Biografia e filozofeve te shquar! - Faqja 4

Administratori · #**106** 26-01-2006, 22:43

BASTA, Danilo,
shkrimtar filozofie (Zrenjanin, 1945 -). Punon në Fakultetin Juridik në Beograd. U doktorua me tezën «Fihte dhe revolucioni francez» dhe shkroi përveç të tjerash edhe disa studime të rëndësishme për Ni-çen. Përktheu Kantin dhe Fihten.

Veprat kryesore: Kantova politidka filozofija (1980). Fichte i francuska revolucija (1980

Administratori · #**107** 26-01-2006, 22:44

BASH, Viktor (BASCH, Victor),
filozof franc. (1863-1944). Prof. në Nasi dhe më vonë në Paris, ku ligjëroi shumë vjet estetikën. Në vitin 1926 bëhet kryetar i Lidhjes për të Drejtat e Njeriut. Ishte antifashist i shquar, gjatë okupacionit e vranë nacionalsocialistët.
Në trajtesat estetike të tij, i pari në Francë përdori nocionin të depërtuarit në mësim (Einfuhlung), duke e shpjeguar si empati, përkatësisht «simpati simbolike». Mosinteresimi estetik, që në të vërtetë e largon artin nga jeta dhe e shndërron në lojë, krijohet sipas B., pikërisht nga aftësia e zotërimit të egoizmit praktik, e vetëzgjërimit në sende dhe nga aftësia e depërtimit në sendet rreth nesh.

Veprat kryesore: L'Esthëtique de Kant (1896); La Poetique de Schiller (1897); La philosophie allemande au XlXe s. (1912); Essais d'esthetique et de la philosphie (1934).

Administratori · #**108** 26-01-2006, 22:48

BASHLAR, Gaston-Luj-Pjer (Bachelard, Gaston-Luis-Pierre),
filozof franc. (1884-1962). Në fillim ishte profesor i matematikës, i fizikës dhe i kimisë, më vonë u bë profesor i historisë dhe i filozofisë së shkencës në Dizhon (1930-40) dhe pastaj në Sorbonë (nga viti 1940-1945). Në veprat e tij merret në radhë të parë me ndikimin e zbulimeve bashkëkohore shkencore në strukturën e frymës dhe shfaq besimin e vet ndaj shkencës bashkëkohore. Ndonëse kjo shkencë e shqetëson dhe e habit frymën, ajo e lejon t'i zgjerojë jashtëzakonisht kufijtë e saj. Duke përkrahur të ashqutuajturin «racionalizëm të hapur» dhe «frymën e re shkencore», ai konsideron se për shumë punëtorë shkencorë «të cilët me pasion kalojnë një jetë pa pasione, interesimi për problemet e sotme i përgjigjet interesimit shpirtëror parësor në të cilin kemi të bëjmë me vetë fatin e arsyes». (Fryma e re shkencore).
Për B. të lexosh, të mendosh dhe të ëndërrosh do të thotë t'i kthehesh vetvetes dhe të mund të kuptosh se «shpesh në zemrën e vetë qenies, qenia është bredhje poshtë e përpjetë» si dhe fakti se «gjithë ardhmëria e të menduarit qëndron në rikonstruksionin e frymës». Në «ëndërrimin poetik» B. njohu qenien tonë ëndërruse, dhe pikërisht atë «që lumturisht ëndërron, aktivisht në ëndërrimin e vet, posedon të vërtetën e qenies...»

Veprat kryesore: L'intuition de l'instant (1932); Le dialectique de la durëe(1933); Le nouvel esprit scienti-/7

Administratori · #**109** 26-01-2006, 22:55

BATËMOR, Thomas (BOTTOMORE, Thomas),
sociolog dhe filozof angl. (1920-). Profesor në Venkuver (Kanadë). Ka merita për përtëritjen e kuptimit burimor të filozofisë marksiste. Përktheu Dorëshkrimet ekonomiko-filozofike të Marksit. Shkroi më shumë punime nga fusha e teorisë së përgjithshme sociologjike, të stratifijcacionit shoqëror dhe të filozofisë së marksizmit. B. konsideron se zhvillimi i mendimit të Marksit nga punimet e hershme deri te punimet e vonshme tregon tendencën nga filozofia e his-torisë kah teoria shkencore e shoqëri-së. I hapur dhe i guximshëm, shpesh edhe polemik, B. nuk kënaqet me kundërshtimin e kulluar të ideve por shpesh përpiqet t'i lidhë kauzalisht me ngjarjet shoqërore.

