NJË FILOZOF SHQIPTAR I SHEKULLIT Të XVI-të

NICOLAS-LEONIC THOMAEUS

II VEPRAT

THOMAEUS hartoi dhjetë Dialogje sipas mënyrës së Akademikëve mbi çështjet kureshtare ose të rëndësishme, si divinatione, de nominum inventione, de ludo talario, de precibus, de animorum immortalite, etj. Ai përktheu ose parafrazoi disa Traktate të Aristotelit dhe të Galienit, dhe botoi një përmbledhje shkrimesh shumë të bukura me titullin de Varia Historia, ku duke ndjekur zakonin e shekullit të tij, nuk i citoi fare autorët e vjetër, nga të cilët mori mateialet. Për përkthimet zoti Huët jep për të këtë dëshmi të mirë, Emendotus interpres, ad auctoris autum totum se fingens. Ka diçka që bie në sy kur flasim për veprën që ka për titull de Varia Historia Libri tres, dhe kjo është se ai e shkroi atë në rininë e tij dhe e botoi vetëm në moshën e pleqërisë, më 1531. Ja si thotë ai në letrën nistore për peshkopin Dunelme Cuthbert Tonstal. Commentariolos de Varia Historia quos alias juvenis admodum multiplici aum Graecorum tum Latinorum lectione confeceram seposueramque nunc endedos excudendosve curavi; ut quando maturious aetatis pleraque jam à me de omnimoda philosophia exieurunt opera ex academicorum peripateticorumque fontibus honsta, haec qoque juvenilia studia nostra sua aliquando mercede non defrandarentur.
Ja një autor që u tregua i kujdesshëm për të mos ia paraqitur gjykimit të publikut krijimet e rinisë së tij, përpara se të kishte fituar famë të madhe me librat që hartoi në një moshë më të pjekur. Ky qëndrim është shumë i matur: nuk ka asnjë autor që të mos jetë penduar për nxitimin me të cilin ata kanë nxjerrë në dritë provat e para të pendës së tyre, madje edhe më parë se t'u dërsinte qimja.

(vazhdon)
PIERRE BAYALE

H46, 1903, nr 3 (mars)

Një familje dijetarësh francezë me origjinë shqiptare

Estienet

A e dini se, thotë Junius Rubirius në një ode për Robert Estienin:

Nempè uxor, ancilla, clientes, liberi,
Non segnis examen domûs,
Quo Plautus ore, quo Terentius, solent
Quotidianècolloqui…

Familja e shquar e Estienëve, që e ka bërë të dëgjuar tipografinë dhe letërsinë franceze, që i ka dhënë aq shumë njerëz të ditur Rilindjes, ku të gjithë, madje edhe fëmijtë dhe shërbëtorët e saj flasin latinisht, a e dini se ajo mbahet se është me origjinë shqiptare? Ja se çfarë lexojmë në Gjendja e aristokracisë të Provansës (cituar nga A.F.Didot në librin e tij Ese mbi tipografinë, Paris, 1851):
“Estienët, në latinisht Stefanus dhe në dialektin e Provansës Esteve, janë një nga familjet më të vjetra të Provanusës origjina e së cilës humbet në kohë shumë të largëta qysh në vitin 1270 dhe megjithatë mendohet se është me origjinë nga Shqipëria. Ata kanë ruajtur gjithmonë të drejtat dhe privilegjet e aristokracisë së vjetër.”

G 192, 1902, nr 7 (gusht)

* Vargje të cituara të Origjina e tipografisë së Parisit, botuar nga CHEVILLIER, Paris, 1694.




REGJIMENTI SHQIPTAR I NAPOLEONIT Të I
(1807-1814)
(vazhdim)

III
Që herën e parë që u pa e nevojshme t'u bëhej thirrje për ndihmë, shqiptarët nuk u treguan të denjë për përpjekjet që kishin bërë gjenerali Donzëlot dhe koloneli Minot për organizimin e tyre. Në tetor 1809, ishujt e Zantes, Qefalonisë dhe Itakës u sulmuan nga anglezët. Ato mbroheshin vetëm nga disa kompani shqiptare dhe disa qindra burrash të marrë nga regjimenti francez dhe italinë; këta të fundit qëndruan heroikisht dhe u thyen vetëm për shkak të numrit të paktë të tyre. Përkundrazi, shqiptarët u hodhën në anën e armikut. Edhe në Sainte-Maure, ku gjenerali Kamuz i bën ballë me nder një rrethimi të vërtetë, sjellja e kontigjentit shqiptar nuk ishte më e mirë. I gjithë efektivi i tij prej 34 oficerësh dhe 789 ushtarësh dezertoi, me përjashtim të 13 vetëve që si masë ruajtje i kishin futur në burg, dhe vetë komandant Boçari, që dyshohej për lidhje të fshehta me armikun doli përpara një këshilli lufte, por ky i fundit e nxorri të pafajshëm.
Ata shqiptarë që ishin vendosur përkohësisht në Korfuz dhe nuk kishin patur rastin ende të kishin të bënin me armikun u ngrenë me forcë kundër sjelljes së bashkatdhetarëve të tyre; ata e dënuan ashpër dezertimin e tyre dhe u kthyen tek gjeneral Gonzëloti duke e siguruar se do t'i qëndronin besnikë, dhe kishin arsye të forta për të qënë të tillë. Ndryshe ishte me dezertorët e Sainte-Marire, që ishin të gjithë nga Moreja dhe nuk kishin me vete as familje dhe as bagëti që të detyroheshin të mos largoheshin. Nga rroga e Francës kishin kaluar tek rroga e Anglisë që kishte rekrutuar një numër të madh të bashkatdhetarëve të tyre. Ishte e pamundur që vetëm ata pak ushtarë rancezë dhe italianë që kishte garnizoni i ? të pengonin ikjen e tyre. Përkundrazi shqiptarët e Korfuzit nuk ishin mercenarë, por muhaxhirë. Nëse ata dezertonin gratë, fëmijtë dhe pasuria e tyre* mbeteshin si pengje në duart e autoriteteve ranceze, të cilët, mbi të gjitha kishin mjaft trupa të rregullta për të shtypur çdo përçapje për t'u arratisur.
Siguria që i dhanë Donzëlotit se do t'i qëndronin besnikë mund t'i jetë dukur këtij të fundit e sinqertë, por ajo nuk i dukej e mjaftueshme ministrit të luftës.
Duke qënë shumë i pakënaqur nga qëndrimi i shqiptarëve, perandori i dha urdhër guvernatorit të përgjithshëm të ishujve Jonianë që të mbanin vetëm nga një mijë prej tyre dhe këta të shpërndaheshin nëpër garnizonet e Korfuzit dhe të Pargës, ndërsa pjesa tjetër të dërgoheshin në mbretërinë e Napolit. Këto udhëzime, që ministri i luftës u a dërgonte me anë të një letre të datës 12 tetor 1810 e pritën gjeneral Donzëlotin dhe kolonel Minotin në telash të madh; nëse ata e kishin të lehtë të zbatonin pjesën e parë, e dyta u dukej e parealizueshme.
Për t'i hipur shqiptarët në anije, vinin në dukje ata, do të na duhet të përdorim forcën, sepse nuk do të shkonin kurrë me dëshirë në Itali, "nga frika se i organizojnë dhe i stërvitin si trupa për frontin"; ata duhet vendosur në koloni, por "ata nuk njohin zanat tjetër, përveçse atij për të qëlluar me pushkë me shumë shkathtësi dhe shumë saktësi, dhe do ta kenë shumë të vështirë të shtrohen dhe të merren me punët e bujqësisë, sepse që fëmijë janë mësuar të mblidheshin në grupe që sulmonin në befasi shqiptarët turq, i plaçkitnin ata dhe ktheheshin përsëri në malet e tyre duke i u gëzuar plaçkës së vjedhur".
Nga ana tjetër, mbreti i Napolit nuk deshte as t'ia zije në gojë dhuratën që kishte ruajtur për të perandori. Për çfarë do t'i hynin në punë këta shqiptarë? Do t'i bënin ushtarë apo kolonë? Nëse ata dezertuan nga ishujt Jonianë ku ata shërbenin vullnetarisht, dhe ku ishin aq pranë atdheut të tyre, me siguri që do të dezertonin ku e ku më shumë kur do t'i çonin në një vend të huaj. "Është e rrezikshme, i shkruante Murati perandorit më 26 tetor 1810, po të dërgohen shqiptarë në mbretërinë time, sepse ata do të shtojnë numrin e cubave që i bien në qafë krahinave të mia dhe me siguri do të hidhen në Siçili."
Në Napoli, si dhe në Korfuz, u përpoqën të fitonin kohë, me shpresë se do të vinin udhëzime të reja. Por urdhërat e perandorit ishin të prerë. "Gjeneral Donzëloti të zbatojë pikë për pikë urdhërin tim, i shkruante ai dukës së Feltrës më 6 shkurt 1811; nuk i a vlen fare të kesh në Korfuz trupa që nuk janë të sigurta. Kjo do të thotë të shpenzosh më kot shumë para." Perandori i përsëriti këto udhëzime më 31 korrik. "Ju duhet t'i shkruani gjeneralit Donzëlot se është e domosdoshme që shqiptarët të çoheshin në Itali, sepse është fatkeqësi të shpenzosh aq shumë para për njerëz që nuk janë besnikë." Disa muaj më vonë, më 7 shtator 1811, ai i dërgoi ministrit të tij të luftës këtë letër**:
"Më habit shumë fakti që gjeneral Donzëloti, megjithë urdhërat e përsëritura që unë i kam dhënë për t'i dërguar shqiptarët në Itali, vazhdon të kërkojë t'i mbajë atje. Këta njerëz më kushtojnë qimet e kokës duke i paguar dhe ushqyer në një vend aq të vështirë për t'u furnizuar, dhe jo vetëm që ata janë të padobishëm, por, nëse në ishull do të zbarkonin anglezët, ata do të dezertonin dhe do ta dëmtonin keq vendin. Unë shikoj me shqetësim se numri i tyre është shtuar dhe për pasojë shtohen edhe rreziqet e vendit. Përsëritjani gjeneral Donzëlotit urdhërin që të përfitojë nga kthimi i fregatave për t'i çuar shqiptarët në Itali, ku kanë për të qënë shumë të dobishëm. Në Korfuz duhen mbajtur vetëm njerëz besnikë. Qëndrimi i këtyre njerzve ka kokëçarje të dyfishtë, urinë dhe cënimin e sigurisë së ishullit."
Guvernatori i përgjithshëm i ishujve Jonianë nuk kishte rrugë tjetër veçse t'i bindej këtyre urdhërave aq të prerë. Ai mori menjëherë masa që, përveç shqiptarëve që do të mbaheshin për garnizonin e Korfuzit dhe atë të Pargës, gjithë të tjerët të hipnin në anije. Ai i njihte aq mirë sa e dinte që ata nuk do të hipnin vullnetarisht, madje do të përpiqeshin të hidhnin në dorë edhe varkat që do t'i transportonin. Vetëm anijet e luftës ishin të përshtatshme për atë punë. Donzëloti kishte në përdorim divizionin e anijeve luftarake të kapitenit Montfort, i cili, pasi kishte çuar në Korfuz disa përforcime, do të kthehej përsëri në Itali. Ai i mbante të fshehta udhëzimet që kishte marrë dhe do t'i zbulonte vetëm ditën kur të kishte erë të mbarë që t'i lejonte anijet të niseshin dhe shqiptarët të hipnin në to brenda disa orësh dhe në mënyrë të befasishme. Donzëloti e ka treguar vetë*** me hollësi skenën që ndodhi në atë kohë: "Sapo shqiptarët morrën vesh për masat që kishte urdhëruar Madhëria e Tij, shumica e ushtarëve i u drejtuan oficerëve për t'ua bërë të qartë se ata nuk mund të vendosnin të largoheshin nga ishujt për të shkuar në tokën italiane, duke patur me vete familjet dhe bagëtinë. Ata nxirrnin si arsye se, kur rusët i kishin pranuar në shërbim të tyre, ishin zotuar se do t'i përdornin vetëm në ishuj ose në territoret otomane, dhe se këto kushte ishin vërtetuar gojarisht nga gjenerali Cezar Bertie, kur ky i fundit i kishte hequr nga shërbimi i rusëve për t'i futur në shërbim të francezëve. Unë dhe kolonel Minoti s'lamë gur pa lëvizur për t'i bindur ata njerëz për të hipur sa më shpejt në anije, por shumica e tyre thanë se më mirë t'i dorëzoheshin mërisë së Ali Pashës, se sa të shkonin në dhe të huaj. Ishulli ziente i tëri. Oficerët kërkuan disa ditë për të përgatitur trupat e tyre. S'kishte rrugë tjetër, veçse t'i hipje me forcë, ky ishte edhe plani im. Por filloi një erë e mbarë para se ne të përfundonim përgatitjet dhe zoti Moutfort urdhëroi nisjen e divizionit sepse detyra nuk e lejonte të vonohej.
Kështu që shqiptarët, me gjithë urdhërat e perandorit dhe me gjithë masat e guvernatorit të përgjithshëm mbetën në Korfuz.

