Libri i fundit i Prof Gëzim Alpion mbi figurën e Nënë Terezës ‘Nënë Tereza, shenjtore apo VIP’ i shkruar ne anglisht, ka ngjallur shume polemika dhe ka ngritur më shumë pyetje sesa ka dhënë përgjigje në lidhje me mbajtjen ‘fshehur’ prej saj dhe rrjedhimisht prej medias, identitetin e saj kombëtar dhe prejardhjen e saj shqiptare.

Çuditërisht, megjithëse Gëzim Alpioni ka publikuar për herë të parë këndvështrimin e tij për nënë Terezën ai është përqendruar më shumë në detajet mbi rininë te saj të hershme dhe të moshës së pjekurisë, se sa në frymëzimin e saj fetar dhe famës së mëvonshme. Prof. Gezim Alpion është një sociolog shqiptar dhe profesor në Universitetin e Birmingham-it në Angli dhe kritik mbi fenomenin ‘e njerëzve të famshëm – VIP’, një fenomen modern në shoqërinë e sotme moderne. Për thellësinë, frymëmarrjen dhe seriozitetin që ka ky libër, ai mund të konsiderohet pas disa kohësh si biografia më e rëndësishme e shkruar ndonjëherë për Nënë Terezën në gjuhën angleze. Sikurse tregon Prof. Alpioni, Agnes Bojaxhiu ishte nga natyra besimtare mistike. Në fëmijërinë e saj dhe në moshën e pjekurisë ajo pati eksperienca të shpeshta me natyrë mbinjerëzore dhe shenjtërore, njëra prej tyre ishte me personalitete te tilla si Shën Pjetri (rasti i fundit ishte gjatë një gjendje ethesh e shoqëruar me gjendje deliri). Thirrja e parë që ju drejtua asaj nga Zoti, për t’u shërbyer të varfërve, ishte kur ajo gjendej në Shkup, para se të mbushte 12 vjeç.Në moshën 18 vjeç ajo lë Ballkanin për të shkuar në Irlandë, ku ajo filloi të punonte me Motrat Loreto. Tre vjet më vonë ajo ishte në Kalkuta, ku u betua si murgeshë dhe filloi, të punonte si mësuese në një shkollë katolike vajzash për rreth 17 vjet. Në vitin 1946, ajo iu përgjigj fjalës hyjnore që i tha të braktisë shkollën fetare, gjë që ajo e bëri dy vjet me vonë, dhe të kujdeset për masat e varfra që vuanin nga një skamje e tejskajshme, nga epidemitë, nga uria dhe që jetonin fare të braktisur në getot e këtij super-qyteti indian. Pasi mori lejen për krijimin e Misionit te saj në vitin 1950 ajo filloi te kryejë detyrat që i kishte vene vetes me mundim dhe përkushtim, deri sa tërhoqi vëmendjen e BBC-së në vitin 1969. Pas kësaj, puna e Nënë Terezës ka qenë gjithmonë e trajtuar nga media jo vetëm në Indi, por në mbarë botën. Ky publicitet bëri që Nënë Tereza të shëtisë botën duke themeluar qendra bamirësie dhe duke ndërtuar jetimore në shumë vende të botës. Prestigji i saj prej një njeriu të famshëm shpesh ka sjelle në diskutim edhe prejardhjen e shenjtores dhe pretendime të shumta nga kombe të ndryshme.

Kjo ka ardhur për dy arsye: së pari sepse vetë shenjtorja kurrë nuk është prononcuar publikisht rreth origjinës së saj dhe së dyti ngaqë biografët e saj të hershëm nuk kanë ditur ta nxjerrin qartë në pah origjinën e saj të vërtete për shkak se ata nuk e kanë njohur siç duhet gjeo-popullatën e kësaj pjese të Ballkanit. Deri vonë Nënë Tereza mbahej si një Sllavo-Maqedonase, ndërkohë që dihet fakti se Shenjtorja ka pasur një njohuri të mirë të gjuhës së saj amtare (shqip) edhe pasi kishte jetuar shumë vite në Indi. Sipas sqarimeve të Dr Alpionit, vizioni i saj për të ndihmuar të varfrit doli si nevojë e ngutshme e rrethanave dhe e vuajtjeve të pafund të njerëzve.

