Ura e Mesit, Shkodër, shekulli XVIII

Një monument kulture me vlera të mëdha, simbol i qytetërimit të lashtë.


Në Shqipëri ka rreth 100 ura prej guri, por Ura e Mesit është një monument kulture me vlera të mëdha arkitektonike dhe teknike . Bashkë me kalanë e Rozafës, ajo është objekti më i vizituar nga të huajt por edhe nga shqiptarët. Ajo ka tërhequr dhe studiues të huaj të cilët e kanë quajtur një ndërtim elegant dhe të guximshëm. Ura me kurriz është ndërtuar mbi lumin Kir në lindje të qytetit të Shkodrës, 8 km larg tij. Ajo lidhte krahinat e Drishtit,Shllakut e Shoshit me Shkodrën dhe përmes rrugës së vjetër lidhet me monumente kulture të tjera, si Ura e Pashës në Kukës, xhamia e Prizrenit etj. Ndërtimi i saj ka filluar në dy faza. Në fazën e parë është ndërtuar harku kryesor me hapësirë drite 21,5 metra dhe tri harqe anash tij, dy në anën e djathtë dhe një në të majtën. Kjo fazë ka përdorur gurë të latuar me fuga të rregullta horizontale dhe vertikale. Në të dy anët e harkut kryesor janë hapur dy dritare të vogla shkarkuese me hark “majë lundre”, ndërsa tek këmbët e tij përballë rrjedhës së lumit, janë ndërtuar pila në trajtë prizmi me bazë trekëkëndëshi. Traseja e kësaj pjese të urës është shtruar me gurë pllakë të vendosur këlliç, ku çdo një metër ngrihet 5 cm rreshta tërthorë, që i japin pendencës së kurrizit të harkut kryesor trajtën e shkallares. Më vonë meqë prurjet e mëdha përmbytnin pjesët e pjerrëta në hyrje e dalje të urës lindi nevoja e zgjatjes së saj. Kështu asaj i shtohen pesë harqe nga e majta ketër harqe nga e djathta, duke e kthyer atë në një urë me 13 harqe të mbështetur në terrenin shkëmbor dhe në përshtatje me të. Ajo është ndërtuar me gurë dhe qemer dhe në të nuk është përdorur çimento. Harqet janë të harmonizuar dhe me kurbaturë të lartë. Ajo është vendosur në aksin rrugor Shkodër- Drisht –Cukal, në drejtim të rrugës së vjetër që të çon tek kalaja e Drishtit. Duke undërtuar në një drejtim me lumin, ajo i ka shpëtuar goditjeve të rij, megjithëse kjo nuk mund të evitohet plotësisht. Vlerat urës ia shton dhe terreni piktoresk pranë saj me shkëmbinj dhe lumin e kaltër. Paralelisht me këtë urë është ndërtuar një tjetër, e cila përdoret për udhëtim. Duke u kthyer në një nga simbolet e qytetit, ajo është e pranishme në telajot e piktorëve, në studo fotografike, në kartolina, kalendarë e katalogë, në unime me bakër gdhendjedrri etj. Gjatë vitit 2001 shumë objekte si Kalaja e Rozafës,(2400- vjeçare, rruga në qendër të qytetit e shpallur “Rrugë muze” rruga Kol Idromeno, e njohur për vlerat e saj muzeale, kisha e Shirqit rreth 8 km larg qytetit e ndertuar rreth shekullit të dhe xhamia e Plumbit e ndërtuar në afërsi të lumit Drin në vitin 1720 u vunë nën kujdesin e Insitutit të Monumenteve të Kulturës. Midis këtyre veprave është dhe Ura e Mesit,Fototeka Marubi,e bibloteka Marin Barleti, të cilat restaurohen me fonde te buxhetit të shtetit.
Gjatë shirave të këtij viti Ura e Mesit është demtuar vetem në njërën prej këmbëve te saj, lehtësisht e riparueshme. Megjithatë Ura e Mesit mbetet si simbol i një qytetërimi të lashtë dhe si pikë referimi për teknikat e vjetra të ndërtimit me gurë.


Si shkohet atje:
Ura e Mesit ndodhet pranë qendrës së fshatit me të njëjtin emër 8km në lindje ose më shumë verilinjde të Shkodrës. Rruga është e asfaltuar, ndonëse një pjesë e saj është e amortizuar. Distanca e afërt bën që vizitorët të shkojnë atje dhe me biçikleta. Peizashi shkëmbor rreth saj, shfrytëzohet në stinën e verës nga pushues ditorë që bëjnë plazh nën hijen e urës ose hidhen prej saj në ujë.

Të dhëna teknike:
Gjatësia 108 metër, gjerësia 3,40 metër 13 harqe jo simetrike, ku më i madhi 12 metër i lartë dhe me hapësirë 21,5 metër të gjerë. Ndërtuar më 1768 nga Mehmet pashtë Bushati

Hekurudha e parë malore, e ndërtuar nga figura e shquar shqiptare e teknikës hekurudhore e shek XIX, arkitekti dhe inxhinieri Karl Gega

Në vitin 1848 ai bën një udhëtim të gjatë studimi në Gjermani, Belgjikë, Francë e Angli dhe, me t’u kthyer, hyn përsëri në shërbimin e hekurudhave shtetërore dhe u mor me trasimin e linjës hekurudhore të Semmeringut, tunel i gjatë 1430 metra. Asokohe diskutohej lidhur me mundësinë e trasimit të një hekurudhe me aderencë të thjeshtë. Kësaj zgjidhjeje ai iu kushtua mbas një udhëtimi të ri në Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe në Angli. Më 1849 u bë drejtor i Seksionit të Ndërtimit të Hekurudhave dhe më 1850, drejtor i drejtorisë së përgjithshme për ndërtimin e hekurudhave shtetërore në Vjenë.
Përafërsisht 42 km linjë hekurudhore kalon përmes Alpeve të Italisë së Veriut, duke arritur pikën kulminante në 898 m sipër nivelit të detit. Puna i kushtoi Karl Gegës ndërtimin e 16 ujësjellësve përgjatë linjës hekurudhore, me gjatësi të përgjithshme prej 1502 metra, dhe 15 tunele, me gjatësi të përgjithshme prej 4520 metra. Përveç këtyre, u ndërtuan disa qindra ura të vogla dhe një mori muresh mbrojtëse për sigurimin e trenave nga shembjet e dheut. Për të gjitha këto u hodhën në erë 1.500.000 m3 shkëmbinj, u zhvendosen 3.500.000 m3 dhe, u stivuan 65.000.000 tulla dhe u ngritën 80.000 bl**** guri. Duhet pasur parasysh se asokohe, për shpimin e formacioneve shkëmbore, s’kishte mjete të tjera veç turjelave me dorë. Edhe në ndërtimin e ujësjellësve dilnin shumë vështirësi. Meqë në atë kohë nuk njiheshin vinçat e mëdhenj, ndërtimi i atyre shtyllave madhështore që arrinin deri 45 metra lartësi dhe një gjerësi deri 20 metra, bëhej nepërmjet skelave të luhatshme.

