ai per te qe ate e pret'.


    Pali citon kete pasazh ne I Korintianeve 2:9, ku ai thote:'Sikurse thote shkrimi i shenjt: cka syri nuk pa e veshi nuk degjoi, dhe ne zemer te njeriut nuk hyri, ate ua beri Hyu gati atyre qe e duan'.


    Bie ne sy qe fjalet e nenvizuara nuk gjenden ne Isaia. Komenti i Bibles i Henry & Scot shpjegon:"Opinioni me i mire eshte qe teksti Hebraik [Dhjata e Vjeter] ka qene shtremberuar". Ndersa Peake's Commentary ofron shpjegimin vijues:"Burimi i citatit eshte teper i pasigurt. Nese nga Dhjata e Vjeter pike-takimet jane aq te largeta, atehere s'mund te arrihet ndonje mirebesim ne kete perftim. Nese burimi s'eshte Dhjata e Vjeter, Pali ka cituar nje tjeter punim me keqkuptim".


    Ne Psalmi 40:6-7 lexojme:'Sakrifice e kusht ti nuk deshe, veshet ti m'i ke hapur, sakrificat e djegura dhe sakrificat per mekate ti nuk i ke kerkuar. Pastaj thashe:Ja, po vij! Per mua shkruan ne rrotullin e librit'.


    Pali riprodhon kete pasazh ne Hebrenjve 10:5-7:'Sakrifice e kusht ti nuk deshe, por ma bere gati trupin, sakrificat e djegura dhe sakrificat per mekate nuk te pelqyen. Atehere thashe: Ja, po vij! [sepse per mua shkruan ne rrotullin e librit] per ta kryer, o Hy, vullnetin tend!'.


    Ky citim i gabuar eshte i qarte. Peake's Commentary thote [f.896]:"Si zakonisht shkruesi [Pali] citon nga Septuaginti, ku lexojme 'por ma bere gati trupin' ne vend te 'veshet ti m'i ke hapur' sikur ne versionin Hebraik". Perpiluesit e Henry & Scot kane thene:"Ky eshte gabim i shkruesve. Vetem njera nga dy theniet eshte e vertete".


    Me ane te injorimit te gjuhes ne te cilen ajo fillimisht qe shpallur, gje te cilen shumica e te Krishtereve e bejne si ceshtje rutinore, eshte bere mjaft lehte qe te interpretohen pasazhet nga Dhjata e Vjeter dhe te brumosen ato per t'iu pershtatur pikepamjeve te Dhjates se Re. Prej ketu, menyra e zakonte ne perdorimin e Dhjates se Vjeter ne Kishen e hershme ishte ta alegorizonte ate. Ne kete menyre shume profeci te paqena lidhur me ardhjen e Mesise, Ringjalljes dhe madje edhe Trinise mbas gjase qene gjetur ne Dhjaten e Vjeter nga te Krishteret si deshmi per korrektesine e besimeve te tyre. Pa ndryshim, keto u bene ne nje mase te madhe teksti i vetem te cilin te Krishteret ishin te kenaqur ta citonin nga Dhjata e Vjeter. Kjo solli me vete edhe nje problem tjeter, dhe i cili prape meriton nje pergjigje: cfare duhet te jete pergjigja ndaj atyre rasteve, ne te cilat Dhjata e Re e kupton te Vjetren ne menyrat qe devijojne nga domethenia origjinale, vecanerisht kur vecorite e gjuhes origjinale te Dhjates se Vjeter injorohen?


    Dhjata e Re perdor materialin e Dhjates se Vjeter ne nje variacion te gjere menyrash. Nganjehere autoret e Dhjates se Re qarte thone se ata po citojne nga e Vjetra sa per te treguar qe ngjarjet e shenuara ne Dhjaten e Re permbushin premtimet e se Vjetres. Per shembull, pasazhi te cilin e citon Mateu ne Ungjillin e tij, kaptina 27, vargu 9:


    'Keshtu shkoi ne vend fjala e Jeremise profet: Moren tridhjete sikla argjendi, cmimin e te cmuarit, qe e cmuan te bijte e Izraelit…'


    Ky ekstrakt doli te jete nje nga gabimet me te mirenjohura te Mateut. Thenia qe ai ia pershkruan Jeremise nuk gjendet asgjekundi ne Librin e Jeremise te Dhjates se Vjeter. Nje pasazh i ngjashem me kete, nderkaq, gjendet ne Zakarija 11:13. Disa vene re ne komentin e Bibles [vell.2/f.385-386]:"Disa dijetare mendojne qe kjo eshte nje gabim i versionit te Mateut dhe kopjuesi shkroi Jeremia ne vend te Zakaria; apo kjo mund te jete nje shtim i vone".


    Nje tjeter gabim i njohur i Mateut gjendet ne Ungjillin e tij ne 2:23:'Si arriti atje, zuri vend ne nje qytet qe quhet Nazaret, per t'u plotesuar fjala qe thane profetet: Do te quhet Nazareas'.


    Kjo profeci nuk gjendet ne asnje nga librat e pejgambereve ne Dhjaten e Vjeter. Manfredi, nje dijetar Katolik, shkroi ne 'Pyetjet e Pyetjeve':"Librat qe permbajne kete pershkrim kane qene shkaterruar, ngaqe ne asnje nga librat e pranishme te Pejgambereve nuk gjejme thenien qe Jezusi do te quhej 'Nazareas'".


    Ne Psalmi 14 i perkthimit Latin dhe Grek i Dhjates se Vjeter lexojme:'Fyti i tyre eshte varr i hapur, me gjuhet e tyre mbjellin genjeshtra, nen buze kane vrere shlligash; goja e tyre eshte plot mallkime e hidherim, kembet u vrapojne per te derdhur gjak, rrenime e mjerime ne udhen e tyre, udhen e paqes ata nuk e njohin. Friken e Hyut nuk e kane parasysh'.


    Ky pasazh nuk eshte ne Dhjaten e Vjeter Hebraike, e as qe gjendet ne perkthimet e tanishme ne Anglisht. Praseprap, ne gjejme Palin duke cituar kete pasazh ne teresi ne Dhjaten e Re ne letren e tij derguar Romakeve 3:13-18! Nga e mori ai ate? Cili version i Dhjates se Vjeter po e perdorte Pali kur po shkruante letren e tij dhe perse perkthimet moderne ne Anglisht nuk mbeshteten ne versionin e njejte kur riprodhojne Psalmet 14 sa per ta pershtatur perdorimin e Palit. Fusnotat ne Versionin e Ri Nderkombetar orvaten te bashkojne thenien ne Romakeve me ane te citimit te ekstrakteve nga kater Psalme dhe Isaia te ndryshme, por perpjekja veshtire qe eshte bindese, vecanerisht kur kujtojme qe pasazhi citohet teresisht ne Psalmi 14 te versioneve Latine dhe Greke.


    Ungjilli i Markut prape nxjerr ne pah shqetesimin rreth diturise se pamjaftueshme te autoreve te Dhjates se Re mbi Dhjaten e Vjeter. Ai thote ne Ungjillin e tij 2:25-26:'A s'ju ka rene kurre te lexoni c'beri Davidi… Se si, kur ishte kryeprift Abiatari, hyri ne shtepine e Hyut dhe i hengri buket e kushtuara'.


    Kjo s'eshte e sakte ngaqe prifti i larte ne kohen e ketij incidenti s'ishte Abiatari, por Ahimelehu, sic mund te shihet Dhjaten e Vjeter ne I Samjueli 21:1. Ndaj, Peake's Commentary thote [f.684]:"Referenca ndaj Abiatarit eshte nje gabim".


    Ne pikepamjen e krahasimit te mesiperm, njeriut i mbetet me pak se bindja e plote lidhur me trajtimin qe Dhjata e Re i ben Dhjates se Vjeter. Perse autoret e Dhjates se Re qene te paafte te riprodhojne saktesisht tekstin qe iu nevojitej atyre nga Dhjata e Vjeter? Dhe, a jane keto pasaktesi te pajtueshme me nje punim qe pohon per vete frymezim Hyjnor? Shtremberimi i tekstit [Dhjates se Vjeter dhe te Rese] eshte nje pergjigje evidente, dicka qe profesoret e Shpjegimit Biblik qe prej kohesh kane pohuar per Dhjaten e Vjeter se paku. Kjo mund te shihet nga madje edhe nje shikim i percipte ne Peake's Commentary mbi Biblen [botuar nga Arthur S. Clark, nje here e nje kohe profesor i Shpjegimit Biblik ne Universitetin e Mancesterit; eshte nje permbledhje komentesh, artikujsh dhe punimesh nga ana e vete botuesit poashtu, midis tjerash, Profesoret e Shpjegimit te Dhjates se Re dhe Hebraishtes, Profesor i Hyjnise, Gjuheve Semite, Komentimit te Dhjates se Re dhe Profesor ne Dhjaten e Re Greke. Kjo qe botuar nga Thomas Nelson and Son Ltd [Londer] me 1919 si nje vellim i vetem 1014 faqesh] i cili ka per te thene kete qe vijon rreth Librave te ndryshem te Dhjates se Vjeter.


    Ajo thote ne theniet permbyllese te komentimit mbi Librin e Xhoshuas [f.225]:"Sipas nje hetimi kritik, libri paraqitet te jete nje perzierje e rrefenjave kontradiktore, shumica e te cilave s'jane historike".


    Duke komentuar mbi Gjykatesit, kaptina 17 dhe 18, thote [f.269]:"Ne jo pak vende shkruesit evidentisht i kane futur duart ne tekst, dhe i konsideruan fyerje praktikat te cilat qene te parregullta nga nje pikepamje e mevonshme".


    Ne komentimin qe i ben Samjuelit 2:3 lexojme [f.275]:"Keto vargje s'kane kurrfare kuptimi. Formulimi i pranishem s'mund te jete i verteti, por duhet te jete per shkak te gabimeve gjate kopjimit. Ne tash s'mund ta zbulojme formen origjinale".


    Prape ne Samjueli, kesaj here vargu 14:18, thote [f.288]:"Parathenia e Arkes ne I Samjueli 14:18, eshte per shkak te shtremberimit te tekstit".


    Ne f.292, duke komentuar mbi II Samjuel 23:4-7, thote:"Teksti dhe perkthimi i rendit te fundit, dhe i 5-7, jane te pasigurt; nuk ka pajtim mes dijetareve per ate se si duhet te rivendosen ato".


    Ne faqe 321, ne komentimin e II Kronikave, kaptinat 29 deri ne 32, lexojme:"Kronisti ne kete pjese te gjate shkruan, nga pikepamja e vete atij, shume nga ajo qe s'eshte historike… me gjase qe nje tjeter burim [apo deshmitar?] eshte perdorur nga Kronisti, por vete ai evidentisht eshte pergjegjes per shume variacione".


    Duke komentuar mbi Ezra 4, vargjet 6 dhe 7 [f.327]:"Keto jane vargje te humbura, te cilat kane qene lene ne tekst ketu gabimisht. Kjo ofron nje shembull te mire te menyres ne te cilen fragmente te burimeve jane bere lemsh se bashku ne librin tone… Dijetaret kane sugjeruar nje numer zgjidhjesh, por ata dallojne nga njeri-tjetri ne mase te madhe".


    Ne hyrjen e Libri te Hoseut lexojme [f.534]:"Sic do te jete e qarte nga shenimet, teksti ne disa vende eshte shume i shtremberuar. Ne shpesh detyrohemi ne permiresime te hamendshme, dhe mberrijme vetem nje perafrim te mundshem ndaj tekstit origjinal".


    Duke komentuar mbi Zekarija 6:9-19, thote:"Teksti eshte ngaterruar ne mase te madhe, pjeserisht nepermjet rastesise, pjeserisht si duket me ane te ndryshimit te qellimte".


    Si duket ngjitja e Krishterimit ndaj Dhjates se Vjeter do te vazhdoje, dhe se bashku me te gjitha problemet e theksuara me lart!












































    Ne lidhje me vertetesine e Bibles – Kujt i perket Dhjata e Vjeter




    Kujt i perket Dhjata e Vjeter – Judaizmit apo Krishterimit? Kjo eshte nje pyetje e natyrshme, vecanerisht meqe Dhjata e Re dhe e Vjeter thuajse gjithmone gjenden, se paku ne praktiken e te Krishtereve, te lidhura bashke si nje liber. Megjithate eshte veshtire te vleresohet deri ne cfare mase Krishterimi eshte i ndjeshem ndaj faktit se ajo cka Kisha e quan Dhjata e Vjeter eshte prona e Judaizmit dhe cifuteve poashtu, dhe se Kisha ne asnje menyre s'ka monopol ne te. Per shkak te informimit te shumte se Dhjata e Vjeter lexohet nga cifutet, shume njerez parapelqejne t'i shmangen krejtesisht termit Dhjata e Vjeter [i cili natyrisht nuk perdoret nga vete cifutet]. Ne thelb te ceshtjes eshte fakti qe termi Dhjata e Vjeter qe sajuar nga te Krishteret per t'i dalluar keto shkrime nga shtimi i perhershem i literatures se Kishes se hershme, qe filloi te konsiderohet me autoritet fetar. Kjo duket ta kete vendosur Dhjaten e Vjeter ne nje pozite inferiore ndaj Dhjates se Re dhe ta kete zhvleresuar ate, nje veprim ndaj te cilit cifutet jane te pandjeshem. Nje komplikim i metejme ngrihet kur mesojme qe njezet e kater librat e pranuara si kanunike nga cifutet [dhe shumica e Krishtereve Protestante] jane shtuar ne njezet e shtate nga Katoliket, perfshire disa libra qe fillimisht nuk jane shkruar ne Hebraishte.


