VERMOSHI, THETHI, RAZMA - PERLAT E NATYRËS SONË ALPINE

Rruga drejt Kelmendit ku ndodhet Vermoshi është 95 km larg Shkodrës.Vermoshi është skaji më verior i Shqipërisë dhe përfshihet në rrethin e Malësisë së madhe. Për të shkuar atje kalon Koplikun, Hotin, vazhdon nëpër rapsh Starje, dhe duke kaluar drejt veriut. Nga qendra e komunës në Tamarë ngjitesh nëpër një grykë mali që të çon në Selcë. Më pas në Qafën e Predelecit e në Lëpushë pranë Bjeshkëve të Nemuna. Këlmendi ka një sipërfaqe 353 km katror në formë trekëndëshi. Dy brinjët përëndimore e lindore kufizohen me kufirin shtetëror me Malin e Zi, ndërsa ajo jugore me rrethet Shkodër, Malësi e madhe e Tropojë. Temperatura është e ndryshme në zona të Vermoshit. Mesatarja e janarit në Cem është 0 gradë celcius, në Vermosh –3gradë dhe në male –8gradë.

Mesatarja e korrikut në Cem është 19 gradë Celcius dhe në male13 gradë. Cemi ka 20-60 ditë me borë në vit,Vermoshi mbi 100 ditë dhe malet mbi 120 ditë me borë. Në Kelmend ka dy lumenj të veçantë. Ata burojnë nga një vijë ujëndarëse dhe përfundojnë në dy dete mbi 1000 km larg njëri tjetrit. Lumi i Vermoshit, me gjatësi 20.7 km përfundon në Detin e Zi dhe lumi i Cemit me gjatësi 30.8 km derdhet në Adriatik. Lumi Cem ka Cemin e Selsës dhe Cemin e Vuklit, që bashkohen tek ura e Tamarës. Ata, rrugës formojnë kanionin e Drenovës,1.4 km i gjatë dhe100 m i thellë, Gerrlën e Selcës 900 m e gjatë dhe 25 m e thellë. Në Cem derdhet Ujëvara e Sllapit 30 m e lartë, ndërsa e gjithë zona ka 200 burime ujore të ftohta si dhe grupin e liqenjve akullnajorë-karstikë të Jezercës.

PASURITË DHE BUKURITË TURISTIKE
Natyra e mrekullueshme dhe peisazhi turistik i Vermoshit janë pasuri të çmuara të tij. Duke kaluar, të shfaqen bukuri natyrore të jashtëzakonshme si fusha e Rrapsh-Starjes,730 m mbi nivelin e detit, 2 km e gjatë dhe 1km e gjerë. Karramanat e Rrapshës janë shkëmbinj të shumtë mbi 6 m të lartë. Në veri të tyre shfaqet një humnerë 500 m e thellë që quhet lugina e Cemit. Më tej janë pyjet e shumtë të ahut që pasohen nga gjelbërimi i Lëpushës i cili gërshetohet me bardhësinë e borës së Bjeshkëve të Nemuna. Malet formojnë kurrize dhe zënë 59.7 për qind të territorit. Ka 45 maja me emër dhe lartësi mbi 2000 m. Bjeshkët e Seferçës dhe Bjeshkët e Nemuna zënë veriun dhe qendrën e Alpeve Shqiptare, ku dallohen male si Sheniku, Radohima e Jezerca me 42 maja mbi 2000 m. Bukuritë e peisazhit shtohen nga luginat e thella alpine që ndërpresin kurrizet e maleve, me gryka e anione të mrekullueshme. Pyjet e ahut, bredhit të bardhë, kullotave alpine etj, ja shtojnë vlerat turistike zonës.

