Filmi “Syri Magjik” i regjisorit Kujtim Çashku, pas sukseve në Festivalet e Montrealit, Izraelit, Kairos e Beogradit, ka vazhduar seleksionimin e tij zyrtar në Festivalin Ndërkombëtar të Filmit “TROIA” në Portugali, ku ka konkuruar mes 14 filmave të përzgjedhur nga kinematografia botërore. Më pas filmi është seleksionuar në Festivalin Ndërkombëtar të Karlovy Vary -Çeki si dhe në Festivalin Ndërkombetar të Kembrixhit-Angli. Në këtë të fundit, regjisori Çashku është prezantuar me dy prej filmave të tij “Kolonel Bunker” dhe “Syri Magjik”.Gjatë bisedës, pyetjes nëse mund të cilësohet sukses, një film i përzgjedhur në seleksione zyrtare dhe atëherë kur nuk merr çmim, pra nuk ndodh ajo që ndodhi me katër çmimet që “Syri Magjik” fitoi në Festivalin Ndërkombëtar të Kairos, Çashku u përgjigj:

-Pa dyshim është sukses. Festroia, Karlovy Vary apo Kambrixhi, janë festivale me emër në botë. Këto festivale janë të akredituara nga FIAPF (organizëm ndërkombëtar i klasifikimit dhe njohjes zyrtare të festivaleve të dorës së parë). Një seleksionim zyrtar në këto festivale prestigjioze, për mua është çmim. Ju besoj se e keni vëne re se kur shfaqet një film në botë, në posterin e tij shkruhet –“Official Selection- në x festival”
Me të vërtetë duhet të konsiderohet i tillë, mbasi në një festival është një film i vetëm që fiton, por seleksionimi zyrtar i filmave bëhet nga komiteteti seleksionues, i cili përzgjedh filmat nga më të mirët në gjithë botën, të cilët konsiderohen si kandidatë të mundshëm të çmimit. Zgjedhja e filmave ka të bëjë në radhë të parë me reputacionin e festivalit në fjalë. Sa më të mirë të jenë filmat e zgjedhur nga –X- festival, aq më shumë emër ai festival krijon në botë. Kuptohet që është fjala për festivale të kategorive të para dhe aspak për festivale të panumërt që zhvillohen në çdo qoshe të botës. Zgjedhja e “Syrit Magjik” në TROIA të Portugalisë, mes 14 filmave të kompeticionit zyrtar, padyshim është një sukses i kinematografisë sonë.

Për fat të keq, jo rrallë herë artistët tanë çmohen më shumë jashtë Shqipërisë, sesa brenda vendit të tyre. Nga kjo pikpamje, vendi ynë i helmuar nga “politika” e ditës, ka humbur ndjesinë e oksigjenit tek ushqimi kulturor e shpirtëror i vetvetes. Të krijohet përshtypja sikur shteti dhe shoqëria ka alergji nga kultura, arti apo shija e suksesit. Shteti ynë ka një perceptim krejtesisht sipërfaqsor të artit dhe kulturës. Ai i koncepton ato si forma zbavitjeje karikaturale, forma kohë-vrasjesh e thash-e-thush-esh njerëzore, forma demagogjish elektorale ose forma të një bote tjetër. Ky perceptim i kulturës dhe artit, ka krijuar tragjikisht fashitjen e kulturës së të jetuarit të shoqërisë sonë. Ne, thuajse të gjithë jetojmë në një amnezi kolektive apokaliptike.

