Barazi shoqerore do te thote barazi para ligjit, ose barazi per te gjithe. Para ardhjes se Islamit barazia shoqerore ishte pothuajse e panjohur si ne teori ashtu dhe ne praktike. Ishte Islami qe vendosi barazi shoqerore per here te pare ne historine e njerezimit. Ndryshimi i rendit te vjeter shoqeror, eshte nje fakt i njohur nga cdo mendimtar jo mysliman. Suami Vivekanad (1863-1902) shkruan ne nje prej letrave te tij: “N.q.s. ka pasur ndonje fe qe e ka trajtuar drejtesine ne nje menyre te cmueshme, eshte Islami dhe vetem Islami” (fq. 379).
Kontributi i Islamit ne kete fushe mund te konsiderohet ne tri drejtime;
a. Formimi i nje ideologjie te plote mbi barazine njerezore dhe drejtesine.
b. Nxitja e forte per venien ne praktike te kesaj ideologjie dhe
c. Ofrimi i nje shembulli te gjalle mbi barazine dhe drejtesine ne te gjitha fushat e jetes.

Koncepti i barazise

Ne antikitet koncepti i pabarazise njerezore, qe mbizoteronte kudo, ishte shkak per rritjen e padrejtesise ne cdo shoqeri. Filozofi grek, Aristoteli, i cilesonte disa klasa te shoqerise si skllever te lindur. Edhe pse ekzistonin mendimtare te tjere qe nuk kishin te njejtin mendim, skllaveria vazhdoi te perhapet ne Rome dhe Greqi dhe ne gjithe boten antike.
Ne kohet moderne ky koncept u forcua me tej nga Darvini me teorine e evolucionit, sipas se ciles mendohet se njerezimi ka kaluar ne disa etapa te zhvillimit, kulmi i tyre eshte civilizimi i bardh evropian.
Koncepti paragjykues i diferencave midis racave, i percjelle tek ne nga kohet antike, i hapi rrugen diskriminimit racial. Diskriminimi i ketij lloji gjeti mbeshtetje shkencore ne kohen moderne ne teorine evolucioniste te Darvinit, sipas se ciles gjate procesit te evolucionit disa grupe arriten progres te dallueshem, ndersa grupe te tjera mbeten shume mbrapa. Pra, disa grupe kaluan ne nje nivel superior ndersa te tjere mbeten ne jeten primitive.
Fal teorise se evolucionit, kombet evropiane i konsideruan kombet e tjera si te nje niveli inferior ndaj tyre. Keshtu lindi ideja e “misionit te njeriut te bardh”, sipas se ciles racat e bardha e konsideronin veten te veshur me te drejten natyrore per te nenshtruar pjesen tjeter te botes, ne menyre qe ta qyteteronin ate. Kjo ishte logjika qe qendronte pas kolonializmit te kohes moderne. Ide te tilla, ne nje fare mase, ekzistojne edhe sot.
Bota e sotme mund te ndahet ne dy pjese, bota tradicionale dhe ajo e shkences. E para duket e pazhvilluar ndersa e dyta e zhvilluar, por nga kendveshtrimi i barazise shoqerore nuk ka ndryshim, pasi ne te dyja pjeset ekzistojne besetytni qe formojne nje pengese te qendrueshme ndaj barazise shoqerore.
Bota tradicionale eshte e influencuar ne nje mase te gjere nga besimet tek Karma, teori sipas se ciles, cdo njeri sapo lind, eshte pergjegjes per veprat e paraardhesit te tij. Sipas teorise, ky eshte nje ligj i natyres dhe si i tille duhet te zbatohet pa medyshje. Nje besim i tille e ben te pamundur cdo perpjekje per barazi shoqerore. Ne profilin e ketij besimi padrejtesia shnderrohet ne ligj te natyres. Qenia njerezore duhet te vuaje ne kete bote per gabimet e bera ne ciklin parajetesor. Duke gjykuar ne kete menyre eshte e pamundur per kedo qe te lehtesoje vuajtjet e njerezimit. Pra duke qene keshtu, si mund te gjendet ndonje motiv per te vepruar me parimin e drejtesise?
Bota e shkences po ashtu eshte nen ndikimin e idese se pabarazise njerezore, por per nje arsye tjeter, qe eshte, pranimi i pergjithshem i teorise se evolucionit. Koncepti i evolucionit biologjik te jetes kerkon te shpjegoje ndryshimet qe ekzistojne midis llojeve, duke ngritur teorine qe gjate procesit te evolucionit disa kane avancuar ndersa te tjere kane ngelur pas. Darvini pretendonte se femrat e llojit njerezor ngelen ne nje nivel primitiv te procesit evolutiv, ndersa meshkujt se fundmi arriten nje nivel superior ndaj tyre. Sipas te njejtes logjike, zezaket e Afrikes, xhuxhet dhe shume raca te tjera “kane ngelur mbrapa”. Si pasoje e kesaj teorie, bota e shkences nuk mund te jete e dhimbsur ndaj atyre qe duket se kane ngelur mbrapa apo ndaj racave nen evoluim.
