Mehmet Bardhi, kryetari i Lidhjes Demokratike te shqiptareve ne Mal te Zi : "Referendumi i 21 majit ne Mal të Zi duhet të sherbeje me se shumti si nje moment historik qe ky vend te jetë demokratik dhe të definojë statusin e pakicave".
Shqiptarët në Mal të Zi, sipas liderëve të tyre, do të votojnë për shkëputje nga bashkësia shtetërore me Serbinë. Por, fatkeqesisht ky moment historik, pra referendumi i 21 majit, nuk do të shënojë finalizimin e kërkesave te shqiptareve të Malit të Zi për përmirësimin e pozitës së tyre. Kryetari i Lidhjes Demokratike në Mal të Zi, Mehmet Bardhi, duke e konsideruar të drejtë legjitime pavarësimin e Malit të Zi, terheq vemendjen se do te ishte me interes qe me kete rast te përcaktoheshin me qartë edhe të drejtat e shqiptarëve. Sipas Mehmet Bardhit, eshte gjithashtu nje e drejte legjitime qe edhe rajoni i Tuzit branda Malit te Zi te marre karakterin e nje komune me vete e me te drejta më të theksuara veteqeverisjeje. Pra te kete nje lloj decentralizimi.

Intervista
Z. Mehmet Bardhi, kryetari i Lidhjes Demokratike te shqiptareve ne Mal të Zi

Si paraqitet situata këto dite në prag të referendumit?
Eshte nje situate e ndezur dhe me debate te shumta. Deshiroj te theksoj se Serbia dhe zyrtaret me te larte te saj kane lene menjane te gjitha angazhimet e tyre zyrtare dhe jane aktivizuar se tepermi per te bere nje propagande ne favor te mos ndarjes se Unionit Serbi - Mali i Zi. Ne kete fushatë propagandistike, ata kane aktivizuar te gjitha mjetet e komunikimit masiv, mediat audio vizive dhe gazetat. Lideret e politikes serbe kane si lajtmotiv kryesor tezen e kryeministrit serb Vojisllav Koshtunica sipas se ciles «Duke qene te bashkuar do te jete me e lehte qe ky vend te integrohet ne Bashkimin Evropian».

Cili eshte motivi kryesor qe mbrohet nga kampi tjeter?
Pikerisht ata qe jane ne favor te ndarjes se kesaj bashkesie ( Serbi – mali i Zi ) marrin ne mbrojtje tezen se Mali i Zi mund te integrohet me pare ne BE duke qene i shkeputur nga Serbia. Kryeministri malazes, Milo Gjykanoviç eshte shprehur ne te gjitha debatet politike, se Mali i Zi nuk ka se perse te paguaje haraçet e Serbise. Serbia nuk po punon seriozisht per kapjen e krimineleve te luftes, prandaj edhe Bashkimi Evropian i ka pezulluar bisedimet me të. Pra e ardhmje evropiane e Serbise duket me e larget.Po ashtu edhe ne aspektin ekonomik, social e politik Mali I Zi nuk duhet te besoje shume ne mbeshtetjen e Serbise. Serbia kerkon vetem te na shfrytezoje. Permes nesh Serbia kerkon domosdoshmerisht nje dalje ne Adriatik.

Ne kete duel politik cili eshte pozicioni i shqiptareve te Malit te Zi?
Ne pergjithesi te gjithe lideret politike shqiptare jane shprehur se do te rreshtohen ne krah te kampit per pamvaresine e Malit te Zi. Por edhe ketu kemi dy qendrime jo te ngjashme. Simpatizantet e Lidhjes Demokratike te shqiptareve ne Mal te Zi shkojne edhe me tej ne kerkesat e tyre. Une si kryetar i kesaj lidhjeje jam i mendimit se do te ishte me interes qe me rastin e referendumit te përcaktoheshin me qartë edhe të drejtat e shqiptarëve. Duke e konsideruar të drejtë legjitime pavarësimin e Malit të Zi, eshte po ashtu e drejte legjitime qe edhe rajoni i Tuzit brenda Malit te Zi te marre karakterin e nje komune me vete e me te drejta me te theksuara veteqeverisjeje. Pra, te kete nje lloj decentralizimi. Eshte teper e nevojshme që të dimë se cili do të jetë statusi ynë në atë Mal të Zi të pavarur. Megjithate, kërkesat do t’i vazhdojmë pa marrë parasysh rezultatin e referendumit.