    Pyetja se cfare do te benin te Krishteret me tekstin qe ata trasheguan nga Israilitet e lashte, qe tema e debatit te ndezur qe nga shekujt e hershem te Kishes. Debatit i qe dhene zjarr ne formen e nje faktori thelbesor, te cilin te Krishteret eshte dashur atehere dhe ende duhet ta zgjedhin: ekzistencen e mosperputhjeve fundamentale mes Dhjates se Re dhe te Vjeter. Rasti klasik i refuzimit te Dhjates se Vjeter brenda tradites Krishtere eshte ai i Markionit, nje prift me ndikim te madh i shekullit te dyte. Ai terheqi vemendjen ne kontrastin e Palit mes ligjit te Dhjates se Vjeter dhe ungjillit te Dhjates se Re ne nje shkalle ekstreme, aq shume saqe ai e refuzoi tere Dhjaten e Vjeter! Ai shkoi aq larg per te pohuar se Ati i dashur i Dhjates se Re ne fakt ishte nje Zot i ndryshem nga Zoti i hidheruar i Dhjates se Vjeter! Kjo mund te jete nje pergjigje ekstreme, por ky problem i mundon shume njerez sot. Prape, faktori qe e shtyri Markonin te refuzonte Dhjaten e Vjeter, ne origjine, ishte problemi i mosperputhjeve te papajtueshme mes dy Dhjatave.


    Refuzimi qe Markoni ia beri Dhjates se Vjeter qe me qelim. Sic qe edhe refuzimi me 1930, kur ndjenja anti-cifute ne Gjermanine Naziste beri presion ne Kishen per ta mohuar Dhjaten e Vjeter. Ky qendrim, per te cilin mund te thuhet se eshte tipik per shume te Krishtere, rralle here artikulohet qarte. E nje rendesie te vecante per te Krishteret ketu, eshte veshtiresia dhe paqartesia e supozuar e nje pjese te madhe te Dhjates se Vjeter - natyra ne dukje mizore dhe primitive e nje pjese te madhe te saj, dhe po ashtu ndjenja se ajo eshte e parendesishme per boten moderne dhe madje kundershton edhe pikepamjet shkencore te kohes sone. Fakti qe e njejta gje mund te thuhet edhe per Dhjaten e Re, ne menyre te favorshme nuk eshte vene re nga te Krishteret e tille.


    Alternativa per refuzimin apo injorimin pa zhurme te Dhjates se Vjeter, eshte qe te pohohet rendesia saj per Kishen dhe orvatja per ta integruar ate me te kuptuarit e njeriut te Dhjates se Re. Pas se gjithash, cfare ne quajme Dhjata e Vjeter qe Bibla e Jezusit dhe Palit, te cilet e pane te rendesishme te citohet dhe lexohet ajo, sic e nxjerrin ne drite shembujt vijues:


    Ne Luka 4:18, ndersa po vizitonte sinagogen si femije, Jezusi citohet te kete lexuar nje pasazh nga Libri i Isaise:'Shpirti i Zotit eshte mbi mua, sepse ai me shuguroi, ai me ka derguar t'i sheroj te derrmuarit, t'u shpall roberve clirimin, te verberve driten e syve, t'i leshoj ne liri te ndrydhurit'.


    Disa nga fjalet nga ky pasazh kane qene nenvizuar per te ndihmuar ne krahasimin mes interpretimit te Lukes, qe ia ka bere Dhjates se Re te ketij citatit nga Isaia, dhe formes qe kjo merr ne vete Dhjaten e Vjeter, kur ne Isaia 61:1 lexojme:


    'Shpirti i Zotit eshte mbi mua, sepse Hyu me ka shuguruar t'u predikoj lajme te mira te buteve, ai me ka derguar t'i siguroj te derrmuarit, te shpall liri per te zenit rober, dhe t'ua hap burgun atyre qe jane te lidhur.'


    cuditerisht, te dy faqet dallojne. Dhjata e Vjeter nuk permend 'te verberve driten e syve' ndersa Luka po, dhe ai e zevendeson 't'i sheroj te derrmuarit' dhe 't'i leshoj ne liri te ndrydhurit' me 't'i siguroj te derrmuarit' dhe 'atyre qe jane te lidhur' te Dhjates se Vjeter.


    Duket se nuk ka shpjegim logjik per keto dallime, pervec qe teksti ose ka pesuar shtremberime, ose Dhjata e Vjeter nga e cila lexon Jezusi s'eshte e njejta sikur ajo qe perdoret sot.


    Ja ku jane dy shembuj te perdorimit te Palit qe i ben Dhjates se Vjeter.


    Ne Isaia 64:4 lexojme:'Sepse prej fillimit te botes, njerezit nuk kane degjuar, as nuk ndier me vesh, e as qe ka pare syri, o Zot, prane teje, cfare ka pergatitur ai per te qe ate e pret'.


    Pali citon kete pasazh ne I Korintianeve 2:9, ku ai thote:'Sikurse thote shkrimi i shenjt: cka syri nuk pa e veshi nuk degjoi, dhe ne zemer te njeriut nuk hyri, ate ua beri Hyu gati atyre qe e duan'.


    Bie ne sy qe fjalet e nenvizuara nuk gjenden ne Isaia. Komenti i Bibles i Henry & Scot shpjegon:"Opinioni me i mire eshte qe teksti Hebraik [Dhjata e Vjeter] ka qene shtremberuar". Ndersa Peake's Commentary ofron shpjegimin vijues:"Burimi i citatit eshte teper i pasigurt. Nese nga Dhjata e Vjeter pike-takimet jane aq te largeta, atehere s'mund te arrihet ndonje mirebesim ne kete perftim. Nese burimi s'eshte Dhjata e Vjeter, Pali ka cituar nje tjeter punim me keqkuptim".


    Ne Psalmi 40:6-7 lexojme:'Sakrifice e kusht ti nuk deshe, veshet ti m'i ke hapur, sakrificat e djegura dhe sakrificat per mekate ti nuk i ke kerkuar. Pastaj thashe:Ja, po vij! Per mua shkruan ne rrotullin e librit'.


    Pali riprodhon kete pasazh ne Hebrenjve 10:5-7:'Sakrifice e kusht ti nuk deshe, por ma bere gati trupin, sakrificat e djegura dhe sakrificat per mekate nuk te pelqyen. Atehere thashe: Ja, po vij! [sepse per mua shkruan ne rrotullin e librit] per ta kryer, o Hy, vullnetin tend!'.


    Ky citim i gabuar eshte i qarte. Peake's Commentary thote [f.896]:"Si zakonisht shkruesi [Pali] citon nga Septuaginti, ku lexojme 'por ma bere gati trupin' ne vend te 'veshet ti m'i ke hapur' sikur ne versionin Hebraik". Perpiluesit e Henry & Scot kane thene:"Ky eshte gabim i shkruesve. Vetem njera nga dy theniet eshte e vertete".


    Me ane te injorimit te gjuhes ne te cilen ajo fillimisht qe shpallur, gje te cilen shumica e te Krishtereve e bejne si ceshtje rutinore, eshte bere mjaft lehte qe te interpretohen pasazhet nga Dhjata e Vjeter dhe te brumosen ato per t'iu pershtatur pikepamjeve te Dhjates se Re. Prej ketu, menyra e zakonte ne perdorimin e Dhjates se Vjeter ne Kishen e hershme ishte ta alegorizonte ate. Ne kete menyre shume profeci te paqena lidhur me ardhjen e Mesise, Ringjalljes dhe madje edhe Trinise mbas gjase qene gjetur ne Dhjaten e Vjeter nga te Krishteret si deshmi per korrektesine e besimeve te tyre. Pa ndryshim, keto u bene ne nje mase te madhe teksti i vetem te cilin te Krishteret ishin te kenaqur ta citonin nga Dhjata e Vjeter. Kjo solli me vete edhe nje problem tjeter, dhe i cili prape meriton nje pergjigje: cfare duhet te jete pergjigja ndaj atyre rasteve, ne te cilat Dhjata e Re e kupton te Vjetren ne menyrat qe devijojne nga domethenia origjinale, vecanerisht kur vecorite e gjuhes origjinale te Dhjates se Vjeter injorohen?


    Dhjata e Re perdor materialin e Dhjates se Vjeter ne nje variacion te gjere menyrash. Nganjehere autoret e Dhjates se Re qarte thone se ata po citojne nga e Vjetra sa per te treguar qe ngjarjet e shenuara ne Dhjaten e Re permbushin premtimet e se Vjetres. Per shembull, pasazhi te cilin e citon Mateu ne Ungjillin e tij, kaptina 27, vargu 9:


    'Keshtu shkoi ne vend fjala e Jeremise profet: Moren tridhjete sikla argjendi, cmimin e te cmuarit, qe e cmuan te bijte e Izraelit…'


    Ky ekstrakt doli te jete nje nga gabimet me te mirenjohura te Mateut. Thenia qe ai ia pershkruan Jeremise nuk gjendet asgjekundi ne Librin e Jeremise te Dhjates se Vjeter. Nje pasazh i ngjashem me kete, nderkaq, gjendet ne Zakarija 11:13. Disa vene re ne komentin e Bibles [vell.2/f.385-386]:"Disa dijetare mendojne qe kjo eshte nje gabim i versionit te Mateut dhe kopjuesi shkroi Jeremia ne vend te Zakaria; apo kjo mund te jete nje shtim i vone".


    Nje tjeter gabim i njohur i Mateut gjendet ne Ungjillin e tij ne 2:23:'Si arriti atje, zuri vend ne nje qytet qe quhet Nazaret, per t'u plotesuar fjala qe thane profetet: Do te quhet Nazareas'.


    Kjo profeci nuk gjendet ne asnje nga librat e pejgambereve ne Dhjaten e Vjeter. Manfredi, nje dijetar Katolik, shkroi ne 'Pyetjet e Pyetjeve':"Librat qe permbajne kete pershkrim kane qene shkaterruar, ngaqe ne asnje nga librat e pranishme te Pejgambereve nuk gjejme thenien qe Jezusi do te quhej 'Nazareas'".


    Ne Psalmi 14 i perkthimit Latin dhe Grek i Dhjates se Vjeter lexojme:'Fyti i tyre eshte varr i hapur, me gjuhet e tyre mbjellin genjeshtra, nen buze kane vrere shlligash; goja e tyre eshte plot mallkime e hidherim, kembet u vrapojne per te derdhur gjak, rrenime e mjerime ne udhen e tyre, udhen e paqes ata nuk e njohin. Friken e Hyut nuk e kane parasysh'.


    Ky pasazh nuk eshte ne Dhjaten e Vjeter Hebraike, e as qe gjendet ne perkthimet e tanishme ne Anglisht. Praseprap, ne gjejme Palin duke cituar kete pasazh ne teresi ne Dhjaten e Re ne letren e tij derguar Romakeve 3:13-18! Nga e mori ai ate? Cili version i Dhjates se Vjeter po e perdorte Pali kur po shkruante letren e tij dhe perse perkthimet moderne ne Anglisht nuk mbeshteten ne versionin e njejte kur riprodhojne Psalmet 14 sa per ta pershtatur perdorimin e Palit. Fusnotat ne Versionin e Ri Nderkombetar orvaten te bashkojne thenien ne Romakeve me ane te citimit te ekstrakteve nga kater Psalme dhe Isaia te ndryshme, por perpjekja veshtire qe eshte bindese, vecanerisht kur kujtojme qe pasazhi citohet teresisht ne Psalmi 14 te versioneve Latine dhe Greke.


    Ungjilli i Markut prape nxjerr ne pah shqetesimin rreth diturise se pamjaftueshme te autoreve te Dhjates se Re mbi Dhjaten e Vjeter. Ai thote ne Ungjillin e tij 2:25-26:'A s'ju ka rene kurre te lexoni c'beri Davidi… Se si, kur ishte kryeprift Abiatari, hyri ne shtepine e Hyut dhe i hengri buket e kushtuara'.


    Kjo s'eshte e sakte ngaqe prifti i larte ne kohen e ketij incidenti s'ishte Abiatari, por Ahimelehu, sic mund te shihet Dhjaten e Vjeter ne I Samjueli 21:1. Ndaj, Peake's Commentary thote [f.684]:"Referenca ndaj Abiatarit eshte nje gabim".


    Ne pikepamjen e krahasimit te mesiperm, njeriut i mbetet me pak se bindja e plote lidhur me trajtimin qe Dhjata e Re i ben Dhjates se Vjeter. Perse autoret e Dhjates se Re qene te paafte te riprodhojne saktesisht tekstin qe iu nevojitej atyre nga Dhjata e Vjeter? Dhe, a jane keto pasaktesi te pajtueshme me nje punim qe pohon per vete frymezim Hyjnor? Shtremberimi i tekstit [Dhjates se Vjeter dhe te Rese] eshte nje pergjigje evidente, dicka qe profesoret e Shpjegimit Biblik qe prej kohesh kane pohuar per Dhjaten e Vjeter se paku. Kjo mund te shihet nga madje edhe nje shikim i percipte ne Peake's Commentary mbi Biblen [botuar nga Arthur S. Clark, nje here e nje kohe profesor i Shpjegimit Biblik ne Universitetin e Mancesterit; eshte nje permbledhje komentesh, artikujsh dhe punimesh nga ana e vete botuesit poashtu, midis tjerash, Profesoret e Shpjegimit te Dhjates se Re dhe Hebraishtes, Profesor i Hyjnise, Gjuheve Semite, Komentimit te Dhjates se Re dhe Profesor ne Dhjaten e Re Greke. Kjo qe botuar nga Thomas Nelson and Son Ltd [Londer] me 1919 si nje vellim i vetem 1014 faqesh] i cili ka per te thene kete qe vijon rreth Librave te ndryshem te Dhjates se Vjeter.