IV
I vetmi njeri, që me autoritetin që kishte në sytë e shqiptarëve, me emrin e mirë që i kishte dhënë karakteri i tij fisnik dhe me trimëritë, që ndoshta do t'u kishte mbushur mendjen bashkatdhetarëve të tij që të shkonin në Itali, do të ishte komandanti i batalionit, Andrucua, që në atë çast kritik nuk ndodhej aty. Prej shumë muajsh ai ishte i burgosur nga Ali Pasha. Si pjesëmarrës në të gjitha bisedimet që guvernatori i përgjithshëm i ishujve Jonianë kishte bërë në bregdetin e Epirit dhe në brendësi të Shqipërisë, me disa bejlerë që s'donin t'u nënshtroheshin qëllimeve të fqinjit të tyre ambicioz, Andrucua, për një kohë të gjatë udhëheqës i padiskutueshëm i krahinës së Çamërisë, kishte shkuar në ish territoret e tij duke u përpjekur t'i përfshinte në një konfederatë që do të luftonte kundër pashait të Janinës. E kishte përfunduar misionin dhe në çastin kur po kapërcente ngushticën për t'u kthyer në Korfuz, pashai kapi varkën franceze me të cilën udhëtonte dhe e zuri rob bashkë me disa të afërm të tij. Kjo fyerje e rëndë që i u bë flamurit të vogël perandorak të varkës shkaktoi një tronditje të madhe në Korfuz dhe u ndje deri në Paris. Konsulli i përgjithshëm i Francës në Janinë dhe ambasada franceze në Konstandinopojë bën të gjitha përpjekjet e tyre për lirimin e Andrucos, por më kot. Për muaj me radhë kërkesat e Pukëvilit dhe të Latur Moburgut ndeshën në stërhollimet e zakonshme të diplomacisë së Lindjes; më në fund ambasada arriti të merrte nga Porta e Lartë një urdhër për pashain, që të lironte të burgosurin. Po atë ditë që mbërriti në Janinë i dërguari special i Portës me urdhërin për Ali Pashën, më 12 tetor 1812, komandanti i batalionit, ditëziu Andruco u gjend i vdekur poshtë dritares së burgut. Pashai e kishte goditur dhe e kishte hedhur kufomën e tij nga dritarja për të krijuar përshtypjen sikur ishte vrarë vetë gjatë orvatjes për arratisje****.
Zoti Andruco, i shkruante gjenerali Donzëlot ministrit të luftës, duke i dhënë lajmin e vdekjes tragjike të komandantit të batalionit shqiptar meriton lëvdata për besnikëri gjatë gjithë kohës të veprimtarisë së tij në shërbim të francezëve; por ai është bërë i denjë për dashamirësinë e perandorit për guximin dhe vendosmërinë që ka treguar gjatë qëndrimit në burg. Rrahjet, tmerri i birucave, të gjitha llojet e vuajtjeve nuk e detyruan dot të hiqte dorë nga ajo që ai e deshte më shumë se jetën, qënia oficer në shërbim të Madhërisë së Tij. Ai pëlqeu më mirë të vdiste nga torturat se sa t'i nënshtrohej Ali Pashës, që përdori të gjitha mjetet dhe mënyrat për ta bërë për vete. Ai kishte shpirtin dhe ndjenjat e një francezi të vërtetë
(Vazhdon)
(Pjesë e nxjerrë nga Carnet de la Sabreta che)
G 133-136, 1902, nr 4 (prill-maj)

* Sipas një raporti të gjeneral Donzëlotit, numri i personave që përbënin familjet e shqiptarëve të rekrutuar ishte 1036 burra, gra, djem dhe vajza të të gjitha moshave. Ndërsa numri i kafshëve që u përkisnin atyre ishte 4.060 dhen, 1.426 dhi, 36 kuaj ose mushka, dhe 1 lopë.

** Letërkëmbim i Napoleonit, letra nr.18120

*** Raport i 1 marsit 1812

**** Për ngjarjen tragjike të Andrucos, shikoni letërkëmbimet e guvernatorit të përgjithshëm të ishujve Jonianë që gjenden në arkivat e luftës dhe ato të konsullatës të Janinës dhe të ambasadës në Konstandinopojë që janë në arkivat e punëve të jashtme. Pukëvili në librin e tij Historia e rilindjes së Greqisë i ka kushtuar vdekjes së Andrucos disa faqe plot mallëngjim.


(Vazhdim dhe fund)

V

Qëllimi fisnik i komandant Andrucit, si të thuash, e ndreqi qëndrimin e shqiptarëve të Sainte-Maure dhe të Qefalonisë. Ai tregoi se, nëse disa nga ata kishin qënë të padenjë për famën e trimërisë dhe guximin e racës së tyre, të tjerët e meritonin që Franca të interesohej për ta. Koloneli Minot mendoi se erdhi çasti i duhur për t’i propozuar perandorit një riorganizim të plotë të trupave shqiptare. Raporti që ai i dërgoi ministrit të luftës më 20 maj 1812 na u duk shumë interesant prandaj po e riprodhojmë gati të plotë.

