Përkthyesi



Parathënie

Falënderimet i takojnë vetëm Allahut. Vetëm Atë falënderojmë, Atij i kërkojmë ndihmë dhe falje të gjynaheve tona. I kërkojmë mbrojtje Allahut prej të keqes së vetëve (shpirtrave) dhe punëve tona! Atë të cilin e udhëzon Allahu, nuk ka kush e humb dhe atë të cilin humb Allahu, nuk ka kush e udhëzon. Dëshmoj se nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Allahut dhe dëshmoj se Muhamedi është rob dhe i Dërguari i Tij.

Kush zbret në strehën e pendimit dhe qëndron në të, ai ka zbritur në të gjitha strehët e Islamit, sepse pendimi i plotë i përfshin ato të gjitha dhe radhitet në to.

Shumë njerëz e kanë komentuar fjalën Teube/pendim me fjalën e tyre:

"Teubeja/pendimi është vendimi për të mos e përsëritur më gjynahun, largimi prej tij në çast dhe keqardhja për atë që ka kaluar. E nëse ai gjynah ka lidhje me të drejtat e ndokujt prej njerëzve, atëherë duhet edhe një kusht i katërt i cili është kthimi i asaj të drejte te i zoti i saj."

Por të gjitha këto, janë vetëm një pjesë e përkufizimit të Teubes/pendimit, madje kushte prej kushteve të tij. Kjo, për shkak se Teubeja në fjalën e Allahut dhe të të Dërguarit të Tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të), përveç këtyre, përmban edhe vendimin për kryerjen e të urdhëruarave dhe kapjen pas tyre.

Kështu që, nuk mund të jesh i penduar vetëm me largimin prej gjynahut, vendimin për mos t'iu kthyer më dhe pendesës, derisa të gjendet tek ti vendosmëria e prerë për kryerjen e të urdhëruarave dhe plotësimin e tyre.

E vërteta e pendimit është se ai i përfshin të dy këto elementë, por nëse ai paraqitet i bashkangjitur me kryerjen e të urdhëruarave, atëherë përkufizimi i tyre është i saktë. E nëse përmendet vetëm pendimi, pa kryerjen e të urdhëruarave, atëherë ai i përmban të dy elementët.

Në të vërtetë, pendimi është vetë feja Islame dhe e gjithë feja hyn në realitetin e pendimit.

Për këtë arsye, penduesi meriton që të jetë i dashuri i Allahut të Lartësuar:

"Vërtet Allahu i do shumë ata të cilët i kthehen Atij me pendim, dhe Ai i do ata të cilët pastrojnë vetveten (duke u larë e duke i pastruar pjesët e trupit dhe gjithë trupin për të qenë të pastruar për kryerjen e faljes etj.)" [el Bekare: 222].

Allahu e do kryerjen e të urdhëruarave dhe largimin prej të ndaluarave. Kështu që, pendimi është të kthyerit prej asaj që urren Allahu, qoftë ajo punë e jashtme apo e brendshme (e zemrës), për t'u drejtuar në atë që do Allahu, qoftë ajo punë e jashtme apo e brendshme.

Ndaj, në realitetin e teubes përfshihet Islami (dorëzimi tek Allahu), Imani (besimi) dhe Ihsani (bamirësia), duke i përshkuar kështu të gjitha strehët apo gradët e Islamit.

Për këtë shkak, pendimi është qëllimi i besimtarit, fillimi dhe mbarimi i të gjithë çështjes. Ai është qëllimi për të cilin është krijuar gjithësia.

Ndërsa urdhrat e Allahut dhe Njësimi i Tij janë një pjesë e pendimit, madje, pjesa më e madhe e tij mbi të cilën ai është ndërtuar.

Sikur pendimi të mos ishte emër përmbledhës i të gjitha normave Islame, realitetit të besimit dhe gradëve të bamirësisë, atëherë Krijuesi i Lartësuar nuk do të gëzohej aq shumë me pendimin e robit të Tij.

Por shumica e njerëzve nuk e dinë rëndësinë e pendimit dhe as realitetin e tij. Si rrjedhojë, të mësuarit e tij, puna me të dhe të mveshurit me cilësinë e pendimit është lënë mënjanë.

Për këtë arsye, iu luta Allahut të më lehtësojë mbledhjen e disa pjesëve që kanë lidhje me rregullat e pendimit, për të cilat nevoja është shumë e madhe dhe të cilat robi pendues i Allahut nuk duhet t'i injorojë, pastaj i titullova:"Drejtimi i shpirtit në rregullat e pendimit të sinqertë"

Lus Allahun e Lartësuar që ta dërgojë këtë plaçkë te tregtarët e saj dhe tek ata të cilët ia dinë vlerën.

E nëse gjatë rrugës së saj bie në dorën e ndokujt që nuk e njeh atë, atëherë "ndodh që mbartësi i një njohurie të mos jetë i urtë (të mos e kuptojë atë)" dhe "ndodh që mbartësi i një njohurie ta transportojë atë tek ai që është më i dijshëm se ai (kupton më shumë)".

Nëse ia qëlloj të vërtetës dhe kam sukses në të, ajo është mirësi dhe begati prej Allahut, e nëse gaboj dhe e lë mangët diçka, ajo është prej meje dhe prej djallit të mallkuar.

I lutem Allahut të më falë gabimin tim që e kam bërë duke luajtur apo me seriozitet, gabimisht apo me qëllim, dhe të gjitha këto ekzistojnë tek unë.

Allahu e mëshiroftë atë vëlla, i cili është xheloz për fenë e tij dhe këshillues i besueshëm, që nëse gjen diçka për të cilën duhet të më këshillojë, unë e pres këshillën e tij deri sa të jem në këtë jetë. Dhe, për te Allahu është qëllimi i rrugës sonë.


E shkroi këtë duke falënderuar Zotin e tij dhe duke dërguar salavat mbi të Dërguarin e Allahut:


Ebu Usame Selim bin Ijd el Hilali,
E Hënë, nëntë Dhul kaade, 1411h.
Amman/Jordani.

Kapitulli i parë
Pendimi i sinqertë

Vëllezër të dashur! Allahu ju drejtoftë në të vërtetën! Dijeni se fjala en nasuh/i sinqertë, i pastër, është në formën sipërore, duke pasur qëllim përzmadhimin e madhërimin, siç mund të themi: shekkur/falënderues i madh, apo sabbur/durimtar i madh.

Rrënja e fjalës nesaha, ka kuptimin: pastrimi dhe çlirimi i diçkaje prej mashtrimit dhe mbeturinave të ndryshme të padëshiruara. Me rrënjën kryesore të kësaj fjale lidhet gjithashtu fjala khalesa/i sinqertë, i pastër.

