Fjalori i latinishtes, pengu që babai mori me vete!

AlbShkodra · #1 16-08-2004, 00:20

fjalori i harruar

Vajza e Gjon Shllakut rrëfen pengjet e fundit të të atit

“Fjalori i latinishtes, pengu që babai mori me vete”

Kishte nevojë për një sekretare të thjeshtë. Ajo mund t´i radhiste një nga një fjalët e veprës së tij monumentale, Fjalorin Latinisht-Shqip. Por sa ishte gjallë, Gjon Shllaku nuk mundi ta gjente. E provuan do vajza të reja, por nuk ia dolën të merren me fjalorin gjigand.

Një vit më parë, profesori e la pas këtë botë, bashkë me fjalorin e tij të dashur, që nuk e pa dot të botuar. Vajza e tij, Fini, tashmë shumë herë trishtohet sa kujton punën që e pret dhe pamundësitë që e rrethojnë. Ndërsa është kthyer nga Velipoja, atje ku Gjon Shllaku shkonte çdo verë për të punuar (thoshte se atje qe shumë i qetë dhe puna e tij kishte rendiment të lartë) dhe ajo nis e të rrëfen shumë prej momenteve të tij të fundit. Të shoqëron nëpër arkivat e shtëpisë së përkthyesit dhe nuk i harron kurrë detajet; as historitë që i tregonte ai dikur, momentet e fundit të jetës dhe çfarë thoshte ai për fjalorin që ka mbetur në harresë.

Fjalorin diakronik Latinisht-Shqip, me 65 mijë fjalë, profesori e mbaroi në ditët e fundit të jetës së tij...
Po, në ditët e fundit. Kishte punuar një kohë të gjatë me të; ishin plot 16 vjet punë. Ka një moshë me djalin tim ky fjalor. Im atë e nisi punën me të tri javë para se të lindte djali im i tretë. Ne gjithmonë e kemi matur kohën me moshën e djalit. Ishte një mund i papërshkrueshsëm për të. I kanë munguar shpesh shëtitjet, koha e lirë, të cilën ia mohoi vetes gjthmonë, duke ia kushtuar fjalorit, duke cënuar edhe kohën e gjumit. Mbaj mend që çohej shpesh netëve vonë. Kur i kujtohej ndonjë fjalë, ngrihej vrik dhe rendte te letrat e shënonte. I tillë ishte ai. Pasi kaluan disa vite, dhe ai kishte punuar një pjesë të mirë të fjalorit, i sollën disa fjalorë të tjerë nga jashtë. I mori të gjithë me radhë dhe bënte krahasime; merrte fjalë të tjera për ta pasuruar sa më shumë këtë fjalor.

A ndihej ndonjëherë i lodhur prej tij?
Më shumë e kishte kënaqësi. Thoshte gjithmonë se “Do t´ia lë kombit tim, popullit shqiptar”. Sepse është, në fakt, një kulturë e madhe të kesh një fjalor të tillë. Kishte raste kur edhe lodhej së tepërmi, mërzitej, sepse ishte një punë e vështirë. Na tregonte ndonjëherë historinë e një prifti, që kishte hartuar para shumë vitesh një fjalor. Ai prift thoshte gjithmonë: “N´daç me nam kan, thuj t´pasha tuj ba fjalor”. Është një përgjegjësi dhe punë vërtet e madhe.

A ishte i lumtur në ditët kur sapo e kishte përfunduar fjalorin?
Më shumë se i lumtur. Madje, ndonjëherë e krahasonte fjalorin me një fëmijë. Thoshte: “Sikur ta shoh këtë fjalor të botuar, do të isha shumë i lumtur, sepse të shohësh që ka dalë në dritë një fjalor i këtillë, është sikurse prindi që lind, rrit një fëmijë, dhe don ta shohë të martuar, të rehatuar.

Megjithatë, ai nuk e pa të botuar këtë fjalor. Mendoni se iku në atë botë me një peng?
Po, është peng, sepse është një punë jashtëzakonisht e madhe. Kishte shumë dëshirë ta shihte të botuar. Edhe para tetë viteve, kur u operua në vitin 1996, i thoshte doktorit: “T´lutem doktor, a mundesh me ma zgjat jetën sa ta mbaroj e ta shoh t´botuem Fjalorin Latinisht-Shqip”. Atëkohë doktori na dha pesë vjet garanci, megjithatë babai jetoi edhe shtatë vjet më pas. Ishte një operacion shumë i vështirë në stomak, por që shpëtoi për mrekulli dhe jetoi edhe për shumë vite sa e mbaroi fjalorin.

A ishte i trishtuar në momentet e fundit të jetës?
Jo, ai nuk e ka pasur kurrë frikë vdekjen. Vdekja për të ishte krejt normale, pjesë e jetës, ashtu si lindja; rruga ku duhej të kalonte.