Efekti i regjimentit është 1.604 vetë
Po të zbresim kompanitë e
Ajës dhe të Pargës që mund të
Organizohen në kompani të rojeve
Bregdetare, 208 vetë
Mbeten 1.396 vetë

Unë propozoj që me këtë numër të krijohet:
1. Një detashment i zgjedhur për gardën perandorake që mund të kishte 500 vetë dhe ndoshta edhe më shumë.
2. Të largoheshin nga shërbimi të gjithë oficerët, nënoficerët dhe ushtarët që mund të kthehen në Shqipëri dhe që nuk do të caktoheshin për të shërbyer në detashmentin e gardës.
3. Me të gjithë ata që mbeten të formohet një vendqëndrim refugjatësh, të cilët do të ndihmoheshin në këtë mënyrë
(Dhe vazhdojnë hollësitë mbi rrogën dhe shpërblimet që propozonte Minoti). Raporti përfundonte me këto fjalë:
“Është e domosdoshme që, oficerëve, nënoficerëve dhe ushtarëve, t’u premtohej se pas një viti do t’u jepeshin leje gjashtëmujore për ata që dëshironin të shkonin në Korfuz ose në Shqipëri për të parë familjet nga të cilat nuk ndaheshin dot, dhe se pas katër ose gjashtë vjet do të ishin plotësisht të lirë të gjithë ata që nuk do të deshnin më të vazhdonin shërbimin e tyre ushtarak.
Nëse do të arrihej kjo, perandori nuk do të kishte pranë vetes ushtarë më besnikë, më të sakrificës, më të përkorë dhe më të palodhur.
…………………..
Nëse shqiptarët janë aq shumë të verbër sa nuk arrijnë t’i shohin të gjitha përfitimet që do të kenë nga një situatë e tillë dhe nëse ata nuk do të pranojnë të marrin pjesë në detashmentin e kërkuar për gardën perandorake, atëherë s’kemi se çfarë masë tjetër të marrin veçse të largoheshin të gjithë shqiptarët nga shërbimi pranë Madhërisë së Tij, me përjashtim të disa familjeve, që kanë dhënë prova të një besnikërie të plotë dhe që nuk mund të mos t’i ndihmojnë. Ndërsa të tjerët duhen dëbuar nga ishulli pa marrë parasysh asnjë arsye.”
Përgjigja e këtij raporti u prit për më shumë se një vit në Korfuz. A do t’i pranonte perandori konkluzionet e tij? A do të pranonte ai të përfshinte në gardën perandorake një kontigjent shqiptar? Minoti shpresonte se perandori do të pranonte, madje filloi të zgjidhte midis oficerëve dhe njerzve të tij ata që do të merrte me vete. Guvernatori i përgjithshëm nuk kishte shumë besim; ai kishte frikë se mos për arsye të rendit politik pengohej zbatimi i këtij projekti; me të vërtetë që agjentët e huaj mund të gjenin në zbatimin e tij shkaqe për t’i dhënë të kuptonte Portës se Franca kishte synime mbi këtë pjesë të perandorisë otomane. Përveç këtyre, gjithmonë i a vlente t’i mbaje shqiptarët në Korfuz dhe të shqyrtoje me kujdes një varjant tjetër sipas të cilit, duke mbajtur elementet më të mirë, do të formohej një regjiment që do të ishte në çdo kohë apo situatë një përforcim për garnizonin e ishullit, ndërsa shqiptarët që s’hynin në punë dhe ata që mund të ktheheshin në vendin e tyre jo me forcë të largoheshin nga shërbimi ushtarak dhe bashkë me pjesën tjetër të krijonin një vendqëndrim refugjatësh.
Duke pritur që të vendosej për fatin e tyre, shqiptarët kërkuan të jepnin një provë të besnikërisë së tyre. Letra që i dërguan perandorit më 5 mars 1813 është e çuditshme. Ajo është shkruar greqisht me përkthimin frëngjisht përbri, dhe është hartuar me fjalët e mëposhtëëme:

Zotëri,
Regjimentit tuaj shqiptar, i larguar nga teatri i luftës për shkak të rrethanave, i vjen shumë keq që s’pati mundësi të bënte përpara syve tuaj një luftë që do të plotësonte dëshirat e popullit tuaj shumë të madh.
Të gjithë ata që përbëjnë këtë trupë, muhaxhirë në territorin tuaj, jetën e tyre i a detyrojnë mirësive tuaja: ata guxojnë t’ju japin, për gardën e personit tuaj të shenjtë, tre nga bashkatdhetarët e tyre të dalldisur, të armatosur, të veshur dhe të pajisur sipas mënyrës së stërgjyshërve të tyre.
Shqiptarët tuaj ju luten, zotëri, të mos i quani si të huaj. Ata ju kërkojnë favorin që t’i futni në radhën e qytetarëve tuaj më besnikë, më të sakrificës dhe më mirënjohësit.*

Korfuz, më 5 Mars 1813

Oficerët, nënoficerët dhe ushtarët e regjimentit tuaj shqiptar.

Kolonel, Minoti
Komandanti i batalionit Kristaqi;
Major Zani; Major Cica; Major
Nossi Fotamaro; Major Tuzazervasl…

(Vazhdojnë 35 firma)

Kjo ishte rrugë zgjidhja që propozoi gjenerali Danzelot dhe që perandori e miratoi.
Dekreti që riorganizonte regjimentin shqiptar është datuar nga kuartieri perandorak më 6 nëntor 1813:

“NENI 1. – Regjimenti shqiptar i krijuar me dekretin tonë të korrikut 1809 dhe në kohën tonë i përbërë nga gjashtë batalione do të zvogëlohet në dy batalione me nga gjashtë kompani secili, nga të cilat një me efektiv të zgjedhur nga luftëtarët më të zotë dhe pesë me efektiv pushkatarësh.
NENI 2. – Efektivi i shtabit të batalionit dhe ai i kompanive do të caktohen si më poshtë:

Shtabi i batalionit

1. kolonel
2. komandantë të batalionit
2 nënmajorë
2 oficerë francezë që drejtojnë
1 komandant garnizoni
1 kryekirurg
1 ndihmës kryekirurg
1 prift batalioni
4 ndihmës nënoficerë
gjithsej 15 vetë

Kompanitë

1 kapitenë
1 toger
1 nëntoger
1 rreshter i parë
4 rreshterë
1 nënoficer furnizimi
8 tetarë
84 ushtarë
2 kornetistë
gjithsej 103 vetë

Kështu efektivi i regjimentit do të jetë një mijë e dyqind e pesëdhjetë e një vetë nga të cilët 47 oficerë dhe 1.204 nënoficerë dhe ushtarë.

NENI 3. – Oficerët, nënoficerët dhe ushtarët që janë në gjendje për të shërbyer në ushtri, por që nuk do të përfshihen në organizimin e ri, do të priten më pas dhe do të paguhen me rrogën e punës, duke pritur zëvendësimin e atyre që do të largohen për këtë ose atë arsye.
Ata që do të dëshironin të ktheheshin në atdheun e tyre do të marrin leje nga guvernatori i ishujve Jonianë.

NENI 4. – Dispozitat e dekretit tonë të 1 korrikut 1809 që kanë të bëjnë me rrogën, ushqimet, zëvendësimin e oficerëve, uniformën e regjimentit dhe prapavijën nuk kanë ndryshuar.

NENI 5. – Në Korfuz do të krijohet një vendqëndrim për muhaxhirët shqiptarë, ku do të vendosen burrat që s’janë në gjendje për shërbimin ushtarak aktiv, fëmijtë meshkuj nën 15 vjeç, gratë dhe vajzat e muhaxhirëve të cilëve do t’u jepen ndihma materiale.

NENI 6. – Këto ndihma do të caktohen si më poshtë, pra:
Për burrat, përfshi këtu edhe fëmijtë meshkuj mbi 10 vjeç, 1 frangë në ditë; për fëmijtë meshkuj nën 10 vjeç, 60 qindarka në ditë; për gratë dhe vajzat, 50 qindarka në ditë.
Personat që do të pranohen në vendqëndrimin e muhaxhirëve do t’i nënshtrohen një kontrolli të përgjithshëm. Kontrolli do të ushtrohet nga një inspektor që do t’i kalojë në revistë një për një të gjithë muhaxhirët dhe përfundimet e këtij kontrolli do të miratohen nga guvernatori i përgjithshëm.

NENI 7. – Pagesa e ndihmave do të bëhet çdo muaj nga fondet e rrogave dhe sipas paqyrave të inspektorit.

Kur mbërriti ky dekret në Korfuz, Minoti ishte larguar që andej. Edhe nëse perandori nuk i mori parasysh propozimet e kolonelit dhe nuk pranoi të fuste në gardën e tij kontigjentin shqiptar, prapëseprapë ai e shfaqi kënaqësnë për oficerin e mirë, i cili për gjashtë vjet rresht bën gjithçka që mundi për të qetësuar detyrën e vështirë të organizimit ushtarak të shqiptarëve. Më 31 korrik të vitit 1813 i dha atij gradën e gjeneralit të brigadës.
Kur po largohej nga Korfuzi, komandën e përkohshme të regjimentit, Minoti ia dorëzoi komandantit të batalionit Kristaqit. Për të zëvendësuar Minotin u caktua majori Mialet, i regjimentit të 6-të të frontit, por me sa duket ai nuk e mori në dorëzim detyrën e tij. Rrethana të caktuara u bënë pengesë për zbatimin e dekretit të Majantës.

VI

Ishujt ndërruan përsëri zot. Çfarë do të bënin muhaxhirët shqiptarë në Korfuz? Më 1798 Rusia i kishte marrë në shërbim të saj. Franca, me zemërmirësi, i kishte mbledhur më 1807. A mund t’i kantiste ajo? Gjenerali Donzëlot, pavarësisht se ata mund t’i kishin shkaktuar edhe telashe, u kishte qëndruar besnik zotimeve që qeveria franceze kishte marrë ndaj tyre; ai i kishte mbrojtur, i kishte mbajtur me bukë ata dhe familjet e tyre. Madje ai vetë kishte marrë një hua prej 100.000 franga që t’u paguante rrogën. Në çastin kur gjenerali Kampell i dërguari i fuqive aleate, do të merrte në zotërim ishullin e Korfuzit, guvernatori i përgjithshëm ndërhyri edhe për fatin e shqiptarëve.
“Regjimenti shqiptar, i thoshte Donzëloti baroni de Bulnua, të dërguarit të Luigjit XVIII-të për të kryesuar zbrazjen e ishullit, mund t’i kalojë komisarit të fuqive aleate. Nëse ai nuk është i autorizuar ta marrë regjimentin në shërbim të fuqisë që ka Korfuzin, unë dua që gjatë dy muajve të paktën t’u japë bukë këtyre trupave dhe njëkohësisht t’u japë kohë të largohen ca nga ca qoftë në atdheun e tyre, qoftë në ndonjë vend të Greqisë, qoftë në Egjipt.”
Gjendja në të cilën ndodheshin shqiptarët u bë shkak për shkëmbimin e notave midis baronit de Bulnua dhe gjeneralit Kampell.

