Tani në sallat e kinemasë të gjithë botës, ka arritur filmi i ri, i shoqëruar me parrullën “E vërteta do të zbulohet”. Jemi para një fraze me dy kuptime, që nuk mund të konsiderohet e padëmshme. Ndërkohë novela është përkthyer prej kohe në gjuhën shqipe, duke shkaktuar jo pak diskutime, krejtësisht të pabazuara natyrisht. Nuk ka dyshim se modeli i madh i Dan Brown-it është paraletrar e parahistorik. Dan Brown shkruan kundër Opus Dei, atë që, duke nisur nga shekulli XVIII, është bërë kundër Shoqërisë së Jezuitëve: i shikon rregulltarët e Opus Deit si fanatikë të devotshëm, që punojnë verbërisht në shërbim të Kishës e nuk ndalen para asgjëje, kur bëhet fjalë për të mbrojtur pushtetin e tyre. Shoqëria e Jezuitëve gjatë shekujve ka qenë krejt ndryshe nga ç’e kanë paraqitur kundërshtarët e, megjithatë, duke nisur nga vitet shtatëqind, tradita, në fillim protestante, pastaj antiklerikale, e paraqiti ashtu si i interesonte. Kyçi i leximit për të kuptuar atë që shkruan Dan Brown për Opus Dei-n, duhet kërkuar në faktin se shkrimtari, në sa merr pendën në dorë, ndjehet i sigurtë se do të ketë sukses. Dhe është pikërisht kjo që ka rëndësi për të, pra thjesht komercializmi i librit të tij.
Pra libri është Novele, (fiction, sic i thone në anglisht) bile dhe ne librari shitet ne seksionin e novelave. Kur e lexova ne fillim si libër, u habita me disa gjëra, "fakte" të cilat nuk janë të argumentuara shkencërisht dhe historikisht. Dhe nuk po hyjmë shumë në detaje.

Personalisht librin e konsideroj thjesht ‘fiction’ dhe i këndshëm për t’u lexuar për intrigat dhe rrjedhën e ngjarjeve, dhe është hartuar me shumë mjeshtri nga autori. Dhe s’besoj se ka ndonjë të marrë të barazojë Kodin e Da Vincit me një vepër historike, prandaj sa i përket anës historike nuk vlen një lek.
“Nuk është as i besueshëm dhe as i aftë si historian”, me këto fjalë, më 7 prillin e kaluar, gjykatësi Peter Smith e shpalli të pafajshëm romancierin Dan Brown që ishte akuzuar për kopjim të veprës ‘Graali i shenjtë’, botuar në vitin 1982, bazuar mbi dokumente të rreme.
Në të vërtetë në novelë nuk ekziston kurrfarë dokumentimi: gjithçka është fryt i përhapjes banale të lajmeve të rreme, komerciale, të marra aty-këtu, ndërtuar në formë batutash që nuk kanë kurrfarë themeli historik. Mund të themi shkurt se serioziteti shkencor mungon krejtësisht. Atëherë, pse njerëzia e blejnë këtë libër? Pse e lexojnë? Sepse jemi në shekullin e bindjeve të fshehta , të propagandës, dmth në një shekull, në të cilin shumë shpesh suksesi i një vepre në treg nuk tregon absolutisht se ajo vepër ka edhe vlerë artistike. Nuk besoj se një vepër e tillë mund të ndikojë mbi jetën e ndokujt. Nëse ndokush do ta braktiste fenë sepse ka lexuar “Kodin da Vinçi “, më duket se nuk do të dëshmonte tjetër, veçse nuk ka pasur kurrfarë feje, se ka besuar thjeshtë për forcë zakoni ose se nuk i ka bërë kurrë vetes pyetje serioze për Jezusin, për të pasur edhe përgjigje po aq serioze, duke fituar pjekurinë në fe.

Ndërsa frymën e fortë feministe Dan Brown e ka marrë në nivelin më të ultë, sepse ky është niveli nga i cili arrihet suksesi mass-medial. Ripërsërit kështu një traditë të vjetëruar, që nis me Margaret Murrai, shkrimtare e shekullit të kaluar, autore e romanit “Zoti i shtrigave”, për të ricikluar historinë, pa kurrfarë baze antropologjike, të Zotit me origjinë femërore, fekondues, i mirë paqësor, i cili më pas zevendësohet me Zotin e ushtrive, Hyjin e priftërinjve e të luftëtarëve. E ky na qenka Zoti i vetëm i Abrahamit, Zot i egër, shtypës, mizor… Po ashtu krijohet menjëherë ideja se libri apo filmi është ngritur mbi një supozim antikatolik. E kujdes, po e theksoj, antikatolike. Kjo natyrisht e bën gjithçka më të dyshimtë. Ç’do të thotë të heqësh dorë nga çka beson, për të shijuar shfaqjen e një filmi? A mund të shijohet, pastaj, një film, nëse në një farë pike të tij, besimtari e ndjen veten të fyer në elemenetet më intime që përbëjnë fenë e tij? Sigurisht jo! Ky nuk është film i padëmshëm, i parrezikshëm e prandaj nuk mund të konsiderohet as si fryt i pastër i fantazisë, edhe pse fantazia mund të përdoret qetësisht në punë duke shfrytëzuar objekte të tjera, që nuk fyejnë askënd në ndjenjat më të thella.