    Ajo thote ne theniet permbyllese te komentimit mbi Librin e Xhoshuas [f.225]:"Sipas nje hetimi kritik, libri paraqitet te jete nje perzierje e rrefenjave kontradiktore, shumica e te cilave s'jane historike".


    Duke komentuar mbi Gjykatesit, kaptina 17 dhe 18, thote [f.269]:"Ne jo pak vende shkruesit evidentisht i kane futur duart ne tekst, dhe i konsideruan fyerje praktikat te cilat qene te parregullta nga nje pikepamje e mevonshme".


    Ne komentimin qe i ben Samjuelit 2:3 lexojme [f.275]:"Keto vargje s'kane kurrfare kuptimi. Formulimi i pranishem s'mund te jete i verteti, por duhet te jete per shkak te gabimeve gjate kopjimit. Ne tash s'mund ta zbulojme formen origjinale".


    Prape ne Samjueli, kesaj here vargu 14:18, thote [f.288]:"Parathenia e Arkes ne I Samjueli 14:18, eshte per shkak te shtremberimit te tekstit".


    Ne f.292, duke komentuar mbi II Samjuel 23:4-7, thote:"Teksti dhe perkthimi i rendit te fundit, dhe i 5-7, jane te pasigurt; nuk ka pajtim mes dijetareve per ate se si duhet te rivendosen ato".


    Ne faqe 321, ne komentimin e II Kronikave, kaptinat 29 deri ne 32, lexojme:"Kronisti ne kete pjese te gjate shkruan, nga pikepamja e vete atij, shume nga ajo qe s'eshte historike… me gjase qe nje tjeter burim [apo deshmitar?] eshte perdorur nga Kronisti, por vete ai evidentisht eshte pergjegjes per shume variacione".


    Duke komentuar mbi Ezra 4, vargjet 6 dhe 7 [f.327]:"Keto jane vargje te humbura, te cilat kane qene lene ne tekst ketu gabimisht. Kjo ofron nje shembull te mire te menyres ne te cilen fragmente te burimeve jane bere lemsh se bashku ne librin tone… Dijetaret kane sugjeruar nje numer zgjidhjesh, por ata dallojne nga njeri-tjetri ne mase te madhe".


    Ne hyrjen e Libri te Hoseut lexojme [f.534]:"Sic do te jete e qarte nga shenimet, teksti ne disa vende eshte shume i shtremberuar. Ne shpesh detyrohemi ne permiresime te hamendshme, dhe mberrijme vetem nje perafrim te mundshem ndaj tekstit origjinal".


    Duke komentuar mbi Zekarija 6:9-19, thote:"Teksti eshte ngaterruar ne mase te madhe, pjeserisht nepermjet rastesise, pjeserisht si duket me ane te ndryshimit te qellimte".


    Si duket ngjitja e Krishterimit ndaj Dhjates se Vjeter do te vazhdoje, dhe se bashku me te gjitha problemet e theksuara me lart!











































    Ne lidhje me vertetesine e Bibles – Dhjata e Re e Krishtere




    Pa medyshje, Dhjata e Re Krishtere ka ushtruar ndikim te madh ne jeten dhe kulturen Perendimore. Dhe megjithate teksti i asnje trupi tjeter te literatures se lashte nuk ekziston ne aq shume versione. Kjo kryesisht eshte rezultati i nje numri thuajse turperues i versioneve te kopjeve te Dhjates se Re, te cilat jane nxjerre ne drite nga koherat e lashta dhe nga mesjeta.


    Dhjata e Re tash eshte e njohur, teresisht apo pjeserisht, ne mbi tre mije doreshkrime Greke. Secila nga keto kopje e doreshkrimeve dallon nga gjithe te tjerat. [The Interpreters Dictionary of the Bible, Abingdon Press, 1962, botimi ne 4 vellime, nen titullin 'Text, NT'. Punimi eshte permbledhje e mbi 200 kontribuesve, perfshire Profesoret e 'Literatura e Dhjates se Vjeter', 'Gjuha Biblike', 'Historia e Kishes' dhe 'Literatura dhe Gjuha e Dhjates se Re']. Vec ketyre doreshkrimeve Greke, Dhjata e Re mund te gjendet ne me shume se dhjete mije doreshkrime te versioneve te hershme dhe ne mijera citate te 'Eterve te Kishes'. Keto doreshkrime te versioneve te hershme dhe citatet e 'Eterve te Kishes', dallojne nga njera-tjetra po aq shume sa edhe doreshkrimet Greke. [ibid]


    eshte llogaritur qe doreshkrimet e Dhjates se Re dallojne ndermjet tyre diku mes 150.000 dhe 250.000 herave tronditese. [ibid] Shifra e vertete ndoshta eshte shume me e larte. Vetem studimi i 150 doreshkrimeve Greke te Ungjillit sipas Lukes, ka zbuluar me shume se 30.000 dallime tekstuale. [ibid] Secili doreshkrim i studiuar dhe i nxjerrur ne drite, pashmangshem i shton listes se dallimeve. Deri ne ate mase, saqe The Interpreters Dictionary of the Bible pashmangshmerisht konkludon se:"eshte e sigurt te thuhet se nuk ka asnje fjali ne Dhjaten e Re, ne te cilen tradita doreshkrimore eshte teresisht e njejte". [ibid] Shume nga dallimet dalin ne pah qe ne fazat e hershme. Perpara zbulimit te shtypshkronjes [shekulli 15], te gjitha kopjet e Bibles tregojne variacione te shumta tekstuale. Dallimet e ketilla, qe jane aq shume pjese e historise se transmetimit te Dhjates se Re, vazhdojne te jetojne ne kopjet e diteve te sotme.


    Nga doreshkrimet e deritanishme, vetem 150 permbajne te gjitha 27 librat e Dhjates se Re. Disa permbajne libra shtese dhe ungjij, te cilat me vone jane shuar si fabrikime. Ne keto dokumente, fillimisht nuk ka patur hapesira mes germave te fjaleve, as pikesim, as theksim apo shenja frymemarrjeje ne fjalet Greke [ka patur vetem rrjedhe te vazhdueshme te germave] dhe as kaptine apo ndarje vargjesh. Ne te vertete, sistemi i kaptinave te Dhjates se Re qe tash perdoret, qe shpikur nga Kardinali Hugo De S. Karo me 1328. Kardinali poashtu ndau secilen kaptine ne paragrafe te shenuara me germa, por kjo ka qene zevendesuar me sistemin e vargjeve te prezantuar nga Robert Stefanus me 1551. Me pas, aty ku secili varg qe shtypur si paragraf i ndare, kjo coi ne fragmentimin e dokumentit origjinal dhe ne interpretimin e vargjeve jashte kontekstit. [ibid, Encyclopaedia Britannica, 1983 botimi me 30 vellime, nen titullin 'Biblical Literature']


    Kopjet origjinale te librave te Dhjates se Re ka kohe qe jane zhdukur. [ibid] Madje edhe identiteti i vertete i autoreve te tyre, ne mase te madhe eshte nje ceshtje debatesh. Hapesira kohore mes kallezimeve origjinale te ngjarjeve dhe doreshkrimeve te sotshme qe kane mbijetuar, eshte nje periudhe prej mbi 200 apo 300 vjetesh. Para kesaj kohe nuk ka deshmitare per te vendosur vertetesine e pohimeve Krishtere. Me perjashtim te disa fragmenteve te vogla; papirusi nga Ungjilli i Gjonit [tri vargje] dhe [keshtu pohohet te jete] nga Ungjilli i Markut. Per shkak te natyres se tyre fragmentare, ato nuk kane ndonje vlere te madhe ne perforcimin e tekstit te madje edhe te ketyre dy Ungjijve, e lere me Dhjates se Re si teresi.

    Papirusi i fragmentuar i kesaj natyre eshte nxjerre ne drite me date nga shekulli i dyte deri ne te tetin, me me shume se gjysma e tyre duke datuar nga shekujt e trete dhe te katert. Asnje papirus i mehershem, nderkaq, nuk permban ndonje liber te plote te shkrimeve Krishtere. Doreshkrimet ne papirus te Dhjates se Re qe jane sot, jane gjetur ne Egjipt dhe padyshim aty edhe jane shkruar. Ato deshmojne perfundimisht se ne Egjipt, vecanerisht ne shekullin e dyte, te trete e te katert, asnje lloj i Dhjates se Re nuk mbizoteronte. Ne keta shekuj te mehershem, shume lloje te teksteve mbrothnin krahas njeri-tjetrit. Dy papiruset e hershme, te cilat shkelin neper shtatedhjete vargje te Ungjillit te Gjonit, dallojne ne jo me pak se shtatedhjete vende [madje edhe pasi te merren parasysh gabimet evidente shkrimore]; nje mesatare e nje versioni ne secilin varg. Nese tekstet qene ndryshuar dhe botuar deri ne kete shkalle, madje edhe nje hapesire kohore nje shekullore mes nje origjinali dhe mbijeteses se pare ne nje papirus, eshte nje kohe e gjate dhe potencialisht katastrofike. Ne thjesht nuk dime se cfare ka mund t'u ndodhe fjaleve ne vende te rendesishme. [Paragrafi eshte marre nga Robin Lane Fox, The Unauthorized Version, 1992, pp.139-140)

    Ne parathenien e Ungjillit te tij, Luka na tregon qarte se "shume jane angazhuar per ta permbledhur ritregimin e gjerave qe kane qene vendosur midis nesh". [Luka 1:1-2] Fjalet e tij e bejne te qarte qe me kohe ai shkroi se ka patur edhe 'ungjij' te tjere te shumte ne qarkullim dhe asnje prej tyre nuk gezonte nje pozite te themeluar sa per te ndaluar nje shkrimtar tjeter qe t'i shtoje numrit te tyre. As per ata as per veten e tij, Luka nuk pohon ndonje frymezim hyjnor. Ai thjesht shkruan si nje te cilit "i eshte dukur mire… te shkruaje nje vleresim te rregullt". [Luka 1:3] Per me shume, menyra ne te cilen ai dhe Mateu trajtojne materialin e tyre burimor [me sa duket i nxjerrur nga punimi i Markut], tregon qarte se asnjeri nuk e konsideron Ungjillin e mehershem te Markut si shkrim te frymezuar. Te dyte ndjehen persosmerishte te lire jo vetem per t'i shtuar Markut, por poashtu per te hequr, per te ndryshuar fjale, per te ndryshuar rendin ne te cilin ngjarjet supozohet te kene ndodhur, madje edhe ne rastin per te dhene informim kontradiktor. Autori i Ungjillit te katert, Gjoni, merr guximin te trajtoje tere traditen me liri pafundesisht me te madhe, duke mos e kufizuar veten ne ndjekjen e pervijimit te ngjarjeve qe theksojne tre te tjeret, madje as te riprodhoje konkretisht mesimet e njejta. S'mund te dyshohet se shume ungjij te tjere, te cilet qene ne qarkullim gjate periudhes se njejte apo me vone, pohuan per vete se paku nje status dhe liri te barabarte.

    Ne fund, me poshte jane vetem disa shembuj qe nxjerrin ne pah dallimet ne tekstin e Dhjates se Re, te gjetura ne disa nga versionet me te njohura moderne te tij:

    Ne I Gjon 5:7 te Versionit te Mbretit Xhejms [VMXH] lexojme:'Se tre jane ata: Ati, Fjala, dhe Shpirti i Shenjt, dhe keta tre jane nje'. Ky pasazh, nderkaq, eshte fshire nga Versioni i Standardid te Korrigjuar [VSK] si nje fabrikim. Ne komentin e Versionit te Autorizuar thuhet:"Kurrfare komentimi s'i eshte bere ketij vargu, meqe autoritetet me te mira nuk e konsiderojne ate te jete pjese e tekstit origjinal". [Komenti i Versionit te Autorizuar, Shoqeria per Reklamimin e Diturise Krishtere, 1871, vell.2]

    Ne Aktet 8:37 te VMXH lexojme:'Dhe Filipi tha: Nese beson me gjithe zemren, ti mundesh. Dhe ai u pergjigj dhe tha: Besoj qe Jezu Krishti eshte Biri i Zotit'. Te dyte, Versioni i Ri Nderkombetar [VRN] dhe VSK, e kane hequr krejtesisht kete pasazh si te pavertete.

    Kaptina 8 e Gjonit te VSK dhe VRN fillojne me vargun 12, duke lene jashte krejtesisht vargjet nga 1 deri ne 11. VMXH, nderkaq, perfshin te gjitha keto vargje pa komentim.

    VSK le jashte vargjet 44 dhe 46 te kaptines se 9 te Markut. VMXH perfshin te dy vargjet pa komentim. VRN i ul keto vargje ne poziten e fusnotes pa ndonje siguri per vertetesine e tyre. Persa u perket fusnotave te ketilla, VRN shpjegon:"Fusnotat terheqin vemendjen ne vendet, ku nuk ka patur siguri lidhur me ate se cfare ishte teksti origjinal".

    Kaptina 16 e Markut ne VMXH perfundon ne vargun 20. Ndersa, VSK dhe VRN perfundojne kaptinen ne vargun 8, duke lene jashte 12 vargje te plota qe pershkruajne ngritjen.

    Luka 9:56 e VMXH thote:'Se Biri i Njeriut s'ka ardhur per t'i shkaterruar jetet e njerezve, por t'i shpetoje ata'. Kjo thenie eshte fshire nga teksti kryesor i VSK dhe VRN dhe eshte ulur ne pozite te fusnotes pa kurrfare sigurie per vertetesine e tij.

