Në provincën italiane ruhen dhe ekspozohen me dashuri dhe inteligjencë rreth 150 veprat e mjeshtrit shqiptar dhe çdo centimetër e pikturës së tij të kujton lëkurën dhe aromën e Shqipërisë

Mbase ne në Shqipëri, ende nuk i kemi dhënë vendin e duhur, Lin Delisë. Sadoqë shumë përpjekje u bënë në vitin 2004-2005. Ndodh krejt ndryshe në shtetin fqinjë, Itali. Në Antrodoko atë e strehuan. Ai e zgjodhi si vendin që i përngjante më së shumti vendit të tij të lindjes, dhe në ditët e sotme antrodokanët po e ngrenë në piedestal, duke e quajtur me të drejtë artisti i madh shqiptar. Bua dhe Cuppini, dy autorët e Muzeut të Qytetit “Lin Delija-Carlo Cessi” dhe njëkohësisht biografë artistikë të librit të tij të parë kanë zbuluar se tërësia e krijimtarisë Delija është rikthimi i Shqipërisë në pikturën e tij.

Kjo e bën atë diplomat të lartë të Shqipërisë dhe anasjelltas, Shqipërinë një vend të njohur. Në Antrodoko, qytezë e ngritur në këmbët e malit Giano, me histori të hershme, qiell të pastër e ujë plot jetë, Lin Delija edhe pas vdekjes ndjehet i pranishëm deri në gjithëpërfshirje. Në këtë qytet u zhvilluan së fundmi, janar-shkurt, dy veprimtari në qendër të të cilave është artisti shkodran. Ngjarja e 23 janarit e titulluar “Katalogoj objektet e ndjenjës” tregon se krijimtaria e tij ka ndikuar në sensibilizimin e mbështetjes për ruajtjen, respektimin dhe vlerësimin e pasurive kulturore të këtij lokaliteti, prej institucioneve të mbrojtjes së vlerave kulturore të Italisë.

Me iniciativën e shoqatës kulturore “Lin Delija”, me seli të saj në “Sheshin e popullit” 17, personalitete të artit, miq dhe anëtarë nderi të saj skulptorin e mirënjohur Marko Lukoliq dhe dy shtetas të nderuar shqiptarë Anton Delija, vëllai i artistit e Aleksandër Delija, nip i tij, e quajtën me të drejtë këtë veprimtari një kuvend që ka si qëllim krijimin e një observatori të vogël. Ai do të vlerësojë dhe studiojë të gjitha pasuritë kulturore të territorrit antrodokan që fillon me Muzeun e Qytetit “Lin Delija - Carlo Cessi”. Aty ruhen dhe ekspozohen me dashuri dhe inteligjencë rreth 150 veprat e mjeshtrit shqiptar dhe çdo centimetër e pikturës së tij të kujton lëkurën dhe aromën e Shqipërisë.

Kjo është qenësia që duhet ta bëjë piktorin tonë të njohur dhe të vlerësuar edhe në trojet shqiptare. Kuvendi u mbajt në sallën Shën Agustini ku piktori antrodokan i 1600-ës Carlo Cessi, ka lënë gjurmë të afreskeve italianë të kohës, u organizua nën kujdesin e Këshilltarit të Kulturës së Bashkisë së Antrodokos, në bashkëpunim me Institutin Shtetëror të Arteve “A.Calcagnadoro” të Rietit dhe Muzeut të Romës Trastevere.

Qëllimi kryesor i tij është që të bëjë të mundur afrimin e interesave kombëtare të mbrojtjes së pasurive kulturore me interesat lokale. E veçanta e këtij kuvendi është sepse tenton që ky afrim të mos ndodhë vetëm në nivele tekniko-shkencore, por edhe në nivele artistike (ndjesore), të cilat do të zhvillohen në përshkrimin e të gjithave burimeve të këtij lloji si kujtime, fakte historike, marrëdhënie ndjesore, përshtypje, afrimitete familjare dhe shoqërore, që lidhen drejtpërdrejt me objektin kulturor apo artistik. Në vazhdimësi, gjithë veprimtaria do të organizohet në mbështetje të plotësimit të objektit me pasurinë emocionale që fshihet në brendësi të tij dhe që ndodhet në themelin e lidhjeve të njeriut (artistit) dhe objektit (pikturës-në rastin Lin Delija).