Gjatë këtij viti, a ka trokitur dikush në portën tuaj për t´u interesuar për këtë fjalor?
Jo, ende nuk ka ardhur kush të impenjohet për këtë gjë. Unë jam munduar; kam pyetur shumë, por unë vetë nuk kam një bazë të fortë për ta marrë përsipër. Puna e parë është të hidhet në kompjuter, sepse të gjitha materialet janë të daktilografuara me makinë shkrimi. Nuk diskutoj këtu vlerën e parave, sepse janë 4900 faqe. Po të bëhen llogari, duhen 1 mijë lekë të vjetra për faqe, pra, 4 milionë e 900 mijë lekë për kompjuterizimin e gjithë fjalorit. E kemi provuar me dy-tre veta, por janë tërhequr. Kanë bërë rreth 70 faqe, por vetëm kaq. Është punë e vështirë.

Megjithatë, ai e ka lënë krejt gati...
Ai thoshte gjithmonë: “E kam gati, nuk ka nevojë as për redaktim. Besoj nuk ka mbetur ndonjë detaj që më ka shpëtuar. Megjithatë, procedurat dihen më mirë nga botuesit.

Të gjitha materialet janë në makinë shkrimi. Arriti t´i daktilografonte vetë nga kopjet origjinale që kishte me shkrim dore. Unë i kam ruajtur edhe dosjet ku janë materialet me shkrim dore.

Si do ta kujtoni Gjon Shllakun në 1-vjetorin e vdekjes së tij?
Do të bëjmë një meshë për shpirtin e tij në Katedrale. Do të presim edhe vizita për 1-vjetorin dhe do ta kujtojmë; nuk mund ta harrojmë asnjëherë, sepse një njeri si ai nuk mund të zbehet tek askush, sado vite të kalojnë.

Të pabotuara

Fjalori Latinisht–Shqip me 65 mijë fjalë e me 4900 faqe të daktilografuara
Katër tragjdi të Euripidit, të përkthyera nga origjinali, greqishte e vjetër
“Ifigjinia në Aulidë”, “Alkesta”, “Hipoliti”, “Medea”
Fjalori Greqishte e Vjetër-Shqip me 20 mijë fjalë

Të humbura në kohën e burgut

“Liqeni” i La Martin, “Pjesë lirike franceze”, nga origjinali, “Robëresha e re”, e Andre Chenier, nga origjinali, “Punët e Apostujve”, Tekste biblike nga origjinali, greqishte e vjetër, “Apokalipsi nga greqishtja e vjetër”, Letrat e Shën Pjetrit, nga greqishtja e vjetër, Letrat e Shën Gjonit, nga greqishtja e vjetër, Lufta kundër vdekjes e Mukovit, nga italishtja, Shtatë drama të Shekspirit etj.

Veprat që i mbetën në ambasadën greke

Tani Fini trembet vetëm për katër vepra të babit të saj. Ka frikë se mos humbasin ose mos kanë humbur tashmë. Ajo tregon se janë katër tragjedi të Euripidit që Gjon Shllaku i përktheu nga greqishtja e vjetër. “Gjenden për më shumë se tetë vjet në ambasadën greke. Kur botuan Sofokliun, ata premtuan edhe botimin e Euripidit. Por, si duket, me ndërrimin e funksionarëve në ambasadën greke u harruan. Babai ka shkuar edhe vetë për t´u interesuar, por nuk i ka gjetur. Edhe unë, po ashtu, jam përpjekur disa herë”, – thotë ajo, ndërsa shton se këto katër tragjedi i ka problem dhe e bëjnë të merakoset shpesh. “Le t´i botojnë si të duan dhe kur të duan; nuk po kërkoj asgjë, vetëm të mos humbasë autorësia, se është për të ardhur keq për gjithë atë punë”,- thotë ajo.

Në fakt, në shtëpinë e Gjon Shllakut gjenden kopje të dorëshkrimve nga përkthimi i këtyre katër tragjedive. Por nuk është varianti përfundimtar. “I kam në arkivat e tij, por jo kopjet përfundimtare që ai i kishte çuar për botim, të cilat i kishte punuar vetë deri në hollësitë më të vogla”, të shpjegon ajo.

Alternativa Teme
Tregoni Versionin e Pritueshem Dergojeni kete faqe me Email
Vleresojeni kete Teme
Vleresojeni kete Teme:

Tema te ngjashme
Tema	Filluesi i temes	Forumi	Pergjigje	Postimi i Fundit
Gjergj Kastrioti - Skenderbeu	AlbShkodra	Historia	14	17-08-2008 12:56
Dialog mes nje Muslimani dhe Krishteri!	Muslimani	Teologjia	12	25-05-2008 20:39
Jeta e Muhamedit alejhi selam	Muslimani	Kurani dhe Jeta	63	23-12-2007 22:57
Fjalori i Toskerishtes nga Pano Tase	informuesi	Gjuha shqipe	0	03-03-2006 22:16
Bibla ne Shqip	Administratori	Bibla dhe Jeta	11	27-02-2005 02:51