Kështu, sinqeriteti në pendim, adhurim e konsultim, do të thotë: pastrimi dhe çlirimi i tij prej çdo lloj mashtrimi, mangësie apo kundravajtje, si dhe prezantimi i tij në formën më të plotë.

Ndërsa shprehjet e selefëve - brezave të parë të Islamit - në lidhje me kuptimin e pendimit të sinqertë, janë të shumta e të ndryshme, saqë kanë arritur në mbi njëzet fjalë (kuptime), por të gjitha ato kthehen në një pikë të vetme e cila përfshin tre gjëra kryesore:

E para: Përfshirja e të gjitha gjynaheve, në atë mënyrë që të mos lësh asnjë gjynah pa përfshirë në pendim dhe asnjë gabim pa futur në të. Të pendohesh për të gjitha gjynahet dhe gabimet, pa përjashtuar asnjë prej tyre.

E dyta: Prezantimi i vendosmërisë dhe besnikërisë në pendim me të gjithë qenien tënde, në atë mënyrë që të mos ngelë tek ti asnjë lloj lëkundjeje, mosvendosmërie apo vonim, por të bashkosh të gjithë vullnetin dhe vendosmërinë për ta kryer atë sa më parë.

E treta: Pastrimi i pendimit prej gjërave të padëshiruara dhe atyre që e prishin sinqeritetin në të. Të pendohesh vetëm për hir të Allahut, duke pasur frikë prej Tij e dënimit të Tij, si dhe duke shpresuar shpërblimin e Tij. Jo si ai që pendohet për të ruajtur pozitën e tij apo nderin, pushtetin apo gjendjen shoqërore. As si ai që kërkon ta lavdërojnë njerëzit apo që i ruhet sharjeve të tyre. Ose si ai që i ruhet ngritjes së mendjelehtëve mbi të apo kërkon kryerjen e ndonjë nevoje të tij prej gjërave të kësaj bote. Dhe as si ai që pendohet për shkak të dështimit apo pamundësisë së tij, e të tjera si këto prej gjërave të cilat prishin saktësinë dhe sinqeritetin e pendimit tek Allahu i Lartësuar.

E para lidhet me ato gjëra prej të cilave duhet të pendohesh, e dyta me vetë penduesin dhe gjendjen e tij dhe e treta lidhet me Atë tek i Cili pendohesh.

Kështu që, sinqeriteti i pendimit është besnikëria në të, kërkimi i Fytyrës së Allahut dhe përfshirja e të gjitha gjynaheve në pendim.

Për këtë shkak, pendimi është gjëja më e vështirë të cilën e kanë mjekuar sadikunët/besnikët dhe ky ka qenë pendimi më i plotë.


Disa injorantë pretendojnë se nasuh/i pastër, i sinqertë, është emri i një burri i cili ka qenë në kohën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), dhe se i Dërguari i urdhëroi shokët e tij që të pendohen si pendimi i tij. Por dijetari i Islamit Ibën Tejmije (Allahu e mëshiroftë!) e ka hedhur poshtë këtë injorancë, në librin e tij "Dekaik et Tefsir"/Imtësitë e Komentimit të Kuranit, vëll.5, faqe 12. Fjalën e tij do t'a përmendim të plotë në kapitullin: “Disa bidate/risi në pendim”, në dashtë Allahu i Lartësuar.

Kapitulli i dytë
Domodsoshmëria e të penduarit

O ti rob i penduar!

Dije se pendimi i pastër është detyrë e domosdoshme mbi çdo musliman. Argument për këtë kemi në Kuran, në Sunet, në unanimin e dijetarëve dhe në logjikën e shëndoshë.

Në Kuran:

Pranuesi më i madh i pendimit, Mëshirëploti thotë:

"Dhe që të gjithë ju pendohuni tek Allahu që t'ju falë të gjithëve, o besimtarë, që të mund të jeni të fituar." [en Nur: 31].

Falësi më i Madh, Mëshirëploti thotë:

"O ju që keni besuar! Kthejuni Allahut me pendim të çiltër e të vërtetë…" [et Tahrim: 8].

Fjala "kthejuni Allahut me pendim" është urdhër dhe urdhri përmban obligimin, domosdoshmërinë e kryerjes së asaj me të cilën urdhërohesh.

Këto vargje të ndershme e të qarta Kuranore përputhen me hadithet e vërteta:

Transmetohet nga Ebi Burde se ka thënë: Kam dëgjuar el Egar, i cili ishte prej shokëve të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), t'i thoshte Ibën Umerit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:

"O ju njerëz! Pendohuni tek Allahu! Unë i drejtohem Atij me pendim njëqind herë në ditë."[1]

Për këtë shkak, populli musliman është bashkuar unanimisht në të qenët e pendimit obligim dhe detyrë e domosdoshme.

el Kurtubi (Allahu e mëshiroftë!), në tefsirin e tij "el Xhamiu li Ahkami el Kuran", vëll.5/ f.90 thotë:

"Është bashkuar i gjithë populli musliman unanimisht, se pendimi është Fard/detyrë e domosdoshme mbi besimtarët."

Thotë gjithashtu, në vëll.18/f.197:

"Ai është detyrë mbi çdo musliman në të gjitha gjendjet dhe në çdo kohë."

Dhe thotë, në vëll.12/238:

"Nuk ka kundërshtim në mesin e popullit musliman, se pendimi është obligim dhe detyrë e domosdoshme mbi çdo musliman."

Ibën Kudame el Makdesi, në librin "Muhtesar Minhaxh el Kasidin", faqe 322, thotë:

"Është formuar Ixhmau/njëzëshmëria e të gjithë dijetarëve të Islamit në të qenët e pendimit obligim dhe detyrë e domosdoshme."

Dijetari i Islamit Ibën Tejmije (Allahu e mëshiroftë!), në librin "Mexhmuu el Fetava", vëll.10/f.310, thotë:

"Duhet patjetër për çdo njeri që të pendohet, sepse pendimi ka qenë obligim mbi të gjithë ata që kanë kaluar dhe do të jetë i tillë mbi ata që do të vijnë."

Ndërsa nga ana logjike mund të themi:

Nuk ka njeri që të mos bëjë gjynahe. Askush nuk mund të shpëtojë nga kjo e metë e mangësi, por ajo që ndryshon dhe lëviz nga njëri person tek tjetri është sasia e tyre; kush më shumë e kush më pak. Ndërsa baza e gjynahut ekziston tek të gjithë dhe çdokush është i detyruar që të pendohet me pendim të pastër e të çiltër.