Cila eshte arsyeja qe Lidhja Demokratike e Shqiptareve ka dale si subjekt me vete ne referendum? Lidhja demokratike në Mal të Zi, si partia e parë politike shqiptare ketu, ka vendosur që në fushatën për referendumin të paraqitet si subjekt me vete. Arsye për këtë është mospranimi i kërkesës për komunë të veçantë në Tuz nga zyrtaret malazese te bllokut për pavarësi, që aktualisht janë në pushtet. Kemi dalë si subjekt në vete, por jemi në anën e bllokut për pavarësinë e Malit të Zi. Kete e bejme pasi respektojmë principet demokratike. Por, në anën tjetër nuk jemi në bllok sepse anëtarët e bllokut, të cilët aktualisht janë në pushtet nuk kanë përmbushur kërkesat tona.

Sa perqind te popullsise perbejne shqiptaret ne Mal te Zi?
Eshte bere nje regjistrim i popullsise 2 vjete me pare, por une nuk jam dakort me shifrat zyrtare te publikuara. Une gjykoj se shqiptarët në Mal të Zi përbëjnë rreth 7 përqind të popullsisë. Votat e tyre, shpesh kanë qenë vendimtare në rezultatet e zgjedhjeve parlamentare, edhe pse aktualisht ata kanë vetëm dy deputetë në parlamentin e Malit të Zi. E njëjta gjë mund të ndodh edhe në rastin e referendumit. Blloku i partive pro pavarësisë, ka premtuar përmirësimin e pozitës së shqiptarëve. Megjithëkëtë une gjykoj se kjo nuk duhet të ngelet vetëm në kuadrin e premtimeve ne leter por duhet te zbatohet ne praktike. Mbi të gjitha shteti i Malit të Zi duhet të jetë demokratik dhe të definojë statusin e pakicave që jetojnë në të, sidomos të shqiptarëve. Kjo për arsye se shqiptarët në Mal të Zi janë pakicë “par exellance”, pasi kanë specifika te theksuara identiteti, etnike, gjuhësore, të traditës kulturore etj. Pakicat e tjera flasin gjuhët slave, ndersa ne shqiptarët jemi të dallueshëm në Mal të Zi pasi i perkasim nje etnie tjeter dhe duhet të kemi po ashtu të drejta të plota. Sidoqoftë, faji për mospërmbushjen e kërkesave të shqiptarëve nuk ngelet vetëm në Podgorica zyrtare. Partitë shqiptare shpesh here kanë dalë me qëndrime të ndryshme për çështje të rëndësishme qe u perkasin vete atyre.

A mendoni se ndarja ose mos ndarja e Malit te Zi me Serbine mund te kete ndikime edhe mbi te ardhmen e Kosoves ? Ne pamje te pare duket se nuk ka ndonje ndikim te drejtperdrejte. Kosova tashme ka hyre ne shinat e percaktimit te se ardhmes se saj te pavarur. Mali i Zi nuk mund te ndikoje ne kete pike. Por ne nje aspekt tjeter mund te themi se ka edhe ndikime. Vitet 2006 – 2007 per mendimin tim do te shenojne dy humbje te medha per Serbine. Nga njera ane, Serbia do te humbase Kosoven e nga ana tjeter besoj se do te humbase edhe Malin e Zi.

Po Shqiperia a ka ndikim mbi Malin e zi?
Fare, fare pak. Jam i mendimit se nuk ka ndonje ndikim te perfillshem. Shqiperia si trungu amë duhej te kishte zhvilluar projekte me te shumta e me te forta bashkepunimi me shqiptaret e Malit te Zi. Keto kane munguar duke krijuar nje lloj ftohjeje.