Veprat kryesore: Elites and Socie-fy(1964); Classes in Modern Society (1965); Sodology(l97l); Marxist So-ciology (1975)

Administratori · #**110** 26-01-2006, 23:03

BATO, Sharl (BATEAUX, Charles),
estet franc. (1713-1770). Një nga este-tët më të njohur të shekullit XVIII. Parimi themelor, nga cili mund të zbulohen të gjitha ligjet e tjera të ve-çanta të gjerave artistike, sipas Batosë, është imitimi (mimezis). Ky parim «mund të aplikohet edhe në poezi, në pikturë, në muzikë dhe në artin e lë-vizjes», dhe ai që depërton në këtë pa-rim elementar, mund t'i nxjerrë prej tij të gjitha ligjet e veçanta. Ndërkaq, arti nuk e imiton natyrën në përgjithë-si, por natyrën e bukur. Me fjalë të tjera, artet duhet të zgjedhin pjesët më të bukura të natyrës për të krijuar një tërësi të zgjedhur e cila do të ishte më e përsosur se vetë natyra, dhe që megjithëkëtë nuk pushon të jetë naty-rore. B. konsideronte se ekzistojnë tri lloje të arteve: artet mekanike ose të aplikuara (domethënë ato që punohen me interes); artet zbukuruese (për ne~ vojë dhe kënaqësi - p.sh. arkitektura) dhe në fund artet e bukura në kupti-min e vërtetë pa kurrfarë qëllimi. Këto nuk ekzistojnë për të arritur ndonjë dobi ose për të kënaqur çfarë-do nevoje jetësore. Karakteristikat kryesore të bukurisë, sipas Batosë, janë qartësia, gjallëria, lehtësia, risia, uniteti, ritmi dhe harmonia. B. kërkon në mënyrë karteziane që ideja e qartë dhe e kthjelltë të bëhet bazë e filozofisë, prandaj kërkon që në këtë drejtim «të kthjellohen mjegullat» edhe lidhur me artin.

Veprat kryesore: Les beaux arts rë-duits en un mëtne principe (1764); Cours de belles-lettres (1747-1750).

Administratori · #**111** 26-01-2006, 23:04

BAUER, Antun,
argjipeshkëv i Zagrebit, shkrimtar teologjie dhe filozofie (Bteznicë 1865-Zagreb 1937). Prof. i filozofisë dhe i teologjisë në Fakultetin Teologjik të Zagrebit, nga viti 1914 arqipeshkëv. Në horizontin dhe caqet e filozofisë tomistike u mor me filozofinë bashkëkohëse evropiane dhe si-domos me tezat e Vuntit mbi njohjen. Duke aplikuar rigorozisht metodolo-gjinë skolastike, dha edhe disa teza origjinale metafizike.

Kryevepra filozofike: Opca metafizika ili ontologija (1894).

Administratori · #**112** 26-01-2006, 23:05

BAUER, Bruno,
filozof gjerm. (1809-1882). Hegelian i ri, docent i Universitetit të Berlinit dhe të Bonit. Nga pozitat e hegelianizmit ortodoks e kritikoi SHtfausin dhe sidomos veprën e tij Jeta e Jezuit. U mor me studimin kritik të Biblës, sidomos të ungjijve sinoptikë, duke konsideruar kështu se Jezui nuk është fare personalitet historik. Në pikëpamjet e veta të përgjithshme teorike dhe filozofike, B. nga pozitat e ateistit dhe të entuziastit hegelian arrin më vonë në pozitat e konservatizmit politik dhe ideor (sidomos pas vitit 1948). Çështje themelore filozofike për B. ishte zgjidhja e problemit të kundërthënies ndërmjet substancës dhe vetënjohjes. Nga pozitat e filozofisë së vet të vetëdijes së vetvetes konsideronte të mundshëm realizimin e transformimit shoqëror me ndryshimin e njohjes, me vetardhjen kritike në vete. Kritikën e tezave të tij Marksi e dha në studimin e tij Çështja çifute, kurse Marksi dhe Engelsi në Ideologjinë gjermane dhe në Familjen e shenjtë.