Vetëvrasja për dështimin e hekurudhës!
Karl Gega lindi në Venedik më 10 janar 1802 (dikush e shkruan 1800) dhe vdiq në Vjenë, më 14 mars 1860, duke vrarë veten prej dëshpërimit. Pak kohe përpara se të përfundonte ndërtimin e hekurudhës së Semmeringut, qeveria austriake e dërgoi atë në Sibenburg që të ndërtonte një rrjet hekurudhor të ri. Në të vërtetë, kjo ishte një manovër e bërë me paramendim për ta larguar së andejmi, pikërisht në një kohë kur po përfundonte vepra e tij kryesore. Mjaftonte një lajthitje banale e teknikëve, që dy anët e tunelit të mos takoheshin në pikën e dëshiruar, por t’i shmangeshin njëra- tjetrës, në drejtime të kundërta. Gjithçka mund të ndodhte në mungesë të tij. Ndodhej në Vjenë kur dikush i tha se dy anët e kundërta të tunelit të Semmeringut paskeshin devijuar gjatë shpimit pa u takuar. Ky lajm e tronditi tej mase Karl Gegën. Me dështimin e kësaj vepre, në të cilën ai kishte derdhur të gjithë përvojën e njohuritë, për të nuk kishte më kuptim jeta. Ndoshta vdekja iu duk më e lehtë se sa poshtërimi, përqeshja dhe përbuzja e kundërshtarëve!. Përfundoi në vetëvrasje, në një banesë të Vjenës, në rrugën “Kulla e kuqe”, nr. 6. Ndërkohë, tuneli i Semmeringut kishte përfunduar me sukses, por Karl Gega nuk arriti ta gëzonte përurimin e veprës së tij madhështore.

Kush është mjeshtri i hekurudhave
Vitet e fundit të Karl Gegës qenë të mbushura plot me brenga e hidhërime. Të parët e tij kishin mërguar në Venedik së bashku me shumë bashkatdhetarë të ikur nga Shqipëria Veriore, pas pushtimit osman. Pasi kreu një kolegj për filozofi e matematikë me përfundime shumë të mira, në moshën 15- vjeçare u regjistrua në Universitetin e Padovës dhe pas një viti diplomohet në degën e inxhinierisë. Më 1819, kur sapo kishte mbushur 17 vjetët, merr titullin Doktor në matematikë. Ai punoi në hapjen e rrugës së madhe malore në provincën e Belunos. Gjatë periudhës 1824-30 në provincën e Trevisos, në një pjesë rruge drejtoi punimet edhe nga ana hidraulike. Nga 1830-33 ishte inxhinier në Rovigo dhe pastaj deri në vitin 1836, u caktua në departamentin e ujërave pranë drejtorisë së bujqësise në Venedik dhe në 1848 si inspektor i Drejtorisë së Përgjithshme të Ndërtimeve, drejton ndërtimin e hekurudhave të Jugut deri në Laihah. Mjerisht, të dhënat e jetës dhe të veprimtarisë së Karl Gegës na kanë arritur mjaft të gjymtuara, aq sa nuk e kënaqin kurreshtjen e ligjshme për ta njohur terësisht.
Shtatë vjet pas vetëvrasjes së tij, në 1867 eshtrat e tij u vendosën përfundimisht në një varr përmendore. Edhe në stacionin e Semmeringut, pas dy vjetësh, iu ngrit një përmendore në kujtim të këtij nismëtari të hekurudhave malore. Vite më vonë, u emetuan pulla poste dhe kartmonedha me fytyrën e Karl Gegës. Ndërkohë, filluan shtrëmbërime tendencioze lidhur me kombësinë, “gjoja” italiane apo gjermane të këtij personaliteti. Por në vetë qarqet e kulturës austriake nuk munguan autorë objektivë, që e kanë vënë në dukje origjinën e tij shqiptare, siç është p.sh. rasti i Friedrich Wallisch, i cili, në librin me titull “Neuland Albanien”, botuar në Stuttgart 1931, thotë në faqen 113: Karl Gega, ndërtuesi gjenial i hekurudhës së Semmeringut, ka qenë me prejardhje shqiptare, siç dëshmon vetë mbiemri i tij “Gega”, që do thotë nga Shqipëria Veriore.

Të dhëna teknike
(Gjatësia e linjës në Alpe, 41 km, midis viteve 1848 dhe 1854), vepër me vlera historike e marrë në mbrojtje nga UNESCO. Hekurudha lidh Vienën me Triesten (Austri-Itali) dhe gjatësia e përgjithshme e saj është pikërisht 75 km e 116,7 metra.

Kuriozitete
Zgjidhja e problemit të hekurudhës së Semmeringut nga Karl Gega u kundërshtua nga shumë specialistë, mbasi asohohe diskutohej shumë rreth vështirësive që lokomotiva të ngjitej në atë lartësi me aderence të thjeshte, por eksperienca provoi se ishte një gjë e mundshme, siç e kishte parashikuar ai, që lokomotiva me tren të përshkonte një pjerrësi 25 dhe rreze 180 metra. Enkas për hekurudhën malore të Semmeringut u shpall një konkurs midis konstruktorëve të lokomotivave për të ndërtuar një lokomotivë më të fuqishme, sepse zgjidhja e problemit kushtëzohej edhe prej forcës tërheqëse të lokomotivës. Në vitin 1854 përfundoi kjo linje që është shembulli i parë i hekurudhave malore. Vështirësitë e shumta i nxori sidomos shpimi i tunelit kryesor, që është si të thuash pika kulminante e kësaj hekurudhe malore, tuneli i Semmeringut, në lartësinë 818 metra mbi nivelin e detit. Ky tunel, për arsye të gjatësisë së tij, nuk u shpua vetëm horizontalisht e nga të dy anët, por edhe vertikalisht në gjashtë vende, për të hapur galeri porsi puse, nga të cilat nxirrej dheu e gurët. Hekurudha e Semmeringut, në dhjetor të vitit 1998, është marrë në mbrojtje të UNESCO-s në bazë të Konventës për “Mbrojtjen e Vlerave Botërore Historike dhe Vlerave të Trashëguara”, me arsyen se “kjo hekurudhë është ndërtuar në një terren të vështirë dhe në mënyrë konstruksioni në vlerat mbinjerëzore”

Xhamia e plumbit në Shkodër është një monument kulture me vlera të veçanta arkitektonike e kulturore. Ajo është e vetmja ndërtesë kulti në Shqipëri e ndërtuar sipas stilit të perandorisë osmane, ndryshe nga xhamitë e tjera që janë ndërtuar sipas stilit arab. Ndoshta pikërisht për këtë kjo xhami ka tërhequr vazhdimisht vizitorë të shumtë e favorizuar edhe nga prania e saj në hyrje të qytetit, pranë kalasë “Rozafa”

