Një Durrës në prag sezoni turistik, me një shëtitore të rikonstruktuar që të këndell shpirtin duke të kujtuar qytetet e bukura të Perëndimit; Durrësi me diell, paqe, kulturë, sjellje qytetare; Durrësi me godinën e Teatrit “Aleksandër Moisiu” të rikonstruktuar. Ky qytet priti për të dytën herë artistët balerinë nga disa vende eurpiane si Suedia, Franca, Zvicra, Hollanda, Italia, Serbia, Maqedonia, gjer edhe nga Kanadaja. Një nisëm e bukur kjo nga koreografi i njohur dhe pedagogu i koreografisë në Akademinë e Arteve, Gjergj Prevazi. Duhej, natyrisht, shumë dashuri, pasion dhe ngulm prej tij që kjo veprimtari, unike dhe e papërsëritshme në kompeticionet e mundshme të artit koreografik në Shqipëri, të bëhej realitet. Danc-teatri modern bashkëkohor është një zhanër pak i kultivuar në vendin tonë, kemi fare pak traditë. Dhe nga kjo optri sjellja e përvojave nga vende që e kultivojnë me sukses këtë lloj të baletit, në një ballafaqim formash dhe gjedhesh të larmishme, falë performancave origjinale që pamë, e fut vendin tonë në një axhendë europjane active. Me siguri nga viti në vit kjo do të vijë duke u konsoliduar e duke formuar fizionomi. Më tutje këtij synimi, sikundër pohon me të drejtë Prevazi, ky takim valltarësh-aktorë i dha një shans më shumë posaçërisht studentëve të degës së koreografisë dhe artit skenik që ata të nxënë dije e të përvetësojnë përvoja suksesive prej teknikave të këtij arti të ri, për të qenë nesër selitësit dhe konkurrentët e denjë në performanca të ndryshme kësilloji brenda dhe jashtë vendit. Ndoshta ky aktivizim i gjerë i studentëve të Akademisë së Arteve me performacën e tyre “Në proces” si dhe me Work-shopin e organizuar nën drejtimin artistik të francezit Nasser Martin-Gousset shënon për muja edhe arritjen më të rëndësishme të këtij tubimi artistik.

Arti ynë gjithnjë e më fort po gjen udhët e natyrshme drejt integrimeve kulturore që kanë përfshirë tejembanë botën e artit modern, çka u vërejt në performancën ekspresive të studentëve të koreografisë në Akademinë e Arteve me koreograf Gjergj Prevazin. Mbushja e hapësirës skenike nga trupat elegantë, ekspresivë dhe fluturues të balerinave të reja Filomena Gargano, Aledia Kondaj, Sueda Hoxha, Adela Maçi, Milena Nurka, Eneida Molla, Greta Hushi, ritmi, gjallëria dhe gjestikulacioni i tyre nga lëvizja drejt vallzimit të mirëfilltë, trajtimi i hijshëm i veshjes bardh e zi të trupave, silueti i një subjekti a fabule që rrekej të shpjegonte një raport dashurie (ndoshta) në mugullin e lirikes dhe dramatikes, sikundër edhe prania e aktores Ema Andrea me recitimin e vargjeve të poetit Primo Shllaku, të gjitha së toku sikur rrekeshin të reflektonin mundimin që lind nga vetë arti si formë e përkryerjes estetike, si proces krijues, si kërkim i vazhdueshëm dhe i mundimshëm drejt ideve, gjendjeve emocionale, formave plastike dhe konotacioneve psikosociale të kapshme vizualisht. Ngjan se Gj. Prevazi vetë është në proces kërkimi për t’i dhënë performancës një semantike të pasur koreografike. Doemos në udhën e kërkimit dhe të “pjekjes” ajo do të bëhet edhe më sugjestive, duke e përfaqësuar denjësisht artin tonë koreografik në mitingjet e ngjashme që organizohen në rajon dhe në Europë.

Me Performancën e tij “(Not) close” (Jo-Mbyllur) koreografi Kire Miladinovski nga Maqedonia na dha një raport sa konfliktual midis dy trupave, femër mashkull, sa edhe të harmonizuar, me lëvizje të ngjashme e të riciklueshme. Ai kërkonte t’i thoshte publikut se, në një shoqëri që shpesh ishullohet dhe individualizohet në ekstrem, njerëzit janë njëkohësisht edhe afër edhe larg njëri tjetrit duke humbur komunikimin. Performimi i tij paraqiste çaste të shndërrimit të qenies njerëzore, falë ekspresivitetit të trupit, në metaforë të kërkimit të identitetit, të vetjakësisë, sikundër edhe largimin dhe shkrirjen e tyre. Trupi bëhet në këtë rast subjekt dhe instrument i kërkimit në hapësirë të dy qenieve njerëzore që edhe e pranojnë njëra tjetrën edhe e largojnë.