Nuk mund të mos lind pyetja: a do të ishte e gatshme për shëmbull që shoqëria civile, edhe ajo laike, të pranonte një film që fyen rëndë ndjenjat fetare të hebrenjve, të myslimanëve e të budistëve? Do të ngrihej, sigurisht, një kor i rebeluar zërash, edhe nga ana e laikëve, përballë një fyerjeje të tillë të ndjenjave fetare të besimtarëve e kështu me radhë…Tashti vijoj të pyes: pse kundër katolikëve mund të bëhen gjëra, që asnjë nga ne nuk mund as t’i mendojë se mund të bëhen kundra hebrenjve, myslimanëve ose besimtarëve të feve të tjera? Ose a do të ishte e mundur të bëhej një film që të tallej, bie fjala, me shfarosjen e hebrenjve nga nazistët e, si fryt i fantazisë, të krijonte një Hitler ose një Stalin pozitiv, simpatik, përballë demokracive të mëdha negative, antipatike të Perëndimit. Pa dyshim që nuk do ta pranonim!
Gjithashtu një shpikje e papranueshme është edhe historia e pasardhësve të Merovingëve, masakrat e bëra nga Kisha Katolike e më pas nga Opus Dei për të mbajtur nën sekret lajmin, etj. Ama të gjitha këto shpifje të vetëdijshme kanë si resultat çkreditimin e Kishës sepse libri është i shkruar në atë mënyrë që njerëzit t’i besojnë. Është saktësisht aq sa bën edhe Protokollet e Dijetarëve të Sionit, një tekst i shpikur nga antisemitët, në të cilin u atribohet krerëve të hebrenjëve plani i pushtimit të botës dhe që ky plan ka qenë i përdorur nga Hitleri për të justifikuar persekutimin e tyre.
Sipas Dan Brown, ka qenë Konstantini ai që ka imponuar të lihen vetëm katër Ungjij. Në të vërtetë, në fillimet e shek. IV gjindeshin të paktën 80 (tetëdhjetë!) ungjij e të gjithë të njëjtit nivel. E mirë pra, ky argumentim tregon një humnerë injorance.

Tani, Dan Brown, sado injorant që të jetë, nuk mund të mos e dinte se hyjnia e Krishtit është e pohuar që në Letrat e Shën Palit të shkruara rreth vitit 60, ose në Ungjillin e Gjonit, gjithsesi që në shekullin e parë. Ndërsa Dan Brown thotë se hyjnia e Jezu Krishtit ka qenë shpallur në Koncilin e Nicesë në shek. IV. Absurde!

Ndërsa historia e vërtetë na thotë se në shek. II, pra dy shekuj para Konstantinit, shën Ireneu dhe të tjerë tregojnë në mënyrë të qartë se ekzistonin katër Ungjij. Katër Ungjijtë që ne njohim si kanonikë janë të shkruar para ungjijve gnostikë.

Me një fjalë Kodi i Da Vincit s’ka asnjë vlerë shkencore si libër. Ky libër jo vetëm që ka gabime trashanike në faktet që përmend, por edhe i ngatërron ato realet. Ka përzierë në faktet historike dhe duke prekur perciptazi faktet e tjera i le ato pezull dhe akoma më të paqarta.
Prandaj ky libër e tashti edhe film është apostafat për "masat popullore" e materialiste që fitojnë (në fakt e blejnë) "kulturën" prej librave ‘fiction’, pa kurrfarë prove historike që asnjë historian profesionist nuk i ka marrë seriozisht. Gjithashtu duhet kujtuar që libri i Dan Brown ka qenë i suksesshëm pasi që ka patur pak konkurrencë në tregun e librit. Disa vite më parë ishte në famë „Zotëria i unazave“ (The Lord of the rings) dhe pastaj fenomeni i Harry Potter. Pra ndoshta edhe fakti që ekziston aktualisht edhe mangësia e shkrimtarëve të mëdhenjë si J.R.R. Tolkien apo C.S. Lewis. Kështu që nuk gjindet asgjë e re në librin e tij, perveç shpjegimi jashtëqendror I “Darkës së Mbrame” të Leonardos. Është fare i qartë edhe fakti se Dan Brown, në disa pjesë të librit, ngatërron Leonardo da Vincin me Michelangelon. Dhe të paktën mos të pretendohet të bëhet debat shkencor apo historik me fanta-shkencën dhe manipulimet e Dan Brown.
Ndërsa sa për Kishën Katolike, atë që beson kjo kishë për personin e Jezu Krishtit e besojnë të gjithë të krishterët (përfshirë ortodoksë dhe protestantë), por autori e veçon Kishën Katolike me qëllim për të krijuar tymin e komplotit të madh...

Dhe shumë njerëz do të shkojnë në kinema për të parë filmin sa për kurreshtje, kjo për vetë faktin se luan Tom Hanks, dhe thjesht duan te shohin se si është realizuar si film.

Dan Brown po jua servir këtë fabul e cila i pëlqen shumë fëmijeve të rritur perëndimor. Ai bëri ca para dhe Amerika u bë akoma më e hutuar në bindjet e saj. Prandaj sa më shumë flitet për këtë libër apo film, aq më shumë reklamë i bëhet, aq më shumë blihet, aq më shumë do shkojnë ta shohin si film. Kinematografia, letërsia fiktive, janë arte, dhe nuk mund të merrën si të verteta. Për më tepër, nuk mund të formosh kurrë një opinion të plotë për diçka pa lexuar apo parë dokumenta të tjera historike apo jofiktive.
Secili ka të drejtë të vendos ta shikojë apo jo këtë film, dhe ta gjykojë sipas mendimit të vetë. Megjithatë duhet pasur parasysh që është vepër arti, dhe jo e vërtetë absolute. Në fund të fundit edhe monedha ka dy anë.

* Robert Jakaj, eshte diplomuar ne shkencat teologjike ne Rome (Itali). Artikulli eshte botuar ne te perditshmet kosovare Koha Ditore, Kosova Sot e Iliria Post.