Gurët që ndërtuan xhaminë
Xhamia e Plumbit është ndërtuar në vitin 1773 nga Mehmet Pashë Bushatlliu, në atë kohë vezir i Shkodrës. Kubetë e Xhamisë u veshën të tëra me shtresa plumbi. Për ndërtimin e saj u sollën gurë prej popullit me sistem zinxhir, pra duke kaluar dorë më dorë. Gurët u sollën nga fshati Gur i Zi, si ndërtesë u plotësua me gurë të mbetur nga ndërtimi i këmbëvë të Urës së Kirit. Ndërtimin e saj e ndoqi nga afër vetë Mehmet Pashë Bushatlliu, varri i të cilit ndodhet ngjitur me xhaminë, në anën e djathtë të murit. Xhamia është riparuar më 1863 nga kujdestari i saj Mehmet Berberi dhe më 1920 nga Xhelal Pasha. Më pas, më 1963, është meremetuar nga Haxhi Muhamet Berberi. Ajo është një monument kulture dhe ka patur ndërhyrje të vogla restauruese. Vendndodhja e saj, pranë lumit Drin, në një terren të ulët ka sjellë nevojën e drenazhimit të tokës përreth. Kur ka shumë reshje, uji arrin deri në 80 cm mbi xiklaturën e xhamisë dhe depozitat e materialeve kanë mbuluar një pjesë mbi themelet e saj ku kanë qenë “ 9 këmbë” shkallë ndërsa tani janë vetëm tri. Me kalimin e viteve, u hoqën shtresat e plumbit të cilat u bënë mall për treg. Edhe në kohën e pushtimit austriak, ushtria hoqi nga kjo xhami shtresa plumbi. Më 1967, një rrufe ka këputur minaren e saj të ndërtuar me gurë të latuar. Si objekt kulti ajo shërben edhe sot. E konsideruar si monument kulture kjo xhami nuk u prish gjatë vitit 1967 kur u shkatërruan shumë objekte fetare. Në projektin e përgatitur për riparimin e saj, është parashikuar dhe ndërtimi i minares.

Xhamia e plumbit ka një planimetri komplekse. Qendra e ndërtesës përbëhet nga salla e lutjeve me përmasa 9.15 x 9,15 metër. Ajo mbulohet me kupolë dhe në fund ka një ambient të vogël katror të mbuluar me një çerek sfere të hapur ndaj sallës, që në anën jugore mbështetet në dy elemente konikë. Në anën lindore dhe perëndimore xhamia ka portik të hapur të cilët komunikojnë me sallën. I pari në tre pjesë, dhe i dyti në dy pjesë, duke i lënë hapësirë minares. Një portik oborr ndodhet në anën veriore me përmasa 15 x 20 metër. Ai ka 14 pjesë të mbuluara me kupola dhe qemere të kryqëzuara. Pjesa e jashtme është me mure të rrafshtë ndërsa pjesa e brendshme është me harqe e kolona. Hyrja kryesore është në anën veriore. Porta e Jashtme është e mbuluar me arkita të rrafshtë dhe e zbukuruar me dekor bimor. Po kështu janë edhe portat e tjera të xhamisë. Dritaret e larta janë kuadratike dhe të mbuluara me hark të mprehtë. Mbi vëllimin kubik të sallës së lutjeve ngrihet tampuri i lartë me kupolë kuadratike në plan, me dritare në secilën faqe. Xhamia është ndërtuar me gurë të skuadruar në anën e jashtme duke krijuar faqe të rrafshta që përfundojnë me korniza horizontale me gurë të gdhendur. Në anën e jashtme ky objekt është mjaft interesant për shkak të ekuilibrimit të vëllimeve dhe vendosjes së dritareve apo portikëve ndaj mureve të plota. Vlerë të veçantë ka kupola mbi tampurin e lartë ku ndërtuesit anonimë kanë arritur të ekuilibrojnë shtrirjen gjatësore të portikut. Pjesa e brendshme dhe e jashtme e saj komunikojnë me një portë ndërsa në fund ka dy dyer të mbuluara me kube harqet e të cilave janë të lidhura me hekura të trashë.

Ndërtohet si tempull për Apollonin, për t’u shndërruar në kishë të ortodoksëve e më pas në faltore të muslimanëve, për të qenë sot një nga monumentet më të rëndësishme kulturore në Turqi.

Kisha e Shën Sofisë është një nga monumentet më të vjetra që i përket periudhës Bizantine. E ndodhur në qendër të Stambollit kjo kishë është një nga veprat më të vjetra, e identifikuar që prej më shumë se 1000 vjetëve. Në lashtësi njihej si Kisha e Madhe, për shkak të përmasave të saj. E krahasuar me të gjitha kishat kristiane në atë kohë, ishte më e madhja dhe Shën Sofia është vepra e dytë kushtuar Trinitetit të Shenjtë. Në historinë kishtare ka hyrë si kishë Ortodokse dhe është njohur si pronë e përgjithshme e Patriarkatit të Konstandinopolit me emërtimin
“Kisha e madhe”. Më 29 maj të vitit 1453, Kisha e Shën Sofisë u kthye në xhami. Pushtuesi Sulltan Mehmeti, pasi pushtoi qytetin pasdite vonë, kaloi pranë Kishës së Shën Sofisë. Ai mbeti i mahnitur nga bukuria e Katedrales dhe vendosi ta kthente në Xhami të perandorisë së tij. Më vonë, qeveria turke, duke qënë se ishte një xhami, e ktheu në muzeum. Por, edhe pse ishte një vepër me vlera monumentale që njihej nga e gjithë bota dhe e vendosur në një pikë turistike, mbi detin Marmara, nuk iu kushtua vëmendje dhe u la në kushte të pasigurta që kërcënonin strukturën dhe ndërtimin e saj.
Ekspertë nga organizata të ndryshme botërore kanë bërë zbulime se si mund ta rikthejnë në formën e saj të mëparshme, në Katedrale Bizantine, por megjithë ndërhyrjet dhe premtimet e shumta që i janë bërë shtetit turk, qeveria turke ka arritur ta mbajë Kishën e Shën Sofisë si monument kulture. E ndodhur në qendër të Stambollit të vjetër, Shën Sofia është një nga qendrat më të vizituara. Në sezonin e verës mund të numërohen mijëra turistë të cilët nuk largohen nga Stambolli pa parë bukurinë e Shën Sofisë.


Shën Sofia, mbi tempullin e e Apollos
Ndërtimet e para të kishës së Shën Sofisë janë ngritur mbi gërmadhat e tempullit antik të Apollos, sot e vendosur me pamje madhështore mbi detin Marmara. Ndërtimi i parë i saj është përfunduar në vitin 360 nga Konstandini i dytë. Më 20 qershor 404 kjo kishë është djegur dhe është rindërtuar nga Teodosi 11-të në periudhën kohore 408 – 450. Është shkatërruar përsëri më 15 janar 532 nga revolta e Nikas. Pas këtij shkatërrimi barbar, Justiniani shqyrtoi një projekt madhor për rindërtimin e Kishës së madhe nga fondacioni i tij. Planimetria e kësaj ndërtese u bë nga Atemiu, matematikan i njohur nga Tralli dhe arkitekti Isidorus nga Mileti. Këta punuan me imagjinatë dhe korrektësi studimore për t’i dhënë asaj një pamje të re. Ndërtesa është ndërtuar me mermer, gjë që i dha mundësinë kësaj kryevepre të qëndronte në shekuj. Për nga arkitektura dhe mjetet që janë përdorur për ndërtimin e saj, nuk është ndërtuar asnjë kishë tjetër. Atemiu dhe Isidorus patën në dispozicion një numër të madh specialistësh si dhe materialet më të mira. Rikonstruksioni i saj zgjati pesë vjet dhe më 27 dhjetor 537 ndërtesa ishte e përfunduar. Zbulimet e mëvonshme tregojnë se konstruksioni i saj ishte kompletuar gjatë 20 viteve më pas, ku në të kanë punuar me mijëra njerëz që nga viti kur u projektua, më 532.

