Vullneti i mirë i qeverisë shqiptare për të prezantuar një taksë të sheshtë në nivelin e Bullgarisë dhe Maqedonisë, rrezikon të mos jetë aq frytdhënës, sa ç’paraqitet fisnik qëllimi. E ashtuquajtura “taksë e sheshtë”, përfshin në fakt dy taksa, të cilat ulen njëherësh në të njëjtin nivel: tatim-fitimi dhe tatimi mbi të ardhurat personale. Taksa kryesore është tatimi mbi fitimin (e bizneseve), ndërsa taksa tjetër është tatimi mbi të ardhurat personale. Të dyja këto taksa, të njehsuara në një, sipas gjasave do të ulen në nivelin 10%, për të qenë në një nivel me Bullgarinë e Rumaninë, ssic deklaroi zv.ministri i Financave, Florion Mima, në një program televiziv. Tatimi mbi të ardhurat personale zbatohet në nivele të ndryshme pagash, çka do të thotë se rishikimi do t’i prekë të gjitha nivelet. Taksa kryesore që do të “preket” është tatim-fitimi. Kjo është taksa e dytë më e rëndësishme, pas TVSH-së në buxhetin e shtetit, për nga të ardhurat që siguron. Tatimi mbi fitimin sjell në buxhet rreth 180 milionë dollarë në vit (buxheti 2006), duke përfaqësuar mbi 8% të totalit të të ardhurave në buxhet prej rreth 2 miliardë dollarësh dhe rreth 2% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) të Shqipërisë. Një përgjysmim i kësaj takse do të sillte, sipas një logjike të drejpërdrejtë përgjysmim të shumës që i korespondon në buxhet. Pra, teorikisht shifra do të bëhej nga 180 në 90 milionë dollarë, ndërsa kontributi në vlerë relative, vetëm 4%. Nëse edhe tatimi mbi të ardhurat personale do të rishikohej me një shkurtim të përgjysmuar, kontributi aktual në buxhet prej rreth 80 milionë dollarësh, do të tkurrej në rreth 40 milionë dollarë. Por, kjo taksë është realisht më e kompensueshme se sa tatim-fitimi, pasi kontribuon vërtet në rritjen e formalitetit dhe të vetëdeklarimeve, në rastin e uljes së saj.

Keqkuptimi i prioriteteve të investitorëve
Por, sipas një tjetër teorie, rreziku në rënien e të ardhurave në rastin e tatim-fitimit nuk është real, madje skema e re do të sjellë më shumë përfitime. Sipas deklaratave të përsëritura të qeverisë shqiptare – ku vlen të veçohet roli i Ministrisë së Ekonomisë – Shqipëria po konkurron me vendet e tjera të rajonit në tërheqjen e investitorëve të huaj. Çka do të thotë se një reduktim i ndjeshëm i barrës fiskale, në parim do të tërhiqte shumë më tepër investitorë se më parë. Por, a janë taksat shqetësimi parësor i investitorëve të huaj në Shqipëri? Vetë institucionet shtetërore, si dhe ato të pavarura vërejnë se sipërmarrësit e huaj e marrin arratinë, të shtyrë nga pengesa të tjera. Problemi i pronësisë renditet i pari, pasi nuk lejon të sigurohet një truall apo pronë tjetër e sigurt, ku mund të ngrihen kapacitete për të bërë biznes. Dhe edhe kur ndodh të gjendet një pronë e disponueshme, kanë qenë të shumta rastet, kur ndonjë “pronar tjetër”, ka çuar investitorin në gjykatë, sepse ky i fundit kishte lidhur kontratë me njeriun e gabuar. Por, dublimi i pronësisë nuk është hendeku i vetëm që ndan Shqipërinë nga investitorët. Pengesa tjetër, para se të arrihet te barra e lartë fiskale, është pasiguria ligjore. Kjo e fundit është rrjedhojë e nivelit të lartë të korrupsionit dhe/apo klientelizmit politik në drejtësinë shqiptare, veçanërisht në gjykata.
Në të gjitha vlerësimet e viteve të fundit mbi korrupsionin, gjyqësori është renditur në vend të parë a në të dytin. Korrupsiuoni në vetvete, gjithashtu konsiderohet një problem më i rëndë se barra fiskale, ndërsa pasiguria politike tremb përgjithësisht, investitorët e mëdhenj. Por, qeveria e ka parë të arsyeshme të ndreqë pikërisht pengesën më pak të rëndësishme në krejt gardhin prej telash më gjemba, që izolon vendin nga investimet e huaja. Kroacia, për shembull, ka barrën më të lartë fiskale në rajon, por njëherësh ka edhe performancën fiskale më të mirë dhe tërheqjen më të lartë të investimeve të huaja.