Aktorët kryesorë të këtij prezantimi veprojnë nëpërmjet kërkimit të shënuar dhe vlerësimit të krahasuar, duke dalluar vetitë artistike në veprat e Lin Delisë, si ngjyra, kompozimi, elementi qendror, objekti i cikluar, duke analizuar elementët cilësorë dhe biografikë të shtrira në sipërfaqet e pikturës së tij dhe së fundi duke rigrupuar e shkruar të dhëna historike dhe afinitete emocionale që i rrinë rreth e rrotull veprës. E gjitha kjo është një procedurë e rëndësishme studimore që i shërben njohjes dhe e bën faktin artistik të jetojë në një radhë me faktin historik të realizimit të veprës së artit. E thënë me fjalë më të ftohta do të thotë skedim biografik dhe artistik, i plotësuar në periudha të ndryshme të historisë dhe i mbështetur në kërkimin shkencor të fushës së arkivimit, si një nga elementët bazë të ekzistencës së një muzeu.

Si shumë i rëndësishëm u veçua relatimi i prof. Emanuela Rossi e Universitetit të Firences, me titull “Siena-Vankuver-Roma, një udhëtim i objekteve të ndjenjës”. Veprimtaria e dytë, që shoqëron “Katalogoj objektet e ndjenjës” është një veprimtari e radhës së Shoqatës Kulturore “Lin Delija”, e cila nuk rresht së promovuari figurën e artistit. Ekspozita tjetër, ajo fotografike titullohej “Blic i kujtesës, Lin Delija në fotot e Pasquale Chiuppi-t dhe Armando Nicolleti-t” (Nicoletti-dhurues i veprave të Delisë në GKA). Ajo, gjithashtu, ndjek veprimtaritë kulturore “Toka, shpirti dhe ngjyrat përtej kufirit” që do të zhvillohen gjatë vitit 2006 dhe që përfaqësojnë lidhjet e kësaj shoqate jo vetëm me artistin Lin Delija, por dhe përpjekjet për të qenë më afër me vendlindjen e tij. Lin Delija u lind në Shkodër 1926 dhe vdiq në Romë në 1994.

Në fëmini dhe rini u edukua në kolegjin Françeskan në Shkodër. Me mbarimin e Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri, kur u instalua sistemi diktatorial komunist, i cili i mohoi çdo të drejtë komuniteteve fetare dhe vendosi mbylljen e të gjitha institucioneve të tyre, nën këtë trysni politike Lin Delija vendosi të arratiset dhe pas përpjekjeve në vendet fqinjë ai përfundimisht në vitet ‘50 vendoset në tokën italiane ku studioi në disa akademi dhe u mbyll më së fundi në qytetin që e deshi aq shumë, Antrodoko. Ai pikturoi njeriun e përditshëm të këtij qyteti. Pranë tij Delija ka vendosur dhe figurën e njeriut të popullit nga vinte, dhe shpeshherë ai i shihte këta njerëz si figura të shenjtëve biblikë.

Pasuria e krijimtarisë së tij janë mijëra vizatime, qindra piktura, në letër, mbi dru, në bileta autobuzi, mbi letër ambalazhi, karton, telajo, mbi kompensatë e mbi pëlhurën e ashpër të thesit. Ai është bërë tashmë një vlerë e padiskutueshme e artit në Itali, vend i cili po përpiqet t’i japë vendin e duhur artistit pa shumë fjalë, por që dihet të ketë thënë: “Procesi i pikturimit është thjesht rezultati dialektik ndërmjet gjestit dhe materjes. Piktori deri në fundin e vet krijon, në mënyrë që veprës t’i vijë aromë pikture”.

__________________
Be aware of what u do in the past, because of the future consequences!