Kubeja, mrekullia e Shën Sofisë
Kisha e re e Shën Sofisë bën pjesë në ndërtesat tradicionale të basilikave me kube. Është shumë e shquar për kubenë e saj të stërmadhe e përbërë nga katër pjesë muri të plota, madhësia e secilit afërsisht është 100 metra katrore në bazë. Të katër pjesët të harkuara janë të varura nga njëra- tjetra dhe formojnë një rreth, formën e kubesë në të cilën gjenden 40 dritare ku hyn drita duke ndriçuar pjesën e brendshme. Rrezet e dritës që futen nëpërmjet dritareve, i japin një dekompozim gjithçkaje dhe të krijohet përshtypja e një hapësire të pafund. Kubeja gjithashtu ka dymbëdhjetë dritare të mëdha, të vendosura në dy kollona, shtatë poshtë dhe pesë lart. Ka tunele që të nxjerrin në pjesën jugore dhe veriore ku futesh nëpër korridore dhe galeri të ndryshme. E veçanta e kësaj Kubeje, është ndërtimi i saj me dy dalje, dy portat që janë dy prej pjesëve të murit, në lindje dhe perëndim. Lartësia e kubesë është 62 m. ndërkohë që baza e saj, dyshemeja, ka një diametër prej 33 m.

Mozaikët prehistorikë
Mozaikët janë një tjetër pjesë me vlera të veçanta artistike, kulturore dhe njohëse të kishës. Nga zbulimet e deritanishme thuhet se i përkasin shekullit 9-të, 10- të. Mozaiku më i vjetër që gjendet në këtë monument është “Virgjëresha dhe fëmija”. Virgjëresha është e portretizuar, e ulur në një fron me Krishtin në gjunjët e saj, e veshur në ar. Në të dy anët e saj janë ëngjëjt Mikael dhe Gabriel, të pikturuar në gjithë gjatësinë e tyre, gardianët e fëmijës së Virgjëreshës. Imazhi i Gabrielit ka arritur të mbijetojë i padëmtuar dhe në të duket fytyra shprehëse dhe kombinimi i ngjyrave të portretit mozaik. Në kishë janë gjithsej 16 mozaikë të profetëve të ndryshëm si dhe 14 të tjerë që u përkasin peshkopëve, të dekoruar në dy regjistra, dhe ndodhen nga ana jugore dhe veriore e kubesë. Nga sa është zbuluar deri më tani, mendohet se mozaikët janë vepra të vëllezërve Fosati, që kanë punuar më vitin 1573.


Kisha e Shën Sofisë është vlerësuar si një vepër klasike e arkitekturës kristiane. Karakteristikat e artit Bizantin janë zbuluar në kompletimin e Kishës së Shën Sofisë. Punime të bukura artistike, kollona elegante, mure të veshura me gurë, enë të punuara në ar, stoli të shumta zbukuruese, mozaike të punuara me shije dhe mprehtësi, kubeja e njohur, - e ndarë në gjysma, punime me gërma kapitale nëpër muret e latuara, dritare të shumta dhe si rezultat i bashkëveprimit të dritës me hijen janë shkatërruar shumë objekte dhe substanca. Megjithatë, besimtarë dhe përkrahës të shumtë kujdesen për ristrukturimin dhe mirëmbajtjen e tyre dhe vizitorët kundrojnë një përsosmëri të përjetshme.

Amfiteatri i Durrësit, Dëshmi e antikitetit shqiptar ...

Sipas përllogaritjeve, ai mund të mbante nga 15 000 deri më 20 000 spektatorë. Aksi i madh është 120 m dhe i shkurtri 101m. Arkeologët thonë se deri më tani është zbuluar vetëm gjysma e amfiteatrit. Nga ajo çfarë është zbuluar mund të shihet qartë shkallarja, pjesë të mureve rrethuese të arenës (e cila është 61x 92 m), galeritë nën shkallaren, dhe dy menianume të mbuluara me pllaka guri.

Ndërtimi
Amfiteatri është ngritur në fund të shek.I - fillimin e shek.II e.s., në një strukturë me mure tullash dhe guri. Sipas një mbishkrimi të zbuluar, në kohën e mbretërimit të perandorit Adrian, (97-117 e.s.) për përurimin e bibliotekës së qytetit, 12 çifte gladiatorësh u ndeshën në amfiteatër. Mbishkrimi që mjerisht ka humbur, dëshmonte tërthorazi praninë e një amfiteatri në Dyrrah, për të cilin hedhin dritë edhe dy relievet e gladiatorëve që kanë qënë ngulur po në portën e madhe të kalasë.
Amfiteatri i Dyrrahit është ndërtuar në faqen lindore të kodrës, me kuotë 59 m. në pjesën juglindore të kështjellës, në mes harkut verior dhe jugperëndimor të mureve të kalasë. Në ndërtimin e tij i është kushtuar rëndësi edhe relievit të kodrës me përmbajtje ranore-argjilore, të përshkuar vende-vende nga breza të fortë shtufi.

Në shek.IV e.s., pas braktisjes, pllakat e gurta të mbulesës u hoqën. Në një nga galeritë e amfiteatrit, në shek.VII u ndërtua një kapele me mozaik mural dhe arena u shndërrua
në varrezë. Një pjesë e rëndësishme e amfiteatrit ndodhet në perëndim, nga ana e krahut më të madh të monumentit që vjen me hark të thyer të kullës. Shkallarja është gjetur e zhveshur nga shkallët që shërbejnë për tu ulur spektatorët. Nga ana e sipërme e saj, gjenden disa rripa shkalle që shkojnë në trajtë rrezesh drejt arenës, të cilat shërbenin për të lehtësuar lëvizjen e shikuesve. Në syprinën e shkallares dallohen gjurmët e ndarjeve. Podiumi, menioni i parë dhe menioni i dytë dhe një shesh i ngushtë kalimi mes këtyre të dyve si dhe portat e daljes nga galeritë. Amfiteatri ka ambiente të nëndheshme të cilat shërbenin për qarkullimin e brendshëm të spektatorëve, domethënë nga fasada në shkallaren e amfiteatrit dhe anasjelltas. Ambientet që ndodhen nën shkallare përfundojnë sipër me harqe apo soleta llaçi me copa gurësh. Muret e tyre janë të trashë 0.80m – 1m, në dy faqet e dukshme janë veshur me breza prej 3-4 a më shumë rreshta tullash, të bashkërenditura me breza gurësh shkëmborë.
Amfiteatri ka 3 galeri në sektorin A, sektori kryesor. Galeria e parë, afër arenës, është më e lakuar dhe më e shkurtër se të tjerat, 12,35 m. Ka pesë harqe që ndjekin njëri- tjetrin sipas drejtimeve të saj. Nga krahu i fasadës së amfiteatrit ajo zgjerohet me katër kamare ose xhepa, kurse nga ana e kundërt, komunikon me arenën me anë të një porte me hark. Ka vetëm një dalje e cila të shpie në podium. Galeria e dytë është e gjatë 15.10 m, e gjërë 2.10 m. dhe e lartë 4 m. Mbaron sipër me një tavan gjysmë të harkuar që vjen duke zbritur nga drejtimi i arenës. Edhe kjo galeri është e kufizuar si të tjerat me mure të veshur me breza gurësh e tullash. Kjo galeri ka dy dalje për në shkallare. Galeria e tretë ka vetëm gjashtë shkallare prej tulle të një vomitoriumi që të çon në menionin e dytë të shkallares. Sektori B. përfshin një galerizë që ndodhet ngjitur me arenën, vijim i galerisë së parë të sektorit A, ndërsa në sektorin C është zbuluar një ambient i mbyllur në formë trapezi ( me gjajtësi 11,45 m). Lartësia e soletës së ambientit nga kjo bazë i kalon të shtatë metrat.