Teoria shkon me tej duke theksuar se nese njerezit vuajne nga fatkeqesi te ndryshme, shkaku jane vet ata. Me fjale te tjera, ata qe ndihen inferior nga menyra se si i trajtojne te tjeret, ne fakt, vuajne pasojat e mangesive te tyre. Pra ata jane te destinuar te jene viktima te padrejtesise, ndersa ata qe i shkelin, s'ka pse te fajesohen.
Me ardhjen e Islamit te gjitha keto ide te bazuara ne pabarazi te thelle humben. Ne menyra te ndryshme dhe me shume ngulm, Islami i prezantoi botes idene, qe me gjithe ndryshimet e jashtme, te gjithe njerezit jane te barabarte. Te gjithe kane status te barabarte shoqeror dhe te drejta te njejta. Askush nuk eshte inferior apo superior. Ketu po sjellim dy referime nga Kurani dhe Hadithi respektivisht.
“O ju njerez, ne ju kemi krijuar nga nje mashkull dhe nje femer dhe ju ndame ne popuj e fise ne menyre qe te njiheni midis jush, vertet me i nderuari prej jush tek Allahu, eshte me i devotshmi nder ju. Allahu eshte i ditur dhe i mirinformuar” (Kurani, 49;13)
Sipas ketij verseti kuranor, ngjyrat dhe racat e ndryshme qe gjenden tek qeniet njerezore nuk jane me qellim diskriminimi por, identifikimi. Njerezit ne themel jane te barabarte, kriteri i vetem mbi te cilin behen dallime midis tyre, eshte karakteri. Pra superioriteti i nje njeriu eshte ne varesi te ndershmerise se tij. Njeriu me i nderuar eshte ai qe i frikesohet Zotit me se shumti, ai qe njeh dhe respekton te drejtat e Zotit dhe te njerezve.
Gjate pelegrinazhit te lamtumires, i hipur mbi devene e tij, Profeti, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, mbajti predikimin e tij te fundit. Nje prej gjerave qe ai tha eshte shenuar ne keto fjale:
“O njerez, degjoni me vemendje, Zoti juaj eshte nje i vetem, nuk ka dyshim per kete. Paraardhesi juaj eshte nje i vetem, nuk ka dyshim dhe per kete. Degjojini mire keto qe po ju them; Arabi nuk eshte aspak superior ndaj jo arabit, dhe jo arabi nuk eshte aspak superior ndaj Arabit. I ziu nuk eshte superior ndaj te kafit apo te kuqit, as i kuqi nuk eshte superior ndaj te ziut. Superioriteti i vetem qendron tek devotshmeria. A e kam percjell mesazhin?- pyeti Profeti. Nga cdo ane njerezit u pergjigjen -Po! O Allah ji deshmitar! –tha ai”. Pastaj Profeti, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, tha: “Ai qe eshte prezent le t'ia transmetoj atij qe nuk eshte.” (Al-xhami Ahkam al Kuran, 16:342)
Ky deklarim u be nga Profeti Muhamed ne vitin e fundit te jetes se tij, kur e gjithe Arabia ishte nen drejtimin e tij. Si i tille, ky deklarim nuk vinte vetem prej nje reformatori, por prej sunduesit te kohes. Perkufizimi qe ai i dha barazise shoqerore nuk u degjua thjesht si teori por u vu menjehere ne praktike dhe u forcua ne shoqeri.
Ne deklarimin e tij, Profeti, paqja dhe bekimi i Allahut qofte me te, u tregoi njerezve se ekziston vetem nje Krijues ne kete bote dhe se te gjithe e kane prejardhjen prej nje burri dhe nje gruaje, keshtu te gjithe njerezit jane te barabarte, duke qene vellezer e motra te njeri tjetrit. Ata mund te ndryshojne nga njeri tjetri por, ne statusin shoqeror dhe te drejtat ligjore jane te barabarte.
Sic ka percaktuar statusin e qenieve njerezore, Islami deklaron se nese dikush i perket njeres klase shoqerore apo tjetres, kjo nuk do te thote se ai eshte i favorizuar apo i privuar me kete, kjo perkatesi eshte thjesht sprove hyjnore.
Zoti e ka krijuar njeriun ne kete bote per ta testuar ate. Veprat e mira (ose mungesa e tyre) jane instrumentet qe Zoti ka perdorur ne kete test. Ato jane si fleta provimi te vendosura perpara nga i Madheruari. Pasuria dhe varferia jane te dyja gjendje ne te cilat njeriu vihet ne prove, prandaj njeriu duhet te largohet nga ndjenja e inferioritetit apo superioritetit ne secilin rast, ajo cka ai duhet te preokupohet eshte se a do ta kaloje provimin apo jo.
Nxitja per barazi
Studimet e fiziologjise dhe biologjise moderne mbi racat kane vertetuar qartesisht mesimet e Islamit, ndersa teorite e tjera jane refuzuar shkencerisht. Biologjia molekulare, gjithashtu, ka hapur nje fushe te gjere studimesh ne kohet moderne. Nje grup ekspertesh te gjenetikes ne ShBA, te bindur se njerezimi e ka origjinen nga i njejti paraardhes, kane kerkuar te gjejne gjurme te tijat mijeravjecare. Ne kete menyre, te gjitha ndryshimet ne ngjyre, fizionomi, fizik etj. jane thjesht relative dhe nuk perbejne patjeter karakteristika te racave te ndryshme. Te gjitha studimet moderne provojne se qeniet njerezore jane pjesetare te nje familje te madhe dhe te gjithe jane te lidhur nga e njejta vellazeri biologjike. (Newsweek, 11, Janar, 1988).