    Aktet 23:9 te VMXH perfundojne:'Le te mos e luftojme Zotin'. VSK dhe VRN kane zgjedhur t'i lene jashte keto fjale.

    VMXH dhe VRN lexojne ne Mateu 12:47:'Dikush i tha: Shih! Nena jote dhe vellezerit tu presin jashte dhe deshirojne te flasin me ty'. Ky varg eshte fshire nga teksti kryesor i VSK dhe eshte ulur ne pozite te fusnotes.

    VMXH, VRK dhe VRN te gjitha permbajne vargjet 2 dhe 3 te Mateut, megjithate ato nuk gjenden ne shume doreshkrime te lashta. VSK komenton:"Shume autoritete te lashta lene jashte fjalet vijuese deri ne fund te vargut 3", dhe VRN thote:"Disa doreshkrime te hershme nuk e kane pjesen tjeter te vargut 2 dhe tere vargun 3".

    Ne Mateu 17:21 i VMXH lexojme:'Por ky lloj nuk del vecse me lutje dhe agjerim'. VSK dhe VRN shkojne nga vargu 20 drejt deri ne vargun 22, duke lene jashte krejtesisht vargun 21.

    Ne Mateu 18:11 i VMXH lexojme:'Se Biri i Njeriut eshte ardhe per ta shpetuar ate qe ka humbur'. Ky varg eshte fshire ne VSK.

    Ne Marku 15:28 i VMXH lexojme:'Dhe thenia qe permbushur, qe thoshte: Dhe ai u numerua me mekataret'. Te dyjat, VSK dhe VRN, kane fshire kete varg nga teksti kryesor, duke e ulur ate ne pozite te fusnotes.

    Gjoni 3:16 i VMXH thote:'Vertet, Hyu aq fort e deshi boten sa qe e dha nje te vetmin Birin e vet te lindur…' Fjala 'te lindur' eshte lene jashte nga teksti i VSK dhe VRN.

    Ne Gjoni 9:35 i VMXH lexojme:'A beson ti ne Birin e Zotit?'. Megjithate VSK dhe VRN e lexojne kete si:'A beson ti ne Birin e Njeriut?'

    Te Lutja e Zotit ne Mateu 6:13 te VMXH lexojme:'E mos lejo te biem ne tundim [sprove], por na shpeto nga e liga, Se e jotja eshte mbreteria, pushteti dhe lavdia, pergjithmone. Amin.' VSK dhe VRN lexojne vetem 'E mos lejo te biem ne tundim, por na shpeto nga e liga', duke lene jashte perfundimin 'Se e jotja eshte mbreteria…'

    Ne Luka 10:1 e VRN lexojme:'Pastaj Zoti i zgjodhi shtatedhjete e dy.' Por VMXH dhe VSK thone qe kane qene shtatedhjete ne vend te shtatedhjete e dy. Kjo mosperputhje poashtu verehet ne Luka 10:17.

    Ne Marku 2:17 i VMXH lexojme:'Nuk erdha te therras te drejtit per t'u penduar, por mekataret'. VSK dhe VRN kane fshire fjalet 'per t'u penduar' sikur kjo te jete nje shtojce ne tekstin. Mosperputhja e njejte poashtu gjendet ne Mateu 9:13.

    Ne Zbulesa 4:8 lexojme:'Shenjt! Shenjt! Shenjt! Zoti, Hyu i Gjithpushtetshem'. Komenti i Shoqerise per Reklamimin e Diturise Krishtere shpjegon:"Shenjt! Shenjt! Shenjt! - atributi i perseritur tre here, gjithmone eshte kuptuar nga kisha t'i referohet Trinise te Bekuar". eshte interesant te ceket se doreshkrimi 'Kodeks Vatikanus' e perserit kete fjale jo me pak se nente here, ndersa doreshkrimi 'MS 2000' ua ben atyre trembedhjete perseritje. Perseritjet tjera enden prej mes kater dhe tete here.

    Persa i perket Versionit Standard te Korrigjuar shume te perhapur, botimi 1946, duhet te kihet kujdes se pasazhe te caktuara fillimisht kane qene fshire dhe ulur ne pozite te fusnotes duke ndjekur dyshimet rreth vertetesise se tyre, e me pas qene rikthyer ne tekstin kryesor ne Versionin Standard te Korrigjuar te vone. Ne kete menyre, eshte lehte te shihet se si eshte manipuluar me tekstin e shkrimeve Krishtere gjate kohes, dhe pasazhet qe me shekuj jane nderuar si fjalet e frymezuara te Zotit, jane fshire teper lehte dhe jane ndryshuar ne emer te korrigjimit. Poashtu eshte e pamundshme te thuhet me siguri se sa do te zgjase ky trend, dhe kur me Krishterimi [pas thuajse 2000 vjeteve] perfundimisht do te pajtohet dhe te jete i kenaqur se nuk ka nevoje me per ndryshime te tjera ne Dhjaten e Re!









































  3. #3
    Minifotoja e anetarit abdurrahman
    abdurrahman eshte Jashte Linje Anetar/e
    Reg
    12-12-08
    Postime
    7

    Kryesore

    Ne lidhje me vertetesine e Bibles – Dhjata e Re e Krishtere




    Pa medyshje, Dhjata e Re Krishtere ka ushtruar ndikim te madh ne jeten dhe kulturen Perendimore. Dhe megjithate teksti i asnje trupi tjeter te literatures se lashte nuk ekziston ne aq shume versione. Kjo kryesisht eshte rezultati i nje numri thuajse turperues i versioneve te kopjeve te Dhjates se Re, te cilat jane nxjerre ne drite nga koherat e lashta dhe nga mesjeta.


    Dhjata e Re tash eshte e njohur, teresisht apo pjeserisht, ne mbi tre mije doreshkrime Greke. Secila nga keto kopje e doreshkrimeve dallon nga gjithe te tjerat. [The Interpreters Dictionary of the Bible, Abingdon Press, 1962, botimi ne 4 vellime, nen titullin 'Text, NT'. Punimi eshte permbledhje e mbi 200 kontribuesve, perfshire Profesoret e 'Literatura e Dhjates se Vjeter', 'Gjuha Biblike', 'Historia e Kishes' dhe 'Literatura dhe Gjuha e Dhjates se Re']. Vec ketyre doreshkrimeve Greke, Dhjata e Re mund te gjendet ne me shume se dhjete mije doreshkrime te versioneve te hershme dhe ne mijera citate te 'Eterve te Kishes'. Keto doreshkrime te versioneve te hershme dhe citatet e 'Eterve te Kishes', dallojne nga njera-tjetra po aq shume sa edhe doreshkrimet Greke. [ibid]


    eshte llogaritur qe doreshkrimet e Dhjates se Re dallojne ndermjet tyre diku mes 150.000 dhe 250.000 herave tronditese. [ibid] Shifra e vertete ndoshta eshte shume me e larte. Vetem studimi i 150 doreshkrimeve Greke te Ungjillit sipas Lukes, ka zbuluar me shume se 30.000 dallime tekstuale. [ibid] Secili doreshkrim i studiuar dhe i nxjerrur ne drite, pashmangshem i shton listes se dallimeve. Deri ne ate mase, saqe The Interpreters Dictionary of the Bible pashmangshmerisht konkludon se:"eshte e sigurt te thuhet se nuk ka asnje fjali ne Dhjaten e Re, ne te cilen tradita doreshkrimore eshte teresisht e njejte". [ibid] Shume nga dallimet dalin ne pah qe ne fazat e hershme. Perpara zbulimit te shtypshkronjes [shekulli 15], te gjitha kopjet e Bibles tregojne variacione te shumta tekstuale. Dallimet e ketilla, qe jane aq shume pjese e historise se transmetimit te Dhjates se Re, vazhdojne te jetojne ne kopjet e diteve te sotme.


    Nga doreshkrimet e deritanishme, vetem 150 permbajne te gjitha 27 librat e Dhjates se Re. Disa permbajne libra shtese dhe ungjij, te cilat me vone jane shuar si fabrikime. Ne keto dokumente, fillimisht nuk ka patur hapesira mes germave te fjaleve, as pikesim, as theksim apo shenja frymemarrjeje ne fjalet Greke [ka patur vetem rrjedhe te vazhdueshme te germave] dhe as kaptine apo ndarje vargjesh. Ne te vertete, sistemi i kaptinave te Dhjates se Re qe tash perdoret, qe shpikur nga Kardinali Hugo De S. Karo me 1328. Kardinali poashtu ndau secilen kaptine ne paragrafe te shenuara me germa, por kjo ka qene zevendesuar me sistemin e vargjeve te prezantuar nga Robert Stefanus me 1551. Me pas, aty ku secili varg qe shtypur si paragraf i ndare, kjo coi ne fragmentimin e dokumentit origjinal dhe ne interpretimin e vargjeve jashte kontekstit. [ibid, Encyclopaedia Britannica, 1983 botimi me 30 vellime, nen titullin 'Biblical Literature']


    Kopjet origjinale te librave te Dhjates se Re ka kohe qe jane zhdukur. [ibid] Madje edhe identiteti i vertete i autoreve te tyre, ne mase te madhe eshte nje ceshtje debatesh. Hapesira kohore mes kallezimeve origjinale te ngjarjeve dhe doreshkrimeve te sotshme qe kane mbijetuar, eshte nje periudhe prej mbi 200 apo 300 vjetesh. Para kesaj kohe nuk ka deshmitare per te vendosur vertetesine e pohimeve Krishtere. Me perjashtim te disa fragmenteve te vogla; papirusi nga Ungjilli i Gjonit [tri vargje] dhe [keshtu pohohet te jete] nga Ungjilli i Markut. Per shkak te natyres se tyre fragmentare, ato nuk kane ndonje vlere te madhe ne perforcimin e tekstit te madje edhe te ketyre dy Ungjijve, e lere me Dhjates se Re si teresi.

    Papirusi i fragmentuar i kesaj natyre eshte nxjerre ne drite me date nga shekulli i dyte deri ne te tetin, me me shume se gjysma e tyre duke datuar nga shekujt e trete dhe te katert. Asnje papirus i mehershem, nderkaq, nuk permban ndonje liber te plote te shkrimeve Krishtere. Doreshkrimet ne papirus te Dhjates se Re qe jane sot, jane gjetur ne Egjipt dhe padyshim aty edhe jane shkruar. Ato deshmojne perfundimisht se ne Egjipt, vecanerisht ne shekullin e dyte, te trete e te katert, asnje lloj i Dhjates se Re nuk mbizoteronte. Ne keta shekuj te mehershem, shume lloje te teksteve mbrothnin krahas njeri-tjetrit. Dy papiruset e hershme, te cilat shkelin neper shtatedhjete vargje te Ungjillit te Gjonit, dallojne ne jo me pak se shtatedhjete vende [madje edhe pasi te merren parasysh gabimet evidente shkrimore]; nje mesatare e nje versioni ne secilin varg. Nese tekstet qene ndryshuar dhe botuar deri ne kete shkalle, madje edhe nje hapesire kohore nje shekullore mes nje origjinali dhe mbijeteses se pare ne nje papirus, eshte nje kohe e gjate dhe potencialisht katastrofike. Ne thjesht nuk dime se cfare ka mund t'u ndodhe fjaleve ne vende te rendesishme. [Paragrafi eshte marre nga Robin Lane Fox, The Unauthorized Version, 1992, pp.139-140)

    Ne parathenien e Ungjillit te tij, Luka na tregon qarte se "shume jane angazhuar per ta permbledhur ritregimin e gjerave qe kane qene vendosur midis nesh". [Luka 1:1-2] Fjalet e tij e bejne te qarte qe me kohe ai shkroi se ka patur edhe 'ungjij' te tjere te shumte ne qarkullim dhe asnje prej tyre nuk gezonte nje pozite te themeluar sa per te ndaluar nje shkrimtar tjeter qe t'i shtoje numrit te tyre. As per ata as per veten e tij, Luka nuk pohon ndonje frymezim hyjnor. Ai thjesht shkruan si nje te cilit "i eshte dukur mire… te shkruaje nje vleresim te rregullt". [Luka 1:3] Per me shume, menyra ne te cilen ai dhe Mateu trajtojne materialin e tyre burimor [me sa duket i nxjerrur nga punimi i Markut], tregon qarte se asnjeri nuk e konsideron Ungjillin e mehershem te Markut si shkrim te frymezuar. Te dyte ndjehen persosmerishte te lire jo vetem per t'i shtuar Markut, por poashtu per te hequr, per te ndryshuar fjale, per te ndryshuar rendin ne te cilin ngjarjet supozohet te kene ndodhur, madje edhe ne rastin per te dhene informim kontradiktor. Autori i Ungjillit te katert, Gjoni, merr guximin te trajtoje tere traditen me liri pafundesisht me te madhe, duke mos e kufizuar veten ne ndjekjen e pervijimit te ngjarjeve qe theksojne tre te tjeret, madje as te riprodhoje konkretisht mesimet e njejta. S'mund te dyshohet se shume ungjij te tjere, te cilet qene ne qarkullim gjate periudhes se njejte apo me vone, pohuan per vete se paku nje status dhe liri te barabarte.