Këtë realitet, i cili nuk mund të mohohet, e vë në dukje i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), me fjalën e tij:

"Të gjithë bijtë e Ademit janë gabimtarë, por gabimtarët më të mirë janë ata që kthehen tek Allahu me pendim!"[2]

Kjo për shkak se pakujdesia dhe mangësia janë prej natyrës së njeriut.

I dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) thotë:

"Sikur njerëzit të mos bënin gjynahe, atëherë Allahu do të krijonte krijesa të tjera që bënin gjynahe dhe që më pas t'ua falte atyre, sepse Ai është Falësi më i Madh, Mëshirëploti."[3]

Gjithashtu, dihet se gjynahet janë devijim nga rruga e drejtë dhe jo në avantazh të njerëzimit. Ato cenojnë jetën e njerëzve, e çrregullojnë atë dhe e vënë në rrezik. Kështu që, nuk ka ndonjë me logjikë, që të kënaqet me këtë përfundim dhe mos të përpiqet për ndryshimin e tij. Prej këtu, pendimi është detyrë e domosdoshme edhe nga ana e mendjes dhe logjikës së shëndoshë.

[1] E ka nxjerrë Muslimi:17/24 – Sherhu i en Neveviut.

[2] E ka nxjerrë Tirmidhiu (2499), Ibn Maxhe (4451), Ahmedi (3/198), etj. Autori thotë:"Senedi/zinxhiri i transmetuesve të këtij hadithi është i mirë/Hasen.

[3] E ka nxjerrë el Hakim (4/246) dhe Ebu Naim në Librin “Hiljatu el Eulija”. Autori thotë:"Senedi i tij është i saktë/Sahih.
Allahu i Lartësuar thotë:

"Dhe ndiqni më të mirën që ju është zbritur nga Zoti juaj (Kurani dhe gjithë ç'përmban ai nga mësimet dhe ndalimet e Islamit), para se t'ju vijë ndëshkimi papritmas duke mos e ndjerë aspak! Që të mos thotë dikush:'Medet për mua! Ah që qeshë i pabindur ndaj Allahut (nuk bëra çfarë urdhëroi Allahu të bëj) dhe nuk qeshë veçse prej atyre që e përqeshën të vërtetën!'. Apo mos të thotë:'Veç sikur të më kishte udhëzuar Allahu, pa do të kisha qenë me të vërtetë prej Muttekinëve (të përkushtuarve në besimin e pastër Islam).' Apo të mos thotë kur të shohë ndëshkimin:'Veç sikur të më jepej edhe njëherë rasti (të kthehesha në dunja), pa do të kisha qenë me të vërtetë prej Muhsininëve (mirëpunuesëve në rrugë të Allahut).' (Do t'u thuhet): 'Po! Por në të vërtetë ty të erdhën ajetet e Mia (provat, shenjat, shpalljet) dhe ti i mohove ato, u bëre tepër kryeneç dhe ishe nga mosbesimtarët'! Dhe Ditën e Kiametit do t'i shohësh ata që shpifën kundër Allahut (duke thënë që Ai ka bir apo shokë) - fytyrat e tyre do të jenë të nxira. A nuk është në Xhehenem një vendbanim për mendjemëdhenjtë mospërfillës?!" [ez Zumer: 55-60].

Allahu i Lartësuar thotë:


"Dhe do të thonë:'Ah! Sikur të kishim dëgjuar ose të kishim menduar, nuk do të kishim qenë mes banorëve të Zjarrit flakërues! Pastaj ata do të dëshmojnë mëkatin e tyre. Kështu pra, larg prej banorëve të Zjarrit flakërues!" [el Mulk: 10-11].

Kapitulli i tretë
Pendimi është obligim i menjëhershëm

O ti njeri i sprovuar dhe që dëshiron të kthehesh tek Allahu me pendim! Dije se pendimi është obligim që duhet kryer menjëherë pas gjynahut dhe pa vonuar, duke u bazuar për këtë në Kuran, Sunet dhe në logjikën e shëndoshë.

Shumë prej njerëzve mund të mendojnë se pendimi është detyrë që pret dhe e ka afatin të gjatë, saqë kujtojnë se afati i tij është e gjithë jeta para se të vdesësh. Duke rënë kështu në shtyrjen e afatit dhe lënien e të penduarit për një kohë të gjatë, dy elemente të cilat janë shtyllat e këmbënguljes negative në gjynahe, sipas Kuranit, Sunetit dhe logjikës së shëndoshë.

Në Kuran:

Vumë re më sipër se si Allahu i fajëson ata që vazhdojnë në mëkatet e tyre me vetëdije dhe lavdëron ata që shpejtojnë në pendim dhe në kthimin tek Allahu.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Dhe ata të cilët kur kanë bërë Fahishe (shkelje të kurorës apo marrëdhënie të tjera imorale të paligjshme), apo që e kanë njollosur veten e tyre me gjynah, e kujtojnë Allahun dhe kërkojnë falje për gjynahet e tyre, dhe kush mund të falë gjynahet përveç Allahut? Dhe nuk vazhdojnë në gabimin që kanë bërë, kur e dinë atë." [Al Imran: 135].

Ndërsa në Sunet; i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) ka thënë:

"Mëshironi (të tjerët) që të mëshiroheni (nga Allahu) dhe falni (të tjerët) që t'iu falen juve gjynahet. Mjerë për fjalën nënshtruese (që kërkon të nënshtrojë të tjerët) dhe mjerë për ata që vazhdojnë në gjynahet e tyre me vetëdije."[4]

Ndërsa nga ana logjike; ai që e shtyn afatin thotë:

"Do të pendohem nesër…",

Kjo është fjalë e kotë, si do të pendohet nesër kur ai nuk e posedon të nesërmen?!

Allahu i Lartësuar thotë:

"Askush nuk e di se ç'do të fitojë e ç'do t'i ndodhë nesër…" [Lukman: 34].

[4] E ka nxjerrë Buhariu, në librin “el Edeb el Mufrad” faqe 370, Ahmedi (2/165, 219), Abd ibën Hamid në “el Muntehab Minel Musned”, faqe 320, nga hadithi i Abdullah bin Amr.