Veprat kryesore: Kritik der evangelischen Geschichte der Synoptiker (3 vëll. 1841-1842); Das entdeckte Shristentum (1843); Die gute Sache der Freiheit und tneine eigene Angele-genheit (1842); Die Judenfrage (1843); Geschichte der Politik, Kultur und Aufklarung des achtzehnten Jahrhunderts (1843-1845). Anonimisht botoi: Die Posaune des jungsten Ge-richts wider Hegel, den Atheisten und Antichristen (1841).

Administratori · #**113** 26-01-2006, 23:06

BAUH, Bruno (BAUCH, Bruno),
filozof gjerm. (1877-1942). Prof. i filozofisë në Jenë. Si neokantist në fillim ishte i afërm me Shkollën e Badenit. Më vonë u përpoq të sintetizonte disa
teza të drejtimit të Marburgut dhe të Badenit të filozofisë neokantiste. U mor në mënyrë të veçantë me problemet e etikës, të kulturës, të historisë dhe të filozofisë së të drejtës.

Veprat kryesore: Immanuel Kant (1917); Wahrheit, Wert und Wirklichkeit (1923); Die Idee (1926); Grundzüge der Ethik (1935).

Administratori · #**114** 26-01-2006, 23:07

BAUMAN, Julius (BAUMANN, Julius),
filozof gjerm. (1837-1916) Ithtar i Loces, prof. në Gëtingen. Është përfa-qësues i të ashtuquajturit idealrealizëm, sipas të cilit, janë apriore format tona të të menduarit dhe intuitat, mirëpo megjithkëtë diçka u përgjigjet , edhe në realitetin. Në veprat e mëvon-shme përkrah tezën mbi nevojën e krijimit të lirë të komunave në bazë të botëkuptimit shkencor dhe pa mbë-shtetje në traditën religjioze.

Veprat kryesore: Phiiosophie als Orientierung uber die Welt (1872); Elemente der Philosophie: Logik, Er-kenntnistheorie und Metaphysik, Mo-ral (1891); Die Grundlegenden Tat-sachen zu einer wissenschaftlichen Wehund Lebensansicht (1894).

Administratori · #**115** 13-06-2006, 22:48

BAUMGARTEN, Aleksandër Gotlib

BAUMGARTEN, Aleksandër Gotlib (BAUMGARTEN, Alexander Gottlieb),
filozof gjerm. (1714-1762). Nxënës dhe ithtar i filozofisë së Volfit. Në veprën e tij Meditationes philosophicae de nonulis ad poema partinenti(1735) për herën e parë në historinë e filozofisë u përdor shprehja estetikë. B. dallon filozofrnë teorike e cila përbëhet nga metafizika dhe fizika dhe filozofinë praktike e cila përfshin etikën dhe filozofinë e së drejtës, dhe gnoseologjinë brenda së cilës gjendet estetika si shkencë mbi njohjen ndijore dhe logjika si shkencë mbi njohjen racionale.

Dhe derisa logjika i shkoqit veprimet e intelektit, përcakton rregullat e të menduarit dhe dëshiron ta drejtojë konkluzionin tonë dhe veprimtarinë shkencore, estetika hulumton njohjen ndijore, zbulon ligjet e saj dhe i bën norma të krijimit artistik. Në «Estetikën» e njohurtë tij, B. e përkufizon të bukurit si përsosmëri të njohjes ndijore, ndërsa karakteristika të qenësishme të artit (të cilat ekzemplifikojnë në poezi) i konsideron: pasurinë, madhë-sinë, të vërtetën, qartësinë, bindshmë-rinë dhe jetën. Ndonëse B. i takonte Shkollës racionaliste të Lajbnicit dhe të Volfit, prapëseprapë përkufizimi i të bukurit me të cilin fillon «Estetika» nuk për-mban në vete tendencën e përçmimit ose të vlerësimit më të ulët të fuqisë së njohjes ndijore ndaj fuqive të tjera të njohjes, aq karakteristike për atë shkollë. Të bukurit është përsosmëri e një fuqie specifike të njohjes dhe brenda saj ajo është ajo më e larta: perfectio cognitionis sensitivae.