Rruga drejt dështimit
Në këto kushte, rreziku i vërtetë lidhet me mundësinë që vendi të mos arrijë të tërheqë mjaftueshëm investitorë, sa për të kompensuar humbjen 90 milionë dollarëshe në buxhet, e jo më ta tejkalojë atë. Me gjithë disa përmirësime jo të vogla, të realizuara nga qeveria Berisha, në mbledhjen e të ardhurave, performanca e përgjithshme fiskale mbetet e paqëndrushme, ndërsa informaliteti vazhdon të jetë i pranishëm në një masë të madhe në ekonominë shqiptare. Nëse plani i qeverisë dështon, pasojat do të ishin katastrofike. Shuma prej 180 milionë dollarësh është e përafërt pak a shumë me importet e energjisë elektrike, prej 160 milionë eurosh të Korporatës Elektroenergjetike Shqiptare. Çka do të thotë se gjysma e vlerës, është sa gjysma e importeve të energjisë së KESH-it për këtë vit. Nga ana tjetër, planifikimi i të ardhurave në buxhet nga tatimi mbi fitimin për këtë vit, është 229 milionë dollarë, apo 2.3% e PBB-së. Sipas këtij projektimi të vetë qeverisë, një përgjysmim do të llogaritej në rreth 115 milionë dollarë. Ndërkaq, tatimi mbi të ardhurat personale parashikohet në 108 milionë dollarë për vitin 2007. Qeveria duket se ka keqkuptuar edhe një tjetër detaj. Bullgaria e Maqedonia kanë një stabilitet fiskal, shumë më të lartë se Shqipëria, kanë gjykata funksionale dhe përgjithësisht, i kanë zgjidhur problemet e pronësisë. Bullgaria është sakaq antare e BE-së, ndërsa Maqedonia është disa hapa para Shqipërisë për nga plotësimi i standardeve drejt klubit europian. Prezantimi i detajeve të taksës së sheshtë shqiptare i është lënë në fakt, Kryeministrit Sali Berisha, i cili sipas të gjitha gjasave do të kumtojë edhe rezultatet e parashikuara, nëpërmjet këtij ndryshimi. Ndonëse ky mund të jetë një nga të paktat raste, kur Kryeministri është konsultuar me ekspertë të sektorit, ndryshme nga premtimet qesharake të së shkuarës (rasti i emigrantëve - ca vjet pa taksa, Shqipëria 1 Euro etj.), fakti që ai vetë do e prezantojë këtë nismë, nënkupton që edhe përgjegjësia i mbetet kryesisht, po atij.

Frenat e FMN-së
Por, para se të materializojë siç ia ka ënda reformën e radhës, qeveria duhet të përballet me murin e palëkundur të FMN-së, e cila historikisht ka aprovuar vetëm ato ndryshime që i ka parë me vend. Duke qenë se një diskutim me Fondin Monetar Ndërkombëtar në Shqipëri, nuk ka ndodhur ende, edhe plotësimi i vullnetit të qeverisë për reformën fiskale në fjalë nuk mund të konsiderohet ende i garantuar. Sipas një studimi të FMN-së mbi çështjen e taksës së sheshtë, rezulton se disa nga vendet që e kanë futur këtë taksë gjatë 12 viteve të fundit – duke përfshirë disa vende Bllatike, si dhe Sllovakinë dhe Rumaninë – mund të detyrohen ta braktisin këtë skemë. Studimi i quan taksat e sheshta, “jo tamam një revolucion, por diçka e ngjashme me një obsesion (termi anglisht ‘craze’ i referohet edhe marrosjes apo plasaritjeve mbi një sipërfaqe)”. Vlerësimi thekson se skemat ekzistuese në tetë vende të Europës Lindore, “ndryshojnë tërësisht” nga njëra-tjetra dhe që “provat empririke të efekteve të tyre, janë shumë të kufizuara”. Gjithashtu, thuhet se nuk ka një rregull fiks, sipas të cilit, futja e një skeme të taksës së sheshtë, do të sillte rritje apo do të çonte pajtim më të mirë me zbatimin e ligjeve fiskale.
Sipas autorëve të studimit, “çka mbetet e paqartë, është qëndrueshmëria e taksës së sheshtë. Nga pikëpamja strukturore, taksat e sheshta që janë përshtatur deri më sot, nuk sigurojnë një bazë koherente ndaj vështirësive që shumica e vendeve provojnë sot, në taksimin e të ardhurave kapitale që lëvizin nga vendi në vend”. Disavantazhi mkryesor ekonomik i këtyre skemave, është që ato kanë sjellë efekte, shpesh jo të mira mbi ndërmarrjet më të vogla.
“Planifikimet e politikave ekonomike, përgjithësisht priren drejt përshtatjes së normave, prej të cilave parashikohet të mbështesin subjektet që përfitojnë në një nivel të mesëm: ekzaktësisht grupi që rrezikon më shumë humbje nga përshtatja e valës së dytë të taksave të sheshta”, theksojnë autorët. Studimi vëren faktin se ka një marketing të tepruar ndaj taksave të sheshta: “Një pikë shqetësuese në diskutimin mbi taksën e sheshtë lidhet me faktin se është më tepër e lidhur me retorikën dhe nxitjen apriori se sa e mbështetur në analizë dhe argumente”. Autorët janë të mendimit se kjo prirje mund të shënojë shkatërrimin e skemave: “Vetë përhapja e taksës së sheshtë në vetvete, dobëson vlerat e saj, pasi bëhet shumë e lehtë për t’u imituar”. Autorët përfundojnë se ndërsa pa më të voglin dyshim, do të ketë antarë të rinj të taksës së sheshtë, pyetja më interesante është nëse do të ketë ndonjë defektim...