Shoqërise sonë, i janë bërë ngjarje të zakonshme vrasjet e përditshme të quajtura për “motive të dobta” sepse asaj i ka humbur ndjesia e koloritit të të jetuarit dhe i është troshitur psiqika. Për zotin Çashku, beteja kulturore nuk duhet të rresht aspak, edhe pse jemi pjesë e një pejsazhi të zymtë uzurpatorësh mediokër që shpesh determinojnë fatet tona. Regjisori Kujtim Çashku, shpjegon se Festroia, Karlovy Vary apo Kembrixhi, ku në këtë të fundit atij iu shfaqën dy prej filmave të tij, “Syri Magjik” dhe “Kolonel Bunker”, ishin raste të volitshme të promovimit të kulturës shqiptare. Ai komenton se shfaqjet e filmave nëpër këto festivale jane një dukuri vlerësuese për kinematografinë shqiptare. Filmat e tij në Kembrixh, u shfaqën në konteksin e profilit të plotë, të një regjisori me përmasa ndërkombëtare, të një antari të Akademisë Europiane të Filmit, ku zoti Çashku aderon dhe jep kontributin e vet.

Ai thotë gjithashtu se në këto festivale, kur filmi seleksionohet në konkurimin zytar, në hyrje të godinës qendrore të festivalit, ngrihet flamuri kombëtar i vendit respektiv. Kjo ka vlerë, jo në kuptimin nacionalist apo folklorik të fjalës, por në aspektin e integrimit të kulturës sonë me kulturën europiane. Ka jo pak vende të fuqishme të botës, që jo vetëm nuk arrijnë të seleksionohen në festivale të tilla, por janë në pikpyetje të ekzistencës së vlerave kinematografike që ato mbartin. Kur flasim për integrime, ka vende të integruara në Europë, që nuk arrijnë të bëjnë prezent veten dhe flamurin e tyre, ndërkohë që Shqipëria dhe pse e paintegruar në Europë, paraqitet me flamurin dhe kinematografinë e vet, tashmë të integruar në Europë.

Filmat në këto rangje fesitvalesh, shihen nga një numër i madh spektatorësh dhe personalitetesh të botës kulturore dhe artistike. Filmat shfaqen në sytë e kritikës së specializuar dhe medias botërore dhe ç`është më e rëndësishme në këto festivale, vihet në fokus jo vetëm kinematografia, por dhe kultura e vendit respektiv. Për konkurimin zyrtar, para shfaqjes së çdo filmi, ka konferenca shtypi dhe më pas ballafaqim me publikun, ç`ka është një shans tjetër për të promovuar kulturën shqiptare. Kritika ka dhënë vlerësime maksimale në këto festivale. Kritiku amerikan, Philip Kemp, ka shkruar në VARIETY (revistë qendrore Hollywood-iane) për “Kolonel Bunker”:

- ….. ky regjisor meritueshëm e futi vendin e tij të vogël në hartën e kinematografisë botërore në mënyrë të palëkundur ……– një citim i tillë është më shumë sesa një çmim, dhe pse për ironi të fatit filmi “Kolonel Bunker” është ende në Bunker dhe kur e pyesim regjisorin Çashku përse?- ai shprehet duke qeshur:
“ Nuk është Koloneli në Bunker, por jam unë atje, sepse Kolonel Bunker, trazon shpirtra e ndërgjegje kriminale në këtë vend. Shumë njerëz duan t`a harrojnë monstruozitetin e së kaluarës së vetvetes, mirëpo “Kolonel Bunker” ekziston dhe do mbetet në vazhdim, si një akuzë e hapur e një epoke, për gjeneratat që do vijnë, për të kuptuar çmendurinë e një sistemi totalitar unik në të gjithë botën” më pas ai shton i dëshpëruar:
“Le të shpresojmë se një ditë filmi do bëhet i mundshëm për t`u parë nga publiku shqiptar edhe pse ka 10 vjet që është prodhuar”.