Nje numer librash dhe artikujsh jane shkruar kohet e fundit nga J. Comas mbi temen: “ceshtja e races ne shkencen moderne” (publikuar nga UNESCO ne 1956). Nje prej artikujve titullohet “Miti i races”, i vlefshem ky per tu studiuar. Me gjithe keto arritje akademike, ne praktike nuk eshte dukur ndonje ndryshim i madh. Kombet qe e konsiderojne veten superiore vazhdojne te veprojne nen hijen e keqkuptimeve te njejta, ndersa kombet qe konsiderohen inferiore jane ende te nenshtruara ndaj padrejtesive, ne forma te reja dhe te ndryshme. Arsyeja eshte se per te arritur nje riformim shoqeror, teoria vetem, nuk mjafton. Pervec saj, nje nxitje e fuqishme eshte thelbesore. Dhe kjo eshte ekzakte ajo qe ka ofruar Kurani.
Vec urdherimit per drejtesi, (16:90) Kurani premton shperblim per veprat qe njeriu kryen. Gjithashtu ai na informon se veprat e njeriut regjistrohen plotesisht. Pas vdekjes, cdo njeri do ta gjej veten para gjyqit te Zotit, ku do te marre ate cka meriton. Asnje ekzekutor krimesh nuk mund ti shpetoj denimit te Zotit. Atehere njeriu do te vuaje pasojat e veprave te tija.
“Ate dite njerezit do te vijne te ndare ne grupe per t'ju treguar veprat e tyre. Kush ka punuar ndonje te mire sa grimca (e atomit) do ta gjeje ate, e kush ka punuar ndonje te keqe sa grimca (e atomit) do ta gjeje ate” (99; 6-8)
Fakti i llogaritjes i rikujton njeriut domosdoshmerine e te qenit teper i perpikte ne sjelljen me te tjeret. Njeriu duke pasur ndermend se duhet te shpetoje veten e tij, sheh sa e rendesishme eshte te sillesh drejt me te tjeret. Ai eviton gabimet ndaj te tjereve ne menyre qe te mos marre denim nga Zoti. Ne mungese te konceptit te llogaritjes, drejtesia dhe barazia shoqerore shihet si nevoje e te tjereve dhe jo e jona. Por, nese kujtojme se ka llogaritje, barazia shoqerore behet nevoje primare per te gjithe, duke perfshire edhe ne. E kush i neglizhon nevojat e tij?
Koncepti i llogarise para Zotit per veprat e kryera, e ndalon njeriun jo vetem nga tirania, por nga cdo gje e ngjashme me te. Nje here kur Profeti, paqja dhe shpetimi i Allahut qofshin mbi te, ishte ne shtepi me gruan e tij, Ummu Selemeh, thirri sherbyesen e tij qe te vinte, por ajo po vonohej. Ummu Selemeh, kur pa shenja merzie ne fytyren e Profetit a.s. doli ne dritare dhe pa se sherbyesja ishte duke luajtur. Kur erdhi me vone, ndodhi qe Profeti kishte ne dore nje misvak (rrenje peme qe sherben per te pastruar dhembet). “Te mos ishte per friken nga denimi ne diten e gjykimit, i tha Profeti a.s. sherbyeses, do te kisha shtene me kete misvak”
Ne kohet antike, rrahja e sklleverve konsiderohej nje e drejte e natyrshme, por mentaliteti i ri i krijuar nga Islami e ndaloi kete praktike, sado gabim te kishte skllavi. Kjo, sepse myslimani frikesohet se per kete akt do te jape llogari para Zotit.
Nje dite Profeti, paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi te, kaloi prane Ebu Mesud el Ensariut, i cili po rrihte skllavin e tij. “O Ebu Mesud, duhet te dish, i tha Profeti a.s. se Allahu ka fuqi mbi ty, me shume se ke ti mbi kete skllav”. Ebu Mesudi u frikesua kur degjoi keto fjale te Profetit. O i derguar i Allahut, tha ai, une po e le te lire kete skllav per hir te Allahut...
Ky rast tregon se Islami, duke lene menjane ndryshimet e jashtme, i vendos njerezit ne te njejtin pozicion. Ebu Mesudi, ne fillim e konsideronte veten ne nje pozite krejt tjeter nga ajo e skllavit te tij, duke pare vetem aspektin material, ai ishte i respektuar dhe me pushtet, ndersa skllavi i dobet dhe i ulet. Por kur Profeti a.s. i kujtoi se ne syte e Zotit, ai ishte ne te njejten pozite me skllavin e tij, ai e peruli veten.
Diferencimi i njerezve ne baze te te ardhurave materiale qe ata kane, detyrimisht sjell pabarazi ne shoqeri. Nese keto diferencime do te zhduken atehere pabarazia shoqerore do te zhduket.