Autori thotë:"Senedi i tij është shih/i saktë. El Mundhiri dhe el Iraki kanë thënë për të:"Sened Xhejid/i mirë." Të njëjtën gjë ka thënë edhe el Albani në “es Silsiletu es Sahiha” nr.482.
Allahu i Lartësuar thotë:

"Ai është i Cili iu ka krijuar juve nga dheu (Ademin a.s.), pastaj (ka krijuar pasardhësit e Ademit) nga Nutfah/lëngu i ngjizur i krijuar nga bashkimi i farës së vezës mashkullore me ato femërore, pastaj nga një copë gjaku e mpiksur, pastaj ju nxjerr jashtë si foshnjë, pastaj ju jep rritje që të mund të arrini moshën e fuqisë (rinisë) dhe më pas të jeni të moshuar - edhe pse disa prej jush vdesin më përpara - dhe që të arrini një afat të caktuar (vdekjen), me qëllim që mbase kuptoni (e fitoni mençuri)." [Gafir: 67].

Mëkatet janë helm shkatërrues të cilat ia humbin njeriut lumturinë e përjetshme. Ato janë shkak për largimin e robit nga Allahu i Lartësuar, kështu që largimi prej tyre është obligim i menjëhershëm.

Për këtë arsye, Ibnul Kajim (Allahu e mëshiroftë!) thotë:

"Pendimi menjëherë pas gjynahut është Fard/obligim i cili nuk lejohet të vonohet."

Ndërsa imam en Neveviu (Allahu e mëshiroftë!) thotë:

"Dijetarët kanë rënë dakord unanimisht, se pendimi për çdo vepër të keqe është vaxhib/obligim, që duhet kryer menjëherë dhe që nuk lejohet vonimi i tij, qoftë ajo vepër gjynah i madh apo i vogël."

Ndërsa Ebu Hamid el Gazali ka thënë:


"Sa për detyrshmërinë e tij në mënyrë të menjëhershme nuk ka dyshim, pasi që nuk e mëson se gjynahet janë shkatërruese vetëm se me anë të besimit, i cili është detyrë e menjëhershme dhe e përhershme, dhe është ai i cili e pengon besimtarin nga veprat e këqija."

Vonimi i pendimit është gjynah për të cilin duhet të pendohesh

Kështu që, ky kërkim për falje bëhet për ato gjynahe që i di Allahu dhe nuk i di njeriu që i ka bërë vetë.

Kapitulli i pestë
Cilat janë ato gjynahe për të cilat duhet penduar

Dije, vëlla i dashur, qofsh i lidhur gjithnjë me atë që do!

Se pendimi është lënia e gjynaheve dhe se nuk mund ta lësh një gjë vetëm pasi t'a njohësh atë. E nëse pendimi është obligim, atëherë do të jetë obligim çdo gjë pa të cilën nuk mund të arrish tek ai. Kështu që, njohja e atyre gjynaheve për të cilat duhet të pendohesh është obligim.

Për t'i mësuar ato hollësisht, do të duhej të sqaronim të gjitha ligjet e Sheriatit/legjislacionit Islam nga fillimi në fund, gjë e cila nuk është qëllimi ynë. Por ne do të vëmë në dukje gjërat përmbledhëse, lidhjet dhe pjesët e tyre.

Allahu është Udhëzuesi në të vërtetën dhe Ai që të jep sukses për t'a qëlluar atë, me Mëshirën e Tij.


Së pari:

Pendimi për moskryerjen e veprave të mira

Mësuam pak më parë se pendimi është kthimi prej asaj për të cilën u pendove dhe drejtimi për nga Ai tek i Cili u pendove. Pra pendimi i saktë është kthimi tek Allahu dhe te kryerja e atyre që ka urdhëruar e lënia e atyre që ka ndaluar. Mësove gjithashtu, se pendimi nuk bëhet vetëm për kryerjen e veprave të këqija, siç mendojnë shumë prej të paditurve të cilët nuk e përfytyrojnë pendimin vetëm se për ato të këqija që bën njeriu, siç janë morali i keq e padrejtësitë e ndryshme.

Por, pendimi për moskryerjen e veprave të mira me të cilat je ngarkuar është më i rëndësishëm se pendimi për veprat e këqija nga të cilat je ndaluar.

Shumë prej njerëzve i lënë shumë gjëra me të cilat janë urdhëruar, qofshin ato prej punëve të zemrës (siç është dashuria për Allahun) apo të trupit/gjymtyrëve, si dhe shprehjet e tyre. Ata ndoshta nuk e dinë që këto gjëra janë detyrë mbi ta, me të cilën ata janë ngarkuar. Ose e dinë të vërtetën por nuk e pasojnë atë, duke qenë kështu ose të humbur për shkak të mungesës së dijes së dobishme, ose që kanë merituar Zemërimin e Allahut mbi veten e tyre për shkak të kundërshtimit të së vërtetës pasi që e mësuan atë.

Ndërsa Allahu i Lartësuar i ka urdhëruar robërit e Tij që t'i luten Atij, në çdo salat/falje, me Fjalën e Tij:

"Na drejto në Rrugën e Drejtë. Në Rrugën e atyre të cilëve Ti u ke dhuruar Mirësinë Tënde (siç janë të Dërguarit e Allahut, besnikët në fenë e Tij, dëshmorët në Rrugën e Tij dhe të drejtët), jo në rrugën e atyre që merituan Zemërimin Tënd mbi vete (çifutët) dhe as në rrugën e atyre të cilët u humbën (të krishterët)." [el Fatiha: 6-7].

Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar e ka pastruar të Dërguarin e Tij, Muhamedin (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) prej humbjes dhe devijimit, duke thënë:

"(Betohem) për yllin kur ai bie (a shuhet). Shoku juaj (Muhamedi a.s.) as nuk ka humbur rrugën e drejtë, as nuk ka devijuar (nga e vërteta). As nuk flet ai nga dëshira (e vetë atij). Ai (Kurani) është vetëm Shpallje që i frymëzohet." [en Nexhm: 1-4].

Pra, "i humburi" është ai që nuk e di të vërtetën, madje kujton se është në të vërtetën ndërkohë që e injoron atë, siç është gjendja e të krishterëve, për të cilët Allahu i Madhëruar ka thënë:

"…Dhe mos ndiqni dëshirat e kota të njerëzve që e humbën rrugën kohë më parë dhe që bënë të humbin edhe shumë të tjerë, dhe që e humbën krejt vetveten nga Rruga e Drejtë." [el Maide: 77].