Korfuz, 20 qershor 1814

I nënshkruari, komisar i Madhërisë së Tij Luigji XVIII-të për dorëzimin e ishullit të Korfuzit, ka nderin, sipas paraqitjes të Shkëlqesisë së Tij, zotit guvernatorit të përgjithshëm Donzëlot, t’i kërkojë Shkëlqesisë së Tij, zotit gjeneral lientenant Kampell, komisarit të fuqive aleate, që ushtarët shqiptarë, që tashmë formojnë një trupë ndihmëse në garnizonin francez të ishullit të Korfuzit, të vazhdojnë të marrin rrogë nga fuqia të cilës do t’i përkasë ky ishull dhe që do ta marrë atë përfundimisht në zotërim.
I nënshkruari i lutet Shkëlqesisë së Tij gjeneralit Kampell ta ketë parasysh këtë kërkesë modeste nga pikëpamja se këta ushtarakë të huaj edhe Franca i kishte pranuar, kur ishulli i Korfuzit i u dorëzua nga Rusia, dhe se këta shqiptarë kanë rëndësi si të syrgjynosur fatkeqë dhe se kjo do ta kompromentonte sjelljen e tyre kur të binin në dëshpërim nga nevoja.

Gjeneral baroni DE BULNUA

I nënshkruari është shumë në hall në lidhje me gjendjen e këtij populli; duke e ndjerë thellë gjendjen ku e kanë shpurë rrethanat, në të njëjtën kohë është i paaftë ta rregullojë këtë punë me çdo qeveri tjetër veç asaj të Britanisë së Madhe. Më të mirën që mund të bëjë i nënshkruari në kushtet e tanishme, është që t’u japë ushtarëve shqiptarë, që janë në gjendje të mbajnë armë dhe të kryejnë ndonjë shërbim ushtarak, të njëjtin racion si trupat greko-shqiptare në shërbim dhe me pagesë të Britanisë së Madhe, deri sa ai të marrë udhëzime për problemin e tyre. Është e domosdoshme që të vendoset një gjendje që t’u tregojë gjithë ushtarëve të aftë të kryejnë një shërbim aktiv që pranojnë t’u nënshtrohen të gjitha zakoneve, ligjeve dhe rregullave të luftës pë të mbajtur rregullin dhe disiplinën e fortë ashtu si janë ato edhe në ushtrinë angleze.

Gjeneral KAMPELL

Më 21 qershor 1814, një shpallje e gjeneralit de Bulnua, i vinte në dijeni shqiptarët për vendimin që, “me anë të një veprimi zemërgjerësie, i denjë për karakterin e tij fisnik” kishte marrë gjenerali Kampell ndaj tyre. Ata nuk vonuan t’i provonin ndjenjat bujare të komisarit anglez. Sapo këtij të fundit i raportuan për shumat e mëdha që kërkonte mbajtja e kësaj trupe, gjoja për arsye të një organizimi të ri, ai nxitoi dhe e zvogëloi jashtë masë efektivin e saj. Pak nga pak u larguan një numër shumë i madh oficerësh dhe ushtarësh. Luftërat për pavarësinë e Greqisë u dhanë fund halleve të tyre. Këta luftëtarë që ishin treguar, me përjashtime të rralla, ushtarë aq të këqinj të radhët e një ushtrie të rregullt, në këto beteja gjetën rastin të shpalosnin cilësitë e tyre reale. Pjesa më e madhe e krerëve që u shquan në atë kohë kishin shërbyer në regjimentin shqiptar. Kështu që përpjekjet e Donzëlotit dhe të Minotit nuk kishin shkuar të gjitha dëm dhe një udhëtar francez që, disa vjet pas zbrazjes së Korfuzit, kaloi përmes maleve të Epirit dhe të Moresë, e gjeti kudo të respektuar emrin e ish guvernatorit të përgjithshëm të ishujve Jonianë:
“Unë i jam borxhli gjeneralit Donzëlot, shkruante ai, për kënaqësinë e patreguar kur pashë kombin tim që adhurohej nga njerëzit më pak të prekshëm nga mirënjohja dhe ndjeshmëria.

A.BOPPE

Carnet de la Sabretache (Fletorja e shënimeve e Sabretashit)

G 155-160, 1902, nr 5 (qershor)

* Në një raport të ministrit të luftës për perandorin, që mban datën 20 tetor 1813 (Arkivat kombëtare, A F IV, 1173) jep të dhëna interesante mbi këta tre kalorës të regjimentit shqiptar:
Zotëri, Madhëria Juaj ka vendosur, më 21 të muajit qershor 1813 që të tre kalorësit që do të dërgonte regjimenti shqiptar të futeshin në eskadronit të manekinëve të gardës perandorake.
Këta tre kalorës, të hipur mbi kuaj arabë, kanë mbërritur në Paris. Ata m’i paraqiti baroni Theotocki, kryetar i Senatit të Korfuzit. Ata janë të armatosur dhe të veshur allashqiptarçe, dhe janë të mbërthyer aq keq në armët dhe kostumet e tyre sa janë gati të heqin dorë prej tyre. Ato armë dhe ai kostum nuk ndryshojnë shumë nga uniforma dhe armët e mamëlukëve, dhe unë nuk shikoj ndonjë të keqe po të plotësojmë dëshirën e këtyre tre shqiptarëve.
I lutem Madhërisë Tuaj të ketë mirësinë të më informojë nëse Ai e miraton që këta tre kalorës të mbajnë armët dhe uniformën e tyre.


Bibliografi

Zoti Dr. Michele Marchiano, profesor në liceun e Foxhias në Itali, na njoton se së shpejti do të botojë një libër të titulluar L’Albania e l’opera di Gerolamo de Rada*. Libri do të botohet nga V.Vecchi, në Trani dhe do ta ketë çmimin 4 lira. Vepra e profesor Marchiano do të ketë 400 faqe dhe do të trajtojë sidomos veprimtarinë letrare të zotit de Rada. Për këtë do t’ju vëmë në dijeni nëpërmjet revistës tonë.

G 175, 1902, nr 6 (korrik)

__________________
Nobody is perfect ...

Anastas Kullurjoti

Midis burrave të shkelqyem të historis s’onë kombtare në pikpamje literature thom se duhet përmendun edhe nji shqyptar i shkretë i cili sa do lemun e rrituun në Greqi ka punue aqë shumë për kombin shqyptar, sa të pakë Shqyptarë kan veprue. Pse ky ka qenë prej atyne të pakve Shqyptarë të Greqis q* u mundue për Shqypni, kujtoj se detyra e jonë është për mos më u qitë në haresë. Ky është, pra, patrioti i math shqyptar i shndritshmi Anastas Kullurjoti.
Ky Shqyptar i math e i pa-shembëllt ka pasë lemun më 1722 mbas Kr., në nji lagje t’Athinës ne emnin “Plaka” e cila edhe sot në Athinë e sjell ket emen, se është ma e motshmja mehall’e Athinës, mëhalla plakë, e cila edhe sot banohet prej Shqyptarësh, q* flasin e bisedojnë gjithmonë shqyp me shoqi-shoqin, sa edhe me dashtë më folë ma hollë, gratë shqyptare të ksaj lagje nuk dijnë më folë greqisht sa do q* gjinden në krye-qytetin e Greqis.
I at’ i tij nji luan i gjall, fatos nga ma të permendunit, e dha jetën e tij për independencen greke, nën termalet e kodrës “Akropolis” tue luftue kundra urdive turke.
Anastas Kullurjoti studimet e tij enkyklopedike i mbaroi n’Athinë; mandej për me i plotsue ka shkue në Amerikë të Verit mbas nji misjonit amerikan. Atje tue u vaditun me ajrin e lirë e me principet të nalta ideale të kombsis, ka muejtë me njoftë edhe ma mirë e me çmue kombin e vet të vërtetëë për të cilin thirej me veprue. Kur ka kthye në Greqi ka mujtë me dijtë 6 gjuhë.
N’atë kohë kuer fanatizmi i grekve për kombsi ish tepër i math, Kullurjoti kish guximin me ngrehë flamurin kombtar të Shqypnis midis të Athinës, tue çpallë andej e kndej nepër bashkatdhetarët e tij ndjenja kombtare e dashtni për Atdhenë. Leçite e predikonte për ç’do të diele për mbi çashtjen e gjuhës shqype, për nji ide nationale e për nji bashkim të gjithmarshëm të shqyptarve të Greqis me ata të Shqypnis. Mendimet e nalta të tij i çfaqte me anë të nji gazetës së tij nën emnin “Zan i Shqypnisë”* të cilën e botonte greqisht brenda në atë Athinen! I guxueshëm i pa-pritueshëm edhe pa ju shmangë as nji rrezikut, çili shkollë të natës n’Athinë për me msue bashkatdhetarët e vet, shqyptarët e Greqis gjuhën amtare shqype; krijoj nji shoqni shqyptarësh, e cila për pak kohë numrote shumë anëtarë, edhe qëllimi i së cilës ishte marrëveshja për nji lidhni e bashkim të ktyne me Shqyptarët e tjerë të Shqypnis e të Greqis; ka shtypë atherë e ka qitë në dritë abetarin e gjuhës shqype e disa libra të tjera shqyp.
Aso kohët kur i pa-harruemi, i famshmi udhë-heqës Abdyl beg Frashri luftonte për të drejtat shqyptare e kuer bahej fjalë për me i dhanë Greqis Shqypnin e poshtme Epirin, i madhi Kullurjot, justus et tenar si thotë edhe z. Louis Benloew, çoi zanin e ashpër deri në kubën e Qiellës, edhe kaqe i kundrështoi ktij vendimi satanik t’Europës për ket coptim te Shqypnis të pa drejtë me anë të ditores së tij, sa zan’ i i ktij burri u ndigjue shumë lark e bani me shungullue e me u tronditë gjithë shtyp’i Greqis; ky ish shkaku q* heroji jynë ra nën mnijën e në urrejtjen e qeveris greke edhe populli i Greqis e njojti si për trathtar të kombit! Të e mramja u përbuz e u neverit tepër sa e zunë edhe me gurë e psoj ma shum se aj apostulli Pavli, por i pa-drashtun e bujar gjithmonë ato ndjekje e të mshame të kqija i duroj e pa u dishprue as pakë pasoj i pa-tundun veprën e tij të madhnueshme patriotike.
Ma në funt niset për Shqypni për m’u marrë vesht me shqyptarët e tjerë për çlirimin e sigurimin e Shqypnis por mjerisht, kur ja mrijni në Gjinokastrë s’e lanë as prej kalit me sdrypë. Konsulli i Greqis i atij qyteti ja zbuloi mendimet e tij sundimtarit të vendit e kshtu me urdhen të rebtë e kthyne shpejt në Sarandë e e çuene të lidhun në Pirè, të Greqis ku e burgosne! Kur doli prej burgut botoi nji libër fort të vlefshim e interesant nën titullin Ankimet Shqyptare**, ku me nji dishprim të math, por edhe me nji hollsi e mjeshtri kallzonte neveritjet e grekve kundra Shqyptarve e ndjekjet e ktyne kundra gjuhës e shdrivillimit t’onë kombtar, edhe mbi gjith reziqet q* e gjetnë ma von ky nuk prani kursesi me ndjellë popullin shqyptar në detyren e tij të shejtë kombtare, gjith ashtu s’pushoi së botuemi gazeten e tij Zan’i Shqypnis tui shkrij gjith mall e pasunin e tij për kombin shqyptar. Ksi patrioti ishte Anastas Kullurjoti, qe kurrë s’ka për t’u harrue prej neve Shqyptarvet!