Nuk mund te mohohet, se te gjitha shtypjet dhe padrejtesite shoqerore jane shkak i pabarazise midis njeriut dhe njeriut. Disa jane te fuqishem, te tjeret te dobet, disa jane te pasur e te tjeret te varfer. Ajo qe ndodh eshte se te pasurit dhe te fuqishmit e konsiderojne veten superior ndaj te varferve dhe te dobeteve dhe mendojne se ata mund ti shtypin te tjeret pa marre ndonje ndeshkim per kete, per arsyen se pozicioni i tyre i larte i mbron ata nga ndonje orvatje per shpagim.
Islami na tregon se fati i cdo njeriu eshte ne dore te Zotit dhe se perfundimisht te gjitha ceshtjet morale do te gjykohen ne gjyqin hyjnor. Zoti, qe posedon superfuqine absolute, do ti gjykoje njerezit te gjithe me drejtesi absolute. Ate dite asnje krijese nuk mund ti shpetoj gjykimit te Zotit.
Ne kete menyre, veprat e njerezve nuk i nenshtrohen gjykimit te njeriut, por gjykimit te Zotit. Ato jane ceshtje qe qendrojne midis njeriut dhe Zotit, ne njeren ane qendron Zoti dhe ne tjetren gjithe njerezimi.
Ne perballje me Zotin askush nuk ndihet i forte. Te gjithe ndjehen ne te njejten gjendje peruljeje dhe dobesie, ne te cilen mund te supozonin se ishin te tjeret.
Nese nje njeri eshte i vetedijshem per kete, ai asnjehere nuk do ti beje padrejtesi ndokujt, sido qe te jene rrethanat. Kjo padyshim eshte nje nxitje e forte per barazi dhe drejtesi shoqerore.
Ne nje shoqeri ateiste, ku njerezit nuk besojne ne Zot, nje zgjidhje e tille nuk eshte e mundur. Ku nuk ekziston besimi ne Zot, ceshtjet e njerezve shtrohen para njeriut. Ne kete menyre nuk mund te sigurohet nje barazi per te gjithe, dallimet midis njerezve do te jene shume te qarta. Ne mungese te nje superfuqie hyjnore keto dallime nuk mund te shuhen kurre. Pasojat e tyre mund te eliminohen vetem duke i lene ceshtjet midis Zotit dhe njeriut dhe jo midis njeriut dhe njeriut. Keshtu cdokush do te kete bindjen se eshte Zoti mbi te gjithe, se te gjitha ceshtjet perfundimisht shtrohen para Tij dhe se askush nuk mund te kthej vendimin e Tij.
Ekzistojne fe te tjera vec Islamit qe permbajne konceptin e Zotit, por nderhyrja e njeriut ne shkrimet e tyre te shenjta, ka bere qe kuptimi i vecante rreth Zotit te jete jo efikas ne ceshtje praktike.
Per shembull, ne Krishterim, biri i Zotit i ka lare mekatet e gjithe njerezimit me kryqezimin e tij. Ne Ebraizem, shpetimi eshte i para garantuar per pjesetaret e kesaj feje si nje e drejte e lindur. Ne Hinduizem, konceptimi i Zotit nuk sherben per ceshtje praktike.
Ne monoteizmin islam, Zoti eshte nje qenie e ndare nga cdo gje, dhe gjithe qeniet njerezore jane krijesat dhe roberit e Tij. Nje besim i tille krijon tek njeriu ndjenjen e i perulesise.
Ndryshe nga konceptimi Hindu rreth Zotit, ne Islam Zoti eshte i plotfuqishmi i vetem, njeriu nuk ben pjese ne ate hyjni. Ne Hinduizem, njeriu eshte pjese e Zotit, koncept ky qe krijon ndjenjen e te qenit superior. Monoteizmi islam ndergjegjeson njeriun se ai eshte rob i Zotit, ndersa Hinduizmi shtyn njeriun te mendoj se ai eshte Zoti. Gjersa i pari mbjell tek njeriu ndjenjen e perulesise, i dyti e ushqen ate me ndjenjen e kryelartesise. Kur pjesetaret e nje shoqerie jane perfshire nga vesi i kryelartesise, eshte krejt e pa mundur te krijohet nje atmosfere barazie shoqerore.
Deshtimi i institucioneve moderne
Amnesty International, organizate e njohur si mbrojtese e te drejtave te njeriut, vendosi zyrat e saj qendrore ne Londer 30 vjet me pare (tashme 44 vjet. Sh.p.) Tridhjete vjet jane mjaft per nje organizate te tille per te funksionuar, por gjate gjithe kesaj kohe ajo nuk ka arritur ti sherbeje njerezimit me gje tjeter pervec publikimit te raporteve ne gazeta.
eshte kuptimplote fakti se me mbushjen e 30 vjeteve te krijimit te organizates, ne 10 dhjetor 1991, drejtuesit e saj nuk e pane te arsyeshme ta festonin pervjetorin. I pyetur pse keshtu, njeri nga perfaqesuesit e organizates, zoti Frans Shinto, u pergjigj se ne te vertet nuk ka asgje per te festuar.
cdo vit, me 30 dhjetor, Kombet e Bashkuara festojne diten e te drejtave te njeriut. Ne raportin e publikuar kete vit nga sekretari i pergjithshem i Kombeve te Bashkuara, Zhavier Peres De Kyje, me keqardhje theksohej perdorimi i verber i forces dhe trajtimet barbare qe pesojne shume njerez ne bote, me gjithe deklaraten e te drejtave te njeriut, qe eshte shpallur nen mbikeqyrjen e OKB-se.
