Pas teje mbyllet dera e Muzeut Kombëtar Mesjetar dhe gjithçka merr fund. Nuk lejohet të marrësh me vete asnjë foto apo filmim. Pas ke lënë 7000 objekte mesjetare të shekujve XIII-XIV-XV dhe në vazhdim, të cilat arrijnë deri në ditët tona. 6500 prej tyre janë ikona të autorëve të mëdhenj të mesjetës, të vendit dhe të huaj, ndërsa rreth 500 janë objekte guri, druri, tekstili etj. Gjithsesi aty është një mrekulli në gjithçka që sheh. Dera mbyllet pas teje, por imazhi, ndjesia, kënaqësia të ndjekin. Pas atij çasti të duket sikur je ndarë nga parajsa, sikur ajo derë nuk do të hapet më dhe ti nuk ishe në vend tjetër veçse në një vend hyjnor, ku flet me perënditë.Onufri dhe i biri, Nikolla, Onufri Qipriot dhe mësues Kostandini, David Selenica dhe Konstandin Jeromonaku kanë qenë me ty, me penelin e tyre, të kanë treguar më të mirën e asaj periudhe, ku nuk do të kishe mundësi ta gjeje në vend tjetër veçse në Muzeun Mesjetar Kombëtar të Korçës. Ikona të rralla gjen edhe në Muzeun Onufri të Beratit, tek Muzeu Kombëtar në Tiranë, tek Galeria e Arteve, por nuk mund të gjesh kursesi atë që të dhuron Muzeu Kombëtar i Korçës. Nëse do të ishe në një vend tjetër nuk do të ngelej në mendje ajo derë elektronike, por ekipi që të ka shoqëruar për gjatë gjithë kohës në ekspozitën mesjetare të bën me dije se mund të vish çdo ditë dhe të shohësh. Salla e ekspozitës është çdo ditë e hapur. Megjithatë për të vizituar atë muze nuk mjafton asnjëherë koha, përpara një ikone mund të rrish me orë të tëra, pa guxuar të largohesh prej saj. Të gjitha njëherësh nuk mund t’i shohësh dot, koha asnjëherë nuk mjafton. Të duhet të ikësh dhe të kthehesh përsëri. Kushdo që viziton Korçën e ka të pamundur të mos ndalet në muzeun e piktorëve të mëdhenj të Mesjetës. Nëse ndodh e kundërta, atëherë nuk mund të kuptosh se çfarë ke humbur. Por për të mësuar më shumë mbi këtë muze të rrallë të vendit ne intervistuam Drejtorin e Muzeut Kombëtar të Mesjetës Lorenc Glozhenin...

-A mund të gjesh këtu imazhin e plotë të mesjetës?
Sigurisht. Ekspozitat tona janë pritur me interes të veçantë në vendet e huaja, si në Greqi, Itali, Gjermani, Francë e gjetkë. Janë mrekulluar me to. Përfshi këtu piktorë, studiues të mesjetës, ikonografë, turistë intelektualë të të gjitha fushave. Muzeu Kombëtar i Mesjetës është nja pasuri me vlera të mëdha historike, kulturore, artistike etj. Mbyllja e kishave në vitin 1967 solli një dëm të pallogaritshëm për ikonografinë, sepse shumë ikona u dëmtuan, mjaft prej tyre u shkatërruan, një pjesë tjetër u dogj. Ishte një masakër e vërtetë kulturore. Megjithatë në vitin 80 u arrit që të çelej Muzeu Kombëtar i Mesjetës, si pasojë e këmbënguljes së intelektualëve të vendit. U grumbulluan të gjitha ikonat e kishave dhe të gjitha objektet e tjera. Tashmë në këtë muze ndodhen 7000 objekte, 6500 prej të cilave janë ikona, ndërsa pjesa tjetër përfshin objekte prej guri, druri, tekstili etj, por që kanë vlera të rralla. Ikonat datojnë që nga shek XIII-XVI dhe vijojnë deri në ditët tona. Dora e ikonografëve tanë gjendet jo vetëm tek ikonat e këtij muzeu, por edhe në ikonat e vendeve të tjera të botës, ashtu siç mund të gjesh punën e piktorëve të mëdhenj grekë, bullgarë, rusë etj. Në këtë muze kanë ardhur ikonat e gjithë kishave të vendit, ndërsa një pjesë e mirë e tyre u përkasin kishave të zonës së Korçës. Nëse hyn në këtë muze do të ndjesh nga afër imazhin e mesjetës. Do të njihesh jo vetëm me Onufrin dhe David Selenicën, por edhe me vëllezërit Zografi dhe me shumë të tjerë.