Rasti i Maqedonisë
Një ristrukturim thelbësor i sistemit maqedonas të taksave, po ndodh këtë vit. Siç ishte premtuar që gjatë zgjedhjeve, qeveria ka prezantuar një taksë të sheshtë në nivelin 12%, për tatimin mbi të ardhurat personale dhe tatimin mbi fitimin. Sistemi që i paraprin kësaj skeme, është ai i taksave me disa nivele, prej 15%, 18% dhe 24%. TVSH-ja në Maqedoni është në nivelin 15%, ndërsa taksa mbi pronësinë është 3%. Autoritet maqedonase kanë shkuar edhe më tej, duke parashikuar një ulje të mëtejshme të taksës së sheshtë në nivelin 10%, në vitin 2008. Ekspertët dhe institucionet financiare thonë se sistemi i ri i taksave, sipas gjasave, do të ketë një impakt pozitiv mbi ekonominë e vendit, veçanërisht për tërheqjen e investimeve të huaja. Mbledhja e taksave do të bëhet më efikase, ndërsa evazioni më i vështirë. Ekonomia informale parashikohet të tkurret, ndërsa bizneset do ta kuptojnë që përfitimet e shmangies ndaj detyrimeve financiare janë të vogla, krahasuar me rreziqet. Megjithatë, qeveria fqinje ndodhet nën presion për ushtrimin e disiplinës fiskale, si pasojë e rënies së mundshme të të ardhurave. Nga ana tjetër, vendi fqinj ka një farë tradite në reforma fiskale, si dhe një stabilitet makroekonomik të respektueshëm, krahasuar me Shqipërinë.

Eksperienca bullgare
Partia Socialiste e Bullgarisë (përgjithësisht reforma të tilla propozohen nga forcat e majta, por Shqipëria është një përjashtim unik edhe në këtë drejtim...), propozoi një reduktim të nomrës së taksës së korporatës nga niveli aktual prej 15% në 10%. Por, me shumë të ngjarë, reduktimi më i pritshëm afatshkurtër do të jetë me 3%, duke e ulur taksën në nivelin 12%. Pavarësisht premtimeve para-elektorale, ulja e taksës mbi fitmin e riinvestuar nuk bën pjesë në prioritetet e koalicionit qeverisës. Hapat e ndërmarra së fundmi, lidhen me përshtatjen e rregullave ndaj taksimit të dyfishtë dhe taksimit të nënkontraktorëve të kompanive europiane që operojnë në Bullgari. Sipas Doing Business 2007, një indeks i Bankës Botërore mbi kostot rregullatore të biznesit në shumë vende, taksa efektive që një ndërmarrje në Bullgari duhet të paguajë, është 40.74% të të ardhurave bruto. Sipërmarrësit duhet të bëjnë 27 pagesa, duke shpenzuar 616 orë për t’i kryer ato, në mënyrë që të hapin biznes. Bullgaria ka bërë përmirësime të lehta në politikat e taksave gjatë viteve të fundit, por ende mesatarja e taksave që rëndojnë mbi bizneset, janë më të larta se mesatarja e taksave të shumicës së ekonomive botërore me normë të lartë rritjeje. Por edhe eksperienca dhe tradita fiskale bullgare ndryshon kryekëput me atë shqiptare, ndaj formula “një taksë si ajo e Bullgarisë”, mund të rezultojë me pasoja për ekonominë e Shqipërisë.

Imazhe te Ngjitura

bode-deklarata-mars-2007.jpg (9.8 KB, 1 vezhgime)

__________________
Try not to become a man of success but rather to become a man of value - Einstein Albert.