Performanca e artistit nga Kanadaja Paul Ibey ishte për mua arritja dhe gjëja më e bukur e këtij mitingu, e ndërtuar mbi mimin, lëvizjen, Butoh danc. Katër vargje që janë shkëputur nga aristokratja e njohur e salloneve evropjane të viteve ’30, milionerja dhe eksentrikja Marchesa Casati, krijonë thelbin e kumtit të saj: E djeshmja vdiq/ E nesërmja është një mister/ Ti hedh një sy në pasqyrë/ Dhe diçka të re zbulon. Sidoqë artisti në synopsisin e tij deklaron se është frymëzuar nga gjestet eksentrike të Marchesa Casatit (e cila mbante shërbyes nudo dhe si bizhuteri përdorte gjarpërinj etj.), mënyra se si ai aktroi na çonte më tutje se ky subjekt. Ato shpatullat e tij në fillim të shfaqjes, të cilat hapeshin e mbylleshin si krahët e këputur të një zogu që deshte të fluturonte, ajo fara a hiri kockor që Ibey sikur e mbjell në tokën shterpë (çka sikur të çonte kah Demiurgu dhe akti madhor i krijimit me “mbjelljen” e yjeve dhe galaktikave); më tutje, një pemë rrënjëdalë prej të cilës ai kërkonte jetë, ushqim; zhveshja e petkave si lëkurët e gjarpërit dhe largimi nga skena zvarrë-zvarrë si një krymb duke e mbyllur ciklin tragjik të jetës në parabolën ekzistencialiste të lindje-vdekjes; të gjitha këto e çonin shikuesin në asociacione universale, pse jo nisur qysh nga zanafillat biblike dhe fluturimi i parë i ëngjëjve, bashkëshoqëruar nga një part muzikor i tipit të të madhërishmest dhe zhurma kozmike.

“Prelude” e Miona Petroviç nga Serbia ishte e gjitha një mbishtresim kontrapunktesh të mprehta e inteligjente për të shpjeguar raportin e njeriut me vetveten, hapësirën që e rrethon, pastaj me muzikën dhe imazhin. Përplasjet e qëllimta shërbenin si shtysa për të krijuar konflikt midis dy gjendjeve të ndryshme, kur trupi i balerinës lakmonte ritmin dhe muzikën, kurse këto, qëllimisht, herë i përgjigjeshin e herë jo. Zviceriania Laura Tanner në performancën “Wanderings” krijoi një imazh koreografik të pasur me gjendje e plane kontraverse, sidomos me një ide që shërbeu si embrion dhe element ngjizës: kujtesa dhe harresa në jetën e njeriut. Rëndom gjërat që i duam dhe kanë lënë vrag në shpirtin tonë rivijnë herëpasherë në kujtesë në trajtën e lajtmotiveve, me variacionet gjegjëse në kohë dhe hapësirë, ndërsa gjërat që na kanë shqetësuar dhe s’i kemi dashur duam t’i largojmë, t’i anashkalojmë, që ato mos të rifuten në jetën dhe çastin e mbramë dhe të na prishin. Performanca u konceptua në dy akte, i pari ku zotëronte rregulli, sistemi, rendi, logjika kurse i dyti ku zotëronte kaosi, anarkia e lëvizjes, shformimi, alogjizmi. Një dikotomi e tillë koreografike duket se ushqen natyrshëm mendim zotërues, i përshkruar si një proces që bashkon këto dy skaje duke u përpjekur të gjejë kuptimin dhe drejtëpeshimin e vet jetës.

Ambra Senatore nga Torino e Italisë me performancën e saj “Merkandise” krijoi me të vërtet një situatë sa gazmore po aq domethënëse. Përpos shkathtësisë së lëvizjeve dhe gjestit, ajo zotëronte aftësi të dukshme aktoriale, kishte një nur komik, me veprime mimike dhe gjeste që bartnin e shprehnin situata komike. Kontrapunkti që diti të realizojë me sens na dha përshtypjen e pozitës inferiore të femrës në shoqëri, shpesh e çvlerësuar dhe e pa realizuar në jetë por e ngopur nga imagjinata, virtualiteti dhe ëdërrimi. Nga ana tjetër ajo dha edhe pozitën e artistit që detyrohet të shesë shpirtin e vet ashtu si në një botik shitet një kukull, një mall, një copë mish.

Peter Lagregen dhe Conny Jansson nga Suedia, me “Rytm Ba 2” na këndellën me aftësitë e jashtëzakonshme ritmike të tyre, herë në stilin e Tip-Tapit, herë të gërshetuara trokitja e këpucëve në shesh me ritmin e duarve në dy tavolina, në fërkimet e trupave, gjer edhe me frymëmarrjen. Kulmin kjo performancë e arriti me harmonizimin e muzikës dhe luajtjes në saze me ritmin trupor, lëvizjet e befta, pantomimën, duke mbajtur deri në fund linjën e sfidimit dhe garrës midis dy mjeshtrave. Në fakt, në finale, që të dy janë fitimtarë. Hollanda me performancën “De Noorderlingen Dance” solli një ritëm gazmor lëvizjesh, gjestesh, kapërcimesh, stile vallzimi të ndryshme nga popuj, kultura e kontinente të ndryshme, me një subjekt që lëvizte përmes formave groteske, mimit, dialogut, episodeve me mjedise të formuara përmjet kutive të kartonit. Në fund artistët hollandezë kumtuan një ide dramatike, madje tragjike: vetshkatërrimin apo vetëvrasjen e njeriut si pasojë e mungesës së identitetit (qoftë edhe e një identiteti të cunguar). Kjo mungesë identiteti shpirtëror, i shfaqur në amalgamën kulturore, ka si shkak agresivitetin e një shoqërie pa ngjyrë, totalitariste, kolektivizuese, ku kulturat rrafshohen, personaliteti tjetërsohet dhe humbet mëvehtësia shpirtërore e individit.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.