Në të njëjtën revistë Hollywood-iane, një tjetër kritik amerikan Jay Weissberg, po në VARIETY, shprehet kështu për “Syrin Magjik:
- …. me “Syrin Magjik” kinematografia shqiptare merr dhe një gradë tjetër në plus…filmi paraqet një portret të mallkuar të manipulimt mediatik, dhe konseguencat që ajo mbart në një vend që ushqehet me dietën e gënjeshtrës…filmi kapërcen kufijtë nacionalë, duke na vënë thellë në mendime për raportet mes pushtetit të katërt dhe kinematografisë për të thënë të vërtetën në një thjeshtësi krejtësisht shokuese…. -
Kujtojmë se regjisori Çashku, me filmin “Syri Magjik” është fitues i çmimit të kritikës ndërkombëtare FIPRESCI. Shihet qartë, se arritjet e një regjisori, janë njëherësh arritje të kulturës së vendit që ai përfaqeson. Për fat të keq, duke ju rikthyer indiferencës së shtetit dhe ligësisë së disa zyrtarucëve të vegjël të artit, të cilët tmerrohen nga sukseset e krijuesve tanë. Nuk është fjala këtu se krijuesi duhet të presë “bombone” nga shteti për veprën që ai krijon, por rrezikshmëria e indiferencës që shteti shfaq ndaj krijuesve, nuk dëmton imazhin e krijuesit, por dëshmon nivelin kulturor të vetë shtetit.

Regjisori Çashku, themelues i së parës shkollë të Filmit dhe Multimedias “MARUBI”, shkollë për të cilën ai nuk preferon të flasë në këtë shkrim, duke e anashkaluar kalvarin e skëterrshëm të 7 vjetëve përpjekjesh për hapjen e saj me gjithfarë shtetarësh e ziliqarësh mediokër, thotë: “shpesh këto festivale më bëjnë të kuptoj më shumë veten dhe vendin tim”. Ai thotë se, është koha që t`i largohemi krahasimeve me vetveten. Qielli është i hapur dhe çdokush ka të drejtë t`a ballafaqojë veprën dhe veten e tij si brenda ashtu dhe jashtë vendit. Më pas ai flet për një moment mjaft impresionant në Festivalin e Karlovy Vary-it.

“Isha atje së bashku me aktorin Bujar Lako. Në natën finale të festivalit, mori pjesë dhe Vaclav Havel. Ky personalitet i shquar i botës politike e kulturore. Personalitet, që mbart në vetvete një peshe specifike të jashtëzakonshme në përmbysjen e komunizmit. Ai hyri në sallë dhe u ul si një spektator i thjeshtë.
Me impresionoi, qetësia dhe përunjësia e tij, ndaj tempullit të artistëve. Hyri, thuajse inkonjito, duke kaluar rrëshqitazi e heshturazi, pas supeve të artistëve. Vura re, se të gjithë çmuan madhështinë e modestisë sublime të tij. Ish Vaclav Havel, ky spektator trupvogël, që i dha vendit tij një emër të madh në botë. Kur kthej sytë nga vendi im, më duket qesharake krekosja e aksh politikani apo zyrtari të pompuar majtas apo djathtas, që veten e konsideron qendër të botës.
Sot bota ka dinamikë tjetër, nuk është kohë e mbretit të katundit me lolo oborri, as e ndonjë diktatori me artistë servilë partie, dhe as kohë artistësh dështak, që ulen në karrike ministrore, drejtorore, apo pushtatore për të shtypur, vrarë e mbytur çdo vlerë të re që këta ziliqare se kanë arritur me krijimtarinë e tyre. Kthej kokën nga vendi im, dhe them shpesh me vete, se në rast se vendi ynë është i vogël, ( jo në kuptimin fizik të tij ) arsyeja e vetme është se të “MËDHENJTË” që e kanë drejtuar atë, kanë qenë me të vërtetë njerëz ziliqarë të vegjël”.

Ndiej se regjisorit i lexohet më shumë dhimbje e dëshpërim sesa gëzim, dhe pse biseda jonë përqendrohet rreth sukseseve të arritura me filmat e tij. Dhe pa nguruar e pyes, se përse sukseset e arritura nuk reflektojnë kurrfarë gëzimi tek ai? Pas një heshtjeje të shkurtër ai më përgjigjet duke vënë buzën në gaz:
“ndiej se shqiptarët, nuk e suportojnë dot suksesin e tjetrit, nga kjo pikpamje mendoj se jemi shpirtra të helmuar, primitivë dhe larg, tepër larg kulturës qytetare”.
Ai vazhdon të shpjegojë, sesi tashmë i është dedikuar krejtësisht vetëm punës së tij të përditshme deri natën vonë, për shkollën e Filmit dhe Multimedias “MARUBI” si një investim tërësor për gjeneratat e reja, si dhe skenarit të filmit të ri, që do të jetë një Black-Comedy për Europën e jugut. Për zotin Çashku diktatura e mediokërve është nga diktaturat më të përbindshme të njerëzimit.