Ndërsa "i devijuari " është ai që ndjek dëshirat dhe epshet e tij, duke e ditur se ajo është e kundërta e të vërtetës, siç është gjendja e çifutëve.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Unë do të largoj nga Ajetet e Mia (Vargjet e Kuranit) ata të cilët do të sillen me kryelartësi e me kundërshti në tokë pa asnjë të drejtë. Por edhe sikur ata t'i shohin të gjitha Ajetet (provat, treguesit, shpalljet), ata prapë nuk do t'i besojnë. Edhe sikur ta shohin rrugën e drejtësisë (besimin vetëm në Allahun, përkushtimin, veprat e mira), ata përsëri nuk do ta bëjnë për vete këtë si udhë të tyren. Por nëse ata shohin rrugën e gabuar (politeizmin, krimet, veprat e ulëta), kjo është udha që do ta përqafojnë, ngaqë ata i kanë hedhur tej Ajetet Tona (Fjalët, Shpalljet) dhe ishin krejt të pavëmendshëm për të nxjerrë mësime prej tyre." [el A'raf: 146].

Gjithashtu, Allahu i Madhëruar thotë:

"Tregoju atyre (O Muhamed a.s.) ndodhinë e atij të cilit Ne i dhamë Ajetet Tona (provat, shenjat), por ai i flaku ato tej, kështu që atë e ndoqi shejtani duke u bërë kështu i humbur. Dhe po të kishim dashur Ne, padyshim që do ta kishim ngritur prej andej ku ra, por ai u kap pas botës dhe ndoqi dëshirat boshe të nepsit. Kështu shembulli i tij i ngjan atij të qenit: nëse e përzë, ai var gjuhën, por edhe nëse nuk e ngacmon, ai përsëri e nxjerr gjuhën jashtë. I tillë është edhe shembulli i popullit që mohon Ajetet Tona. Njihi pra ata me ndodhitë, mbase mund ta vrasin mendjen." [el A’raf: 175-176].

Për këtë shkak, humbja e rrugës së drejtë dhe devijimi prej saj përmban të gjitha të këqijat e bijve të Ademit (njeriut), sepse njeriu është ashtu siç thotë Allahu i Lartësuar:

"Dhe njeriu e mori përsipër atë (Amanetin, përgjegjësinë, besimin, nderimin dhe gjithë detyrimet e urdhëruara nga Allahu). Vërtet që ai i bëri keq vetvetes dhe qe i paditur (për pasojat tij)." [el Ahzab: 72]

Me padrejtësinë e vetë atij ai ka devijuar, sepse e vendosi dijen jo në vendin e vet (i cili vend është frika ndaj Allahut dhe kthimi tek Ai me pendim) dhe me injorancën e tij ai ka humbur. Këto janë dy gjëra të cilat bashkohen shpesh te njeriu, duke qenë i humbur në diçka dhe i devijuar në diçka tjetër. Vërtet ai është keqbërës i vetvetes, i paditur.

Ai dënohet gjithashtu, për çdonjërin nga këto dy gjynahe me një tjetër gjynah, duke iu shtuar mbi to. Allahu i Madhëruar thotë:

"Në zemrat e tyre ka sëmundje (dyshimi dhe hipokrizie), ndërkohë që Allahu ua ka shtuar edhe më shumë sëmundjen." [el Bekare: 110].

Dhe thotë:

"Kështu, kur ata u larguan (nga Rruga e Allahut), Allahu ua largoi zemrat (nga Rruga e Vërtetë)." [es Saff: 5]

Po kështu edhe besimtari, i cili shpërblehet për të mirat që vepron, me të mira të tjera mbi to. Nëse ai punon me atë dije që ka (e praktikon atë), Allahu i jep atij dije për atë që nuk e dinte, e nëse vepron një vepër të mirë, ajo e shtyn atë në vepër tjetër të mirë.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Ndërsa ata që drejtohen (në Rrugën e Drejtë), Ai ua shton edhe më shumë udhëzimin e tyre (në të) dhe u dhuron atyre përkushtim (në këtë udhë)." [Muhamed: 17]

Dhe thotë:

"E sa për ata të cilët përpiqen fort tek Ne (për Çështjen Tonë), Ne sigurisht që do t'i udhëheqim ata drejt Udhëve Tona (në besim të pastër Islam)." [el Ankebut: 69]

"…Por sikur të kishin zbatuar ato me çfarë ishin urdhëruar, do të kishte qenë shumë më mirë për ta dhe do ta kishin forcuar edhe më vetveten (besimin) e tyre. Dhe padyshim që atëherë Ne do të kishim derdhur mbi ta shpërblim të madh nga Ana Jonë. Dhe sigurisht që do t'i kishim drejtuar në Rrugë të Drejtë." [en Nisa: 66-68].


Së dyti:

Pendimi për gjynahet e vogla dhe të mëdha

Dije! O rob i Allahut (Allahu të mëshiroftë!), se gjynahet ndahen në të mëdha dhe në të vogla, dhe se kundërshtimi i njerëzve në to është i madh, saqë dikush prej tyre thotë:"Nuk ka gjynahe të mëdha e të vogla, por çdo lloj kundërshtimi i urdhrit të Allahut është gjynah i madh. Kjo sepse njeriu duhet të shohë tek Madhështia e Atij që kundërshton dhe jo tek vetë gjynahu."

Megjithatë, kjo çështje është thjesht mënyrë të shprehuri pa kuptim, për shkak se ndarja e gjynaheve në të vogla e në të mëdha është vendosur nga vetë Vargjet e Kuranit, të Sunetit, Ixhmaut/unanimit të dijetarëve të parë, si dhe përputhet me konsideratën.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Në qoftë se ju i mënjanoni gjynahet e mëdha që jeni ndaluar t'i kryeni, Ne do t'ju shkarkojmë nga gjynahet e lehta…" [en Nisa: 31]

Gjithashtu thotë:

"Dhe ata që mënjanojnë gjynahet e mëdha dhe el Fevahish (zina - marrëdhënie të ulëta të paligjshme imorale)…" [esh Shura: 37]

Dhe thotë:

"Ata që u largohen gjynaheve të mëdha dhe el Fevahish (marrëdhënie imorale të paligjshme) përveç gabimeve të vogla…" [en Nexhm: 32].

Ndërsa i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) thotë:

"Pesë salatet/faljet e ditës, nga e Xhumaja në të Xhuma (falja e të Xhumave), nga Ramazani në Ramazan (agjërimi i muajit të Ramazanit); (të gjitha këto) janë falje për gjynahet e bëra në kohën ndërmjet tyre, nëse i largohesh gjynaheve të mëdha.”[8]

Gjynahet e vogla janë quajtur gjithashtu gjynahe Muhakkarat/të përbuzura, siç ka thënë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!):

"Ruajuni gjynaheve të përbuzura (që duken të vogla dhe përbuzen), sepse ato mblidhen tek njeriu dhe e shkatërrojnë atë. Si shembulli i një burri që është në një fushë dhe aty vjen ustai i fshatit. Atëherë, ky burri ngrihet të largohet dhe më pas kthehet me dru zjarri në duar. Edhe ai burri tjetër filloi të vijë me dru zjarri, derisa mblodhën një grumbull të madh. Ndezën një zjarr të vogël si fillim, por që më pas, ai dogji çdo gjë që hodhën në të."[9]

[8] E ka nxjerrë Muslimi (233).

