“Shtëpitë që i japin formë Tiranës” është projekti artistik më i fundit që vjen i realizuar nga TICA (Instituti i Artit Kontemporan Tiranë), Onesixty (1.60) dhe IFA (Institut fur Auslands- beziehungen e.V), me murator Stefano Romano. Ky është nj lloj arti, që fokusohet mbi vendet publike dhe ekspozohet në ambiente të hapura.

Artisti Erik Goengriç në artin e tij për Tiranën ngre pyetjet që çdo qytetari mund t’i kenë shkuar një herë nëpër mend: “Si i ëndërroni hapësirat e qytetit tuaj?”, “Cili është vendi juaj i preferuar në qytetin ku jetoni?”, “Cilat rrugë të qytetit tuaj janë cilësuar me emra femrash dhe cilat me emra meshkujsh?” etj.Dhe për të gjitha, artisti ka shfaqur dje përpara Piramidës, me anë të një video- projektimi, vizatimet e tij për Tiranën. Kryeqyteti i parë në syrin e një turisti, në syrin e një artisti, të cilit i vlen më shumë se gjithçka aspekti i artit që shpalos çdo qytet i botës. i tillë është konceptimi i Erik, i cili e viziton Shqipërinë jo për herë të parë dhe përshtypjet e tij janë të pleksura me ato të artistëve të tjerë shqiptarë, me të cilët e ka afruar puna e tij. TICA dhe projektet e saj këtë herë na e afrojnë në një tjetër këndvështrim Tiranën. Edhe pse jetojmë në qytetin e mbiquajtur ‘metropoli shqiptar’, edhe pse i njohim vendet dhe pamjet e tij të ndryshme, por kurrsesi nuk e kemi parë atë me syrin e një artisti si Erik. Ai përpiqet të gjejë artin edhe aty ku ne mund të mos e shohim dot, ai vlerëson arkitekturën aty ku ajo është e bashkuar me vlerat historike. Pikërisht dje, ai na e tregoi artin e tij dhe artin e Tiranës, përtej asaj që dimë për të...

Cili ishte impakti i parë nga Tirana?
Përshtypja e parë erdhi nga ngjashmëria e këtij qyteti me Stambollin, të cilin e njoh mjaft mirë. Ka shumë pjesë që ngjajnë mes këtyre dy qyteteve të mëdha, sidomos përsa i përket vendbanimeve, që ngrihen ku të munden këta njerëz, mjafton të zënë një hapësirë dhe ngrejnë shtëpitë e tyre. Çfarë ndryshon është se planimetria është më e përpunuar dhe aspekti krijues i këtyre shtëpive i ngjan pothuajse skulpturave. Qyteti juaj njihet si një qytet plot ngjyra, ku mund të gjesh forma nga më të ndryshme të gjërave, sidomos në periferi. Është shokuese sesi pjesët e brendshme të qytetit janë shkatërruar nga kullat. Pra, planimetria e një qyteti e bërë rreth 70 vjet më parë, është prishur nga ndërtimi i kullave të përmasave disakatëshe. Më tepër këto dy kulla këtu, para Piramidës, që i mbulojnë asaj fasadën dhe janë tepër të larta krahasuar me godinat që i rrethojnë.

Më flisni më tepër rreth projektimit tuaj, që shfaqni para Piramidës?
Nuk është tamam një projektim, por janë vizatime të Tiranës. Kur unë isha këtu vitin e kaluar, pata një eksperiencë të bukur duke punuar me studentë të Akademisë së Arteve. Unë jap mësim edhe në Gjermani dhe këtë gjë bëra edhe me 20 studentë të Edi Hilës. Në atë kohë e njoha qytetin përmes këtyre studentëve dhe eksperiencën time e tregova përmes vizatimeve. E kam konceptuar me një mënyrë paksa të vjetër të teknikës në artin pamor, në ‘slide show’ (pamje njëra pas tjetrës). Mund ta bëja me video, mendova se duke u transmetuar këto pamje në faqen e një makine të vogël, me tre rrota, që ecën përmes qytetit dhe mbi të shfaqen pamje të ndryshme të godinave të qytetit. Është sikur të shfaq përshtypjet e mia mbi Tiranën dhe mbi shtëpitë e saj dhe godinat e tjera qendrore. Në anën e konceptimit, bazohet mbi pyetje të shumta, se cilat janë pjesët e qytetit që janë të rëndësishme për ty, ku ti do të doje të zhvilloje më tepër artin e pikturës apo skulpturën. Është si një koleksion i gjërave që njerëzit nuk i pëlqejnë, por ama janë pjesë e historisë së këtij qyteti dhe që ata duhet t’i mendojnë si të tilla. Shembulli më i mirë për këtë është Piramida, që është një muze për Enver Hoxhën dhe është e vështirë për nga ana arkitekturore. Ajo nuk mund të shkatërrohet, edhe pse mbart këtë simbolikë. Duhet jetuar me të. Kam parë se disa godina me rëndësi këtu në Tiranë nuk kanë më vlerësimin e dikurshëm, kanë historinë e tyre dhe cilësinë e ndërtimit. Edhe pse të boshatisura dhe të ngjashme me fantazmat, siç është Hotel Dajti këtu pranë. Janë të gjitha kaq pranë njëra- tjetrës (qesh)! Kur unë isha këtu një vit më parë, po studioja rreth këtij qyteti dhe mendoja “Uau, sa shumë gjëra për tu parë!”, por për një orë ti mund të ecësh në këmbë dhe t’i vizitosh të gjitha.