Si e mendoni bashkepunimin me politiken e Shqiperise nese Mali i Zi do te shpallet i pavarur pas dates 21 maj? Mendoj se do te kete zhvillime me te dendura ne te gjitha fushat. Mendoj se me se shumti do te kete me teper marredhenie ne shkembimin e mallrave, ne turizem e ne levizjen e lire te njerezve. Ne shqiptaret e Malit te Zi kemi pasur takime se fundi edhe me Kryeministrin Shqiptar, Sali Berisha edhe me Ministrin e Jashtem, Besnik Mustafaj. Madje ky i fundit na ka premtuar se nese do te fitojme pamvaresine nga Serbia, atehere Shqiperia do te jete vendi i pare qe do te hape ambasaden e saj ne Mal te Zi.

Pak historik
Ne Histori nder vite me rradhe, me banoret e tij te forte, luftarake, rezistente e te drejte, rajoni i Tuzit është bere i njohur për pjesmarrjën e vet në luftrat vendimarrëse për per te ardhmen e rajonit gjatë Përëndorisë Otomane Turke. Gjithashtu në kohën e mesjetës, Tuzi ka qënë ndër qendrat më të mëdha tregtare të Malësisë së mbi-Shkodrës, ku ka qene i spikatur e i zhvilluar pazari i kripës.

Gjatë luftës së parë dhe të dytë botërore, rajoni i Malësisë së Madhe të mbi-Shkodrës, i banuar me shqiptarë autoktone që kanë mbetur nën pushtetin e Malt të Zi, ka gëzuar statusn e një Komune me qendër në Tuz. Ndërsa mbas luftës ky rajon kishte pasur 4 komuna të veçanta. Sot, shqiptarët e Tuzit janë duke luftuar për rikthimin e statusit të komunës së qytezës së tyre, te cilen e kishin arritur në vitin 1958 gjatë riorganizimit të pushtetit lokal në Mal të Zi. Jane pikërisht mosplotësimi i kërkesës për kthimim e statusit te Komunës së Tuzit si dhe mos realizimi i premtimeve per permiresimin e gjendjes, shkaku qe mund te rrezikoje një pjesë të votave të shqiptarëve etnikë në referendumin e 21 majit për pavarësi të Malit të Zi nga Serbia. Një pjesë e shqiptarëve në Mal të Zi, veçanarisht në rajonin e Tuzit, janë shumë të revoltuar me veprimet e qeverisës në pushtet, sidomos kur bëhet fjalë për Komunën e Tuzit. Vetem disa muaj para Referendumit, qeveria malazeze ka miratuar ligjin mbi kryeqytetin, me të cilin Tuzit i ka dhënë statusin e Komunës Urbane, e cila ekonomikisht do të mbetet e varur nga komuna e Podgoricës.

Në mënyrë që fitohet Referendumi për të shpallur pavarësine e Malit të Zi, me 21 Maj, blloku pro-pavarësisë duhet të marrë 55 për qind të votave. Popullsia e Malit të Zi, përbëhët prej 41% malazesë, 30% serbë, 14.7% boshnjakë, 7% shqiptarë, dhe 1% kroatë. Sipas një ankete të Qendrës për Tranzicion Demokratik, rreth 120,000 malazias planifikojnë të votojnë për pavarësi, ndërsa 29,000 kundër saj. Ndërkaq, 104,000 serb që jetojnë në Mal të Zi do të votojnë Unionin Serbi dhe Mal të Zi, ndërsa më pak se 7000 serbe do të votojnë për pavarësi të Malit të Zi. Sipas këtyre kalkulimeve, votimi për dhe kundër shtëtit të pavarur të Malit të Zi do të jenë shumë i ngushte. Kështu që vota e pakicave etnike, përfshirë dhe votën shqiptare, në këtë referendum konsiderohet të jetë vendimtar.

__________________
The heaven's sound is composed inside your heart, listen to its beat to syncronize your life onto the angel's steps.