Pas braktisjes së amfiteatrit, pas disa shekujsh, e gjithë sipërfaqja e arenës si dhe ajo e galerisë ngjitur me të kanë qenë përdorur si varrezë. Varrimet në arenë janë ndërprerë ndoshta nga një tërmet që ka shkaktuar ngjitjen e nivelit të ujit . Pas kësaj është ngritur një faltore e vogël ose kapelë mortore dhe janë sajuar dy dhomëza –varr që kanë zënë vend në dy kamaret e galerisë së parë.

Faltorja
Kapela është ndërtuar pas prishjes së kamares nr. 4 dhe daljes për në arenë. Muret e saj janë punuar me materialin e monumentit por me një cilësi më të dobët sesa muret origjinalë dhe të gjithë elementet që përbëjnë kapelen, dhe duke marrë parasysh gjatësinë e saj të vogël janë shkrirë në një. Gjatë kohës kur funksiononte, faltorja ka qënë zbukuruar me afreske dhe dy mozaikë muralë, punuar me mjeshtëri me gurë kubikë shumëngjyrësh. Sipas stilit dhe teknikës së punimit, këta mozaikë i përkasin periudhës së lulëzimit të artit bizantin.
Amfiteatri i Dyrrahit është monumenti më i madh i lashtësisë. Një konstruksion i tillë, me gjatësi mbi 150 m dhe lartësi 20 m duket se i përshtatej famës së një qyteti të njohur si Dyrrahi. Për ngritjen e tij është dashur një mobilizim i madh forcash, projektuesish, ndërtues skulptorë, dekoratorë dhe një grumbullim shumë i madh materialesh dhe mjetesh transporti. Është kjo arsyeja që dëshmon, për dendësinë e popullsisë, zhvillimin ekonomik dhe nivelin kulturor e artistik të qytetit të Durrësit.


Monumentet kryesore të Durrësit (pjesa më e madhe e të cilëve janë të vizitueshme) janë Kështjella Antike dhe Mesjetare, Amfiteatri, Termat Rokame, Ujësjellësi Romak, dhe monumente të tjera pagane dhe kristiane.

Pazari i vjetër i Krujës
Rrugica ku reliket kanë gjetur vendin e duhur pë t’u ruajtur.


Vetëm në lagjen e vjetër të Krujës, të duket se ora e së tashmes ka mbetur në Mesjetë. Gra që thurin dhe endin në vegjë, burra që gdhendin drurin, punojnë bakrin, ildisin veshjet kombëtare dhe, në sajë të traditës së vjetër, mbajnë jetën në kohët moderne. Artizanati i harruar rikthehet në këto kohë moderne, më shumë se sa për vendasit, për të huajt.


Edhe pse qyteti i Krujës është i ftohtë, rruga për nga Kalaja zhurmonte nga njerëzit dhe bisedat. Dëgjoje turistë të huaj të shumtë që në gjuhën e tyre pyesnin kureshtarë për gjëra të ndryshme të vjetra si dhe për punime artizanati apo veshje tradicionale tërheqëse, në larmi ngjyrash, të ekzpozuara këndshëm.

Pazari i vjetër i Krujës ose siç thirret nga vendasit, Pazari i Derexhikut, shtrihet në të dy anët e rrugës së vjetër të shtruar me kalldrëm që të çon për në kala. Ky pazar ka ekzistuar që në Kohën e Skënderbeut. Në Derexhik, macja kalonte tjegull mbi tjegull në një largësi mbi 7 kilometra nga fshati Zahari deri në Picrrakë. Kështu thonë gojëdhanat për pazarin e vjetër të Krujës, në kulmin e lulëzimit të tij, pikërisht në kohën e Skënderbeut. E tërë rruga, që lidhte dy fshatrat, në kahe të kundërta të qytetit, përbëhej nga dyqane në anët e saj.

Siç tregojnë, Pazari i Derexhikut ka patur shumë dyqane që shtriheshin nga qendra e qytetit e deri në hyrjen e Kalasë, por tani ndodhen rreth 30 dyqane, të cilat kanë pothuajse të njëjtën strukturë ndërtimi, lartësi të njëtrajtshme, çati me tjegulla të vjetra. Brenda muret dhe tavani të veshura me dru, si dhe qepenat nga ana e rrugës, ku reklamohen mallrat dhe objekte tërheqëse. Derexhiku ka ardhur gjithnjë duke u zvogëluar, pak e nga pak, për të mbetur sot vetëm një rrugicë që bashkon kohë krejtësisht të ndryshme. Pazari i vjetër i rezistoi pushtimit turk për 500 vjet, për të qenë ndër qendrat më të rëndësishme të zhvillimit tregtar.

Një pjesë e mirë e pazarit, është djegur në kohën kur Shqipëria sundohej nga Ahmet Zogu. Më pas, për vite me radhë, mbeti një relike e qytetit dhe shfrytëzohej si një pikë turistike. I vetmi restaurim që i është bërë pazarit, ishte me rastin e 500-vjetorit të vitlindjes së Skënderbeut, pikërisht në vitin 1968. Por, kush viziton qytetin historik të Krujës, më shumë se sa historinë, së pari do të sjellë ndërmend pazarin e vjetër ku sërish po gëlon tregtia. Rruga që të çon në kalanë e Skënderbeut, është i vetmi kalim për të hyrë në historinë e lashtë të qytetit, ashtu dhe në hulumtimin e traditës së vjetër të artizanatit shqiptar. Në Derexhik koha ka mbetur tek Skënderbeu. Në kthinat e dyqaneve, sendet flasin me gjuhën e vjetër.

Në dyqanet, që ende ruajnë arkitekturën e vjetër, gjen sende nga më të vjetrat e deri tek kostumet popullore mbi 20-vjeçare, ose pjesë të tyre. Tregtohen bizhuteri të vjetra, foto të Marubit, orë të shekullit të XVIII-XIX, monedha të kohërave të ndryshme, e gjithëfarë lloj sendesh që për ish-poseduesit e tyre nuk kanë më vlerë. Më shumë se sa një rrugicë, Derexhiku ngjason me një lagje ku reliket kanë gjetur vendin e duhur pë t’u ruajtur. Qëndrojnë aty me vite, në pritje të një koleksionisti apasionant për kulturën shqiptare.