Nëse Nënë Tereza do të kishte reklamuar hapur origjinën e saj shqiptare që në fillimet aktiviteteve të saj, konfliktet ballkanike të fillimit të shekullit të 20-të me protagonist ndërmjet të tjerësh edhe shqiptarët myslimanë, nuk do ta kishin ndihmuar kauzën e saj për bamirësi dhe paqe jashtë kufijve të një kombi apo edhe të një kontinenti. Për më tepër, ky ndoshta ka qenë një fakt për t’u mospërfillur, sidomos pas Masakrës së Madhe të 16 gushtit 1946 ndërmjet myslimanëve dhe hinduve në Indi. Si një studiues modern i mirëfilltë, Profesor Alpioni na sjell një pamje të gjendjes psikologjike të Nënë Terezës duke iu referuar problemeve me shëndetin që ajo ka patur gjatë fëmijërisë dhe më vonë si shkaqe të karakterit të saj jo të hapur në lidhje me këto faza të jetës së saj. Dr Alpion duket sikur ka studiuar literaturën e ekstazës së shenjtë sipas të cilës në të gjitha fetë “ankthi mendor i kombinuar me shëndetin e keq apo sëmundjet shpesh prodhojnë ‘zbulime’ universale…”Sidoqoftë, jeta e Gonxhe Bojaxhiut ka qenë pa dyshim e vështirë si fizikisht, ashtu edhe psikologjikisht. Ajo ka qenë shpesh e sëmurë, madje edhe nga malaria, që ka qenë një dukuri e përditshme në vendet ballkanike të asaj periudhe. Për fatin e mirë të Dr Alpionit, përpjekjet e tij për të krijuar një portret të Nënë Terezës e çuan tek një ndër personat më të afërt të saj, Dom Lush Gjergji, i cili e kishte takuar shenjtoren mbi 50 herë. Dom Lush Gjergji, i cili është një prift i spikatur, mësues dhe autor nga Kosova, ka dhënë një ndihmesë të jashtëzakonshme për të krijuar një portet sa më të saktë të shenjtores. Dr Gëzim Alpion thotë: “Gjergji ishte i pari që hodhi dritë mbi problemet shëndetësore, ëndrrat, ambiciet, zhgënjimet dhe talentet e saj të kohës së fëmijërisë dhe rinisë së hershme të shenjtores”.

Lush Gjergji e përshkruan mjedisin ku Nënë Tereza kaloi fëmijërinë e saj si I mbushur me patriotizëm shqiptar. Por duhet thënë se Shkupi i asaj periudhe ishte një qytet kozmopolitan dhe një vend ku kishte qendra të disa lloj fesh apo sektesh fetare nga më të ndryshmet, myslimane (Suni, Shia Sufis dhe bektashinj), kristianë (sllavë ortodoksë e katolikë) si dhe të fesë hebraike. Në këtë qytet banonin së bashku shqiptarë, sllavë, turq, vllahë, grekë, romë, çifutë etj. Gonxhe Bojaxhiu ka pasur shume miq jo-shqiptarë, gjë që shpjegon edhe faktin që ajo fliste edhe gjuhën serbo-kroate.

Ashtu si shumë persona të tjerë të famshëm, Nënë Tereza ka treguar një zell të jashtëzakonshëm për ta mbajtur jetën e saj private të fshehur dhe për më tepër ato pak dëshmi që kanë pasur të bëjnë më fëmijërinë apo moshën e saj të hershme. Gazetari britanik Malcolm Muggeridge ishte ai qe e solli Nënë Terezën në qendër të vëmendjes nga fundi i viteve “60. Si rezultat I intervistave të tij me shenjtoren ai shkroi librin i tij “Diçka e bukur rreth Zotit: Nënë Tereza e Kalkutës i cili është botuar në vitin 1971. Në librin e tij, Muggeridge e mbajti premtimin që I kishte dhënë Nënë Terezës për të mos bërë publike asnjë informacion që ky kishte në lidhje me fëmijërinë e saj apo gjithçka që i përkiste biografisë së shenjtores.

Kjo është një marrëveshje shumë e çuditshme e bërë nga një gazetar që e profil të vetin pikërisht zbulimin dhe publikimin e të dhënave të tilla. Ai e justifikoi mungesën e të dhënave rreth biografisë së saj duke sugjeruar se Nënë Tereza nuk kishte biografi të sajën personale ngaqë ajo vetëm jetonte dhe punonte për hesap të të tjerëve. Ashtu si edhe shumë hulumtues të tjerë, Muggeridge-it nuk i janë dhënë informacione rreth jetës së hershme të Nënë Terezës dhe për familjen e saj. Përpjekjet e saj për të mbajtur sekret jetën e saj të hershme nga syri i publikut kanë qenë të jashtëzakonshme.
Dr Alpion është i mendimit se një biografi më e plotë e Nënë Terezës pritet që të shkruhet. “Deri tani – thotë ai – pavarësisht nga përpjekjet e shumta për të sjellë një portret të pa-anshëm të kësaj figure, është e pamundur të pohohet se çdonjëri nga librat e shkruar ka arritur të na e paraqesë Nënë Terezën në mënyrë te vërtetë dhe të plotë. Ndoshta një libër i tillë do të mund të shkruhet net e ardhmen, ndoshta mund të mos shkruhet asnjëherë, dhe me sa duket ka plot të tjerë që besojnë se një libër i tillë është më mire të mos shkruhet”.