Cila eshte arsyeja pse keto institucione kane deshtuar te vendosin paqe dhe drejtesi? Kjo mund te shpjegohet me faktin se paqja dhe drejtesia nuk vendosen vetem duke bere apele dhe duke publikuar raporte neper gazeta. Ajo qe nevojitet, eshte nje ideologji qe mbron vlerat e verteta te njerezimit, e cila do te jete baza e duhur per nje revolucion intelektual. Njerezit e formuar mbi kete baze jane ate qe do mund te bejne reforma ne institucionet sociale, e kur drejtimi i shtetit te jete ne duart e tyre, ata do sigurojne paqe dhe drejtesi ne shoqeri, mbi baza kushtetuese.
Vetem nje here gjate historise te gjitha keto kritere jane takuar plotesisht. Ky eshte rasti i Profetit Muhamed, paqja dhe shpetimi i Allahu t qofte mbi te, dhe Sahabeve (Njerezit qe jetuan ne kohen e tij, e besuan ate, dhe e takuan per se afermi) te tij kur arriten te vendosin nje sistem te bazuar plotesisht mbi drejtesi dhe paqe.
Askush para tij dhe as pas tij nuk ka arritur te kete nje sukses kaq madheshtor.
Shembull i gjalle
Kontributi i trete i Islamit ne vendosjen e barazise shoqerore eshte shembulli qe ai vet ofroi, duke i dhene te njejtin nderim dhe respekt te gjitha qenieve njerezore, qofshin ata te forte apo te dobet, mbreter apo njerez te thjesht, qofte ne rrethin familjar apo ne jeten shoqerore, ne postet me rendesi apo ne pushtet, askush prej tyre nuk mund ti shpetoj ndeshkimit per gabimet e tij.
Historia e Islamit eshte perplot me shembuj qe tregojne drejtesine per te gjithe. Ketu po permendim shkurtimisht disa;
1. Ne kohet e vjetra ishte e pa imagjinueshme qe nje vajze me prejardhje nga nje familje e nderuar, madje qe cdo person i lire, te martohej me nje skllav. Profeti, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, duke dashur ti jap fund kesaj tradite, lidhi ne martese kusheriren e tij te pare, Zejneb bint Xhahsh, qe ishte prej Benu Hashimeve, klani me i nderuar prej fisit Kurejsh me Zejd bin Harithe, nje skllav me ngjyre. Kjo ngjarje e jashtezakonshme ishte nje shembull shume i rendesishem per barazine islame.
2. Qabeja, vendi me i shenjte i adhurimit, konsiderohej e tille ne te gjitha pjeset e saj, keshtu personi qe ngjitej ne catine e saj per te bere thirrjen per lutjet, duhej te ishte prej nje shtrese te larte. Asnjehere nuk tolerohej qe nje person nga shtresat e uleta te kryente kete detyre fetare. Pas marrjes se Mekes, Profeti, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, e theu kete tradite duke kerkuar qe nje skllav i zi, Bilal iben Rebbah, te ngjitej mbi Qabe per te bere thirrjen per faljen (Ezanin).
Ky eshte nje rast unik, jo vetem ne historine e arabeve, por ne historine e botes se asaj kohe. Nese Islami nuk do te kishte zene vend ne ate shoqeri, njerezit me siguri do ta kishin vrare Bilalin per “arrogancen” e tij. Megjithate pati reagime te ashpra ndaj ketij akti, cfare tregon sa tronditese ishte kjo ngjarje per ta. P.sh. Utbah iben Usejd, nga Meka, falenderoj Zotin qe i ati i tij nuk ishte me, dhe nuk pa ate pamje tmerruese. Harith ibn Hisham pyeti; “A nuk gjeti ndonje njeri tjeter Muhamedi, vec ketij skllavi te zi?”. (Al-xhamiu li Ahkamil Kur'an, 16/341.)