Zeja që mban gjallë krutanët
Sipas tregtarëve, të huajt janë të vetmit që interesohen dhe blejnë këto “vjetërsira”.Vendasit i shohin me interes, por rrallë blejnë ndonjë send. Të gjitha mallrat, që tregtohen në pazarin e Krujës, janë të banorëve nga zonat përreth. Aty i sjellin dhe i shesin për pesë para tek tregtarët. Po për pesë para shiten edhe kostumet e vjetra popullore. Tregtohen veshje të gruas nga zona të ndryshme të vendit, si e Zadrimës, e Matit, Shqipërisë së Mesme, madje edhe të trevave të Jugut. Të gjitha këto lloj vjeshjesh janë origjinale. Sipas tregtarëve, tregtia ka rënë pasi janë të rrallë vizitorët e huaj në këtë rrugicë. Por, nuk është vetëm ky shqetësimi për tregtarin krutan. Para disa vitesh, ai ka tregtuar një mall më të mirë. Veshjet kombëtare ishin më të mbajtura dhe të një kohe më të hershme. “Kush kishte për t’i shitur, i shiti vite më parë, ndërsa tani kanë mbetur shumë pak nga këto kostume” .

Modelet e qilimave, gratë i marrin dhe i thurin sipas motiveve të vjetra, ku karakteristike është gërshetimi i ngjyrës së zezë me të kuqen. Sipas tyre, kjo është ajo që pëlqehet nga klientët dhe jo e reja. Vetëm në Derexhik nuk ka kuptim moderniteti. Madje, këtë e dinë mirë edhe vetë krutanët. Para tre vjetësh, në këtë pazar, është provuar të hapen dyqane parfumerie apo butikë. Por, menjëherë të zotët e tyre i kanë mbyllur. Në rast se Derexhiku ekzsiston edhe sot, kjo ka ardhur për faktin e vetëm që e vjetra këtu sfidon të renë. Rikonstruksioni i tyre gjithmonë bëhet duke ruajtur këtë vijë ndërtimi dhe karakteristika , ndaj dhe e parë nga lart, pazari i vjetër është pjesa më harmonike dhe tërheqëse e qytetit.

Artizanati, profesion në zhdukje.
Punimi me dorë është e vetmja zeje që mban shumicën e familjeve të kësaj zone. Kohët moderne harruan traditën. Në këto kohë, të rralla janë vajzat që mund të qindisin ose të thurrin një qilim. Vetëm në lagjen e vjetër të Krujës, të duket se ora e së tashmes ka mbetur në Mesjetë. Gra që thurin dhe endin në vegjë, burra që gdhendin drurin, punojnë bakrin, ildisin veshjet kombëtare dhe, në sajë të traditës së vjetër, mbajnë jetën në kohët moderne. Artizanati i harruar rikthehet në këto kohë moderne, më shumë se sa për vendasit, për të huajt.

Të gjithë, me keqardhje, thonë që mjeshtrat janë larguar dhe nuk punojnë më. Shumë prej tyre, pohojnë që është shumë e vështirë dhe e lodhshme të punosh në artizanant, në një kohë kur puna e tyre nuk vlerësohet. Aq më tepër që tregtia ka rënë dhe të paktë janë ata të interesuar që vijnë e blejnë, gjë që ka shkaktuar dhe largimin e mjeshtrave apo dhe largimin e të rinjve dhe të rejave nga profesionet artizanale. Shumë nga punimet artizanale janë prodhime kallpe, ose dhe imitime. Puna krijuese aplikohet vetëm në raste kur njerëzit duan gjëra të cilat i kanë parë në foto e vende të ndryshme, pra të porositura. Artizanatet që ushtrohen aktualisht nga mjeshtrat e punës me dorë janë punimet në gur, kockë, mermer, tapetet dhe qilimat në fill të leshtë, si dhe punimet në bakër e dru, kryesisht objekte për mobilimin e shtëpisë.

Dëshira, mjeshtre në punimin e qilimave dhe tapeteve në fill të leshtë,- thotë se puna i ka ecur mirë dhe ndryshe nga më parë, edhe në Shqipëri njerëzit kanë filluar të preferojnë për mobilimin e shtëpisë qilimat dhe tapetet. Por ajo shqetësohet pasi mendon se të rinjtë dhe të rejat e qytetit të saj nuk kanë dëshirë të ushtrojnë profesionin e artizanatit ndaj ky është një shqetësim për atë vetë. Do të vijë një kohë që unë nuk do të mund të punoj më, dhe kush do ta trashëgojë këtë profesion?!.

Bujari, mjeshtër në punimin e gurit, kockës dhe mermerit, i cili ka rreth 30 vjet që ushtron këtë profesion, thotë se nuk e ka të trashëguar por i ka lindur nga pasioni dhe gjithashtu për fëmijët e tij ai shprehet se: “Tani për tani, unë mendoj që për ta është shumë e rëndësishme të studiojnë, dhe profesionin që unë kam le ta trashëgojnë nëse do të kenë dëshirë. Nuk është se unë kam fitime të mëdha ekonomike me punën që bëj, madje është shumë e lodhshme, dhe do të fitoja më shumë po të ushtroja profesionin tim të vjetër si marangoz, por unë e kam nisur këtë si punë të dyfishtë nga dëshira dhe pasioni. Tanimë puna mjeshtërore artizanale, nuk të jep dorë për të përballuar kërkesat e jetesës dhe ata që e ushtrojnë e bëjnë këtë gjë vetëm ngase nuk kanë mundësi tjetër punësimi.”

Të vjen keq të dëgjosh diçka të tillë, pasi të kesh parë një galeri të tërë me vepra artizanale të bukura, por… Edhe pse me shumë mangësi dhe probleme për të cilat nuk e vret mendjen njeri, pazari i Derexhikut, grumbullon, pasuron tregun me mallra të ndryshme të vjetra dhe të reja, si dhe pret e përcjell vizitorë të shumtë.

Kështjella Egeskov, perla e epokës së Rilindjes...

Kështjella Egeskov, në mes të një liqeni të vogël,me urën lidhëse, është një perlë e epokës së Rilindjes, e ndërtuar në vitin 1554. Egeskovi, i njohur dhe si “ pylli i dushqeve” është rezidenca e mijëra drurëve të lartë. Parku që rrethon Kështjellën, prej 15 hektarësh, është dizenjuar në mesin e viteve 1700 ku gjenden drurë ahesh shekullorë, si dhe kaçube të qethura në forma të ndryshme e kopshte të projektuara dhe dizenjuar bukur. Ambientet e brendshme të kështellës janë të gjitha të mobiluara me pajisje antike. Në një galeri të veçantë janë të arkivuara armë gjahu, trofe të periudhave të mëdha.Gjithashtu dyshemeja është antike muzeale, e cila i përket një periudhe para 300- vjeçare. Duke u nisur nga Odensa, pjesa veriore e Fune-it, në kështjellën Egeskov, shkohet me tren. Në Hollin e Banketit, pas restaurimit, në vitin 1975, çdo verë janë zhvilluar koncerte të mëdha dhe, që nga viti 1986, Holli, e shumë dhoma të tjera të Kështjellës qëndrojnë të hapura në sezone turistike.

Historia e Egeskovit.
Kështjella Egeskov, e ndërtuar nga Frands Brokenhuss, është përfunduar më vitin 1554. Vite më parë Franz Brokenhuss ishte martuar me An Tinhus, trashëgimtare e fermës ku ndodhet sot kështjella dhe parku madhështor dhe në këtë kohë, nga qarqet politike u lejua që të ndërtoheshin shtëpi sa më të mbrojtura, në formën e kështjellave dhe Frans Brokenhus nuk bëri përjashtim. Ai e ndërtoi kështjellën e tij në mes të liqenit. Sipas legjendës, kishte aq shumë dushqe, saqë dukej si një pyll i tërë. Kështjella Egeskov ngrihet në mes të një hapësire 1100 ha tokë, nga të cilat rreth 20 ha zë kështjella dhe parku.

