Pergatitje per Misione ne Mars Sipas zyrtarėve tė Nasas, ka shumė tė ngjarė qė nė planetin Mars mund tė ketė ujė. Ata thonė se ky lloj zbulimi do tė pėrbėnte njė hap mė pranė gjetjes sė elementėve tė domosdoshėm pėr jetėn. Pėrvoja e deritanishme ka treguar se eksplorimi i marsit ėshtė njė sipėrmarrje tepėr e rrezikėshme. Dy nga 3 misionet nė Mars kanė pėrfunduar nė dėshtim. Por shkencėtarėt besojnė se makinat robotė qė pritet tė nisen sė shpejti pėr nė Mars janė mė tė aftat qė janė dėrguar nė planetin e kuq mė sot.
Pėr uljen e robotėve nė kordinatat e caktuara nė Mars do tė pėrdoren parashuta tė posaēme. Makinat robote janė pajisur me kamera me reze infra tė kuqe pėr tė bėrė kėrkime e shqyrtime tė ndryshme gjeologjike pėr tė pėrcaktuar nėse nė planetin e kuq ka jetė. Makinat gjithashtu janė pajisur me panele diellore dhe ato do tė funksionojnė me enerigjėnė e grumbulluar nga kėto panele. Ndryshimet klimatike duhen pėrballuar me mjetet e nevojshme
5 shtator 2003 (17:30 UTC)
Komisioni ndėrqeveritar mbi ndryshimet e klimės thotė se 1990-ta ka qėnė dekada mė e nxehtė nė njėmijė vitet e fundit. Kryetari i Komisionit Ndėrkombėtar, R.K. Paēuri, paralajmėron se temperaturat vazhdojnė tė rriten dhe se intensiteti dhe mundėsia e pėrsėritjes sė faktorėve tė motit ekstrem, siē janė vala e tė nxehtit dhe thatėsira, mund tė rriten. Zoti Paēuri foli pėr gazetarėt gjatė njė vizite nė New Delhi.
Kur preket sistemi klimatik, kjo ndikon nė nivelet e rreshjeve, nė lėvizjen e rrymave oqeanike, sepse kėto janė tė balancuara nė mėnyrė mjaft delikate, dhe kėto ndryshojnė gradualisht nė qindra mijėra vjet.- thotė ai.
Zoti Paēuri thotė se shkencėtarėt po vėzhgojnė provat pėr tė parė nėse ngrohja globale ka shkaktuar ngritjen e temperaturave nė Evropė, si dhe verėn e nxehtė, jo tė zakontė nė disa pjesė tė tjera tė botės.
Disa studiues tė klimės e vlerėsojnė ngrohjen globale si fenomen tė shkaktuar nga dora e njeriut...kryesisht djegia e gazeve dhe gazet e ēliruara nga serat,-thotė zoti Paēuri.
Ai thotė se efektet e ngrohjes sė Tokės, do tė qėndrojnė pėr disa dekada edhe nėse vendet e ndryshme do tė pakėsojnė ēlirimin e gazrave nė natyrė. Kjo pėr arsye se dyoksidi i karbonit qėndron nė atmosferė pėr njė kohė tė gjatė. Pėr kėtė arsye, zoti Paēuri thotė se, tė gjitha vendet, tė varfėra dhe tė pasura duhet tė pėrgatiten pėr faktorė ekstremė klimatikė si pėrshembull valė tė nxehti, pėmbytje, thatėsira, dhe ndryshime tė brigjeve detare.
Pėr shembull, -thotė zoti Paēuri,- nė dekadat qė vijnė, ndryshimet klimatike do tė rrezikojnė prodhimet bujqėsore nė Azi, ku njė popullsi e madhe e bazon jetėn tek bujqėsia. Bangladeshi mund tė humbasė rreth 7 pėrqind tė territorit si pasojė e ngritjes sė nivelit tė detit. Ne ndoshta duhet tė pėrqendrojmė studimet nė bimet qė i rezistojnė thatėsirės dhe nxehtėsisė, dhe nė disa raste ndoshta duhet ndryshuar pėrbėrja gjenetike e bimėve......Nė disa raste ndoshta do tė duhet ndryshimi inxhinierik i strukturave pėr tė mbrojtur instalimet bregdetare. Kėshtu qė ka disa lloje tė ndryshme masash qė duhen patur parasysh.
Ai thotė se vendet nė zhvillim mund tė pėrballen mė sė shumti me ndryshimet klimatike, sepse nuk i kanė teknologjinė dhe mjetet e duhura pėr tiu pėrshtatur ndryshimeve. Njė sondė e re pėr nė planetin Mars
Agjencia amerikane e hapėsirės, NASA lėshoi dje nė mbrėmje pas disa shtyrjesh njė sondė pėr nė Mars, me njė robot qė do tė eksplorojė kėtė planet. Sonda u nis nga Kepi Kanaveral i Floridės. Zyrtarėt e Nasės e e anuluan lėshimin tė dielėn pėr shkak tė problemeve me njė bateri, ndėrsa mė parė nisja ishte shtyrė pėr shkak tė motit tė keq dhe problemeve teknike. Roboti i quajtur Opportunity, sė bashku me robotin tjetėr Spirit qė ndodhet tashmė nė Mars, do tė kontrollojnė nėse ka shenja uji nė Planetin e Kuq, gjė qė do tė provonte qė jeta ėshtė e mundshme nė Mars. Teleskop i Fuqishėm pėr Pėrdorim Publik
Zyrtarėt e qendrės Kabot pėr shkencė dhe hapėsirė nė Oakland tė Kalifornisė shpresojnė se teleksopi i ri, fjala e fundit e teknikės, do tė tėrheqė mė shumė vizitorė. Ky shikohet si teleskopi mė i madh qė ėshtė vėnė pėr pėrdorim publik nė Amerikėn e Veriut. Nėpėrmjet tij, tani ēdo kush mund tė vrojtojė yjet dhe objekte tė tjera nė hapėsirė. Qėndra shkencore Kabot tėrheq ēdo vit rreth 150 mijė vizitorė. Por me vėnin nė pėrdorim tė teleskopit tė ri, zyrtarėt e turizmit shpresojnė qė numri i vizitorėve tė rritet nė 250 mijė. Pėr projektimin dhe ndėrtimin e teleskopit tė ri u shpenzuan rreth 1 milionė e 500 mijė dollarė. Kjo shumė u siguruar vetėm nga fonde private. Zyrtarėt parashikojnė njė rritje tė numrit tė vizitorėve veēanēėrisht gjatė muajit gusht, kur planeti Mars i afrohet tokės nė distancėn mė tė afėrt gjatė 15 mijė vjetėve tė fundit. Deri nga fundi i vitit, imazhet e marra nga teleskopi i ri mund tė shihen edhe npėrmjet kompjuterit. Gjithashtu studentėt ose astronomėt amatorė nėpėrmjet kumpjuterit do tė jenė nė gjendje me telekomandė nga shtėpia ose klasa ta drejtojnė teleskopin drejt ēdo ylli ose objekti nė hapėsirė qė ata dėshirojnė tė vrojtojnė. |