3. Ali ibn Ebu Talib, Kalifi i katert, humbi parzmoren e tij. Nje dite ai pa ne treg nje kristian nga Kufa qe kishte nxjerr ne shitje te njejten parzmore. Kjo u denoncua tek gjykatesi i kohes, Shurejh bin al Harith. Aliu u paraqit ne gjyq si nje njeri i zakonshem, ku ju kerkua prej gjykatesit te sillte dy deshmitare. Aliu solli djalin e tij, Hasanin dhe robin e tij, Kamber. Gjykatesi nuk e pranoi deshmine e djalit, duke qene se deshmia e djalit ne mbeshtetje te atit, nuk pranohet. Keshtu Kalifi, sundimtari i kohes, e humbi ceshtjen. Megjithate, i krishteri mbeti shume i impresionuar kur pa kete akt drejtesie midis mbretit dhe nje njeriu te thjesht ne gjyqin islam, prandaj pranoi se Aliu kishte te drejte, parzmorja i takonte atij. (Ezminetu e-Sahabeh, fq. 32-33)
4. Gjate kohes se Kalifit te dyte, Omer iben Hatabit, Amr iben el-As, qe ishte guvernatori i tij ne Egjipt, organizoi nje gare kuajsh ku mori pjese dhe djali i tij, i cili e humbi garen qe beri me nje te ri kopt (te krishteret e egjyptit). Prej merzise se humbjes, djali i guvernatorit, e goditi me kamxhik rivalin e tij duke i thene; “le te jete mesim kjo, qe te mos kalosh me djalin e nje fisniku”. Kopti, per kete shkoi te ankohej tek Kalifi ne Medineh, i cili e morri vet persiper te bej nje verifikim. Kur vertetoi se kopti ishte goditur me pa te drejte, Omeri dergoi menjehere emisar ne Egjipt dhe e urdheroi Amrin bashke me djalin e tij te paraqiteshin tek ai urgjentisht. Kur mberriten, Omeri i dha koptit nje kamxhik dhe i tha ti qelloj po aq sa ishte qelluar. Ne prezence te guvernatorit, kopti filloi ta godase djalin e tij derisa u kenaq se ndeshkimi i ashper qe realizuar. Me pas Kalifi iu drejtua guvernatorit me fjalet; “O Amr, qe kur i keni kthyer ne rober, njerezit e lindur te lire?”. (Ezmetu e-Sahabeh, fq. 40-41)
5. Palestina u morr gjate kalifatit te Omer ibn Hatabit. Per te bere disa marreveshje me drejtuesit e qytetit, Omerit iu desh te udhetonte vet drejt Palestines. Kur u nis nga Medina, Omeri kishte veshur rroba te thjeshta dhe kishte me vete sherbyesin e tij dhe nje deve. Nese do te hipi une ne deve dhe ti do ecesh ne kembe -i tha Omeri sherbyesit te tij- nuk eshte e drejte per ty. E nese i hipen ti, e une eci ne kembe, kjo s'eshte e drejt per mua. Ndersa po ti hipim te dy devese, kjo eshte e pa drejte per te, prandaj me e mira eshte qe te tre te nderrohemi me radhe.
Keshtu duke u nderruar me radhe, kur Omeri i hipte devese, sherbyesi ecte ne kembe, pastaj sherbyesi i hipte devese dhe Omeri ecte, pastaj te dy ecnin ne kembe qe te clodhej deveja.
Duke udhetuar ne kete menyre, ata arriten tek portat e Palestines, banoret e se ciles u habiten kur pane Kalifin duke ecur ne kembe dhe sherbyesin e tij hipur mbi deve, pasi qelloi radha e tij per te ecur ne kembe. Ne fakt, shume prej palestinezeve, nuk arriten te bejne dallimin se kush eshte Kalifi e kush sherbyesi. (Taamir ki Taraf, fq. 56-57)
Nepermjet revolucionit intelektual dhe shembujve praktik qe vendosi, Islami krijoi nje histori qe pati ndikim ne pothuajse gjithe boten e njohur te asaj kohe. Ky revolucion ishte aq i fuqishem, sa ndjehet akoma edhe pas njemije e katerqind vjeteve.
Pas Profetit, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, periudha e Sahabeve dhe Tabiineve (gjenerata pas sahabeve) njihet si koha e arte e Islamit. Por, efektet e revolucionit islam zgjaten me tej kesaj periudhe, duke lene gjurmet e tyre ne shoqerine njerezore ne forma te ndryshme pergjate shekujve.
Edhe mbreterit mysliman madje, nuk kane guxuar ta sfidojne ligjin islam. Mund te citohen shume raste te nenshtrimit te tyre ndaj tij. Nje ndodhi lidhur me Xhehangirin, perandorin mugal, eshte pershkruar me shume saktesi nga Meulana Shibli Nomani, ne formen e nje poeme, titulluar; “Adl e Xhehangiri”.
Mbreteresha e Xhehangirit, Nur Xhehan, vrau pa dashje nje njeri te varfer. Kjo ndodhi gjate nje gjuetie ku nje rrobalares qe doli befas ne drejtimin e zjarrit, u plagos nga ajo per vdekje. Kur ai vdiq, ceshtja u denoncua tek Kadiu (gjykatesi i kohes), i cili dha denimin me vdekje per mbretereshen. Si mbreti ashtu dhe mbreteresha nuk guxuan te kundershtojne vendimin e gjykatesit. Perfundimisht, ceshtja u zgjidh kur gruaja e rrobalaresit qe vdiq, deklaroi se pranonte te merrte shpagimin e gjakut, sic parashikohet nga ligji Islam. (Nese njeriu me i afert i viktimes, nuk pranon te marri shpagimin e gjakut, fajtori denohet me vdekje, i vrari me te vrare.)
Tani po marrim nje shembull tjeter drejtuesish, qe ne thelb eshte e kunderta e te parit.