    Ne fund, me poshte jane vetem disa shembuj qe nxjerrin ne pah dallimet ne tekstin e Dhjates se Re, te gjetura ne disa nga versionet me te njohura moderne te tij:

    Ne I Gjon 5:7 te Versionit te Mbretit Xhejms [VMXH] lexojme:'Se tre jane ata: Ati, Fjala, dhe Shpirti i Shenjt, dhe keta tre jane nje'. Ky pasazh, nderkaq, eshte fshire nga Versioni i Standardid te Korrigjuar [VSK] si nje fabrikim. Ne komentin e Versionit te Autorizuar thuhet:"Kurrfare komentimi s'i eshte bere ketij vargu, meqe autoritetet me te mira nuk e konsiderojne ate te jete pjese e tekstit origjinal". [Komenti i Versionit te Autorizuar, Shoqeria per Reklamimin e Diturise Krishtere, 1871, vell.2]

    Ne Aktet 8:37 te VMXH lexojme:'Dhe Filipi tha: Nese beson me gjithe zemren, ti mundesh. Dhe ai u pergjigj dhe tha: Besoj qe Jezu Krishti eshte Biri i Zotit'. Te dyte, Versioni i Ri Nderkombetar [VRN] dhe VSK, e kane hequr krejtesisht kete pasazh si te pavertete.

    Kaptina 8 e Gjonit te VSK dhe VRN fillojne me vargun 12, duke lene jashte krejtesisht vargjet nga 1 deri ne 11. VMXH, nderkaq, perfshin te gjitha keto vargje pa komentim.

    VSK le jashte vargjet 44 dhe 46 te kaptines se 9 te Markut. VMXH perfshin te dy vargjet pa komentim. VRN i ul keto vargje ne poziten e fusnotes pa ndonje siguri per vertetesine e tyre. Persa u perket fusnotave te ketilla, VRN shpjegon:"Fusnotat terheqin vemendjen ne vendet, ku nuk ka patur siguri lidhur me ate se cfare ishte teksti origjinal".

    Kaptina 16 e Markut ne VMXH perfundon ne vargun 20. Ndersa, VSK dhe VRN perfundojne kaptinen ne vargun 8, duke lene jashte 12 vargje te plota qe pershkruajne ngritjen.

    Luka 9:56 e VMXH thote:'Se Biri i Njeriut s'ka ardhur per t'i shkaterruar jetet e njerezve, por t'i shpetoje ata'. Kjo thenie eshte fshire nga teksti kryesor i VSK dhe VRN dhe eshte ulur ne pozite te fusnotes pa kurrfare sigurie per vertetesine e tij.

    Aktet 23:9 te VMXH perfundojne:'Le te mos e luftojme Zotin'. VSK dhe VRN kane zgjedhur t'i lene jashte keto fjale.

    VMXH dhe VRN lexojne ne Mateu 12:47:'Dikush i tha: Shih! Nena jote dhe vellezerit tu presin jashte dhe deshirojne te flasin me ty'. Ky varg eshte fshire nga teksti kryesor i VSK dhe eshte ulur ne pozite te fusnotes.

    VMXH, VRK dhe VRN te gjitha permbajne vargjet 2 dhe 3 te Mateut, megjithate ato nuk gjenden ne shume doreshkrime te lashta. VSK komenton:"Shume autoritete te lashta lene jashte fjalet vijuese deri ne fund te vargut 3", dhe VRN thote:"Disa doreshkrime te hershme nuk e kane pjesen tjeter te vargut 2 dhe tere vargun 3".

    Ne Mateu 17:21 i VMXH lexojme:'Por ky lloj nuk del vecse me lutje dhe agjerim'. VSK dhe VRN shkojne nga vargu 20 drejt deri ne vargun 22, duke lene jashte krejtesisht vargun 21.

    Ne Mateu 18:11 i VMXH lexojme:'Se Biri i Njeriut eshte ardhe per ta shpetuar ate qe ka humbur'. Ky varg eshte fshire ne VSK.

    Ne Marku 15:28 i VMXH lexojme:'Dhe thenia qe permbushur, qe thoshte: Dhe ai u numerua me mekataret'. Te dyjat, VSK dhe VRN, kane fshire kete varg nga teksti kryesor, duke e ulur ate ne pozite te fusnotes.

    Gjoni 3:16 i VMXH thote:'Vertet, Hyu aq fort e deshi boten sa qe e dha nje te vetmin Birin e vet te lindur…' Fjala 'te lindur' eshte lene jashte nga teksti i VSK dhe VRN.

    Ne Gjoni 9:35 i VMXH lexojme:'A beson ti ne Birin e Zotit?'. Megjithate VSK dhe VRN e lexojne kete si:'A beson ti ne Birin e Njeriut?'

    Te Lutja e Zotit ne Mateu 6:13 te VMXH lexojme:'E mos lejo te biem ne tundim [sprove], por na shpeto nga e liga, Se e jotja eshte mbreteria, pushteti dhe lavdia, pergjithmone. Amin.' VSK dhe VRN lexojne vetem 'E mos lejo te biem ne tundim, por na shpeto nga e liga', duke lene jashte perfundimin 'Se e jotja eshte mbreteria…'

    Ne Luka 10:1 e VRN lexojme:'Pastaj Zoti i zgjodhi shtatedhjete e dy.' Por VMXH dhe VSK thone qe kane qene shtatedhjete ne vend te shtatedhjete e dy. Kjo mosperputhje poashtu verehet ne Luka 10:17.

    Ne Marku 2:17 i VMXH lexojme:'Nuk erdha te therras te drejtit per t'u penduar, por mekataret'. VSK dhe VRN kane fshire fjalet 'per t'u penduar' sikur kjo te jete nje shtojce ne tekstin. Mosperputhja e njejte poashtu gjendet ne Mateu 9:13.

    Ne Zbulesa 4:8 lexojme:'Shenjt! Shenjt! Shenjt! Zoti, Hyu i Gjithpushtetshem'. Komenti i Shoqerise per Reklamimin e Diturise Krishtere shpjegon:"Shenjt! Shenjt! Shenjt! - atributi i perseritur tre here, gjithmone eshte kuptuar nga kisha t'i referohet Trinise te Bekuar". eshte interesant te ceket se doreshkrimi 'Kodeks Vatikanus' e perserit kete fjale jo me pak se nente here, ndersa doreshkrimi 'MS 2000' ua ben atyre trembedhjete perseritje. Perseritjet tjera enden prej mes kater dhe tete here.

    Persa i perket Versionit Standard te Korrigjuar shume te perhapur, botimi 1946, duhet te kihet kujdes se pasazhe te caktuara fillimisht kane qene fshire dhe ulur ne pozite te fusnotes duke ndjekur dyshimet rreth vertetesise se tyre, e me pas qene rikthyer ne tekstin kryesor ne Versionin Standard te Korrigjuar te vone. Ne kete menyre, eshte lehte te shihet se si eshte manipuluar me tekstin e shkrimeve Krishtere gjate kohes, dhe pasazhet qe me shekuj jane nderuar si fjalet e frymezuara te Zotit, jane fshire teper lehte dhe jane ndryshuar ne emer te korrigjimit. Poashtu eshte e pamundshme te thuhet me siguri se sa do te zgjase ky trend, dhe kur me Krishterimi [pas thuajse 2000 vjeteve] perfundimisht do te pajtohet dhe te jete i kenaqur se nuk ka nevoje me per ndryshime te tjera ne Dhjaten e Re!










































    Kisha katolike nuk betohet me per vertetesine e Bibles
    Nga Ruth Gledhil, korrespondent fetar i gazetes “The Times”, me 05.10.2005




    Hierarkia kishtare e Kishes Katolike ka publikuar nje dokument mesimor qe instrukton besimtaret se disa pjese te bibles ne fakt nuk jane te verteta. Peshkopi katolik i Anglise, Uelsit dhe Skocise po paralajmerojne pese milione adhurues te tyre, si edhe te tjere qe merren me studimin e shkrimeve te shenjta, qe nuk duhet pritur “saktesi absolute” nga Bibla.


    “Nuk duhet te presim qe te gjejme ne Shkrimet e Shenjta saktesi te plote shkencore apo perpikeri absolute historike”, thone ata ne 'Dhurata e Shkrimeve te Shenjta'.


    Disa te krishtere duan qe, krahas teorise se Darvinit te evolucionit ne shkolla, te mesohet edhe nje interpretim i fjaleperfjalshem i krijimit sic qendron ne Gjeneza, duke besuar qe “konstruksioni inteligjent” eshte nje teori po aq e mundshme per ate se si eshte krijuar bota. Por, 11 kaptinat e para te Gjenezes, ne te cilat paraqiten dy tregime nganjehere kontradiktore rreth krijimit, jane nder ato per te cilat peshkopet katolike te ketij vendi insistojne qe s'mund te jene “historike”. Ne rastin me te mire, thone ata, ato mund te permbajne “gjurme historike”.


    Ky dokument tregon se sa larg ka shkuar kisha katolike qe nga shekulli 17, kur Galileo qe denuar si heretik per percmimin e nje besimi pothuaj universal ne frymezimin hyjnor te Bibles duke mbrojtur pikepamjen e Kopernikut mbi sistemin diellor. Vetem nje shekull me heret, Papa Pija i dhjete denoi dijetaret moderniste katolike te cilet adoptuan metoda historiko-kritike per analizimin e literatures se lashte te Bibles...


    Peshkopet thone qe Kisha duhet ta paraqese ungjillin ne menyra “te pershtatshme me ndryshimin e kohes, te kuptueshme dhe terheqese per bashkekohesit tane”.


    Bibla eshte e vertete ne pasazhet qe kane te bejne me shpetimin njerezor, thone ata, por vazhdojne:”Nuk duhet te presim saktesi te plote nga Bibla ne te tjera ceshtje jofetare”.


    Ata vazhdojne me tutje duke denuar fundamentalizmin per “intolerancen e papajtueshme” dhe duke paralajmeruar per “rreziqet domethenese” te perfshira ne qasjen fundamentale.


    “Nje qasje e tille eshte e rrezikshme, per shembull, kur njerezit e nje kombi apo grupi shohin ne Bibel mandat per epersine e tyre, madje e konsiderojne qe Bibla u lejon atyre te ushtrojne dhune kundra te tjereve”...


    Si shembuj te pasazheve te cilat s'duhet marre ne kuptimin e fjaleperfjalshem, peshkopet citojne kaptinat e hershme te Gjenezes duke i krahasuar ato me mitet e hershme rreth krijimit nga te tjera kultura, posacerisht ato te Lindjes antike. Peshkopet thone se eshte e qarte qe qellimi primar i ketyre kaptinave ka qene per te ofruar mesim fetar dhe se ato s'mund te pershkruhen si shkrime historike.


    Ngjashem, ata pergenjeshtrojne profecite apokaliptike te Zbuleses, librit te fundit te Bibles krishtere, ne te cilen shkruesi pershkruan punen e Jezusit te ringjallur, vdekjen e Bishes dhe gostine dasmore te Krishtit.


    Peshkopet thone:”Nje gjuhe e tille simbolike duhet te respektohet per cfare eshte dhe nuk duhet te interpretohet drejtperdrejt. Nuk duhet te presim te zbulojme ne kete liber detaje rreth fundit te botes, rreth asaj se sa do te jene te shpetuar dhe se kur do te vije fundi”.


    Ne parathenien e dokumentit mesimor, dy katoliket me te medhenj te vendit, kardinali Murphy O'Conor, kryepeshkop i Westminsterit, dhe kardinali Keith O'Brien, kryepeshkop i St. Andru dhe Edinburgut, shpjegojne kontestin e tij. Ata thone qe njerezit sot po kerkojne ate qe e vlen, qe ka vlere te vertete, dicka qe mund t'i besohet dhe cfare vertet eshte e sakte.


    Mesimi i ri eshte publikuar si pjese e kremtimeve te 40 vjetorit te Dei Verbum, Keshillit te Dyte te dokumentit te Vatikanit, qe shpjegon vendin e shkrimeve te shenjta ne shpallje...



    - Besuat apo nuk besuat


    E pavertete


    Gjeneza ii, 21-22:”Dhe Zoti beri qe mbi njeriun te bjere nje gjume i thelle dhe ndersa ai po flinte, Ai mori nje nga brinjet e tij dhe e plotesoi ate vend me mish, dhe brinjen qe Zoti kishte marre nga njeriu, e shnderroi ne nje grua dhe ia solli ate njeriut”.


    Gjeneza iii, 16:”Zoti i tha gruas [pasi qe ajo qe mashtruar nga gjarpri]:'Do ta shtoj fort dhimbjen tende te mbartjes se femijes. Do te lindesh me dhimbje, madje deshira jote do te jete per burrin tend dhe ai do te te sundoje”.


    Mateu xxvii, 25:”Fjalet e turmes:'Gjaku i tij qofte mbi ne dhe mbi femijet tane'”, nje pasazh qe justifikonte shekuj te tere te antisemitizmit. Peshkopet thone qe keto dhe fjale te tjera s'ben te perdoren me kurre si nje pretekst per t'i perbuzur cifutet.


    Zbulesa xix, 20:”Bisha u zu rob dhe bashke me te edhe profeti i rrejshem qe ne pranine e tij bente shenja te mrekullueshme me te cilat i genjente ata qe moren vulen e Bishes dhe ata qe adhuronin imazhin e tij. Te dy u hodhen te gjalle ne liqenin e zjarrte qe digjet me sulfur”...


    E vertete


    Eksodi iii, 14: Zoti ia shpalos vetveten Moisiut si:”Une jam ai qe jam”.


    Levetiku xxvi, 12: “Do te jem Zoti juaj dhe ju do te jeni njerezit e mi”.