[9] Hadith Hasen. E ka nxjerrë Ahmedi (1/402-403).
Po ashtu edhe nga e konsideratës, themi se gjynahet nuk janë të barabarta në shkallën e krimit, pra ato në realitet ndryshojnë nga njëra-tjetra.

Gjithsesi, mund të themi se kundërshtimi është përqendruar në tre gjëra:

E para: Në el Lemem/gjynahet e vogla apo ato që kryhen vetëm një herë, të cilat përmenden në suren en-Nexhm; cilat janë ato?

E dyta: Në el Kebair/gjynahet e mëdha dhe a kanë ndonjë numër të caktuar kufizues.

E treta: A është pendimi Vaxhib/obligim për gjynahet e mëdha dhe të vogla, apo largimi prej të mëdhave i fshin edhe të voglat?

Po përmendim diçka që lidhet me to, me lejen e Allahut i Cili është i Vetmi që jep sukses.

E para:

Përsa i përket el Lemem; është transmetuar nga një grup selefësh se ai është ballafaqimi një herë me gjynahun dhe moskthimi më tek ai, edhe nëse është gjynah i madh. Kjo është fjala e Ebu Hurejres, Muxhahidit, Hasenit dhe transmetimi i Ataut nga Ibën Abasi.

Një grup tjetër shkuan në mendimin se el Lemem janë punët që u bënë në kohën e injorancës, para se të përqafonin Islamin, d.m.th. që Allahu nuk i dënon për ato punë.

Ndërsa shumica e selefëve dhe e dijetarëve thonë se el Lemem janë gjynahet e tjera përveç gjynaheve të mëdha, dhe ky është transmetimi më i saktë nga Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), siç thuhet në "Sahihu el Buhari" në hadithin e Tausit nga Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), se ka thënë:

"Nuk kam parë kuptim më të afërt për el Lemem se ajo që ka thënë Ebu Hurejra; nga fjala e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) që thotë:

"Allahu i Lartësuar ka shkruar pjesën e pasardhësve të Ademit prej zinasë/imoralitetit, dhe ajo do t'i zërë ata patjetër. Imoraliteti i syve është shikimi, ai i gjuhës është të shprehurit, nepsi ëndërron dhe dëshiron ndërsa organet e vërtetojnë atë ose e përgënjeshtrojnë."

Këtë hadith e transmeton Muslimi; nga Hadithi i Suhejl bin ebi Salih; nga babai i tij; nga Ebu Hurejra. Muslimi e transmeton këtë hadith edhe me këtë shprehje:

"Imoraliteti i dy syve është të shikuarit, ai i dy veshëve është të dëgjuarit (i haramit), ai i gjuhës është të folurit, i dorës është shtrirja e saj me të padrejtë dhe i këmbës është të ecurit (për te harami)."[10]

[10] E ka nxjerrë Buhariu (11/26-Fet’hul Bari) dhe Muslimi (2657).
Kjo është fjala e shumicës së Sahabeve/shokëve të Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe e të tjerëve më pas.

Kjo është fjala e Ebu Hurejres, Abdullah bin Mesudit, Ibën Abasit, Mesrukut dhe e Shabiut.

Duhet të kihet parasysh se kjo nuk e mohon fjalën e Ebu Hurejres dhe Ibën Abasit, në transmetimin e dytë prej tyre, që el Lemem është ballafaqimi me gjynahun e madh dhe moskthimi më tek ai, sepse ai ose i përmban të dyja këto kuptime duke qenë kështu me dy forma, ose Ebu Hurejra dhe Ibën Abasi e kanë futur atë që bën një gjynah të madh njëherë të vetme - duke mos vazhduar në të, por duke ndodhur prej tij pakujdesisht një herë në jetë - e kanë futur në el Lemem, dhe duke menduar gjithashtu se ai gjynah zmadhohet, ashpërsohet dhe bëhet kërcënues për atë që e përsërit atë disa herë. Kjo është prej të kuptuarit e thellë të Sahabeve (Allahu qoftë i kënaqur prej tyre!) dhe tregon për lumin i dijes së tyre.

S'ka dyshim se Allahu i Madhëruar ia fal robit të Tij atë që bën vetëm një herë apo dy e tre, por i frikësohemi ashpërsisë që i kanoset atij që e bën gjynahun zakon të vetin dhe e përsërit atë shumë herë.

Për këtë kanë ardhur disa gjurmë (fjalë) të selefëve dhe vetë realiteti që jetojmë dëshmon për të.

Përmendet nga Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) se:

"Atij i sollën dikë që kishte vjedhur dhe ai urdhëroi që t'i prisnin dorën.

- Ai (vjedhësi) tha: O prijës i besimtarëve! Betohem në Allahun se nuk kam vjedhur herë tjetër përveç kësaj.

- Tha: “Mashtrim, gënjeshtër!”

- Pasi atij iu pre dora, (Aliu r.a.) tha:

“Më thuaj të vërtetën, sa herë të bëhen që ke vjedhur, bashkë me këtë të fundit?

- Tha: Kaq e kaq herë.

- Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): Kësaj radhe e the të vërtetën, sepse Allahu nuk të llogarit me herën e parë.”

Pra, gjynahu i parë (që bën njeriu për herë të parë), edhe nëse ai nuk është el Lemem, por ai është nga lloji dhe ngjashmëria e tij. Kështu që, dy transmetimet nga Ebu Hurejra dhe Ibën Abasi janë në përputhje dhe nuk kundërshtohen. Ve Allahu ealem/dhe Allahu e di më së miri.

Gjithashtu, kjo shprehje (el Lemem) ka kuptimin e të afruarit tek gjynahu dhe autokritikën për të herë pas here. Themi (në gjuhën arabe): Elemme bi kedha; nëse i afrohet diçkaje por nuk e përvetëson atë. Prej këtu është quajtur lemem puthja dhe bërja me sy, sepse ato i afrohen asaj që është pas tyre (imoralitetit).

Dhe thuhet: Filani nuk na viziton vetëm se lemaman; d.m.th. ndonjëherë, rrallë.