Sundimtari anglez, Xhejmsi I (1566-1625), bashkekohes i sundimtarit indian, Xhehangir (1569-1627), pretendonte se ai qendronte mbi ligjin dhe se mund ta ekzekutonte ate i pavarur. Kryegjykatesi anglez i asaj kohe, Eduard Kuk (1552-1634), e kundershtoi ate ne kete ceshtje. Keshtu kur Xhon Bit, tregtar anglez, nuk pranoi te paguante taks per stafidhet e importuara (urdher personal ky i Xhejmsit I), pasi nje ligj i tille nuk kishte kaluar ne parlament, kryegjykatesi mbeshteti tregtarin. I inatosur, mbreti bertiti; “A jam une subjekt i ligjit!? Te thuash kete eshte tradhti”. Gjykatesi Kuk nuk luajti nga qendrimi i tij, per kete mbreti e shkarkoi nga detyra. eshte i shenuar ne histori fakti qe kundershtimi ligjor ndaj mbretit beri qe karriera e tij si gjykates te marre fund pergjithmone.
Kur ceshtja e mbretit dhe gjykatesit Kuk arriti tek Keshilli i Larte britanik, ministri i drejtesise se asaj kohe, Francis Beikon, ne perkrahje te supermacise se mbretit, tha: “Gjykatesit duhet te jene luane, por gjithmone luane nen fron”.
Ne baze te tradites ligjore te asaj kohe ne Britani, ekzistonin dy lloj ligjesh; ligji i pergjithshem (Common law) dhe ligji i vecante. Per popullin kishte nje lloj ligji, ndersa per mbretin dhe fisniket nje lloj krejt tjeter. Mbreti qendronte mbi ligjin, ne te vertet, fjala e tij ishte ligj.
Keshtu ishte deri me ardhjen e Islamit, i cili eliminoi kete ndarje dhe vendosi nje ligj per te gjithe. Parim i mbreterve atehere u be respektimi dhe nderimi i ligjit te vendit.
Ndikimi ne histori
Pak para vdekjes, gjate pelegrinazhit te tij te fundit, Profeti i Islamit mbajti nje predikim, qe kujtohet si predikimi lamtumires. Nje nga deklarimet historike te atij predikimi ishte edhe kjo fraze; “cdo gje qe i perket paganizmit, tani eshte nen kembet e mia”. Me keto fjale Profeti, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, lajmeroi fillimin e nje ere te re, nje ere qe ai vete e cliroi nga besetytnite, me ndihmen e vecante te Zotit.
Ky ndryshim historik nisi nga vete Arabia, me pas ai u perhap jashte kufijve te saj dhe se fundi u ndje ne gjithe boten. Rezultat i tij ishte zhdukja e ndarjes se shoqerise ne njerez te lire dhe skllever dhe fillimi i parimit te ligjit ne gjithe boten. Ai gjithashtu, beri qe filozofite qe mbillnin padrejtesi dhe pabarazi shoqerore te humbnin influencen e tyre. Tani asnje filozofi e bazuar ne pabarazine njerezore nuk gjen vend ku te lulezoje.
Nje shembull i tille ne kohen moderne ishte Hitleri, sipas te cilit raca gjermane ishte superiore ndaj te gjitha te tjerave. I brumosur me kete bindje, ai zhvilloi idene se ishte e drejta e tyre e lindur qe te vendosnin supermacine ndaj kombeve te tjere. Ai e konsideronte pabarazine midis racave dhe individeve si pjese e pandryshueshme e ligjit te natyres, dhe racen ariane si elementin e vetem krijues te njerezimit.
Por, cfare e priti Hitlerin! Popullariteti i tij ne Evrope ra shume shpejt dhe se fundi ate e braktisen edhe militantet e tij me te afert, ne vendin e tij. Ne nje deshtim te plote ai kreu vetevrasje ne nje bunker ne Berlin, duke asgjesuar bashke me te dhe levizjen naziste qe vete vuri ne veprim.
Influenca e revolucionit social qe solli Profeti Muhamed, paqja dhe shpetimi i Allahut qofte mbi te, eshte ende e gjalle ne gjithe boten. Per sa i perket ceshtjes se barazise shoqerore, studiuesit kane kuptuar se i vetmi sistem qe mund te arrinte kete perfundim ishte Islami. Per kete, me larte cituam fjalen e Suami Vivekanad.
Pyetja qe ngrihet ketu eshte se si Islami arriti te kete sukses dhe fete apo sistemet e tjera nuk ia kane dale mbane. Ka dy arsye kryesore per kete. Njera eshte se Islami ofron nje ideologji te plote dhe perfekte ne favor te barazise njerezore, dhe tjetra, se ai i jep njerezimit nje shembull historik, ku ajo ideologji eshte vene ne praktike.
Keto jane pikat ku fete e tjera kane deshtuar. Per ta bere kete te qarte, po jap dy shembuj nga Krishterimi dhe Hinduizmi.
Hinduizimi, sic eshte thene dhe me siper, ka ne baze te besimit te tij, ndarjen e njerezve ne dy grupe, ku njeri ka nje pozite te larte dhe tjetri te ulet. Ekzistenca e ketij besimi, ben te pamundur nje trajtim te barabarte per te dy grupet. Ata qe jetojne me kete sistem, kurre nuk do pranojne ta konsiderojne veten te barabarte me ata qe i shohin si te lindur inferior ndaj tyre.