Baumgarteni e themeloi sistemin e parë filozofik të estetikës së përsiatur, të cilën e përcaktoi si shkencë të pava-rur dhe autonome. Ai shprehu në mënyrë shumë konsekuente një varg idesh (dhe para së gjithash idenë e in-dividualitetit) të cilat edhe më parë ishin paralajmëruar fragmentarisht, mirëpo pikërisht në shekullin XVIII kishin fituar rëndësinë e mendimit epokal. Andaj, roli i tij në historinë e filozofisë nuk qëndron vetëm në fak-tin se zbuloi emrin e një shkence të re (sikurse shpeshherë interpretohet si-përfaqësisht), por pse «Estetika» e tij njëmend përbën bazën dhe pikënisjen e tërë estetikës evropiane të re.

Veprat kryesore: Metaphvsica (1739); Ethica" philosophica (1740); Aesthetica( 1750-1758).

Administratori · #**116** 13-06-2006, 22:48

BAZALA, Albert

BAZALA, Albert, shkrimtar filozofie (Bërno 1877-Zagreb 1947). Studioi në Zagreb dhe në qytete të ndryshme të Gjermanisë e në Pragë. Nga viti 1909 ishte profesor inordinar, kurse nga viti 1912 deri në vdekje (me disa ndërprerje, domethënë në kohën e «SHPK» kur u largua nga universiteti) profesor ordinar i filozofisë në Universitetin e Zagrebit. Në vitin 1912 themeloi Universitetin Popullor dhe u mor edhe me veprimtari peda-gogjike dhe arsimore. Me orientimin e vet themelor filozofik si aktivist voluntarist, B. e përfytyron njëmendësinë si një pleksje dinamike e shumë mënyrave të ekzistimit (material, bio-logjik, shpirtëror e formave të tjera të ekzistimit) dhe kishte qëndrim kritik ndaj të gjitha formave të intelektualizmit radikal. Duke mos qenë determi-nist origjinal në mënyrë të veçantë lidhur me çështjen e linsë, B. ishte ith-tar edhe i një varg tezave të njohura në gnoseologji dhe ontologji, dhe mbrojti voluntarizmin specifik. Në as-pektin filozofik, vepra më origjinale e tij është «Rrënja metalogjike e filozofisë», e cila ndonëse e vogël për nga vëllimi, është një nga veprat më të vlefshme të filozofisë qytetare të para-luftës. Ndërkaq, Bazala, si personalitet i shquar filqzofik, është për ne pa dyshim krijuesi më i rëndësishëm i terminologjisë filozofike dhe është i njohur për Historinë e filozofisë së tij, I e cila, ndonëse nuk është vepër plotësisht e pavarur, luajti një rol jashtëzakonisht të rëndësishëm pedagogjiko-. arsimor në vendin tonë.
Në «Historinë e filozofisë», Bazala e përkufizon filozofinë si «shkencë më të përgjithshme në bazë të botëkuptimit shkencor të vërtetuar, i cili dunet t'i plotësojë kërkesat e mendjes, të krijojë pikëpamje mbi jetën, e cila do t'i plotësojë nevojat e natyrës dhe të zemrës. Bazala njëkohësisht konsideronte se «për asnjë shkencë nuk është aq e rëndësishme njohja e historisë së saj sesa për filozofinë».

Veprat kryesore: Povijest filozofije (3 vëll. 1909 dhe 1912); Filozofski portret Franje Markovica (1921); Metalogtëki korijen filozofije (1924); Masaryk mislilac (1934).

Administratori · #**117** 13-06-2006, 22:49

BEHER, Erih

BEHER, Erih (BECHER, Erich), filozof dhe psikolog gjerm. (1882-1929). Ishte asistent i matematikës dhe i filozofisë në Bon dhe profesor i filozofisë në Mynih. Në fillim ishte realist kritik, kurse më vonë vitalist, që mendonte se në zhvillimin e tërë materies, të qenieve të gjalla dhe të krijimeve kulturore zhvillohet një jetë mbi individuale e strukturës shpirtërore. B. dallon shkencat ideale përmbajtja e të cilave janë vetëm mendimet e kulluara dhe shkencat reale, të cilat ekzistojnë pavarësisht nga qenia mendore, në të cilat hyjnë përveç shkencave natyrore dhe psikologjisë, edhe metafizika si shkencë mbi realitetin e tërësishëm.

Veprat kryesore: Philosophische Voraussetzungen der exakten Natur-wissenschaften (1907); Die Grundfrage der Ethik (1907); Naturphilosophie (1916); Geisteswissenschaften und Naturwissenschaften (1921); Grundlagen und Grenzen des Naturerkennes (1928)