    Eksodi xx, 1-17: Dhjete Urdhrat


    Mateu v, 7: Predikimi ne Koder


    Marku viii, 29: Pjetri shpall Jezusin Krisht


    Luka i: Lindja prej Virgjereshes


    Gjoni xx, 28: Deshmi per ringjalljen fizike


























  4. #4
    Minifotoja e anetarit abdurrahman
    abdurrahman eshte Jashte Linje Anetar/e
    Reg
    12-12-08
    Postime
    7

    Kryesore

    Origjina pagane e krishtlindjes
    William F. Dankenbring and John D. Keyser




    Ndonese kudo ne bote krishtlindjet festohen si nje feste e krishtere, a eshte e krishtere krishtlindja ne rend te pare? Merrni ne konsiderate kete: shqyrtoni Biblen fund e krye, dhe nuk do te gjeni as nje fjale te vetme te krishtlindjes qe festohet nga te krishteret. Madje kjo nuk permendet as nje here te vetme. Ne anen tjeter, paganet e festonin kete dite per mijera vjet perpara se te lindej Krishti. Nga vijne keto rite dhe ceremoni misterioze qe e rrethojne kete dite?


    Ne librin e Werner Keller, "Bibla si nje Histori", lexojme pohimin vijues:


    "Si nje dite e krishtere ne dokumente, 25 Dhjetori se pari qe permendur ne vitin 324 p.e.s. Nen perandorin romak Justinian [p.e.s. 527-565], kjo dite u pranua si nje feste zyrtare. Nje festival i vjeter romak luajti nje rol te rendesishem ne zgjedhjen e kesaj dite te vecante. 25 Dhjetori ne Romen e lashte ka qene Dies Natali Invictus/Ditelindja e te Pamposhturit, dita e solsticit1 dimeror dhe njekohesisht, ne Rome, dita e fundit e Saturnalise e cila qe prej kohesh kishte degjeneruar ne nje karnaval javor te shfrenuar..." [f.331]

    1. [Shp.p.] Njera prej dy koheve te vitit, kur dielli eshte ne largesine me te madhe nga ekuatori qiellor. Solstici i veres ne hemisferen veriore ndodh diku rreth 21 qershorit; solstici dimeror ndodh rreth 21 dhjetorit. Solstici veror eshte dita me e gjate e vitit dhe solstici dimeror eshte me e shkurtra. A nuk duket paksa e cuditshme qe e ashtuquajtura Kishe e krishtere, per te festuar lindjen e Mesise, te zgjedhe nje dite e cila qe identifikuar si dita e lindjes se Diellit te Pamposhtur, diten e solsticit dimeror, dites me te shkurter te vitit, kur pjesa e ndricuar e dites nis te behet me e gjate prape? cfare ka kjo te beje me Krishtin? A ka lindur Krishti diku afer 25 dhjetorit?


    Vazhdon Keller:


    "Meteorologet si edhe historianet dhe astronomet kane dicka mjaft me rendesi per te kontribuuar ne lidhje me ceshtjen e caktimit te dites se lindjes se Jezusit. Sipas Lukes:'Ne ate vend ishin disa barinj te cilet e kalonin naten perjashta per te ruajtur grigjen e vet'" [Luka 2:8]


    "Meteorologet kane bere regjistrime te sakta te temperatures ne Hebron. Kjo pike, qe gjendet ne rrafshnaltat jugore te Judese, e ka gjendjen e njejte klimatike si te Betlehemit i cili s'eshte shume larg. Shenimet e temperatures e mbi tre muajve tregojne qe renia e ftohtesise eshte sic vijon: dhjetor – 2.8 grade; janar – 1.6 grade; shkurt – 0.1 grade. Dy muajt e pare po ashtu kane reshjet me te medha te shiut ne vit; perafersisht 15 cm ne dhjetor, dhe afersisht 20 cm ne janar. Sipas te gjitha informatave ekzistuese, klima e Palestines nuk ka ndryshuar dukshem ne 2000 vitet e fundit. Si baze per kete mund te merren vrojtimet moderne meteorologjike".


    "Ne kohen e krishtlindjes, Betlehemi eshte ne acar, dhe ne Token e Premtuar, ne fusha, nuk mund te kete qene as nje bageti ne ate temperature..."


    "Rreth kohes se krishtlindjeve ne ditet tona, ne Palestine, kafshet dhe barinjte jane te mbyllur [dmth nuk ka kullosa]..."


    Ndersa kerkojme kohen e sakte te lindjes se Jezusit, gjejme se ai nuk ka lindur as afersisht dates 25 dhjetor, te cilen bota e ka zgjedhur per ta "festuar" ditelindjen e tij.


    Miliona te krishtere te pretenduar, te cilat mendojne qe jane pasues te fese se Jezusit, jane mashtruar. Jo vetem qe si te pa mend kane perqafuar traditen e gabuar sikur te jene te krishtere, por ata jane genjyer e mashtruar nga predikuesit dhe prifterinjte, ndonese Jezusi vete ka paralajmeruar:"Ky popull me nderon me buze, kurse zemra e tyre eshte larg meje. Me kot me adhurojne, kur mesojne kinse mesim te Hyut – rregulloret qe i qiten njerezit... Ju leni pas dore urdherimin e Hyut per te ruajtur traditen tuaj!" [Marku 6-8]



    Kush eshte lindur me 25 Dhjetor?


    Nese Jezusi nuk eshte lindur me 25 dhjetor, kush eshte lindur atehere? Me fjale tjera, ditelindjen e kujt po e feston bota e krishtere, me 25 dhjetor?


    Ne librin "Historia e Romes", nga Michael Grant, lexojme sic vijon:


    "Ka pasur po ashtu nje tjeter besim pagan gjate kesaj epoke, qe garonte me Krishtin per kontrollin e botes perendimore. Ky ishte kulti i diellit, i cili respektohej nga miliona banore te perandorise romake, madje ky besim njehere e nje kohe qe bere fe zyrtare..."


    "Ne Rome, karakteri hyjnor i diellit erdhi shume me heret, dhe me pas, shekuj me vone, ne kuben madheshtore te Panteonit te Hadrianit, hapja qendrore, e rrethuar me rozeta ne forme ylli, paraqiste sferen diellore... Kohe me pare, perandori Aureli kishte themeluar nje tempull masiv te Diellit te Pamposhtur si nje pike qendrore e gjithe sistemit fetar te shtetit [274]. Ditelindja e zotit qe menduar te jete me 25 dhjetor, dhe kjo, e transformuar ne krishtlindje, eshte nje nga trashegimite qe krishterimi ia ka borxh ketij kulti" [f.391-392].


    Vini re! Krishterimi mori ditelindjen e zotit-diell, kultit te diellit, dhe e transformoi ate ne krishtlindje, ditelindjen e Jezusit! Ne fakt kjo eshte lindja e nje zoti pagan, qe adhurohej nga miliona njerez gjithandej perandorise romake.


    "... Por adhurimi i zoti-diell vazhdoi gjeresisht kudo ne perandori, dhe nen perandorin Aurel [270-275 p.e.s.] kulti u rivendos ne poziten e larte te meparshme. Ne vitin 274, Aureli e shpalli zotin – tash te quajtur Deus Sol Invictus – perendine zyrtare te perandorise romake. Ai ndertoi nje tempull te shkelqyer te diellit ne Rome... dhe vendosi festimin e lindjes se diellit [naturalis solis invicti] me 25 dhjetor, dite e cila atehere u pranua per solsticin dimeror. Ne kohen e Konstantinit, kulti i Deus Sol Invictus kishte ende nje pozite te larte, dhe portreti i zotit-diell gjendej ne monedhen e Konstantinit... Keshtu, duhet te kete qene ne kete kohe dhe me qellimin e transformimit te rendesise se nje date te shenjte ekzistuese qe ditelindja e Jezusit, e cila festohej ne Lindje, me 6 janar, u vendos ne Rome me 25 dhjetor, diten e festimit te ditelindjes se Sol Invictus. Kjo dite shfaqet ne listen e datave e cila mbas gjase qe perpiluar ne vitin 336 p.e.s. dhe u publikua ne kalendarin romak te qytetit per vitin 354, e botuar nga Filokal" [Finegan, f.211-212].


    Kjo ka ndodhur ne shekullin e katert pas Jezusit. Asokohe Kisha inkorporoi ditelindjen e zotit-diell ne kalendarin e ashtuquajtur te krishtere, dhe konvertoi "ditelindjen" e tij ne ditelindjen e vete Jezusit. Ajo qe perfundimisht dhe pa dyshim kishte qene pagane, tash u "pagezua" dhe me ane te nje akti magjik u transformua ne dicka te krishtere. Se paku, per vrojtuesin, kjo dukej te ishte e krishtere. Tash quhej e krishtere. Por, ne fakt, kjo ende kishte nje zemer dhe berthame pagane.



    Ndikimi i Konstantinit


    Kur Konstantini u be perandor i Romes, ai se paku formalisht u be nje i krishtere. Por duke qene drejtuesi i nje perandorie politike te perhapur, ai kujdesej per unitetin dhe stabilitetin e kesaj perandorie. Si nje politikan i mprehte, ai kerkoi te bashkerendonte dhe te perziente praktikat pagane me besimet e krishtere per te shkrire paganizmin ne Kishen romake. Ne vitin 313 p.e.s., Konstantini shpalli "Dekretin e Tolerances". Ai u be perandor ne vitin 323 p.e.s. dhe "atehere, krishterimi u ve ne fron" [Jesse Lyman Hurlbut, "Rrefenja e Kishes se Krishtere", f.74]. Qe nga kjo kohe, per dyqind vjetet ne vijim, ndaluan te gjitha persekutimet e te krishtereve te Kishes romake dhe ithtareve te saj. Shpata e persekutimit nuk u fut thjesht ne kellef; ajo u varros" [Ibid, f.75].


    Jesse Hurlbut vajton pasojat e berjes se krishterimit fe zyrtare nga Konstantini, qe ishte e lire nga te gjitha persekutimet. Qe nga ajo kohe, thekson ai, Kisha plotesisht u shkaterrua nga politika dhe oportunistet.


    "... vendosja e krishterimit si nje fe zyrtare u be nje mallkim".


    "cdonjeri kerkonte te anetaresohej ne kishe dhe pothuaj cdonjeri u pranua. Te miret dhe te keqijte, kerkuesit e sinqerte te Zotit dhe hipokritet qe kerkonin perfitime e mesyne bashkesine. Njerez ambicioze e te paskrupullt kerkonin pozite ne kishe per ndikime politike e sociale..."


    "Sherbesave te adhurimit iu shtua shkelqimi, por ishin me pak shpirterore dhe te perzemerta sesa ne kohet e kaluara. Format dhe ceremonite e paganizmit gradualisht u futen ne adhurim. Disa nga festat e paganeve u bene festivale kishtare me ndryshimin e emrit te adhurimit" [Hurbult, "Rrefenja e Kishes se Krishtere", f.79].


    Will Durant, nje historian i famshem, ne punimin e vet voluminoz "Rrefenja e Civilizimit", shkroi ne vellimin III, te titulluar Cezari dhe Krishti, qe, ne kishen e re e cila u zhvillua ne perandorine romake, cifuteria e Jezusit humbi apo u refuzua dhe u zevendesua me filozofine dhe mendimet greke, dhe, ai shkruan:


    "... Krishti u asimilua ne traditat fetare e filozofike te mendjes Helene. Tash bota pagane – madje edhe bota antisemite – do te mund ta pranonte si te veten".


    "Krishterimi nuk e shkaterroi paganizmin; ai e adoptoi ate. Mendimi grek, duke vdekur, erdhi ne nje jete te migruar ne teologjine dhe liturgjine e Kishes... misteret greke kaluan ne nje mister mahnites te meshes. Te tjera kultura pagane i kontribuuan rezultatit te bashkimit te dy sistemeve te besimit. Nga Egjipti erdhi ideja e nje trinie hyjnore... nga Egjipti erdhi adhurimi i Nenes se Femijes... Nga Frigjia erdhi adhurimi i Nenes se Madhe... Rituali Mitraik aq shume i ngjante sakrifikimit eukariot te meshes, saqe eterit e krishtere e akuzuan djallin se kishte shpikur keto ngjashmeri per te mashtruar mendjet e brishta. Krishterimi qe punimi i fundit i madh i botes se lashte pagane" [f.959].


    Krishterimi qe shohim perreth sot s'eshte tjeter vecse nje perfundim i kesaj shkrirjeje apo bashkerenditjeje te paganizmit ne Kishen e deklaruar te Jezusit, e cila ka rene ne nje plengprishje dhe papasterti. Pasardhesit e virgjereshes se delire te nje here e njekohshme, Kishes se Testamentit te Ri, sic duket eshte bere, per te gjitha qellimet dhe synimet, lavirja shpirterore e Babilonise, nje zuske e zbukuruar me margaritare dhe nje prostitute e ngaterruar, nje kurve shpirterore!


    Paganizmi nuk qe mundur nga Kisha. Ajo e invadoi Kishen dhe e ngashenjeu perbrenda. Kisha e deklaruar krishtere u be fytyra e re e paganizmit. U ndryshuan vetem emrat. Ne disa raste, si ne pashket, nuk u preken madje as emrat e vjeter pagane.


    H.G. Wells, ne "Pervijim i Historise" se tij, shqyrton transformimin e mesimeve te Jezusit ne nje adhurim pagan, duke e quajtur veten e krishtere. Ai shenon:


    "Respektimi i te Shtunes cifute, prape, te transferuar ne te dielen Mitraike, eshte nje vecori e rendesishme e shume kulteve te krishtere... Ai [Jezusi] nuk e ka thene as nje fjale per adhurimin e nenes se tij, Marise, ne masken e Isis, mbretereshes se qiejve. Shkruesit skeptike kane pasur guximtari te mohojne nese Jezusi mund te quhet nje i krishtere ne rend te pare" [f.445].