Ketu eshte me vend te permendim, krijimin e komisionit per klasat e prapambetura, nga presidenti i Indise ne 1953, me kryetar te tij, Kaka Sahab Kalelker.
Pas nje studimi qe perfundoi ne 1955, komisioni paraqiti nje raport me 262 faqe, i cili u botua ne shtypin shteteror.
Raporti (gjendet ne Delhi Public Library, Delhi) theksonte se sistemi i kastave qe gjendet ne Indi ka nje natyre komplet ndryshe nga sistemi i klasave qe eshte i perhapur kudo. (Kasta eshte nje grup i vogel dhe i mbyllur shoqeror, me njerez qe kane lidhje gjaku a profesioni, interesa te njejta klasore dhe te drejta te vecanta (ne Hindi dhe disa vende te tjera te lindjes)
Ne Indi, kjo nuk eshte dicka qe ndodh vetem per shkaqe ekonomike, sic ndodh pergjithesisht ne vendet e tjera. Rrenjet e tij, perkunder, jane me te thella, duke qene te kultivuara ne sistemin e besimit. Sipas raportit; “eshte nje vecanti e Indise qe njeh diferencat sociale qe ekzistojne ne natyren njerezore dhe u jep atyre nje forme institucionale dhe mistike me formim fetar dhe shpirteror”.
Ajo qe deklaroi komisioni i Kalelkerit, eshte e vertetuar nga faktet. Nuk ka dyshim se dallimet sociale ne Indi jane bere ne baze te ndryshimeve qe ekzistojne ne natyren njerezore. Ne nje shoqeri ku koncepte te tilla jane te pashmangshme, iniciativat per te zhdukur keto dallime apo per te vendosur barazi per te gjithe, nuk mund te kene sukses.
Nje pengese e ngjashme per barazine gjendet madje ne Krishterim.
Ketu deshiroj ti referohem nje raporti te pergatitur nga nje grup i perbere prej pese gazetaresh te krishtere dhe publikuar ne Sunday Review (Times of India), 22 dhjetor, 1991. Sipas ketij raporti, numri i te konvertuarve ne Krishterim prej kastave te uleta (te njohur si te krishtere dalit), i kalon 5%. Pas kalimit ne Krishterim, perseri keta te ardhur nga shtresat e uleta hindu, jane te diskriminuar nga kisha.
Te krishteret dalit e kane te ndaluar ti varrosin te vdekurit e tyre ne varrezat e te krishtereve te kastave me te larta. Ata nuk mund te kene lidhje martesore me te krishtere te kastave me te larta. Ne shume kisha kane vendet e tyre te ndara nga te tjeret. Diskriminimi ndaj tyre vihet re edhe ne institucionet arsimore te drejtuara nga vet te krishtere. Paragjykimi i kastave arrin deri tek kleri, kjo eshte vecanerisht e vertete per kishen katolike, prifterinjte e se ciles tashme te gjithe zgjidhen nga kastat e larta ose te mesme. Ne Kerala, ku Krishterimi ka lulezuar qe prej 2000 vjetesh, kastat jane te qarta ne nivelin shoqeror. Faktori kaste shfaqet here pas here, duke shkaktuar dhimbje tek pjesetaret e komuniteteve te krishtera dalit.
Kur dr. Kazimir Ganadikan, peshkop katolik i Madras u pyet rreth kesaj, ai pranoi se nje sistem i forte kaste ekzistonte tek kisha. “E pranoj, ky ka qene nje hap prapa, por ndonje here forca e besimit nuk e mposht dot realitetin”.
eshte e vertet se Krishterimi nuk meson per pabarazi njerezore apo padrejtesi sociale, por ajo qe i mungon Krishterimit eshte nje shembull i fuqishem historik i barazise njerezore. Misioni i Krishtit nuk shkoi pertej thirrjes ne besim, ai nuk e arriti graden e revolucionit praktik, dhe keshtu, ne fazen e pare te Krishterimit nuk mund te jepej nje shembull i barazise njerezore. Ne mungese te shembujve te qarte, besimi vetem nuk mund te sjelle ndonje ndryshim praktik.
Sistemi islam eshte komplet ndryshe nga cdo sistem tjeter. Ne te gjendet nje ideologji e plote ne favor te barazise njerezore, ndersa perkrah saj gjendet nje shembull praktik perfekt. Ne te dy pikat, ne periudhen e pare te Islamit u vendos rrjedha e historise islame perjetesisht. E historia islame do te vazhdoje pergjithmone ne te njejtin drejtim, prandaj nuk ekziston ndonje fuqi e mjaftueshme ne bote, qe te ndryshoj rrjedhen e saj.

Meulana Uahiduddin Khan
Teksti i fjalimit “Barazia shoqerore ne Islam” i mbajtur ne nje takim intelektualesh mbajtur ne Kolegjin e Drejtesise, ne Ranchi (Indi), me 14 dhjetor 1991, nen drejtimin e gjykatesit Satishuor Rao.

Perktheu: Altin Braka