Vendndërtimi i Kështjellës.
Kjo ndërtesë që duket e heshtur dhe idilike, mikpritëse e shumë vizitorëve, është ndërtuar për qëllime mbrojtëse. Është e përbërë nga dy shtëpi të mëdha, të cilat lidhen me njëra-tjetrën nga një mur i trashë I dyfishtë. Shtëpia e parë është braktisur, ndërsa shtëpia e dytë qëndron në një formë të mirë dhe me shumë interes për vizitorët. Muri lidhës është kaq i trashë saqë i fsheh shkallaret si dhe krijon një siguri të lartë nga uji gjatë një rrethimi apo rritje e nivelit të tij. Muret e jashtme kanë një ndërtim prej suvaje të fortë dhe të mbushur me frëngji, ku në raste luftimi, mund të mbroheshe dhe të luftoje që nga kështjella. E vetmja mundësi për të hyrë në Kështjellë është nëpërmjet urës lëvizëse. Kështjella ka gjithsej 66 dhoma, 6 banjo si dhe 200 dritare. Kështjella numëron gjithsej 171 dyer të brendshme të saj. Thellësia maksimale e pellgut që rrethon kështjellën është rreth 5 metra dhe gjithsej janë të ndërtuara 4 labirinte. Muret e jashtme të saj, janë të restauruara që para 270 vitesh dhe kanë një trashësi prej 8 metrash. Të punësuarit që kujdesen për mirëmbajtjen e ambienteve, të këshjellës, si dhe për parkun turistik shënojnë shifrën 80 vetë. Gjatë 400 vjetëve të fundit, familje të ndryshme kanë jetuar në kështjellën Egeskov. Në vitin 1784, Egeskov iu shit Henrik Bille, pasardhësit e të cilit jetuan aty deri në fund të jetës së tyre. Në vitin 1883, Julius Ahleeldt- Laurvig- Bille u largua nga Egeskovi dhe gjatë kësaj kohe kështjella, dhe këtu u restaurua nga arkiteki suedez , Hego Zettervalli, i cili ndryshoi dhe i dha përmasa më të mëdha çatisë, rregulloi kulmet me majë të saj dhe frëngjitë, si dhe ndërtoi kabinën e portierit, nëpër të cilën kalohet për të vizituar kështjellën. Në këtë periudhë, kështjellës iu dha një modelim i ri, modern si dhe u ndërtua një stacion hekurudhor në Kvaerndrup, gjë që krijoi mundësinë bazë, për ta bërë Fermën e Egeskovit një fermë moderne siç është sot.


Parku i Egeskovit
Parku i madh dhe i larmishëm që rrethon Kështjellën është një monument më vete, që frekuentohet nga turistë dhe vizitorë të shumtë. Që nga viti 1959, kur u bë restaurimi historik i pjesëve të tij, ka mbetur i pandryshuar. Parku i madh, rreth 36 akra, ka qënë i hapur për vizitorët që në kohët që s’ mbahen mend. Dizenjimi i tanishëm i kopshteve është bërë në kohën e Niels Krag, i riu, i cili në vitin 1730, realizoi Kopshtin francez, me një simetri mjaft të qartë, rrethuar me gardh dhe rrugica që kufizoheshin nga ahet (drurë), shkoza dhe pemë limoni. Në dekadat e fundit, kopshti është mbingarkuar. Në vitin 1962, në hyrje të kopshtit francez, arkitekti francez, Duprat, krijoi pamjen që ka edhe sot, “ Koptshin e Rilindjes” , me shatërvanë, rrugë të shtruara, anët e të cilave janë të rrethuara me gardh luleje të gjelbërt ku janë “qethur kaçube”, skicuar figura të kafshëve dhe shpendëve të ndryshëm si dhe piramida. Në periudhën e pranverës dhe të verës në parkun e Egeskovit, rriten dhe zhvillohen rreth 75 lloje të ndryshme speciesh të rralla si nga ngjyrat ashtu dhe nga lloji. Në dimër, ato mbahen në sera. Në anën veriore të këtij seksioni gjendjet “Kopshti i Parkut” (Kuzhina e Parkut) i cili ka ekzistuar që nga shek. 17-të, në kohën e Christian IV. Është një nga kopshtet më të mëdhenj dhe të më të bukur të Europës, që përmban të gjitha gjërat e nevojshme dhe të dobishme për kuzhinën e një shtëpie të madhe, siç janë perime që gatuhen, lule të ndryshme zbukurimi dhe lloje të ndryshme çajrash. Janë të gjitha prodhime biologjike të pasura dhe kultivime natyrore, - krejtësisht të zhvilluara pa kimikate. Gjithashtu, në pjesën veri-perëndimore të parkut, ndodhet “Kopshti anglez”, me një gjelbërim të lartë dhe pemë të larta të cilat pasqyrohen në liqenin përreth kështjellës. “Egeskov rose”,- Trëndafilat e Egeskovit, një park ku rriten dhe kultivohen trëndafila të shumëmëllojshëm. “Parku i Kafesë”, si dhe shumë parqe të tjera të njohura për nga rëndësia dhe bukuria e tyre. Ndër të tjera, parku i Egeskovit është ndër parqet më të njohura prej shekujsh që i mahnit vizitorët.

100.000 banorë
Grupet etnike: grekët 79%, turqit 18%, armenët 3%
Mali kryesor: Olympos 1953m
Lumi kryesor: Pedias 100 km
Liqeni kryesor: Bacino di Kouklia
Ishulli kryesor: Qipro 9253 km katrore
Klima : Mesdhetare
Gjuhët : greke, turke
Besimet fetare: ortodoksë 77%, muslimanë 18%
Monedha: Stërlina qipriote dhe Lira turke

Qipro është një ishull me bukuri natyrore të pakrahasueshme. Ndodhet mes ujrave blu të Mesdheut oriental rreth 70 km nga brigjet turke, 100 km nga Siria dhe rreth 500 km nga Egjipti. Mitologjia tregon që pikërisht këtu lindi Afërdita, perëndesha e dashurisë.

Perëndimi mbi det
Po të niseni pasdite vonë nga porti i vogël i Agia Napa për të lundruar gjatë bregut të Capo Greko keni mundësinë që të bëni një banjë në një nga perëndimet më piktoreske dhe romantike të bregdetit. Mirësjellja dhe ndjenja e mikëpritrjes së popullsisë së këtij ishulli, bukuritë natyrore të ruajtura të virgjëra, hapësira të mëdha, kilometra të tëra brigjesh shkëmbore dhe ranore me një klimë të qëndrueshme përgjatë gjithë vitit, e bëjnë Qipron një nga vendet më të vizituara të Mesdheut. Sidomos në Qipron e Veriut të duket sikur koha ka ndaluar dhe përkrah kohës duket sikur ka ndaluar dhe popullsia: plazhe të virgjër mrekullisht të artë që të futin në rrjedhën e një të shkuarë romatike dhe misterioze. Mijëra vite histori, mijëra hotele dhe lokale. Gjurmë të të gjitha qytetërimeve dhe një natyrë e jashtëzakonshme.
Ishulli ka 10 mijë vjet histori dhe të gjitha këto vite duken në pamjen e tij. Provat më të lashta të banimit të këtij ishulli nga njerëzit shkojnë deri 8 mijë vjet para krishtit dhe janë banesat e rrumbullakta në gurin Choirokoitia. Për ta shndërruar Qipron në një muze të vërtetë natyror gjatë rrjedhës së viteve, kanë ndikuar grekët, fenikët, persianët, romanët, arabët, venecianët dhe anglezët.