Kr. Floqi

Fletore e Ali pashës
Kush t’a këndojë të çuditet me trimërit e tija e t’i japë shumë rahmet

[Zoti E.Legrand, i ndritëshmi dietar i Parisit, shpalli më 1886 një libër 648 vjershash gerqishte të cilat i mblodhi në Toskëri. Këto vjersha, si thotë me arësye Zoti Legrand, jo vetëm janë të bukura, po kanë dhe të madhe vlerë letrërishte. Duket se auktori ka qënë Shqipëtar e muhamedan, e se kish një dashuri të fortë për Ali pashën. Me lejë të Zotit Legrand, po zëmë t’a përkthejmë, këtë vjershë gërqishte të Toskërisë, këtu shqip e më poshtë frëngjisht.].

KURRË kush të mos thotë se ësht i lumë, - se është i gëzuar sa jeton këtu në këtë botë; - bota është si rrotë, vërvitet këtu këtje, - kurrë nukë qëndron më vënt, kthehet gjithënjë. – I ndëgjuari Ali pasha, trimi i Toskërisë, - i tmeruari e i tutëshmi, shëmbëlluësi i Burros, - ç’të keqe hoqi, ç’mjerim të madh – në pleqësi të helmuar, nga ana e Mbretit! – Kurrë nukë besonte të bjerë në një të tillë ditë, - t’i pritet koka, t’i dërgohet në Stamboll…

Posa i hapi sytë mirë e zu të shohë – hidhërimin e frikëshm të Dovletit fortë, - atë hop dërgoi të mbledhë ushtëri – ndëpër gjithë Shqipëri e t’a urdhërojë; - u dërgoi edhe hajdutëve, kapetanëve – t’i mbledhë të gjithë, muhamedan’ e të krishterë.

Ali pasha dërgon fjalë gjithë Shqipëtarisë dhe hajdutëve të mblidhen

“Ti Kolonjë e Danglli, Vlorë e Berat, - Elbasan, Toskëri e Dibrë e Mat, - Skrapar e Arvan e Korçë e Përmet, - tani ju dua të vini që ndodhem në shtrëngicë të keqe. – Delvinë, Gjirokastrë, Rizë e Tepelen, - Paramithi e Çamëri, të vini se e solli shorti. – Agrafë e Kseromer, Vallto e Karpenic, - kush është kapedan im shërbëtor të niset me të shpejt!” Të gjithë u-nisnë të gëzuar me nxitim, - u-mbluathnë me sulm në Janinë.

Mbledhur prej Zotit
Emile Legrand.

Kush t’a këndojë të çuditet me trimërit e tija e t’i japë shumë rahmet.

Përfjalimi i Ali pashës Shqipëtarëve

Ku jini sokolat e mij Toskë, e ju Rizotë të lëvduar, - Elbasanas e të tjerë Gegë trima, - o burrani, luanat e mij Kosturës, Çamër e Vlorës, - Beratës, Përmetas, Dangllitë e Kolonjarë, - e Skraparas e burra t’Arvanos, kapllanë të Tepelenit, - e Korçarë e të tjerë të mij Delvinjotë; - o burrani, sklyfterë kapedanë, nga Hasia e nga Agrafa, - nga Kseromeri, nga Valltua, e ju nga Karpenici; - të gjithë gati n’armët, mprehni spatat tuaja, - lani dufeqet tuaja, shaloni kuajtë! – Mësuat se armiqt’ e mij Dovletit – i u-qanë shumë kundrë meje të mjerit, - armiqt’ e mij Pasho-beu edhe Dramalliu, që të më prishin; - po dhëntë Përëndia e i zëntë që të dy faji i tyre; - se unë s’i kam as ndonjë faj Dovletit, - kam shërbuar me besë në gjithë shërbimet e tija: - Mora Ada-Kalenë si trim i fortë, - vajta kundrë Pasvandxhiut, i u-hodha si luan. – Lëftova me Francën me të hollat e mia; - në zjar të Moskovit dërgova djelmët e mij; - shtira në dorë Prevezën, prisha Sulin; - mora Pargën, si gjithë bota e dinë. – Zbuta hajdutët; luani edhe ndreu, - ujku edhe delia, ecijnë bashkë në pyjtë. – Në doni nderin e në ju pëlqen lavdi, - armiqtë tanë t’i goditni e t’u bini, - Pasho-bënë e Dramallinë q* u-bënë shkak – e dolla nga zëmëra e Dovletit lartë. – Erdhi koha të rrëfeni trimëri e famë, që t’i dëftoheni botës e të mirni lavd. – O burrani, luanat e mij, shpejt, t’u derdheni Konjarëve – si uj në mes të deleve, gakun t’u a pini. – O burrani, sokola Toske, mirni të gjithë armët, - as fare të mos i kini frikë Osmanllitë; - o burrani, kapllana Gegë, sklyfterë Shqipëtarë, - si luana t’i çani Anadollakët e treshë; - se do të vijnë në vënt tonë t’a marin, - e të bukurin atdhenë tonë do t’a turpërojnë; - se nukë do të kini nder në na shkelshin, - e në turp të math do t’na lënë për jetë; - e pastaj do të kini turp, do të hyni në frikë, - përandaj të silleni bukur në luftë; - e në m’u-zëmërua pakëz Dovleti i lartë, - në më qëndrofshit ju të besës, m’a ndjen fajin, - si Pasvandxhioglit q* kish lëftuar – tre vjet e pastaj u-ndye.

Mbledhur prej Zotit
Emile Legrand


Kush t’a këndojë të çuditet me trimërit e tija e t’i japë shumë rahmet.

Përfjalimi i Ali pashës Shqipëtarëve. (funt)

E ATO e të tjera tha, e i u urdhëron – të ndodhen pa fjalë të gjithë atje ku u dha urdhër. – Veli pasha vate të zërë Prevezën; - e i biri Muhatar pasha e Ali pasha zunë Beratin – me ushtërinë që kishin e me gjithë mindatin. – Imerbeu u-nis, vate në Mullallëk – bashkë me Ballaskën, e i vuri me të shpejt zjar vëndit. – Selihtari në Danglli, në kala të Melesinës, - shtie shëndoshë vëndin në dorë, as lë njëri të shpëtojë. – Mahmud beu, djal i ri, i bir i Muhtar pashës, vete, - me ushtërin’ e tija vete në Tepelen; - në kala të Gjiro-kastrës qëndroj Meçobonua – bashkë me Shahnishanë, se ç’koh’ e zeze! – Elmaz Mahmuti mbante kalan’ e Përmetit – me njerëzit e tija, e kish shpresë të dalë faqebardhë – Dalip Përmeti, q* mpronte kështjellën e Nartës, - e kish armik Ali pashën e i donte të keqen. – Të Suli i fortë, në Qafë, kish vënë – të parë Murto-Çalin me tre-qint Toskë.