Si ju duket arti dhe artistët shqiptarë? A ka elemente të artit modern në vendin tonë, po aq sa edhe në shtete të zhvilluara si Gjermania?
Po, patjetër. Elementi më i fortë është video- arti, mendoj unë, që është mënyra për të reaguar më shpejt ndaj situatave. Psh, mes 20 studentëve të Edi Hilës, 15 prej tyre punojnë me fotografinë dhe videon, sepse janë më të shpejta për të punuar me to. Shumica prej tyre ishin mjaft të lidhur me qytetin, banesat e tyre dhe ndjesia e kësaj lidhjeje ishte mjaft e drejtpërdrejtë. Këtu duhet të luftosh për punën që ke, për mënyrën sesi i fiton lekët, madje edhe sesi lëviz përmes qytetit. Prodhimet e këtij lloj arti, që bëjnë artistët shqiptarë, janë mjaft intensive dhe shumë më të drejtpërdrejta. Ndërsa përsa i përket krahasimit të artit që bëhet këtu me atë në Gjermani, mund t’ju them se pikërisht kjo ishte arsyeja që unë erdha këtu, sepse unë nuk jam për artin e nivelit të lartë që bëhet në Europën Veriore. Unë kam qenë në shumë vende, si Stamboll, këtu etj. Edhe në Los Angelos, ku unë shkova para tre vitesh, më interesonin më shumë vendet ku flitej për historinë e qytetit. Këtu, sidomos, është një eksperiencë krejt tjetër, që më bën edhe mua të ndjehem si në vitet ‘90 të Berlinit, sepse edhe ndryshimet që ndodhën janë të ngjashme. Unë jam nga Gjermania Perëndimore dhe që në ‘88 unë ndjeva ndryshimet, që nuk ishin aq brutale sa këtu, por gjithsesi brutaliteti i gjërave shpesh nuk është edhe aq i dukshëm. Ajo ndodh ende. Një prej mënyrave që na bën të shohim sot brutalitetin, është shndërrimi i këtyre qyteteve, duke hequr medoemos çdo gjë që na kujton të kaluarën historike dhe vlerat e këtyre godinave të sistemit lindor. Ajo që po ndodh këtu me godinën e Operës, po ndodh edhe në Berlin. Kjo është një mënyrë e gabuar e shndërrimit. Çuditem madje, që shqiptarët nuk e pëlqejnë, ndërsa unë e admiroj godinën e Operës. Si duket, u kujton kohën e shkuar dhe funksionin e saj të dikurshëm. Edhe “Sheshi Skënderbej” është një hapësirë që nuk gjendet në Gjermani apo në vende të tjera. Mua më pëlqen shumë hapësira dhe sot është e vështirë që ajo të gjendet lehtë. Nuk e shoh si diçka boshe, por si një vend ku je i lirë të bësh ç’të duash. Më nxit imagjinatën, sepse në vende si përpara Piramidës mund të takohesh, të bësh xhiro me biçikletë, por atje ke një shesh që nuk është prekur ende nga dizenjimi, por është ende i hapur. Mund ta përdorësh atë shesh apo ta ndryshosh.

Cili është mesazhi që përcjell arti juaj?
Unë kam studiuar për arkitekturë dhe tashmë jam edhe artist. Mesazhi i artit tim vjen nëpërmjet dy prirjeve të mia, që i kam bashkuar në një. Së pari, unë jam i interesuar në dy gjëra: si artist, më intereson zhvillimi i skulpturës në vendet publike, ndërsa si arkitekt më intereson sesi arkitektura e një qyteti është zhvilluar. Këto të dyja vijnë në një pikë ku unë them se kjo punë është e rëndësishme po aq sa godina e Operës. Apo sa Tajvani, që është përballë Piramidës dhe mua më jep ndjesinë e hapësirës dhe kjo gjë më pëlqen. Ndërsa këto kulla, edhe pse janë të bukura kur i sheh, nëse shkon nga pjesa e prapme e tyre janë të tmerrshme. E rëndësishme në Tiranë është se ka një strukturë të pastër të arkitekturës së shtëpive. Por, nëse i sheh nga afër hapësirat midis tyre, që kanë qenë mjaft të këndshme, tashmë janë zënë. Dhe e gjitha kjo ndodh brenda qytetit, jo jashtë tij në qytete të tjera. Këtë përpiqem të tregoj dhe bashkë me idetë e mësipërme, është ajo çfarë unë shoh në një qytet si Tirana.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.