“Kam humbur shumë energji krijuese - thote ai -në diktaturën komuniste, tashmë ndjej se po humb në vazhdim me një diktaturë tjetër. Kjo diktaturë, e ka emrin diktatura e mediokërve dhe kjo diktaturë është nga më të tmerrshmet e historisë së njerëzimit. Mediokriteti është nëna e të gjitha të këqijave”
Gazetarja angleze Sahra Burton, bën një koment të gjatë në një artikull me titullin “ÇASHKU MAGJIK”, duke komentuar pjesmarrjen e tij në festivalin e Kembrixhit në Angli dhe konferencën e tij të shtypit të zhvilluar në CRASSH ( Qendra e Kërkimeve Artistike Shkencore Sociale dhe Humanistike e Universitetit të Kembrixhit) me temë
- Çensura dhe Autoçensura- në prezencë të studiuesve dhe profesorëve të këtij universiteti si dhe të profesorëve Gareth Jones dhe Fiona Howe, njohës e studiues të kinematografisë dhe kulturës së Europës Jugore dhe profesorë të shkollës “MARUBI” shkruan:

- Është diçka sublime, sesi një regjisor filmi, i ardhur nga një rexhion periferik i botës, mund të krijojë filma kaq të fuqishëm e domethënës si “Syrin Magjik” dhe “Kolonel Bunker”, filma që n`a bëjnë ne që jetojmë në demokracitë perëndimore, t`i bëjmë pyetjen vetes, nëse ecim në drejtimin e duhur apo jo?! …….Shihni filmat e Kujtim Çashkut dhe unë jam e sigurt se ju përulshëm do të jeni dakort me të-
Shkrimtari anglez Philip Ward, pas shikimit të filmit “Kolonel Bunker” në Festivalin e Kembrixhit shkruan:
-Mund të ndodhë veç njëherë në jetë, kur një flesh, i një filmi të një gjeniu, të bën të kuptosh, se kjo vepër është bërë veç për ty dhe për askënd tjetër, nga një person që ti kurrë se ke takuar ndonjëherë në jetë, dhe krejt papritur, ti zbulon se shpirti yt, është njësh me atë të tij. Për mua kjo ish vepra e Kujtim Çashkut filmi “Kolonel Bunker” një rezonancë e thellë historike, me paralele të përkryera dialogjesh të kursyer, unë çmova kontrastet mes antikes dhe modernes, burrit dhe gruas, muzikës e pëshpërimës, mendimit të lirë dhe atij totalitar, impulsit spiritual dhe atij konfortist, ……heroit dhe antiheroit….

- Janë një sërë shkrimesh e pronocimesh të shtypit të huaj për filmat e regjisorit Çashku, si për “Kolonel Bunker” ashtu dhe për “Syri Magjik”, i cili pati premierën botërore në Montreal –Kanada, më pas në Haifa –Izrael, Kairo-Egjypt, Beograd-Serbi, Karlovy Vary-Çeki, Kembrixh- Angli dhe vazhdon udhëtimin e tij në një sërë vendesh të tjera të botës. Ndalesa tjetër e “Syrit Magjik” do të jetë në Festivalin Ndërkombëtar të Kalkutës-Indi. Në këtë shtegëtim të gjatë mund të themi me plot gojë, se në të vërtetë nuk është “Syri…” por është vetë “Çashku Magjik” nuk është Koloneli por është “Bunkeri i Çashkut” që po shtegton duke bërë prezent universin e tij Çashkian dhe kinematografinë tonë në botë.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.