Armëtos kalatë e bëhet gati

E rrethoj Janinën me një hendek të thellë, - Janinës i qe e thënë t’a hajë gjarpëri i zi! – E armëtosi me lisa, me meterize të forta, dërgoj topa e bomba të lëftojn ushtëria. – Plumba e gjule e barut ngarkojin pa pushuar, gjithë fisheke përndajin e tërë bota ishin në punë; - ca ngarkojin bomba, hiqjin topa, - gatitjin kumbaratë, ndreqjin kondake. – Ashtu i armëtosi mirë kalatë që të ruajë – Janinën, e t’a mbajë fort me lufta, - si edhe Litharixën, ansujën, kullat edhe hendekun, - Kalan’ e madhe e Uç-Kalenë ku kish Thanasaqin. – I mjer’ Ali pashë, nukë di se ç’ke për të hequr, - se ç’helme ke për të pirë, se ç’në rezik ke për të rënë!

Ali pasha po bëhej gati n’Athinë, - edhe Monastiri e Seresi dridheshin. – Ali pasha s’e kish zënë luftën, - edhe Përlëpeja dridhej, edhe Seleniku vete. – Ashtu pra gatitej për sendr’ e për nderin – i tmeruari Ali pasha me tërë forcën e tija; - kish mbledhur ushtëri tre-dhjet mijë vetash, - të zotë të bëjë luftë me një-zet pashallarë.

Mbledhur prej Zotit
Emile Legrand.

Kush t’a këndojë të çuditet me trimërit e tija e t’i japë shumë rahmet.

Vjen ushtëria e mbretit; kthehen Shqipëtarët e e lëshojnë Ali pashës.

Po zbresin ushtërit e Dovletit madh; - nisen nëndë pashallarë, venë në Janinë, - me ushtërit e shuma, me gjithë Osmanllinjtë, - ajanë, jurukë, kombëtarë e kalorës, - Ali pasha Rumeliu, Babapasha e të tjerë, - Smail pasha e Dramalliu me hidhërim, me mëri, - Isuf beu e Seraslliu, e të tjerë të vegjël të mëdhenj, - venë kundrë Ali pashës dal nga dalë. – Heqin dhe topa me vete, obuze edhe kumbarara, - gjule, fisheke, gjebhane me kuaj, me pela. – Një re e rëndë e e zezë të ka për të rënë, - i mjeri ti Ali pashë, e të ka për të mbuluar! – Të gjithë, atë çast, i kthyen kurrizin, as një nukë qëndroj, - të gjithë i u-larguan, e lanë e humbi. – Gjysma e të pabesëve venë i falen Rumeliut, - gjysma tjatër te Smail pasha t’a njohin si vali. – Kur mori vesh Ali pasha, shumë keq i erdhi, u-helmua tepër e u-lig. – sa të mundesh mos u-tremp po duro! – Rumeliu me ordhinë i hidhet Janinës, - pashallarët e jurukë e rrethojnë.

Kush t’a këndojë të çuditet me trimëritë e tija e t’i japë shumë rahmet

Vjen ushtëria e mbretit; kthehen Shqipëtarët e e lëshojnë Ali pashën, (funt)

Sindekur nxijnë gjethet në diell – nga zoqt e zinj, nga korbet e nga galicat, - ashtu nxijin edhe fushët e luadhet e Janinës, - udhët e sheshet gjithë nxijin nga Dudumët; - vëndi i tërë u-mbush me kalive e me cadëre; - kudo deve edhe kuaj nxijin luadhet. – Sindekur në mandritë thresin dhëntë e blegëritin, - kur shohin shqerrat që po nxitojnë e vikasin; - ashtu edhe ushtëritë ecijnë, vrapojnë, vërviten, dërtasin, - përvjehen në fushet, tvresin njëri tjatërin.

Ali pasha mbyllet, i jep trimëri ushtërisë tij, djeg Janinë, e nis luftën.

I mjeri Ali pashë me gjith ushtërin’ e tija – zë kalatë mirë, bën luftë të keqe – me tre mij Toskë, Gegë Dibranë, - e edhe s’i a u ka për pesë Delive dhe Osmanllive. – “O burrani sokollate Toskërisë, Dibranët e mij, - mos kini fare frikë nga Delitë e Atllitë; - o burrani, drangojt e Gegënisë, besnikë të Matit, - bjeruni Dudumëve, Konjarëve e Delive.

__________________
Nobody is perfect ...

NJË PATRIK SHQIPËTAR NË SHEKULL TË 15-TË

SHQIPËRIA i dha Romës një papë: Princin Giovan Francesco Albani, i cili hipi në fron më 1700 nën’ emër Klementi i XI-të, e mbretëroi 21 vjet. Klementi i XI-të është q* dha bulën Unigenitus me të cilën dëmnoj jansenimin më 1713.
Si patrikë të kishës lindore në Stamboll munt të kenë qënë shumë Shqipëtarë; po historia përmënt vetëm një: Nifonin. Në një sërë shkrimesh përmi historië të mbretëriës byzantine të shtypura gërqisht me një përkthim latinisht, ndë Bonne të Gjermaniës, nën’urdhër të B.G. Niebuhr-it (Corpus scriptorum historiœ byzantinœ) ndodhen disa lajme përmi Nifonin në vëllim Historia politike e patrikore e Stambollit.
Ky shkrim nukë na tregon kur u-bë patrik Nifoni. Po duke qënë se na mëson që hipi në patrikësië pas Maksimit, mundim t’a gjejmë kohën e Nifonit me të lehtë. Nënë mbretërin të Sulltan Mehmetit q* mori Stambollin, kanë qënë nëndë patrikë, - i nëntti “Maksimos i dituri”, “nënë patrikësië të të cilit vdiq sulltan Mehmeti”. Pas Sulltan Mehmetit hipi në fron, më 1481, sulltan Bajazeti; e nënë mbretërim të këtij vdiq Maksimi, i cili patrikësoj gjashtë vjet gjithërisht. Pra, po të thomi se Maksimi patrikësoj pesë vjet nënë sulltan Bajazetin do t’i a ketë lënë vëndin Nifonit më 1486; në qoftë se Maksimi ka qënë patrik vetëm mot-mot nënë Bajazetin, Nifoni i zuri vëndin më 1482. – Do me thënë, me që s’kam në dorë të tjera burime kërkimesh, me këtë libër të vetë që kam tani mundim të kuptojmë se Nifoni u-bë patrik në një kohë jo më parë se 1482 e jo më pastaj se 1486.
Nifoni kish lindur në Moree, e cila ahere ish (as historiakët grekë nukë kuxojnë t’a mohojnë) e populuar prej Shqipëtarësh, sot më të shumët të grekësuar. E ëma e Nifonit ish “një zonjë greke fisnike”, i ati “një oxhak shqiptar”. Ja fjalët e historiakut grek: “Iton i patrídha tu apò tìn Pelopónnison ígun apò tòn Moréan; i mitéra tu Roméa evjenestáti, kè patéras tu arkhontas Alvanítis.” (F.128). Gjetkë, në një shkrim q* duket e nj’ auktorit tjatër, shohim se i ati “ish një Shqipëtar i pasur e i letruar.” (F. 58).
Që djalë, Nifoni dëshëronte vetëmiën, e shpejt i la prindërit e tija e vajti n’Ajon Oros, në murgështore të “Pantokratorit”, ku u-bë murk e më pastaj edhe prift. Ndënji në këtë murgështore shumë vjet, - kur goditi që vdiq metropoliti i Selanikut. U-mbluathnë pra në metropojë, pas zakonit, të gjithë ipeshkëvit e Selanikut, kleri, parësia e atij vëndi edhe populli, e me një zë zgjuathnë për metropolit Nifonin. Dërguan pastaj n’Ajon Oros disa burra e priftërinj ndër më të mirët.
Kur i vanë e e kërkuan për kryeprift, duke qënë se emëri i tij ish përhapur anë mb’anë të vëndit, - Nifoni s’deshi t’i ndëgjojë, e të dalë nga murgështoria. Po të parët e tija e shtrënguan të bindet (1) për të mirë të popullit, e ashtu Nifoni u-nis e vate në Selanik ku u-prit me nder e ndenji shumë vjet si metropolit. Më në funt, si vdiq Maksimi, Nifonin e zgjuathnë edhe patrik.
Mjerisht, thotë historiaku grek, ziliët edhe intrigat e e njerësve reth e rotull tij s’e lejin të qetë Shqipëtarin. Një Grek nga Trebizundi, i quajtur Amirucis, i cili kishte armiqësië të madhe kundrë patrikut, më në funt gjeti se si “t’a vjellë helmin që kish në bark të tij” (eksérase to farmáci opû íkhen is tìn cilían tu, katà tû patriárkhu): I hodhi për faj Nifonit dëshmimin e renë të tre priftërve grekë. Sulltani të tre priftërve dha urdhër t’u pritet hunda, sa për Nifonin e nxori nga patrikësia e e dboj nga Stambolli. Sulltani dha edhe urdhër të mblidhen të zgjedhin një patrik të ri, e se kush të flasë me Nifonin do të mvarej. Grekët zgjuathnë Dionisin, i cili kish qënë patrik edhe nënë mbretërim të Sulltan Mehmetit po kish qënë shtrënguar të hiqet se e kishin plagosur në zëmrë “duke i thënë çpifas se ish rethprerë (2)” (siç! “dhià tìn ádhikon sikofantían, opû tû ipan òti íne kaménos” (F. 132).
Dionisit ndenji dy vjet e disa muaj e u-hoq prapë, vetiu, për të hyrë në një murgështore.
Pas Dionisit, u-zgjuath patrik metropoliti i Serezit Manasiu, nën’ emër Maksimos, i cili ndenji gjashtë vjet; pastaj e dbuan Grekët e zgjuathnë rishtas Nifonin.
Është për të vënë ‘re rasa që Nifoni u-zgjuath që të dy herët pas një patriku të quajtur Maksim, dhe që të dy Maksimët si patrikësuan gjashtë vjet. Herën e dytë, Nifoni qëndroj në patrikësië mot-mot, edhe për së dyti e nxuarnë me turbillime e ngatrresa të shuma.
Nifoni ish burrë i letruar, i mënçur, fjalë-nxehtë e me zakone të qëruara.