-Si është e mundur të mirëmbahen mijëra objekte, duke “ndalur” kohën të veprojë ende mbi to?
Këto objekte nuk e humbasin kurrë shkëlqimin e tyre. Janë të papërsëritshme. Ekipi i specializuar i muzeut çdo çast bën restaurimin dhe konservimin e tyre. Ne çdo vit përcaktojmë se cilat ikona do të restaurohen më së pari, duke evidentuar ato që kanë nevoja urgjente për ndërhyrje. Pas tyre renditim ato ikona që do të vendosen për ekspozim dhe së treti ato që do të shihen për qëllime studimi. Njëkohësisht çdo vit bëhet dezinfektimi i tyre. Kur them për ikonat që kanë nevojë për ndërhyrje, nuk e kam fjalën për kthimin e tyre në origjinalitet. Shqipëria ka nënshkruar kartën e Venecias e cila nuk lejon një gjë të tillë. Në këto mrekulli nuk mund të bësh ndërhyrje të tilla. Qëllimi ynë është t’i konsolidojmë ato. Në saj të Ambasadës Gjermane, tashmë kemi në dispozicion një pajisje moderne nga më bashkëkohoret e cila riparon defektet sipas një procedure moderne, të cilën ne e respektojmë me fanatizëm. Pas kësaj procedure ikonat bëhen më te ekspozueshme, por duke i lënë pjesët e dëmtuara, pa tentuar për t’i kthyer ashtu siç kanë qenë në origjinal. Konsolidimi vlen për të mos vepruar ende koha mbi to.

-Me cilët autorë prezantohesh në këtë muze?
Objektet e këtij muzeu janë të shumta. Faktikisht deri në shek XVI në ikonë nuk shënohej emri i autorit, çka do të thotë se shumë vepra janë anonime, sepse për atë periudhë ishte e rëndësishme vetëm ajo çka ekspozohej. Pas shek XVI nisi vendosja e emrave të autorëve mbi ikona. Për këtë periudhë kemi autorë mjaft të dëgjuar, jo vetëm shqiptarë, por edhe nga vende të ndryshme të botës. Po përmend me këtë rast Onufrin, të birin e tij Nikollën, Mësues Kostandinin, Onufrin Qiproit, vëllezërit Zografi, David Selenicën e shumë të tjerë. Mjeshtëria e tyre artistike është mjaft e veçantë. Përballë ikonave të këtij muzeu ndjen një kënaqësi të paprovuar më parë. çdo vit ne presim vizitorë nga të gjitha rrethet e vendit, por edhe nga vendet fqinje ashtu siç vijnë në këtë muze edhe turistë nga vende të largëta të botës. Është e pamundur që një udhëtar i huaj të mos kërkojë të vizitojë Muzeun Kombëtar të Mesjetës.

-Cilat janë bashkëpunimet tuaja?
Ne kemi bashkëpunim të mirë me Ambasadën Franceze, Austriake, Greke, Gjermane, Italiane etj. Të gjitha këto, pa përjashtuar shtetin shqiptar, na kanë dhënë mundësi të restaurojmë ikona në vazhdimësi me një teknike moderne dhe po në vazhdimësi të organizojmë ekspozita të reja me ikona të pa ekspozuara më parë. Aktualisht po bashkëpunojmë me Muzeun Bizantin të Selanikut, ku kemi dërguar disa ikona që do të restaurohen nga specialistët tanë së bashku me ata grekë. Në fund të tetorit do të çelim edhe një ekspozitë, e cila do të jetë mjaft e madhe dhe do të ketë realisht një rëndësi të veçantë. Pas kësaj ekspozite do të ketë me siguri edhe më shumë turistë dhe vizitorë në Muzeun Kombëtar të Korçës. Tashmë, pas një punë prej më shumë se 24 vitesh, Muzeu i Korçës është në gjendje të shpalosë mrekullitë e shekujve të kaluar me një imazh të tillë, që mund t’i përjetosh me një ndjesi të veçantë, ashtu siç ndodh kur njeriu gjendet para një mrekullie.

__________________
Be aware of what u do in the past, because of the future consequences!