    Ngashenjimi i Kishes


    Ne Librin e Enciklopedise Boterore qendron:"Data e sakte e lindjes se Krishtit eshte e panjohur. Te krishteret e hershem nuk e kane festuar lindjen e tij, sepse e konsideronin pagane festimin e ditelindjes se kujtdo. Permendja e pare e nderimit te ditelindjes se Krishtit u shfaq diku rreth vitit 200 p.e.s. Per shume vite u perdoren disa data. Per here te pare 25 dhjetori qe permendur ne vitin 336".


    Ky burim i zakonshem i referimit pranon:"Per shume vite, njerezit i respektonin krishtlindjet vetem si nje festival fetar. Por, gradualisht adoptuan gjithnje e me shume zakone qe s'kishin te benin me Kishen. Shumica e zakoneve vinin nga kulturat qe kane ekzistuar perpara krishterimit... Me 1643, Puritanet2, te cilet i konsideronin pagane keto festime, e nxoren jashte ligjit respektimin e krishtlindjeve ne Angli. Kolonet ne New England pasuan ligjet angleze dhe po ashtu nxoren jashte ligjit krishtlindjet. Por, emigrantet per ne Boten e Re [Amerike] sollen zakonet nga shume vende dhe festimet e vjetra se shpejti u rivendosen.

    2. [Sh.p.] Protestante Angleze te cilet ne shekullin e 16-te dhe 17-te mbronin disiplinen e rrepte fetare se bashku me thjeshtesimin e ceremonive dhe kredos se Kishes se Anglise. Ne fakt, te gjitha zakonet popullore dhe traditat qe rrethojne krishtlindjet qene festuar ne festivalet pagane, ne mes te dimrit, mijera vite perpara se te lindej Krishti. Mu kjo enciklopedi pranon:"Zakoni i djegies se cungut ka nisur me skandinavet e lashte, te cilet njehere e nje kohe dogjen nje cung te madh per nder te zotit te tyre, Tor. Pasi skandinavet u bene te krishtere, ata e bene cungun nje pjese te rendesishme te ceremonise se krishtlindjeve".



    Nga vjen druri/bredhi i krishtlindjeve?


    Nje nga zakonet me te perhapura te krishtlindjeve sot eshte sjellja ne shtepi e pemes te krishtlindjeve dhe zbukurimi i tij. Nga vjen ky zakon? Coffin, ne "Libri i Folklorit te Krishtlindjeve", na tregon:


    "Shumica e njerezve kane degjuar qe pema e krishtlindjeve ka zene fill ne Tannenbaum dhe ne njefare lloji te mbeturines se adhurimit gjerman te bimeve. Kjo eshte pjeserisht e vertete. Mirepo, zakoni i perdorimit te bredhit dhe drureve me gjelberim te perjetshem, ne menyre ceremoniale, qe vendosur ne Saturnaline romake, madje edhe me heret ne Egjipt" [f.209].


    Shkruan Alexander Hislop ne "Dy Babilonite":


    "Pema e krishtlindjeve, tash aq i rendomte ne mjediset tona, ka qene i zakonshem ne Romen pagane dhe Egjiptin pagan. Ne Egjipt, ky ka qene druri i palmes; ne Rome, ky ka qene bredhi – druri i palmes qe paraqiste Mesine pagane, si Bal-Temer; bredhi qe i referohej atij si Bal-Berith. Nena e Adonisit, zotit-diell dhe hyjnise madheshtore te ndermjetshme, thuhet te kete qene shnderruar ne nje peme ne menyre mistike dhe atehere, ne kete gjendje, te kete lindur te birin e saj hyjnor. Nese nena ka qene nje peme, i biri duhet te kete qene pranuar si njeri-dege. Kjo plotesisht shpjegon vendosjen e cungut ne zjarr, ne naten krishtlindjeve, dhe shfaqjen e pemes/bredhit te krishtlindjeve ne mengjesin e neserm" [faqe 97].


    Adhurimi i drurit ka qene i zakonshem tek te lashtet. Ne "Festivalet, Ditet e Shenjta, dhe Ditet e Shenjteve" qendron:


    "Pema e krishtlindjeve... perserit idene e adhurimit te drurit... topat e shkelqyeshem qe simbolizojne diellin... te gjitha festivalet e paganeve te solsticit dimeror jane thithur ne Diten e krishtlindjeve... perdorimi i ashes dhe veshtulles ne ceremonite e druideve3... pema e krishtlindjeve per nder te bredhit te shenjte te Odinit..." [f.236].

    3. [Sh.p.] Rend prifterinjsh ne Galine dhe Britanine e lashte, te cilet shfaqen ne legjendat Uelsiane dhe Irlandeze si profete dhe magjistare.
    Shkruan Collins ne "Folklori i Krishtlindjeve":


    "Ideja e dekorimit te shtepive ne festa eshte e perbotshme dhe me shekuj e vjeter... Pra, dafina e Saturnalise, ashja gjermane, veshtulla kelte, dhe kacuba meksikane, te gjitha identifikohen me kete ceremoni shumegjuheshe..."


    "Shume nga bimet qe perdoren ne krishtlindje jane simbole te pjellorise. Me siguri cdo dru me gjelberim te perjetshem [bredhi, bersheni], me aftesite e veta per te kthyer gjelberim ne muajt jopjellor, eshte e pershtatshme, por shume me interesante jane ashja, dredhka, dhe veshtulla. Ashja, me gjethet e saja qe shpojne, lulet e bardha, dhe kokrrat e kuqe simbolizon deshiren e forte te riprodhimit mashkullor. Ne fakt, ne kenget gazmore angleze... ashja eshte mashkulli dhe dredhka eshte femra. Me gjase te krishteret e kane huazuar kete perdorim te bimeve se bashku me zakonet e tjera te Saturnalise romake" [f.22-23].


    Dredhka, mashkulli i ashes, ne ritet e lashta greke ka marre emrin e vet nga vajza qe vallezonte para Dionisit me aq hare dhe shfrenim, saqe ka rene e vdekur para kembeve te tij. Dionisi, natyrisht, ka qene versioni grek i perendise se veres dhe zbavitjes, nje forme tjeter e Bakusit, Temuzit, apo Nimrudit!


    Veshtulla, qe nga koherat e hershme, eshte konsideruar si e shenjte dhe e mistershme, simbol i diellit, dhuruesit te jetes, si nje afrodiziak, dhe mbrojtes kundra semundjeve dhe helmit. Kjo bime posacerisht qe e shenjte per keltet druide te cilet e sakrifikonin ne lutjet ndaj zotave. Paganet i jane referuar veshtulles si "dega e arte". Dy festat e medha, kur paganet mblidhnin veshtullat, kane qene dita ne mes te veres, solstici i veres, dhe 25 dhjetori, solstici i dimrit. Qe supozuar qe veshtulla posedonte fuqi per zbulimin e thesareve ne toke, dhe qe shnderruar ne nje "thuper parashikuese". Po ashtu eshte konsideruar si "ndenjese e jetes" e lisit te shenjte, dhe si nje burim i zjarrit te diellit. Te puthesh nen veshtullen eshte nje mbijetese e shthurjes seksuale te Saturnalise dhe sjelljes se pamoralshme e te piste, gje e cila ka qene e rendomte ne Saturnali.



    cka ne lidhje me plakun e vitit te ri [Babadimrin apo Babagjyshin]?


    Madje edhe plaku i vitit te ri nuk ka nje origjine dashamirese! Ky karanxholl i trashe dhe gazmor mund te gjurmohet deri te legjenda e lashte skandinave. "Enciklopedia Boterore" pranon:


    "Disa nga vecorite e babadimrit jane te vjetra me shekuj. Per shembull, besimi qe babadimri hyn ne shtepi nepermjet oxhakut eshte zhvilluar nga nje legjende e vjeter skandinave. Skandinavet besonin qe perendesha Hertha shfaqej ne vater dhe sillte fat te mire ne shtepi".


    Ndonese shumica e njerezve mendojne qe babadimri origjinal ka qene nje peshkop me emrin Shen Nikolasi i Azise se Vogel i shekullit te katert, kjo ne fakt s'eshte e vertete. Fjala "Nikolas" do te thote: i fuqishmi, i forti. Traditat e nje "zoti" qe jepte dhurata nen nje bredh, i paraprijne peshkopit te Azise se Vogel per mijera vjet. Midis skandinaveve ka qene zoti Odin apo Woden, i cili linte dhurata te posacme gjate sezones se krishtlindjeve nen bredh, drurin e tij te shenjte.


    Tony van Renterghem shkruan ne "Kur Babadimri ka qene Shaman: Origjina e Lashte e Babadimrit dhe e Bredhit te Krishtlindjeve":


    "Ne rajonet rishtazi te krishteruara, ku keltet pagane dhe kultet gjermane mbeten me ndikim, legjendat e zoti Woden u perzien me ato te shenjteve te ndryshem te krishtere - Shen Nikolasi qe nje prej ketyre. Ka patuar rajone te krishtera, ku shen Nikolasi sundonte i vetem; ne te tjera rajone, ai ndihmohej nga Ndihmesi i Erret pagan [nje rob te cilin e kishte trasheguar nga zoti pagan Woden]. Ne te tjera rajone te largeta... gjepa te lashte traditash te kontrolluara nga fete e Vjetra. Ketu Ndihmesi i Erret sundonte i vetem, nganjehere ne menyre me ngaterruese, duke perdorur identitetin e rreme te Shen Nikolasit [apo Klausit], pa e ndryshuar ne asnje menyre pamjen e tij kercenuese, i veshur me lesh. [Kjo qe figura qe me vone u perdor nga artisti Nest, si model per babadimrin e hershem amerikan (Ang. Santa Claus)]" [f.96].


    Katoliku Shen Nikolas po ashtu pati nje te kaluar te paqarte. Van Renterghem thote:"Ai qe nje permbledhje e dy shenjteve te ndare [nje nga Mira ne Azine e Vogel, tjetri nga Pinora]. Te dy s'kane qene – sic pranon edhe Kisha sot - asgje me shume sesa perendi te krishtere ujerash [Me gjase te nderlidhura me zotin greko-romak Posejdon-Neptun]" [Ibid]. Ne 1970-tat, Keshilli i Dyte i Vatikanit zyrtarisht pohoi qe kurre nuk ka ekzistuar ndonje peshkop katolik me emrin Nikolas. Vatikani II me tej pranoi qe legjendat te cilat i jane atribuuar ketij "shenjti", nuk kishin origjine te krishtere dhe me gjase erdhen nga traditat pagane.


    Vazhdon me tej Van Renterghem:


    "Ne Holande dhe ne disa vende te tjera Evropiane, figura e Shen Nikolasit ende vleresohet lart. Ai shfaqej si nje njeri i vjeter, i gjate, me mjeker dhe me floke te bardha, i veshur si nje peshkop katolik, me pelerine dhe me shkop baritor, ne dukje nje shenjt katolik i vertete, por me shprehine e cuditshme e kalerimit neper qiej mbi nje kale te bardhe, i ndjekur nga Ndihmesi i Erret i tij. Duket qe shenjti katolik ka trasheguar disa nga keto zakone nga zoti pagan Woden, i cili po ashtu ka qene nje plak me mjeker dhe floke te bardhe, po ashtu i veshur me nje pelerine dhe kapele, mbartte shkop [apo shtize], kaleronte nje kale te bardhe, dhe terhiqte me zinxhir te njejtin ndihmes/rob te erret " [f.97].


    "Sinterklaas" holandez u sjell dhurata femijeve te mire, ndersa te keqijte keqtrajtohen nga "Ndihmesi i Erret", i quajtur Zwarte Pier, apo Pjetri i Zi, i cili vringellon nje thuper si fshese. Si Shen Klaus, edhe Sinterklaas po ashtu kishte shprehi qe te hynte ne shtepi nepermjet oxhakut. Ndihmesi i tij, Pjetri i Zi, sot ende eshte me brire, i veshur me lesh, i frikshem, dhe me pak i mire me femijet. Ndonese i pershkruar si robi ndihmes i shen Nikolasit, te dy keta, ne shume fshatra, jane perzier ne nje figure, i cili shpesh ka emrin Nikolas apo Klaus.


    "Ne Gjermani, ndihmesi i erret i shen Nikolasit eshte i nje njeri i vogel zeshkan, me brire dhe i frikshem, qe gjithmone vringellon fshesen. Ai njihet me shume emra: Knecht Ruprecht [sherbetori Rupreht], apo ne Bavari, Pelz Nickel, qe do te thote: Niku i veshur me lesh. Ne Tirol, imazhi eshte edhe me i qarte: atje Ndihmesi i Erret eshte Kllaubau, nje krijese me brire e me fytyre te zeze, i lidhur me zinxhire dhe i leshte" [f.103-105].


    Kush ka qene ky fare Odini apo Wodeni, "babadimri" i vertete? Ai ka qene zoti suprem i mitologjise skandinave, nje luftetar i ashper i cili mbartte nje shtize si arme te vecante. Ai ka qene i njohur si nje gjuetar i fuqishem dhe per fuqite magjike te tij. Po ky autor deklaron me tej, per sa i perket lidhjes mes Odinit/Wodenit dhe shen Nikolasit:


    "Woden/Odin: zoti-diell gjerman/skandinav; mik i njeriut, kaloresi misterioz Schimmel. Duke e terhequr zvarre me zinxhir robin e vet te erret e djallezor Eckhart [Ekhart], ai kaleron neper qiejt e stuhishem. Ai udheheq nje gjueti te eger, duke menjanuar, dhe perfundimisht nenshtruar, fuqite e se keqes. Ai po ashtu mbart nje kapele te gjere me rreth, nje pelerine te gjere, mban shtizen e vet dhe kaleron neper qiej [zevendesoni kapelen e tij me nje kapele peshkopi dhe shtizen me nje shkop qe ka kryq ne fund, dhe do te kemi shenjtin holandez Nikolas]" [f.111].