1904 nr.4
I - 73 - prill nr 4
(1) Fial bindem është shpesh shkaku i ç’do farësh “quid-pro-quod” ndër ne; se Gegët e marin për “s’étonner, s’émerveiller”, e Toskët për “obéir”. Këtu e përdorim toskërisht.
(2) Rethpresje është fjal’ e Kristoforidhit për fr. circoncision, arab. sunnét.

Kjo pjesë është fillimi i Regjimentit shqiptar te Napoleonit, vazhdimet i gjeni ne fillim te temës.

F REGJIMENTI SHQIPTAR (1807-1814)

(Revista ushtarake franceze Carnet de la Sabretache filloi botimin e një studimi shumë të dokumentuar mbi regjimentin shqiptar që u organizua në Ishujt Jonianë me urdhër të Napoleonit. Pas gjithë atyre artikujve që kemi botuar te ALBANIA mbi kalorësinë e lehtë shqiptare në Francë dhe mbi subjekte të tjer ushtarake, na u duk interesante të riprodhojmë pjesët kryesore të këtij punimi të shkëlqyer.

N.B. – Emrat e përveçëm të njerzve dhe të qyteteve janë shkruar sipas drejtshkrimit dhe duhet të shqiptohen në italisht.)

Regjimenti shqiptar, që koloneli Minot, nën drejtimin e gjeneralit Donzelot, u përpoq të organizonte në ishujt Jonianë, nuk do të meritonte t’i kushtohej vëmendje nëse në radhët enuk do të kishin marrë pjesë shumica e heronjve të pavarësisë greke. Sigurisht Boçarët, Foto Xhavellat, ata krerë të Armatolëve dhe ata Palikarë, emrat e të cilëve u bënë aq të famshëm, kanë luajtur vetëm një rol shumë të vogël nën flamurët e Francës. Luftëtarë, por guximi i tyre ishte i njëjtë me mosbindjen dhe nuk paraqiten veçse si ushtarë të paaftë, madje edhe besnikëria e tyre ishte e dyshimtë. Por a mund t’i falim? Me radhë, secili për llogari të vet, rusët dhe anglezët, agjentët e sulltanit dhe ata të pashait të Janinës, mundoheshin t’i blenin dhe guvernatori i përgjithshëm i ishujve Jonianë nuk kishte para të mjaftueshme për t’i ndaluar

Si do t’u vente halli shqiptarëve sikur projektet e hartuara mbi bazën e njohjes aq të gjerë të karakterit oriental nga Danzeloti dhe nga Minoti të ishin vënë në jetë, sikur garda shqiptare, që për një çast ata kishin ëndërruar t’ia tregonin perandorit, të ishte krijuar?

Cilido që të ketë qënë fati i atyre projekteve, na lejohet të mendojmë se disa nga heronjtë e Greqisë nuk i harruan ato që mësuan nën flamurët tanë, dhe pikërisht për këtë arsye, na u duk interesante të ritregojmë historinë e regjimentit shqiptar.

I

Duke marrë në zotërim ishujt Jonianë që traktati i Tilsitit i a kishte dhënë Francës, gjenerali Cezar Bertje kishte gjetur atje disa mijëra shqiptarë, që të dërguarit perandorakë të Rusisë ia kishin rekomanduar veçanërisht. Të përzënë nga atdheu i tyre, pas shumë vitesh luftrash të përgjakshme me pashanë e Janinës, ata shqiptarë kishin gjetur strehë, nën mbrojtjen e Rusisë, në Korfuz dhe në ishujt përreth. Kolonitë e tyre të vogla kishin marrë formën e një lloji organizimi ushtarak, por në të vërtetë, nën emrin bombastik të Gjuetarëve të mali, ato nuk ishin gjë tjetër veçse ca grumbuj refugjatësh. Largimi i autoriteteve ruse do t’i kishte lënë ata njerëz fatkeqë në mjerimin më të tmerrshëm nëse Franca nuk do të kishte pranuar t’u siguronte jetën. Do të ishte çnjerëzore t’i braktisje. Bertje e priti bujarisht propozimin e të dërguarit rus dhe i deklaroi se perandori do t’i mbante shërbim të tij me rrogë shqiptarët që ishin në shërbim të carit dhe për ta konti Moçenigo i bën një listë të hollësishme.

(vazhdon) Carnet de la Sabretache

F 47-48, 1901, nr 3 (mars)

BOTUES PËRGJEGJËS: TRHANK SPIROBEG, 23, RRUGA E SHQIPËRISË

Shtypshkronja e veçantë e ALBANIA-1

F REGJIMENTI SHQIPTAR

1807-1814

Zëvendës-komandanti Forestier dhe zoti Burbaqi, agjent i guvernatorit të përgjithshëm, ishin ngarkuar të shkonin në çdo ishull për të bërë të njohur këtë vendim dhe për t’u bërë të ditur shqiptarëve se, duke pritur që të organizoheshin përfundimisht, ata do të vazhdonin (dhe kjo ishte për ta çështja kryesore) të paguheshin si në të kaluarën.

Me anë të një letre të 6 shtatorit 1807, Cezar Bertje e njofte Perandorin për masat që kishte marrë:

Vazhdon një pjesë nga raporti i Bertjesë dërguar perandorit.

I tërhequr nga pamja luftarake e shqiptarëve, duke patur besim tek besnikëria që shfaqnin dhe përsërisnin çdo ditë dërgatat e ndryshme të tyre, Cezar Bertje ishte shumë i lumtur për vendimin që kishte marrë. Ai formoi për gardën e tij të veçantë një kompani të zgjedhur dhe një kompani tjetër do t’ia dërgonte mbretit të Napolit, “të veshur dhe të armatosur me armët e tyre që janë më të bukurat. Shkurt, ai vendosi që “dy kompani shqiptare do t’i bashkoheshin çdo regjimenti francez për kryer shërbime të ndryshme si dhe detyrën e gjuetarëve të malit.

Cezar Bertje tregonte kështu që ai deshte t’i trajtonte shqiptarët si ushtarë të rregullt. Por shumë shpejt do ta kuptonte gabimin që kishte bërë. Misioni që u ishte besuar zëvendëskomandantit Forestier dhe Burbaqit nxiti pakënaqësi të madhe në radhët e shqiptarëve, që nuk ishin mësuar deri atëherë me inspektime dhe me parada. Të ndarë sipas pëlqimit të tyre nëpër ishuj ose në disa pika të bregdetit, ato habiteshin se si u shkonte ndërmend t’u ndryshonin grupimin e tyre. Ditën kur Bertje njoftoi se komandën e lartë të shqiptarëve ai ia besoi njerit prej krerëve më të njohur, grekut Kristaqi, në shumë vende plasën rebelime. Duhej t’i njihje shumë pak karakterin dhe zakonet e këtyre popullsive për t’u imponuar shqiptarëve një komandant të racës greke ose edhe një komandant vendas tarafeve të ndryshme që ishin mësuar t’u bindeshin vetëm kryetarit të tyre të zakonshëm. Megjithatë Cezar Bertje deshi “t’i detyronte të bindeshin dhe të pranonin komandantin që u kishte caktuar”. Ai dërgoi pranë rebelëve një nga ndihmësit e tij të kampit, zotin des Estangs, që kishte marrë udhëzime shumë të përpikta dhe duhej t’u bënte të ditur një shpallje.

Vazhdon teksti i shpalljes.

Megjithatë, Perandori, edhe pse kishte pranuar t’i mbante shqiptarët me rrogë, i kishte dhënë urdhër ministrit të luftës që të caktonte një oficer të zotin për të komanduar trupën që do të organizohej së shpejti.
Perandori kishte kërkuar që oficeri që do të ngarkohej me këtë detyrë të kishte marrë pjesë në ekspeditën e Egjiptit. Fillimisht u mendua për ish komandant brigade Bartelemi, por më në fund u zgjodh majori Minot i regjimentit të 84 të frontit.

Ministri e vuri dijeni Ménotin për detyrën më 30 nëntor 1807 nëpërmjet një letre, nga e cila po shkëpusim këtë pjesë interesante:

Pas- shkrim (shkruar nga dora e ministrit)
- Fakti që Madhëria e Tij Perandori, ju zgjodhi ju, Zotëri, për të komanduar shqiptarët është një provë shumë e veçantë e besimit të Madhërisë së Tij ndaj zellit tuaj. Komandimi është i vështirë dhe kërkon, aftësi, butësi dhe vendosmëri së bashku. Qëllimi është që, edhe pse shqiptarët janë shumë larg zakoneve dhe sjelljeve tona, t’i mbajmë në gjendje shpirtërore të përshtatshme për qeverinë dhe besnikë ndaj personit të Perandorit. Për këtë duhet kujdes i madh: tregoni respekt për ata që do të komandoni; kujdesuni për nevojat e tyre; trajtojini ata si baba; bëjui të duan detyrat e tyre dhe futni në shpirtin e tyre frymën që mban gjallë trupat tona. Unë do të jem shumë i vëmendshëm ndaj mënyrës se si do ta drejtoni ju trupën tuaj dhe për këtë do t’i raportoj vazhdimisht Perandorit.
Unë e çmoj shumë, zotëri, dëshirën tuaj për të shërbyer sa më mirë.

