Koko e ndjente se motivet dekorative të trashëguara në zonën ku ai u rrit kërkonin vetvetiu një interpretim në vëllimin e një vepre të caktuar. Që prej këtij çasti ai e kuptoi se po fillonte të merrte vlera individuale skulptura e tij. Duke punuar, endej në kërkim të një stili të ri, të patrajtuar më parë, duke iu referuar skulpturës moderne.

Emanuel (Sali) Koko e nisi rrugën e tij drejt artit që kur ishte nxënës shkolle me vizatime të thjeshta, ndërkohë që shqisat e tij ishin mprehur që kur ai ishte ende fëmijë, duke parë me sytë e tij babain që gdhendte sa herë ndonjë objekt druri funksional me motive tradicionale si lugët, llullat, mjetet e tezgjahut dhe objekte zbukuruese. I lindur në Picar të Gjirokastrës, ai do të ishte i pranishëm në traditat e trashëguara të kësaj zone, si polifonia, avlemendi e artizania. Para shkollimit, Emanueli mund të bënte vetëm piktura, por ato u bënë shkas që ai të dal fitues në konkursin për të ndjekur shkollën e mesme artistike në Gjirokastër. Emanueli thotë se “m’u mbush mendja që të vazhdojë për skulpturë, pa e ditur shumë se çdo të bëja më pas me të...” Ndërsa artisti rritej me shqetësimin “a do të bëhem dot unë skulptor”, pasi mbaroi shkollën e mesme artistike arrin të fitoj sërish në konkursin për të ndjekur studimet e larta në Tiranë. Emanuel Kokos i pëlqeu shumë hapësira e mundësive që i jepte Tirana. “Ishte tjetër gjë..”, thotë skulptori. Studimi, prania e modeleve, programi, të gjitha këto qëlluan që të ishin të dobishme për skulptorin e ardhshëm. Ai pati rast të punonte me materiale të ndryshme, duke bërë skulptura interesante dhe me një stil të ri. Kështu artisti Koko e pa veten e tij në kërkim të origjinalitetit në art. Koko e ndjente se motivet dekorative të trashëguara në zonën ku ai u rrit kërkonin vetvetiu një interpretim në vëllimin e një vepre të caktuar. Që prej këtij çasti ai e kuptoi se po fillonte të merrte vlera individuale skulptura e tij. Duke punuar, endej në kërkim të një stili të ri, të patrajtuar më parë, duke iu referuar skulpturës moderne. Shpeshherë i duhej të bazohej tek motivet tradicionale. Kanë qenë pikërisht këto motive që nuk e kanë zhgënjyer kurrë artistin.

Sot vlerësohet si një nga skulptorët më të talentuar. Shpesh herë veprat e tij ekspozohen në ekspozita kolektive, por ngaqë teknika e tij miks pëlqehet, shumë vet ia blejnë veprat, ose porosisin të reja në studion e skulptorit. Jo rrallë kemi vënë re se disa punë, ose vepra të tij, tashmë janë në dorën e njerëzve të njohur në fushën e artit, biznesit dhe politikës. Ata i kanë blerë për t’i pasur në ambjentet e tyre. Punë të Sali Kokos kanë Ardit Gjebrea, Luan Bregasi, Bamir Topi, Donika Bardha, Bujar Tuku, arkitektët Aleksandër Braho, Agim Baboçi, etj. Ndërsa turisti që viziton Tiranën do të mundet që t’i shikoj disa nga veprat e Emanuel Sali Kokos tek “Vila Lindi” në Marikaj, bar restorant “Antika”, bar restorant “Antipatrea”, bar restorant “Mbretëresha”. E nëse i duhet që të shkojë deri në restorantin e Kalasë së Petrelës, aty janë janë pesë-gjashtë vepra të tij. Por edhe pse një pjesë e veprave janë tërhequr nga kërkesa e tregut, ky skulptor nuk mund të heq dorë nga kërkesa për origjinalitet dhe kërshëria për krijimtari. “Unë besoj se deri më sot nuk ka mbetur gjë pa u bërë, që nga skulptura moderne, klasike e ajo arkaike, por unë kur bëj art jam duke ndjekur këshillat dashamirëse të profesorëve të mi: “Puno shumë se një ditë ti do ta arrish atë që do...”


Metafora e drurit gurit dhe metalit

Si skulptor, ju Emanuel, përveç një vepre të mirëfilltë artistike e stilistikisht të metaforizuar, keni bërë punime, të cilat janë aplikuar në funksion të ambjenteve, shtëpive ose lokaveve moderne.

Ç’ndodh me artistin kur vepra e tij merr karakter funksional?

Po artisti do të jetë i pranishëm edhe aty, sepse idetë në përgatitjen e këtyre objekteve nisin që nga studimet në Akademinë e Arteve, ku përftohet ndjesia artistike kur tek një skulpturë përdoren dy-tre materiale bashkë. Pastaj krahas punës së vazhdueshme me një vepër të mirëfillte, këto gjëra vinë si një këmbëgulje e natyrshme në mjedis të krijimit; ta bëj edhe këtë objekt, ta lidh me këtë, ose atë material, çfarë efekti ka, dhe tek kjo e fundit s’mund të kuptohet gjë tjetër veç atij efekti emocional ose artistik. Megjithëse këto lloj punësh lidhen me tregun, sërish atje do të jetë mendja e artistit, kur aplikon një abazhur ose dekoracion skulptural për restorantin, artistit i duhet të mendoj se çfarë ambjenti ka, se ç’problem ka me ngjyrat, me ndriçimin, sigurisht për ta bërë atë mjedis më tërheqës, më komod për të ngrënë atje një drekë, apo një darkë.


