Nuk është aspak e habitshme dhe e rastit që sot kur Athisar paraqet paketën e propozimeve për të ardhmen e Kosovës, tonet e deklaratave serbe shprehin nervozizëm të fortë dhe të hapur. Deri këtu asgjë e re për shqiptarët.
Ajo që dua të hulumtoj me tepër është nëse komuniteti ndërkombëtar e ka kuptuar ndonjëherë përmasën e vërtete të kësaj urrejtjeje që ushqehet nga politika serbe mbi shqiptarët. Që nuk e ndiejnë këtë urrejtje ashtu si shqiptarët që e kane vuajtur, është më se normale. Por është shumë e rëndësishme që të kuptohen mekanizmat dhe standardet që e mbajnë gjallë dhe e “lulëzojnë” këtë politike dhe regjim urrejtje për atë që vetë politikanët serbë na e quajtkan “zemra e Serbisë”. Nëse lexohen komentet që i janë bërë paketës së Athisarit, del qartë se ajo ofron kompromise të shumta që duhet të bëjë pala shqiptare; kompromise në emër të asaj që për shqiptarët e Kosovës është shumë e shtrenjtë; Pavarësia. Çfarë kompromisi i propozohet Serbisë sipas kësaj pakete? Në kuptimin e plote të fjalës: Asgjë. Çfarë duhet të bëjë Serbia është që të artikuloj dhe të pranojë të drejtën e shqiptarëve që të vetëqeverisen. Ky nuk është kompromis, por një e drejtë natyrore e paracaktuar për shqiptarët dhe çdo komb tjetër kudo në botë dhe që atyre i është mohuar jo vetëm padrejtësisht por edhe paturpshmërisht. Deri këtu balanca përsëri anon nga serbët.

Le të thellohemi me tepër. Bëhet thirrje që të tërhiqen ambasadat serbe nga të gjitha ato vende të cilat do të njohin Kosovën si shtet të pavarur. Edhe këtu, nacionalizmi i sëmurë serb gabon. Është përsëri e drejta e atij apo këtij shteti të njohë cilin shtet të dojë. Kështu që thirrje të tilla nuk duhet dhe nuk kanë sesi të kushtëzojnë marrëdhëniet diplomatike që Serbia ka me këto vende. Edhe në këtë rast, Serbia kërkon që këto shtete të bëjnë kompromis, me pak fjalë ose me Serbinë ose me Kosovën.
Bëhet kështu e qarte që shqiptarët në çdo rast, sipas serbëve, duhet dhe janë objekt dhe subjekt i kompromisit. Nuk jam aspak kundër që për çështje të tilla madhore do të bëjmë edhe kompromise në të mirën e kombit tonë. Kur them kështu, mendoj se përfaqësoj një pjese dërrmuese të opinionit shqiptar kudoqoftë ai.

Por çështja shtrohet: A duhet që komuniteti ndërkombëtar të mbështes mekanizma dhe standarde të tilla të njëanshme? A duhet që gjithmonë, kur vjen puna që shqiptarët të fitojnë të drejtat e tyre, duhet patjetër të lejojnë kompromise sepse përndryshe nuk mund ta fitojnë të drejtën e tyre pastërtish dhe plotësisht? Përse po shpenzohet kaq shumë kohë dhe kujdes i madh që pala serbe të mos “mërzitet” nga vendimet që do të merren për statusin e Kosovës? A është e drejta për vetëvendosje universale dhe e aplikueshme njëlloj si për shqiptarët dhe serbët? Dikush mund të thotë: “Çfarë kërkon moj zonjë më tepër? Bota po bënë shumë për shqiptarët e Kosovës”. Shumë e thjeshtë. Kërkoj vetëm që të jetë në vëmendjen e gjithë shqiptarëve që të reagojmë dhe të faturohemi në mënyrë të tillë që të futemi në marrëveshje me statusin e partnerit dhe jo të palës që patjetër duhet të tolerojë edhe kur nuk duhet. Besoj se ngacmimi i çështjeve të mësipërme e bën të kuptueshme sesi kuptohet dhe interpretohet nervozizmi serb nga komuniteti ndërkombëtar. Mendoj se megjithë përpjekjet dashamirëse, nervozizmi serb nuk kuptohet në dialektikën e tij. Kuptohet që ka një nervozizëm serb dhe shqiptar, por nuk bëhet dallimi se baza e nervozizmit serb nuk është aspak e njëjtë me atë të shqiptarëve. Ndërsa serbët e kanë ushqyer dhe ngritur urrejtjen e tyre mbi shqiptarët në politikë dhe kjo shpesh e “përkëdhelur” edhe nga një pjesë e komunitetit ndërkombëtar, shqiptarët kanë pasiguri sepse janë vrarë dhe ndjerë të mohuar në çdo moment në shoqërinë serbe.

Ndërsa serbët s’janë mësuar asnjëherë të bëjnë kompromise, shqiptarët kanë qenë të detyruar të bëjnë më shumë se ç’duhet. Ndërsa komuniteti ndërkombëtar ka qenë mjaft “zemërgjerë” me Serbinë, shqiptarët e kanë ndjerë reagimin e tij vetëm kur gjenocidi mbi ta bëhej i pafalshëm. Në këtë terren dhe shtrat janë kultivuar qëndrimet e njëanshme. Sot jemi përpara faktit që përballen nervozizmi nacionalist serb dhe kompromisi shqiptar dhe përsëri vendoset si një nga kushtet që ofron paketa e Athisarit. Le të shërbejë përsëri kompromisi ynë për t`i treguar komunitetit ndërkombëtar se është Kosova që po kontribuon për stabilitetin në Ballkan dhe jo ish-Jugosllavia ose Serbia së bashku më Kosovën.

Është mekanizmi i pavarësisë që hap rrugë për qëndrueshmëri në Ballkan dhe jo standardi i njëanshmërisë dhe zgjidhjeve gjysmake për hatër të “ekuilibrave” ndërkombëtare. Tashmë, ky duhet të ishte standardi referues për bashkësinë ndërkombëtare dhe shqiptarinë në të njëjtën kohë. Ndoshta do të duhet edhe pak kohë që edhe shqiptarët në Ballkan të konsiderohen të barabartë dhe të devotshëm për të fituar të drejtat e tyre në të njëjtën mënyrë, si gjithë kombet e tjera.