    Origjina e vertete e "Krishtlindjeve"


    Vertet eshte e cuditshme qe nje dite e cila kurre s'eshte permendur apo miratuar ne Bibel te behet festa kryesore e gjithe vitit. Kjo dite kurre s'eshte festuar nga Jezusi, apo nga dishepujt e tij, apo nga Kisha e hershme e Dhiates se Re.


    Cila eshte origjina reale e festimit te 25 dhjetorit? Nje shqyrtim i kujdesshem ne fjalen "Krishtlindje" [Ang. Christmas] duhet te na tregoje dicka. Veni re! Kjo eshte nje perzierje. Ndonese perfshin emrin e Krishtit, kjo po ashtu permend meshen [Ang. Mass]. Nga erdhi mesha me ritualet, ceremonine e perpunuar, lutjet pagane per te vdekurit etj?


    Alexander Hislop, ne librin e vet "Dy Babilonite", thekson qe mesha eshte dicka e cila perfundimisht kthehet prapa tek ritet dhe zakonet e paganeve te lashte. Ai e shpjegon kete me nje gjuhe te qarte:


    "Ndaj, gjejme qe grate e Judese kryenin 'djegien e temjanit, mbushjen e gotave te pijes, dhe ofrimin e tortave mbretereshes se qiejve' [Jere. 44:19]. Tortat kane qene 'sakrifica e pagjak' qe ajo i kerkonte... Ne shekullin e katert, kur mbreteresha e qiejve, nen emrin Mari, po fillonte te adhurohej ne Kishen e krishtere, kjo 'sakrifice e pagjak' po ashtu perfshihej. Mu forma e sakrifices se pagjak ne Rome mund te tregoje se nga ka ardhur. Ajo perben nje torte te rrumbullaket e te holle; dhe ne formen e rrumbullaket te saj, Kisha e Romes e ve nje theks te vecante... Rendesia te cilen Roma ia kushton formes se rrumbullaket te tortes duhet te kete nje arsye, dhe arsyeja mund te gjendet nese shikojme ne altaret e Egjiptit. 'Torta e rrumbullaket dhe e holle', thote Wilkinson, 'gjendet ne te gjithe altaret'. Pothuaj cdo grime ne adhurimin egjiptian ka nje domethenie simbolike. Disku i rrumbullaket, aq i shpeshte ne emblemat e shenjte te Egjiptit, simbolizon diellin" ["Dy Babilonite", f.159-160].


    "Zoti-diell" ne Egjiptin e lashte ka qene Osiris. Disku i rrumbullaket i meshes egjiptiane simbolizonte diellin, dhe ka qene nje sakrifice qe simbolizonte zotin-diell. Ai konsiderohej jeta dhe ushqimi i shpirtrave te njerezve!


    Ndaj, mesha e krishtlindjeve s'eshte asgje me shume sesa festimi i lindjes se vete "zotit-diell", Mesise se rreme, shpetimtarit te rreme, dhe vete mesha po ashtu paraqet sakrificen apo torten qe i behet mbretereshes se qiejve, "Nenes" se Shpetimtarit pagan, sakrifica e pagjak. Prape, mesha provohet te jete pagane ne thelb.


    eshte nje fakt qe 25 dhjetori qe festuar per mijera vjet perpara lindjes se Mesise, si ditelindje e nje zoti te lashte pagan – zotit-diell. Alexander Hislop thekson te verteten ne keto fjale ngjethese – se paku duhet te jete tronditese per kedo me mendje te paster, te panjollosur dhe te ndergjegjshme:


    "Vertet, eshte pranuar nga shkruesit me te dijshem dhe te paanshem e te gjitha paleve, qe dita e lindjes se Jezusit s'mund te vendoset, dhe se perbrenda Kishes se krishtere kurre s'eshte degjuar per nje festival te tille perpara shekullit te trete. Atehere, si e ka vendosur Kisha romake 25 dhjetorin si krishtlindje? Perse, keshtu: shume perpara shekullit te katert dhe shume perpara vete epokes se krishtere, nje festival qe festuar nder paganet, pikerisht ne kete kohe te vitit, per nder te birit te mbretereshes se qiejve te Babilonise. Dhe, mund te merret me mend qe, me qellim per te bere per vete paganet dhe per te shtuar numrin e ithtareve formale te krishterimit, festivali i njejte u adoptua nga Kisha romake, duke ia dhene vetem emrin e Krishtit. Tendenca e krishtereve per t'i dale perpara paganizmit qe zhvilluar mjaft heret... Njerezit e drejte u perpoqen ta frenojne kete rrjedh, por pavaresisht perpjekjeve te tyre, kjo vazhdonte, derisa Kisha, me perjashtim te nje pakice, u fundos ne besetytnine pagane" [f.93].


    Vazhdon Hislop:


    "Qe Krishtlindjet ne origjine jane nje festival pagan, kjo s'ka kurrfare dyshimi. Kjo kohe e vitit dhe ceremonite me te cilat ende festohet, provojne origjinen e tij. Ne Egjipt, i biri i Isis, titulli egjiptian per mbretereshen e qiejve, u lind pikerisht ne kete kohe, diku rreth kohes se solsticit dimeror. Mu emri me te cilin Krishtlindjet njihen tek njerezit [Ang. Yule Day] provon edhe nje here origjinen e tij pagane e babilonase. [Ang. Yule] 'Jull' ne gjuhen e kaldeaneve [Babilonise] do te thote: foshnje apo femije i vogel. Dhe sic eshte quajtur 25 dhjetori nga paraardhesit Anglo-Saksone, 'yule-day' [Dita e Jullit], apo 'Dita e Femijes', dhe nata perpara saj 'Nata e Nenes', shume me heret perpara se te binin ne kontakt me krishterimin, provon mjaftueshem karakterin e vertete te krishtlindjeve" [f.93-94].


    25 dhjetori eshte nderuar gjere e gjate ne boten antike. Kjo dite ka qene ditelindja e Diellit te Pamposhtur. Cungu i Jullit paraqiste trupin e vdekur te Nimrudit, nje i rebeluar kundra Zotit pas Vershimit, dhe me sa duket pema e krishtlindjeve ka qene Nimrudi i rilindur – zoti i rilindur u kthye ne jete!


    Ne Evrope, Saksonet sakrifikonin nje derr te eger per nder te diellit, per ta pajtuar mbretereshen e qiejve ne diten e krishtlindjes. Derri, ne mitologjine pagane, supozohet te kete vrare Mesine e rreme pagan. Derri po ashtu ka qene sendi kryesor ne festen e Saturnit ne Rome. Koka e derrit ende qendron ne enen ne Angli me rastin e drekes se krishtlindjes. Hislop thote:"Pa dyshim qe, atehere, festivali pagan ne solsticin dimeror – me fjale tjera, krishtlindja – qe mbajtur per nder te lindjes se Mesise babilonase" [f.102]


    Kulti me i madh fetar i cili u kujdes per adhurimin e diellit ne botet greke dhe romake, me 25 dhjetor, ka qene kulti i Mitraizimit. Ata e quanin "Lindja e Diellit". Mitra, zoti-diell, supozohej te kete lindur ne kete kohe, por po ashtu edhe Osiris, Horus, Temmuz, Herkul, Bakus, Adonis, Jupiter – te gjithe Mesite pagane! Vetem ky fakt do te tregonte qe te gjithe zotet-diell dhe perendite pagane kane rrenjet tek zoti-diell i hershem, Nimrudi!


    Ky festival popullor dimeror u be aq i zakonshem, saqe ne Greqine, Egjiptin dhe Romen pagane, dhe kudo ne Evrope, periudha e solsticit dimeror ishte nje kohe e nje shfrenimi dhe festimi te madh. Ne Rome kjo u be e njohur si Saturnalia, per nder te zotit Saturn, "te Fshehtit". "Festa e Saturnit", vazhdon Hislop, "zgjaste pese dite. Ne ate rast kishte dehje dhe shfrenim total. Roberit cliroheshin perkohesisht dhe shfrytezonin te gjitha menyrat e lirise se bashku me zoterinjte e vet. Kjo eshte pikerisht menyra ne te cilen, sipas Berosus, ne Babiloni, festohej festivali i dehjes i muajit Thebeth, qe korrespondon me dhjetorit tone, me fjale tjera, festivali i Bakus-it" [f.96-97].


    T.G. Crippen, ne "Krishtlindja dhe Njohurite e Krishtlindjes", shkruan:


    "Tash, ne dhjetor dhe ne fillim te janarit, ka pasur festivale te cilat ngushtesisht identifikoheshin me jeten e perditshme te popullit romak. Se pari, nga 17 deri me 21 dhjetor ishte Saturnalia, festa e madhe romake... Dikush mund ta quaj festa e Rremujes, kur roberve u lejohej per disa dite ta gezonin dukjen e lirise, priteshin nga zoterinjte e vet, dhe e zgjidhnin nga mesi i vet nje mbret te genjeshtert per t'u argetuar me te. Pas kesaj, me 22 dhjetor, vinte Sigillaria, festa e kukullave, kur mbahej nje panair, dhe kukullat e lodrat e tjera, kryesisht prej argjile, u jepeshin femijeve. Pastaj, me 25 dhjetor, vinte Brumalia, perndryshe Dies Natalis Invicti Solis/ditelindja e Diellit te Pamposhtur, kur ditet nisnin te zgjateshin pas solsticit... Kjo besohet te kete qene institucionalizuar ... nga perandori Aurel, per nder te Mitres, zotit-diell te Persise..." [f.8-9].


    Kisha katolike mori eksitimin qe e rrethonte Saturnaline romake, me teprimet, endjet, papermbajtjet dhe paturpesite, dhe i quajti ato festim i lindjes se Jezusit. Shumica e njerezve sot ende e mendojne 25 dhjetorin si diten e lindjes se Jezusit, ndonese keshtu perfundimisht nuk qendron puna.


    Kjo "perplasje" pagane qe transformuar nga Kisha katolike ne festa te krishtlindjeve, per nder te Madones dhe Femijes. Keshtu, Semiramis pagane [Isis e Egjiptit] dhe Temmuz [Horus] qene "transformuar", nepermjet nje marifeti, nga "magjistaret" e Kishes katolike, ne Marine dhe Jezusin. Ne kete menyre, praktikat pagane e shekujve te kaluar u bene se jashtmi te krishtera ne emer dhe figure. Per gati 300 vjet pas Jezusit, Kisha nuk tregoi ndonje interesim per daten e lindjes se Mesise. Apostujt dhe udheheqesit e Kishes se Dhiates se Re kurre nuk u bezdisen te gjejne daten kur kishte lindur Jezusi, meqe data nuk kishte rendesi per ta. Nuk ishte deri ne shekullin e katert qe krishtlindja nisi te respektohej nga Kisha katolike romake. Ne "Encyclopedia Americana" qendron:


    "Krishtlindja, sipas shume autoriteteve, nuk ka qene festuar ne shekujt e pare te Kishes katolike, sepse perdorimi i pergjithshem i krishtere ka qene qe te festohej vdekja e personave te jashtezakonshem me pare sesa lindja e tyre. Festa u vendos si perkujtim i Shpetimtarit ne shekullin e katert. Ne shekullin e peste, Kisha Perendimore urdheroi qe kjo te festohet gjithmone ne diten e festes se vjeter romake te lindjes se Sol-it [diellit]".


    Puritanet, te cilet u orvaten te reformojne Kishen gjate 1600-ave, nuk besonin qe krishtlindja mund te nderohej. Ky "pagezim" i riteve dhe festivaleve pagane nga katoliket romake dhe shumica e Kishave protestante, plotesisht u refuzua nga Puritanet. Nje prej tyre, William Prynne, gjate kohes se mbretit Charles I, shkroi:


    "Zoterinjte tane te krishtlindjes se crregullimit, se bashku me vallezimin, maskat, shfaqjeve boshe, aktoret, dhe crregullimeve te tilla te krishtlindjes, tash ne perdorim te te krishtereve, u perftuan nga festivalet romake te Saturnalise dhe Bakusit..." ["Libri i Folklorit te Krishtlindjes", f.8].


    Per shkak te qendrimit te tij ndaj krishtlindjes dhe ritualeve pagane qe ende respektohen nga Kisha e deklaruar krishtere, William Prynne u vendos ne nje shtylle ndeshkimi dhe iu nxoren syte.


    Krishtlindja eshte pagane, dhe rreth kesaj nuk ka kurrfare dyshimi.





















Tema te ngjashme

  1. Pergjigje: 4
    Postimi i Fundit: 17-09-2009, 18:05
  2. Krishterimi ne kendveshtrimin tim
    By skampinianus in forum Bibla dhe Jeta
    Pergjigje: 2
    Postimi i Fundit: 25-05-2008, 21:06

Tags for this Thread

مواقع النشر (المفضلة)

مواقع النشر (المفضلة)

Rregullore Postimi

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts
  •  

  • English
  • Shqip
  • Italiano
  • Deutsch
  • Français
  • Español
  • Hrvatski
  • Svenska
  • Russian
  • Nederlands
  • Arabic
  • Türkçe
  • 简体中文
Rreth nesh | Ndihme | Reklama | Sherbime | Kushtet e Perdorimit | Politika e Privatesise | Rss
Copyright © 2001- Parajsa.com All rights reserved.