Pra, kuptimi i kësaj shprehjeje i përmban të dyja mënyrat me të cilat e komentuan Sahabet vargun Kuranor të mësipërm.

Prej këtu, ky Ajet:"Dhe ata të cilët i shmangen gjynaheve të mëdha dhe Fevahish/imoralitetit, përveç el Lemem/gabimeve të vogla", nuk do të thotë se ata nuk u largohen gjynaheve të vogla, ndryshe do të lavdëroheshin (nga Allahu) me moslargimin e tyre prej tyre, gjë e cila është diçka absurde. Por ai është një përjashtim nga përmbajtja dhe kuptimi i fjalëve të mëparshme, kur vargjet Kuranore që paraprijnë këtë varg (në suren en Nexhm), bënin fjalë për ndarjen e njerëzve në vepërmirë dhe vepërkeq dhe se Allahu do ta shpërblejë këtë me veprën e mirë të tij dhe tjetrin me veprën e tij të keqe, pastaj përmendi vepërmirët dhe i cilësoi ata duke thënë se i largohen gjynaheve të mëdha dhe imoralitetit. Kuptimi i kësaj është se nuk mund të jetë vepërmirë që do të shpërblehet me veprën e tij dhe do të shpëtojë nga dënimi i Allahut, vetëm se ai person që i largohet gjynaheve të mëdha dhe imoraliteteteve të ndryshme. Kështu që, pas kësaj ishte e përshtatshme përmendja e përjashtimit të el Lemem/gjynaheve të vogla, apo atyre që bëhen vetëm njëherë edhe nëse janë të mëdha. Por këto gjynahe, megjithëse nuk hyjnë në grupin e gjynaheve të mëdha, por ato hyjnë në llojin e gjynaheve dhe moraleve të ulëta përgjithësisht.

Ndërsa, rregulli i përjashtimit nga e përgjithshmja është që të ketë lidhje ajo që përjashtohet me llojin e asaj prej të cilës përjashtohet, edhe nëse nuk hyn në të plotësisht dhe nuk e përmban e njëjta shprehje. Siç është për shembull Fjala e Allahut të Lartësuar:

"Ata nuk do të dëgjojnë atje (në Xhenet) ndonjë fjalë të kotë (të ulët e të rreme), por veçse selam/përshëndetje, paqe…" [Merjem: 62]

Kështu, përshëndetja është prej të folurit i cili mund të jetë fjalë e kotë ose përshëndetje. Pra që të dyja bëjnë pjesë në të njëjtin lloj.

Po kështu edhe Fjala e Allahut:

"Asgjë të freskët nuk do të shijojnë atje, as edhe pije, përveç ujë që valon dhe kullimin e plagëve të qelbura." [en Nebe: 24-25]

Edhe uji i valuar, edhe kullimi i plagëve të qelbura hyjnë në llojin e të shijuarit.

Në ajetin e parë është njësoj sikur të thuhet:"Nuk dëgjojnë atje asgjë tjetër, përveç përshëndetjes", dhe në të dytin:"Nuk do të shijojnë atje asgjë tjetër, përveç ujit të valuar dhe kullimin e plagëve të qelbura".

Por ajeti theksoi një prej elementeve të atij lloji, në mënyrë të drejtpërdrejtë, me qëllim që mohimi i tij të jetë në mënyrë të shprehur dhe të drejtpërdrejtë, e jo me anë të kuptimit të përgjithshëm që përmban ky përjashtim.

Po kështu edhe Fjala e Allahut të Lartësuar:

"Ata nuk kanë aspak dije (të qartë) dhe nuk ndjekin gjë tjetër përveç hamendjes…" [en Nisa: 157]

Hamendja, në këtë ajet, përfshihet në atë ndjenjë e cila është lloji përmbajtës i dijes dhe hamendjes.

Më e përpiktë se kjo është hyrja e përjashtimit në atë që të jep vetë fjala të kuptosh, si në Fjalën e Allahut të Lartësuar:

"Dhe mos u martoni me gratë e baballarëve tuaj, përveç asaj që ka kaluar (në kohën e injorancës)." [en Nisa: 22]

Kuptimi i këtij vargu është se martesa me gratë e baballarëve (që nuk janë nënat e tyre) është shkak për t'u dënuar, përveç asaj që ka kaluar para këtij ndalimi, d.m.th. ajo që ka kaluar u është falur.

Po ashtu Fjala e Allahut:

"As mos të bashkoni (të martoheni me) dy motra njëherësh, përveç asaj që ka kaluar." [en Nisa: 23]

Nëse do të ishte qëllimi për atë që ka qenë në ligjet e popujve të mëparshëm, atëherë ky është përjashtim prej një gjëje të keqe e të urryer, duke u kuptuar kështu ndalimi (të qenët e saj haram, e ndaluar) dhe qortimi i atij që e ka bërë atë. Kështu që ishte e përshtatshme të thuhej "Përveç asaj që ka kaluar".

Medito në këtë, sepse kjo është prej thellësisë së gjuhës arabe.

Ndërsa Fjala e Allahut të Lartësuar:

"Kurrë më nuk do të shijojnë atje vdekjen përveç vdekjes së parë (në këtë botë)." [Ed Duhan: 56].

Ky përjashtim është për të vërtetuar vazhdimësinë e jetës dhe mosshijimin e vdekjes, duke e bërë kështu mohimin e parë e të përgjithshëm në vend të të shprehurit të cilit nuk mund t'i hyjë kurrë përjashtim.

Ndryshe, nëse do të përjashtohej ndonjë prej elementeve të tij, përmendja e tij do të ishte më parësore se devijimi prej tij, në përjashtim të shkëputur. Është vënë kështu ky përjashtim në vend të sigurisë dhe të të shprehurit për ruajtjen e të përgjithshmes, gjë e cila ndodh në të gjitha përjashtimet e shkëputura. Kështu që medito në të, sepse ai është prej të fshehtave të arabishtes."[11]

[11] “Medarixhu es Salikine” i Ibnul Kajimit (1/316-320, me shkurtime).
Vlen të tërheqim vërejtjen këtu, se gjynahu i vogël mund të shoqërohet me ndonjë element, i cili mund t'a bashkojë atë me gjynahet e mëdha, madje mund t'a bëjë atë prej më të mëdhave të tyre në gradë.

