Cili ishte ndikimi i parë kur morët në dorë veprën e kësaj shkrimtareje kaq të njohur ruse? Me thënë të drejtën, titullin e veprës “Zyshë e dashur” e kisha dëgjuar shumë kohë përpara. Më tërhoqi titulli, por edhe duke qenë shkrimtare ruse mendova se si gjithë rusët kontemporanë edhe ajo do të kishte shumë ndikim nga Çehovi, që është një nga shkrimtarët e mi të preferuar. Edhe në këtë shfaqje, mund të ketë nota nga Çehovi. Por, kur e shfletova me vëmendje këtë vepër kuptova që përveç kësaj fryme vepra, që e ka titullin origjinal “E dashur Elena Sergejevna”, është një letër.Është një ngjarje e vërtetë, në fakt.

Disa nxënës kanë marrë peng zyshën e tyre dhe i kërkojnë çelësin e kasafortës ku ajo mban provimet e tyre të maturës. i bëjnë presion, i presin linjat e telefonit, por ajo prapë nuk ua jep, pasi ajo gjë bie ndesh me parimet që ajo ka. Janë një sërë gjërash që kanë marrë kuptimin simbolik, është matura, janë ndryshimet tek psikologjia e këtyre të rinjve, kështu që nga ana filozofike e sociale subjekti merr një ngarkesë më të madhe emocionale. Unë jam marrë pikërisht me subjektin e veprës dhe me zbërthimin e saj. Kjo më tërhoqi fillimisht, por kur e lexova më me kujdes kuptova që ka përtej dramës së Çehovit, e cila merret me dramat e njeriut në vetvete, problemet e brendshme të tij. Në fakt, drama merr paska nota alla dostojevsk. Dhe Dostojevski, në një nga romanet e tij më të shquara “Krim dhe ndëshkim” merret me problemet të së mirës, të së keqes. Heroi i saj Raskolnikov vret një njeri. Është një student që ka shumë respekt për veten e tij, por është i varfër dhe thotë që do ta vras një plakë për t’i marrë lekët dhe s’ka asgjë të keqe, se unë jam një njeri i ditur, me ambicie, një ‘supernjeri’ do të thoshte Niçja.

Karakteristikë e Dostojevskit është që më pas heroi i tij kalon nëpër të gjithë atë kalvar tmerri të pastrimit të ndërgjegjes dhe të shpirtit. Këtu ka një ngjashmëri me veprën që unë kam vënë në skenë të shkrimtares Ludmilla Razumovzkaja. Këta të rinj e konsiderojnë atë zyshë një njeri të kotë, mediokre, që s’ka bërë asgjë interesante në jetë. Ata kanë motivet e tyre. Kështu, Pavli, një nga personazhet, do ta marrë çelësin e kasafortës që të vendosë notën 10 në matematikë, sepse edhe pse ai do të studiojë për Letërsi, kërkohet mesatarja e lartë edhe në lëndë si matematika. Ata mundohen që përmes motiveve që kanë të justifikojnë krimin e tyre, sepse ata e dhunojnë shtëpinë e zyshës. Këtu e ka fillesën ndikimi im nga kjo vepër. Në të ka një sërë problemesh dhe konflikte brezash, ka një sërë kategori njerëzish. Këto të dhëna të veprës më bënë që të mendoj se po, kjo është një vepër e mirë, me dimension dhe subjekt aktual. Ajo na kujton shkollën, guximin e këtyre të rinjve. Ka diçka që të intrigon brenda, por sidomos them se do ketë ndikim shumë të madh tek të rinjtë.

Cilat elemente regjisoriale keni zgjedhur si kyçe për veprën?
Shqetësimi im ka qenë që tek skenografia të krijoj një ambient real ku do të luhet kjo pjesë, pra skenografia të ketë edhe anën e saj funksionale. Por në fakt, shqetësimi i regjisorit nuk qëndron vetëm këtu. Ideja është sesi mund ta kthesh këtë skenografi në një metaforë, një simbol që të thotë diçka përtej asaj që ne shohim. Faktikisht, përveç shtëpisë që unë kam krijuar dhe ku do të luhet kjo pjesë, unë jam munduar të krijoj edhe një teatër brenda teatrit, sepse faktikisht kjo ka lidhje me subjektin. Këta gjimnazistë bëjnë një lojë, është si një bast, eksperiment, një aventurë. Pra, shtëpia e zyshës kthehet në një skenë teatri ku ata luajnë aktin e fundit të fëmijërisë së tyre ose të pjekurisë së tyre, të vrasjes së të pafajshmes, të engjëllit brenda vetes së tyre. Provimi i tyre kthehet në një simbol të kufirit midis këtyre dy moshave, një simbol i faktit se tërë jetën e tyre ata do të duhet të luajnë në drama të tilla. Të shesin veten e tyre, të bëjnë kompromise, të fitojnë me çdo kusht atë që i janë betuar vetes që do ta marrin. Është jo vetëm një shtëpi, por edhe një teatër brenda teatrit.