Në këtë kohë është bërë modë imitimi i dekoracioneve antike, risjellja e objekteve në vlerë dhe në funksion...

Unë nuk mund të them se kthehet plotësisht ajo që është antike, por merret motivi i atij elemeneti tradicional dhe mbi të punohet që atje të dal një gjë e përshtashme, dhe një pjesë e këtyre krijimeve artistike do të kombinohen edhe me arkitekturën moderne, sepse është edhe arkitekti ai që krijon këto hapësira, i cili nuk mungon të sjellë nga ana e vet motive të arkitekturës antike. Kështu mes tre palëve; artistit, arkitektit dhe investitorit gërshetohet një shije që të shërbejë kënaqësi në atë mjedis ku duhet të kalojnë orët e lira njerëzit.

Në punët e tua janë disa motive që duken më të dashura për ty. Ju keni këty pranë një skulpturë në dru, ku duken trajtat e një grupi polifonik duke kënduar?

Ky është një motiv që ka pushtuar kujtesën time. Jam rritur në një krahinë ku çdo gëzim dhe hidhërim lidhet me këngën polifonike. Është shumë më i perceptueshëm ky motiv kur rritesh aty, kur merr pjesë në të. Pra, është një motiv interesant që nuk mund ta injorosh që ekziston, që ka mbijetuar prej kohësh. Është një motiv që e mbart me vete. Dhe, kur i kthehem skulpturës mendoj si ta kthejë në vëllim këtë motiv që në fakt është tingull. Pra, unë rrekem që të gjej një vëllimin, një formë që mua të më jap motivin e një kënge polifonike.

Dekoracionet etnografike janë ruajtur mirë në kujtesën tënde, në ç’mënyrë i lidh këto motive me hapësirat e një skulpture moderne?

Një motiv të vogël unë e marr si esencë të fillimit të një vepre, pastaj interpretohet vëllimi, p.sh, merret si esencë një furkë, që zakonisht gratë e përdorin të tjerrin leshin e të bëjnë qilima e bluza, e ajo furkë shndërrohet në një figurë, shndërrohet në një kolonë, shndërrohet në një portret, ose merren të gjitha bashkë e krijojnë imazhin e lëvizjes së jetës.

Ndër materialet që ju përdorni, sa vend zë argjila për skulpturën tuaj?

Argjila zë shumë pak vend. Më tepër më pëlqejnë materialet e forta, druri, guri, mermeri, metali. Për shembull, unë preferoj drurin e arrës, sepse ai me jep mundësi që të modeloj edhe detajin më të imët. Është tërheqës kur e shikon nga jashtë dhe reziston. Por ju përdorni dendur edhe drurin e thanës, dhe kam vënë re se krijoni shumë vizatime me thuprat e këtij druri...

Po, këtë dru e përdor sepse ka shumë elasticitet, është i epshëm ndaj trajtave të imagjinuara nga unë. Sigurisht që më jep rastin të bëjë vizatime të holla për këtë lloj skulpture që bëj. Më lejon që të vazhdoj linjën, sepse skulptura është ndërtuar nga sipërfaqe dhe silueta dhe pastaj kalon tek vëllimi. Pra, druri i thanës më jep të gjitha mënyrat si t’i lakoj linjat. Dhe me këto linja, ju nuk nguroni “ta vishni” objektin me materiale lëkure, spango, tela, etj.

Po është thënë, ose shkruar që janë shpikur materialet në fillim dhe pastaj me këto materiale është bërë skulptura, është bërë piktura, janë bërë veglat muzikore, domethënë të gjitha veglat që janë përdorur. Duke e ditur këtë se janë bërë materialet dhe pastaj është bërë arti ne na është dashur që t’i shikojmë me kujdes vetitë e tyre karakteristike; të mirat, të këqijat e t’ja përshtasim veprës që ne pasqyrojmë.

Fakti që shumë nga veprat e tua blihen, a të siguron se këtu në Tiranë në artin skulptural ka një frymëmarrje të re?


Nuk besoj shumë se ka një frymëmarrje të re. Ju i dini mirë problemet që keni trajtuar për konkurset e skulpturës, sidomos tek konkursi për statujën e “Nënë Terezës” dhe do të keni kuptuar se nuk ka një frymëmarrje të re. Problemet me juritë e këtyre konkurseve, tendenca për të përfshirë në to skulptura realiste, ose edhe të dobëta artistikisht tregojnë se kjo frymë e re nuk ekziston akoma aq sa pretendohet, qoftë edhe nga artistët që tashmë janë të njohur. Unë mendoj se ka një monopolizim të këtyre vlerave, ose një ndarje të qëllimshme të çmimeve që bëhen për disa njerëz, të cilët vazhdimisht marrin pjesë nëpër konkurse dhe ata që bëjnë një art më të mirë nuk kanë dalë akoma të vlerësuar në rangje institucionale. Kjo ndodh edhe në Galerinë Kombëtare, kur çelen ekspozitat ndërkombëtare si “Onufri”, etj....

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.