Aty ka rreth 100 bimë mjekësore si dhe 40 për qind të specieve që përmban flora shqiptare. Në faunën e Vermoshit ka 130 lloje shpendësh, 35 gjitarë, dy lloj peshqish, trofta e Cemit dhe Salamandra. Vermoshasit njihen për bujarinë e mikëpritjen që të afrojnë, për pastërtinë dhe traditën në përpunimin e produkteve blegtorale. Djathi i Kelmendit, qumështi, mjalti janë mjaft të pëlqyeshëm për vizitorët. Veshjet e veçanta, prania e specieve të rralla si salamandra e zezë, bretkoca e kuqrremtë, shqiponja, ariu i murrmë, lundërza, kaprolli etj, i tërheqin mjaft vizitorët, ndonëse zona është e largët.Vermoshi të afron peisazh alpin të mrekullueshëm, me sfond të gjelbër e bardhësi bore, kreshta të larta e të mprehta, ujë të ftohtë e të kulluar, lugina akullnajore, forma të larmishme karstike, lumenj me anione e ujëvara, liqen akullnajorë karstikë, pyje ahu e rrobulli, kafshë e shpendë të shumtë e disa të rrallë, troftën e shijshme, vende historike, kostume tradicionale antike, ushqime të shijshme etj. Këtu takohen edhe objekte natyrore interesante, shpella, guva objekte kulturore si ura, shtëpi akomodimi tradicionale etj.

THETHI DHE RAZMA PIKAT TURISTIKE TË VERIUT

Thethi shtrihet në verilindje të qytetit të Shkodrës rreth 80 km larg të tij .Fshati piktoresk shtrihet në zemër të Alpeve. Rruga për në Theth gjarpëron mes pyjesh e peisazhesh mahnitëse natyrore. Kreshtat dhe majet e maleve të larta ngrihen mbi luginat e ngushta, plot me ujëvara. Në qiellin e pastër fluturojnë shqiponjat e malit si dhe mjaft shpendë të rrallë . Në lumin e Shalës ka troftë të mrekullueshme, e veçantë në këtë lumë. Në shpatet e maleve të veshura me pyje shekullorë, ndeshen kafshë të egra si arinjtë, kapronjtë, zardafët, ujqit, dhelprat, dhitë e egra si dhe shpend mjaft të bukur.Thethi ka pamjen e një pellgu 800m mbi nivelin e detit. Ai është i vendosur midis një kurore majash të thepisura si, Radohima, Maja e Arapit, Maja e Alisë, që spikatin për bukuritë e rralla në të gjithë Alpet. Përmes fshatit rrjedh lumi i Shalës, me ujin e tij të bollshëm, të rrëmbyeshëm, të pastër si kristali e të ftohtë si akulli.

Nga malet zbresin zhurmshëm e me furi katarakte e ujëvara.Thethi shquhet për kontrastet e relievit, ujëvarave, bimësisë së dendur, livadheve e sidomos i ngjyrave. Duke shëtitur mes pyllit të dendur të shfaqen livadhe mahnitëse ku rrezet e diellit kanë bërë të lulëzojnë lulu të veçanta e të papara me aromë të mrekullueshme.Një i tillë është Bregu i Bubës mbi lagjen Gjelaj të fshatit. Thethi karakterizohet nga pyje, kullota e livadhe alpine e subalpine. Natura i ka falur privilegje këtij fshati ku turistët mund të gjuajnë kafshë të egra, të peshkojnë troftën e shijshme, të merren me alpinizëm apo të argëtohen në luginat me lule e bar të dendur, si dhe pranë lumit.në Theth banon një popullsi e vogël e mikëpritëse.Thethi është një pikë turistike e cila ka qenë shumë e frekuentuar. Deri në vitin 1990 aty ndodhej kampi i pushimeve i përbërë nga disa ndërtesa alpine.Vendasit edhe sot vënë në dispozicion të pushuesve shtëpitë e tyre që funksionojnë si hotele.

Razma shtrihet rrëzë malit të Veleçikut dhe ndodhet vetëm 41km larg qytetit të Shkodrës.Ajo është një nga vendet më të bukura dhe me klimën më të shëndetshme të Alpeve.Në mes të pishave,lëndinave,kullotave alpine,e peisazheve malore ,ka mjaft banesa të tipit alpin.Vizitorët e shumtë argëtohen me ekskursione alpinistike,ndeshje sportive, gjueti etj. Razma, ndryshe nga zonat e tjera turistike alpine , frekuentohet dendur në të gjitha stinët e vitit, veçanarisht në dimër. Dëbora që mbulon lëndinat është mjaft joshëse për rrëshqitjet me ski. Dhe në Razëm ka patur kamp pushuesish si dhe hotel i cili funksionon akoma. Në Razëm ka shumë ndërtime alpine që vihen në dispozicion të pushuesve. Tradicionalisht në Razëm kanë patur banesat e tyre private shumë qytetarë nga Shkodra.