Çdokush ka lënë një gjurmë në arkitekturë ashtu si dhe në gjuhë apo gatim dhe kjo përzierje ndikimesh i ka dhuruar Qipros një identitet kulturor shumë të fortë. Pamja e Qipros ka ndryshuar shumë gjatë 30 viteve të fundit. Në 1974 pjesa veriore e Qipros u mor nga ushtria turke dhe u krijua një divizion. Të paktën 200 mijë persona u detyruan që të braktisin banimet e tyre. Ja përse në kohët e mëparshme disa zona kanë patur një zhvillim turistik të jashtëzakonshëm deri aty sa kanë arritur që të bëhen një rrezik për zonat e tjera. Disa mbrëmje The Square, sheshi mitik i qytetit që mban gjallë jetën e natës në ishull, është kaq i mbushur me njerëz sa është e pamundur që të kalosh nga njëra anë në tjetrën. Turistët vijnë nga e gjithë Evropa sidomos nga Britania e Madhe, Gjermania dhe Zvicra. Mbajnë veshje të çrregullta, pijnë litra të tëra birrë, pas saj ndonjë tabletë dhe vazhdojnë të bëjnë rrëmujë gjersa të gdhihet. Në dy-tre vitet e fundit ky ishull është shndërruar në një fenomen të vërtetë. Klubet më të njohura të Londrës gjatë verës transferohen aty. BBC nga qershori deri në gusht transmeton nga Agia Napa një nga programet e saj radiofionike më të ndjekura, ndërsa MTV organizon festa të mëdha në plazh


Ku mund të ushqehesh në Qipro?
Ja disa nga restorantet e këtij vendi:

Taverna Napa
Një tavernë e mrekullueshme me taracë ku mund të shijohen gatimet tipike të kuzhinës qipriote. Atmosfera është romatike dhe familjare.

Vassoi
Gjendet afër portit dhe është një tavernë e specializuar në gatimet e peshkut të freskët, por menuja përmban dhe gatime të mishit dhe sallatave.
Restorante të tjera janë: Porta, Markos, To Vrysi, Spondas, Apothiki, Akamas Fish Taver, Sanouto Tavern, Kalemies etj.

Sigurisht që për të kaluar pushime sa më të mira duhet dhe një vend sa më i përshtatshëm për të fjetur. Ja disa nga hotelet ku mund të qëndroni gjatë pushimeve tuaja në Qipro:

Grecian Park Hotel
Hotel me pesë yje i vendosur pranë detit pak minuta larg nga Agia Napa. Janë të shumta shërbimet që ofron ky hotel. Çmimi për një dhomë çift fillon nga 80 stërlina qipriote.

Adams Beach
Është një hotel me katër yje por është njëlloj sikur të kishte pesë. Ai ka 310 dhoma dhe çmimi për një dhomë dopio fillon nga 80 stërlinat qipriote.

Cyprus Villages
Është një ide e mirë për pushime paksa ndryshe. Cyprus Village ofron 10 mundësi të ndryshme për të zgjedhur strehimin tuaj në lokalitete të ndryshme.
Janë dhe mjaft hotele të tjerë ku mund të pushoni si: Nissi Beach, Annabelle, Hellas, Anassa, Natura Beach, Four Seasons, Paphos Amathus Beach, Curium Palace.

Jeta e natës në Qipro

Bedrock Inn
Një bar sureal i dominuar nga shiprti i adoleshencës, gati një park argëtimi që ndodhet pothuajse në gjysmë të rrugës midis Jurassik Park dhe Flintstones. Ndodhet benda një veze gjigane dinosauri. Bari fton rregullisht Dj të një niveli ndërkombëtar.

Marinellas
Është një bar me dy kate. Vendi me ideal ku mund të marrësh vesh gjithçka që ndodh në qytet, të shijosh një pije dhe të dëgjosh Dj më të njohur anglezë.
Bare të tjera janë: Napa Dreams, Memphis, Kashmir, Kahlua, Black &White, Titanic etj.
Dëshironi të keni një kujtim nga pushimet tuaja qipriote? Ja disa nga dyqanet ku mund të blini diçka:

Planet Sound and Vision
Është një dyqan me disqe shumë i furnizuar. Aty mund të gjesh të gjitha të rejat muzikore nga Anglia dhe muzikën më të zgjedhur me të cilën krenohen grekët.

Mukta
Është një dyqan veshjesh dhe aksesorësh etnikë, suvenirësh dhe CD. Gjithashtu është dhe një bar ku mund të shijosh llojin e kafesë qipriote.

Christakis Themistocleus
Në qoftë se dëshironi një veshje tradicionale qipriote që të jetë për masën tuaj mund të zgjidhni copën që dëshironi dhe brenda 3-4 ditëve veshja juaj është gati.


Vende për t’u vizituar:

Larnaka
Ky qytet i vogël me 60 mijë banorë është porta kryesore për të hyrë në Qipro. Vitet e fundit është zhvilluar me shpejtësi në drejtimin turistik i cili ka ndikuar dhe në një urbanizim kaotik të zonës. Sidoqoftë meritojnë të shikohen kisha e Agio Lazaros (legjenda thotë se Shën Lazari e kaloi këtu jetën e tij të dytë pasi u dëbua nga Jezusi). Përgjatë vijës bregdetare është muzeu i Fondacionit Pierides i cili ka mjaft objekte nga periudha neolitike dhe ajo romane.

Agia Napa
Ky vend është pak Rimini dhe pak Ibiza qipriote. Nuk ka shumë gjëra për të parë por është një qendër e mirëorganizuar që i ofron turistëve të saj çdo lloj argëtimi. Por mjafton të spostohesh vetëm pak kilometra nga aty dhe mund të hasësh pamje interesante dhe fshatëra autentikë.

Kështjella e Kolosëve
14 kilometra në lindje të Lemesos në rrugën për në Pafos është kjo kështjellë ushtarake e ndërtuar fillimisht në shekullin e XIII dhe e rindërtuar në formën e saj aktuale dy shekuj më vonë. Ka qenë një vend strehimi për kavalierët që ktheheshin nga kryqësimet e fundit në Tokën e Shenjtë. Nga bedenat e saj shikohet një pamje e mrekullueshme. Kështjella qëndron e hapur çdo ditë nga ora 9-19.30

Pafos
Është më interesantja midis lokaliteteve turistike qipriote, dhe është përfshirë në pasuritë botërore të UNESKO-s. Rrënjët e saj gjendet para mijëra vitesh dhe kudo dëshmohet historia e saj e lavdishme. Ajo ka mozaikë të shumtë të ruajtur mrekullisht. Për t’u vizituar janë dhe varret mbretërore, kështjella bizantine, kisha Panagia Chrysopoliytissa dhe muzetë e ndryshëm arkeologjikë bizantinë dhe etnografikë.