II

Me të mbërritur në Korfuz, kolonel Minoti vuri re menjëherë se për krijimin e regjimentit të ri nuk ishte bërë asgjë. Më kot ishte munduar edhe guvernatori t’u jepte shqiptarëve një organizim të rregullt.

Me një urdhër të lëshuar më 25 dhjetor 1807, ai krijoi nën emrin e Regjimentit shqiptar, një trupë që përbëhej nga tre batalione me nga nëntë kompani secili me një shtab prej 14 oficerësh. Efektivi i kësaj trupe ishte 3254 veta.

Me anë të një urdhëri tjetër, të datës 10 mars 1908, ai formoi tetë kompani greke, tri prej të cilave të zgjedhura, nën komandën e një komandanti batalioni, me një efektiv prej 951 veta.

Por çfarë ndikimi mund të kishin dekretet mbi shqiptarët?

Megjithatë, unë besoj, lexojmë në raportet e Cezar Bertjesë, se me kohë dhe me përpjekje, mund të nxjerrim një përfitim të mirë, sepse me gjithë poshtëërimin e skajshëm që u ka bërë drama otomane këtyre popujve dikur aq të shquar, atyre u ka mbetur ende njëfarë krenarie, e vetmja pasuri që u kanë lënë trashëgim të parët e tyre, për të cilët ata kanë vetëm një ide shumë të turbullt.

Kolonel Minoti filloi me vendosmëri nga puna. Udhëzimet e tij ishin të qarta. Ai donte t’i grumbullonte shqiptarët dhe t’i çonte për të ndihmuar në mbrojtjen e ishujve. Në të vërtetë, Perandori, nuk deshte të shikonte që të përdoreshin në Zante, Qefaloni, në Santa More veçse disa oficerë francezë me trupa vendase, shqiptarë, por “asnjë ushtar fronti francez, italian apo napolitan”.

Por gjatë përmbushjes së detyrës, Minotit i erdhi në ndihmë edhe një rrethanë fatlume; një nga shokët e tij të vjetër të fushatës së Egjiptit zëvendësoi Cezar Bertjenë në krye të qeverisë së përgjithshme të ishujve Jonianë. Nuk mund të gjeje duar më të afta për t’u besuar këtë detyrë aq të vështirë. Kudo ku kishte qënë, gjenerali Danzëlo kishte treguar cilësitë më të mira si oficer dhe si administrator. Ai u shqua sidomos në Korfuz dhe është për të ardhur keq nuk është studjuar ende me kujdesin që ajo meritonte.

Nuk ishte e vështirë që të rekrutoje një regjiment midis shqiptarëve. Në oborrin e Napolit kishte patur në çdo kohë një trupë të tillë me pagesë dhe kishte qënë çështja që të riformohej për mbretin Zhozef Maqedhonasi mbretëror. Me të mbërritur anijet e tyre në ishuj, anglezët ngritën menjëherë një repart me trupa vendase, të përbërë kryesisht nga grekë të Moresë. Puna e kolonel Minotit ishte krejt ndryshe. Nuk bëhej më fjalë për të zgjedhur në mes të një popullsie luftëtare vullnetarë me përvojë për të formuar një regjiment. Duhet të shfrytëzoje familjet shqiptare dhe greke që mizoritë e pashait të Janinës i kishin detyruar të kërkonin strehë në Korfuz dhe këtyre grupeve të mërguarish të përbërë nga elementë nga më të ndryshmit t’u jepje një organizim të rregullt.

Për të mos bërë po ato gabime që bëri Cezar Bertjeja, kolonel Minoti, para se të fillonte punën me shqiptarët, së bashku edhe me guvernatorin e ri, vendosi të bënte një studim të kujdesshëm të gjendjes së tyre. Çdo grup u shqyrtua me hollësi; u kërkua të gjendej origjina e tij, rrethanat në të cilat kishte mërguar, mjetet e tij të jetësës; u kaluan në sitë të gjithë krerët; me të vërtetë duhej të dalloje cilësitë e tyre vetjake, ndikimin mbi bashkatdhetarët, ndjenjat e tyre ndaj Francës, lidhjet me rusët, me agjentët anglezë dhe më në fund marrëdhëniet e tyre me pashain e Janinës dhe me krerë të ndryshëm të vendit.

Shumica e të mërguarve ishin suliotë. Tek ky popull i vogël trim që për njëzet vjet luftë ishte mësuar me vështirësitë dhe humbje, mund të kishe besim. Gjatë pushtimit të parë të ishujve venecianë nga Franca, ata kishin ndihmuar trupat tona dhe kishin luftuar trimërisht në krah të tyre në Prevezë dhe në Nikopolis. Në krye të tyre ishin dy udhëheqës, dy heronj, Boçari dhe Foto Xhavella. Gjatë luftrave të tyre të gjata, ishin zënë; ata fajësonin njëri-tjetrin se kishin tradhëtuar interesat e përbashkëta dhe kishin shkaktuar rrënimin e atdheut të tyre. Nga ky rivalitet, thoshte Minoti, do të kishte përfitim vetëm detyra”. Ai llogariste se duke i dhënë secilit prej tyre komandën e një batalioni, do të vinte nën urdhërat e tyre e kapedanët që u qëndronin besnikë.

Këta ishin krerët e tarafeve si Foto Maro, Tuca Zerva, majori Parevo, Jorgo Dramo, Joti Dangli, pastaj Pano Sinco “xhaxhai i të cilit, një luftëtar i vjetër shqiptar, ka namin për trimëri të pashoqe”; Nartuzi Panomara” i njohur si një nga suliotët më të mirë dhe që në luftrat kundër vezirit i janë vrarë katër vëllezër”; Çizo Palaska dhe Çizo Parno “shokët më besnikë të Foto Xhavellës, që të dy të mbuluar nga plagët që kishin marrë duke luftuar në krah të tij”; dhe Nasi Gramatiko “për kokën e të cilit Ali pasha kishte vënë njëzet qese”; dhe i bukuri Lilambro Verko “djali i Verko Zabës, i njohur në mbarë Greqinë për guximin e tij”; dhe Karabinitë, midis tyre Veglio “një nga trimat e rrallë, por që varfëria e kishte bërë njeri të egër.

Krejt ndryshe ishte Andruci, tipi i vërtetë i shqiptarit të ndershëm dhe kalorsiak. Udhëheqës i madh i krahinës së Çamërisë. Fillimisht, ashtu siç ishte në traditën e familjes së tij, Konstandin Andruci kishte shërbyer në oborrin e Napolit dhe ishte kthyer që andej me gradën e majorit për të mbrojtur vatrën e tij kundër Ali pashës. I detyruar për të kërkuar strehë në Korfuz, ai ishte vënë bashkë me të gjithë njerzit e tij nën mbrojtjen e Francës. Me organizimin e ri ai mori komandën e një batalioni, efektivi i të cilit përbëhej pothuajse vetëm nga të afërmit, miqtë dhe të njohurit e tij. Me siguri që nën drejtimin e kolonel Minotit, Andruci do të ishte bërë një drejtues i vërtetë; i regjimentit shqiptar, nëse rrethanat tragjike nuk do të kishin çuar në vdekjen e parakohshme të tij.

Banorët e Pargës dhe të Ajasë ishin të organizuar në kompanira nën komandën e parësive të tyre dhe Danzëlosë nuk i mbetej gjë tjetër veç të rregullonte fatin e disa shqiptarëve, që vinin të rekrutoheshin vullnetarisht në Korfuz, por që, me t’i thërritur punët nxitonin të ktheheshin përsëri në kontinent. Me gjithë besimin e paktë që mund të kishe te përkrahës të tillë, guvernatori i përgjithshëm pranoi t’i përfshinte edhe ata në trupën shqiptare. Në të vërtetë, ai deshte ta kishte mirë me këta shqiptarë se nesër mund t’i duheshin për t’i përdorur në marrëdhëniet e tij me krerët e bregdetit.

Me të përfunduar shqyrtimin e elementëve të ndryshëm me të cilët do të formonte regjimentin shqiptar, guvernatori i përgjithshëm, në shtator 1808, i paraqiti ministrit të luftës planin e tij të organizimit:

Një dekret nga kampi perandorak i Sohoebrunit, më 1 korrik 1809 miratoi të gjitha masat që ishin përgatitur në Korfuz:

Neni 1. – Trupat e pajtuar në ishujt Jonianë dhe që në këtë çast përbëjnë regjimentin shqiptar dhe gjuajtësit këmbësorë grekë do të bashkohen në një trupë të vetme të komanduar nga kolonel Minoti.

Neni 2. – Kjo trupë do të mbajë emërtimin e regjimentit shqiptar dhe do të përbëhet nga shtabi i regjimentit dhe gjashtë batalione.

... Neni 11. – Uniforma e trupës do të jetë e njëjtë me atë që mban sot regjimenti shqiptar.

(vazhdon) Carnet de la Sabreta che

F 60-64, 1901, nr 4 (prill)


BOTUES PËRGJEGJËS: TRHANK SPIROBEG, 23, Rruga e SHQIPËRISË

Shtypshkronja e veçantë e ALBANIA-1
F A KA NJË PORTRET AUTENTIK TË SKËNDERBEUT?

__________________
Nobody is perfect ...