Si ka qenë bashkëpunimi me kompaninë private, që bën të mundur realizimin e kësaj vepre? Ftesa për të realizuar projektin mua më erdhi nga një person privat, një biznesmen shumë i suksesshëm, Vasil Jovani, i cili ndër sipërmarrjet e tij fitimprurëse ka edhe një ambicie, mbase edhe një iniciativë që të tjerë nuk e kanë vlerësuar, por që Vasili mund të ketë sukses, për të hapur një teatër privat.

Në këtë treg goxha të cunguar të teatrit që ekziston sot, të them të drejtën kjo është një gjë e mrekullueshme. Fakti që dikush mendon që mund të jetë efikas edhe duke financuar në projekte artistike. Ai ka ngritur teatrin “Kronos”, që në fakt themelohet me këtë shfaqje. Ftesën e pranova pa ngurrim dhe u kombinuan këto të dyja, edhe shfaqja, edhe lloji i projektit. Më pëlqeu edhe fakti që kjo shfaqje do të bëhet në bashkëpunim me Teatrin Kombëtar, në këtë skenë shumë prestigjioze dhe padyshim duhet të ndihen me fat të rinjtë që luajnë këtu, aq më tepër që së fundi kjo sallë mban edhe emrin e të madhit Kadri Roshi. Kjo është një gjë që edhe këta të rinj e kanë vlerësuar shumë dhe e kanë justifikuar me punën e tyre të përkushtuar.

Më veçoni një nga emrat më të talentuar mes të rinjve që keni zgjedhur...
Aktorët në një shfaqje janë si ata fëmijët, që nëna nuk i ndan dot, se kush është më i mirë, apo më i dashur apo më i preferuari im. Ata janë gjithsecili në rolin e vet dhe në individualitetin e vet. Kanë punuar me frymëzim dhe më kanë nxitur edhe mua të punoj më shumë. Jam shumë i kënaqur nga grupi dhe padyshim dua t’i përmend. Rozina Prendi, një aktore me krijimtari të pasur. Ajo është në rolin kryesor, të zyshës Elena, Indrit Çobani që luan rolin e Vladit, që është ideatori dhe organizatori që e çon deri në fund këtë aventurë, ai që udhëheq e që për çudi nuk është se ka ndonjë interes direkt. Ai do studiojë për drejtësi, do bëhet politikan i ardhshëm, por gjithë këtë e bën për ‘praktikë profesionale’, që do ta bëjë edhe në të ardhmen.

Një rol shumë të mirë ka edhe Eftiola Laçka, që është në atë grupin e djemve, një nga ato vajza mbi të cilat abuzojnë dhe e përdorin. Djemtë bëjnë një lojë sikur e përdhunojnë, për t’i bërë presion zyshës dhe atëherë ajo dorëzohet, u jep çelësat. Erjon hinaj, i cili është një student që ka mbaruar për regjisurë, e kam patur student në Akademinë e Arteve, ku unë jam pedagog dhe është një djalë goxha interesant. Padyshim një figurë mjaft me humor, por edhe të dhimbshme do thoja, që është figura më çehoviane në këtë vepër, është Denard Xhillari që ka rolin e Vitos. Ai pi gjithë kohës dhe ka ardhur vetëm për të marrë pesën. Vjen nga një familje e mirëqenë, por rri gjithë kohës i dehur, sikurse i ati. Është problemi i klimës në të cilën ata rriten, dramat që pësojnë njerëzit sot. Ka një batutë zysha që thotë “Kë po rrisim ne?!”, ndërsa një nga personazhet i kthehet “Pse s’e merr nga ana tjetër: kush po na rrit ne?!”. Kjo është ajo lufta e brezave që dominon në subjektin e veprës.

Së fundi, vepra me regjinë tuaj ka marrë çmimin e Monodramës së vitit, që u bë për herë të parë në Tiranë. Si e përjetuat këtë trofe?
Atë çmim e fitoi aktorja, sepse ishte çmim i monodramës, por padyshim që edhe unë kam pjesën time të kënaqësisë në marrjen e këtij çmimi. Ka qenë monodrama e një autori të ri shqiptar, Odise Plaku, “Klithma e një nëne të marrë”, që është realizuar me një bashkëpunim edhe gjatë procesit krijues, kur u motivua, u thellua dhe iu dha dimensioni i plotë. Unë e konsideroj si një punë që më ka falur kënaqësi dhe me këtë rast falënderoj aktoren Hajrie Rondo, për të cilën kam një konsideratë të veçantë, e cila ka potencialitet. Mua më ka bërë shumë përshtypje puna e saj me një dramë të tillë, kur e luan vetëm një aktor.

A mund të përfaqësohet dhe shfaqet në të tjera skena teatrore, brenda apo jashtë vendit, kjo dramë?
Objektivi imediat është të nxjerrim me sukses premierën, e cila do të vazhdojë të shfaqet këtë javë dhe javën tjetër në teatër. Pasi të kalojmë këtë fazë, që është më e rëndësishmja e shfaqjes, ne do të bëjmë edhe një projekt të veçantë, për ta shëtitur veprën në qytete të tjera dhe për të marrë pjesë edhe në evenimente të tjera, qoftë kombëtare, qoftë ndërkombëtare.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.