Prej këtyre elementëve janë:

Vazhdimësia dhe mosndërprerja:

Një gjynah i madh por që ndërpritet dhe nuk pasohet me të tjera si ai, shpresa që ai të falet është më e madhe se një gjynah i vogël, në të cilin njeriu këmbëngul. Ky është si shembulli i pikave të ujit që bien vazhdimisht mbi një shkëmb dhe lënë mbi të shenja, e nëse do të hidhje një kovë me ujë njëherësh mbi të, nuk do të linte ndonjë shenjë.

Po ashtu edhe të këqijat e vogla, nëse vazhdohet në to, atëherë gjurma e tyre në nxirjen e zemrës zmadhohet. Por, gjynahet e mëdha, rrallë imagjinohet që të kryhen pa pasur para dhe pas tyre një grup prej gjynaheve të vogla. Mund të themi se çdo gjynah i madh paraprihet dhe pasohet me gjynahe të vogla, rrethohet prej tyre.

Konsiderimi i gjynahit për të vogël:

Sa më shumë që njeriu ta zmadhojë gjynahun në veten e tij (ta konsiderojë të rëndë), aq më tepër zvogëlohet ai gjynah tek Allahu i Lartësuar. Kjo, sepse konsiderimi i tij si diçka e madhe rrjedh nga mospranimi dhe urrejtja e zemrës atë vepër. E si rrjedhojë, ky largim e neveritje prej tij e pengon forcën e ndikimit të tij.

Ndërsa, në krah të kundërt, konsiderimi i tij si diçka e vogël rrjedh nga shoqërimi dhe të mësuarit me të, gjë e cila shkakton ndikimin e fortë të zemrës me të, ndërkohë që për zemrën kërkohet që të ndriçohet me bindjen ndaj detyrave të Allahut të Lartësuar dhe ndalohet nxirja e saj me gjynahe dhe kundërshtime të urdhrave të Tij.

Abdullah ibën Mes'udi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) thotë:

"Besimtari i konsideron gjynahet e tij si të ishin mal prej të cilit ka frikë se i bie mbi krye, ndërsa imorali i konsideron gjynahet e tij si të ishin mushkonjë që i kalon nëpër hundë."[12]

Konsiderimi i gjynahut si të madh në zemrën e besimtarit, bëhet për shkak të njohjes së tij Madhështinë e Allahut të Lartësuar. Kur ai sheh te Madhështia e Atij të Cilit ia thyen urdhrin, gjynahun e vogël e sheh të madh.

Të gëzuarit me gjynahet e vogla, kënaqja me to, konsiderimi i arritjes së të ushtruarit të tyre mirësi dhe pakujdesia nga njohja e të qenët të tyre shkak për mjerimin e përjetshëm.

Në këtë pikë ekzistojnë shumë vepra të këqija e gjynahe, të cilat e kthejnë gjynahun e vogël në të madh.

Prej tyre po përmendim:

1. Publikimi, i cili pengon faljen e Allahut dhe mëshirën e Tij për mëkatarin:

I Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) thotë:

"I gjithë populli im është i falur, përveç atyre që i publikojnë gjynahet e tyre."[13]

[12] E ka nxjerrë Buhariu (11/102 - Fet’hul Bari).

[13] E ka nxjerrë Buhariu (10/405 - Fet’h) dhe Muslimi (2990).
E para: Vetë gjynahu.

E dyta: Të përmendurit e tij pas ushtrimit, në një vend tjetër.

E treta: Zbulimi i mjetit i cili e uli atë në atë gjendje.

E katërta: Nxitja e dëshirës për të keqen te dëgjuesi apo dëshmuesi (vështruesi) i gjynahut të tij.

E pesta: Entuziazmimi i të tjerëve për tek gjynahu, shtyrja e tyre në të dhe përgatitja e rrugëve për tek ai.

2. Përhapja e moraleve të ulëta në mesin e besimtarëve:

Kjo gjë çon në vazhdimësinë në gjynah, konsiderimin e tij të vogël dhe të mësuarit me të.

Ai që fton të tjerët në gjynah merr mbi shpinë ngarkesën e tij dhe ngarkesën e atyre të cilët e veprojnë atë, sepse drejtuesi për tek e keqja është si ushtruesi i saj.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Sigurisht se ata të cilët duan që krimi i marrëdhënieve të paligjshme dhe imorale të përhapet në mesin e besimtarëve, do të kenë dënim të dhimbshëm në këtë botë dhe në Botën Tjetër dhe Allahu di, ndërsa ju nuk dini." [en Nur: 19]

Kush dëshiron të kuptojë se gëzimi me gjynahet dhe të kënaqurit me to të çon aty ku përmendëm më sipër, le të lexojë vargjet Kuranore të cilat paraprijnë vargun e mësipërm, ku thuhet:

"Kur ju po e përçmonit atë me gjuhën tuaj dhe po e flisnit me gojën tuaj, gjë për të cilën ju nuk kishit asnjë dije, ju e quajtët atë si gjë të vogël, ndërsa tek Allahu ajo është shumë e madhe. Dhe pse nuk thatë kur e dëgjuat, "Nuk shkon për ne të flasim për këtë gjë; Lavdi të qoftë Ty (O Allah), kjo është një gënjeshtër e madhe"? Allahu ju ndalon nga kjo dhe ju këshillon ju që të mos e përsëritni kurrë më një gjë të tillë, në qoftë se jeni besimtarë. Allahu jua sqaron qartë Ajetet e Tij (provat, shenjat, shpalljet) dhe Allahu është i gjithëdijshëm, më i Urti Gjykatës." [en Nur: 14-18]

A e vëren se si i ka cilësuar Allahu ata, për shkak të konsiderimit të gjynaheve të tyre si të vogla, kënaqjen me to dhe publikimin e tyre?

U tërhoqi vërejtjen që të mos kthehen më kurrë në gjëra të tilla, sepse ato janë të mëdha tek Allahu dhe shpijnë në përhapjen e veprave të ulëta imorale në mesin e popullit musliman.

I pastër qoftë Allahu, i Cili e ka mbushur Fjalën e Tij me të fshehta, gjëra të papërsëritshme e dobi që nuk mund t'i kuptojnë veçse ata që kanë dije, të cilët i kanë drejtuar fytyrat e tyre për nga Libri i Zotit të tyre me leximin e tij, meditimin në kuptimin e tij dhe mësimin e tij. Ndaj Allahu i udhëzoi ata në Rrugën e Drejtë.

3. Mospërfillja e mbulimit të Allahut gjynahet e tij, si dhe mospërfillja e butësisë së Allahut dhe e afatizimit të tij:

Nuk e di injoranti, se atij i shtyhet afati nga urrejtja, ashtu që të shtojë gjynahet, duke menduar se mundësia e tij për ushtrimin e gjynaheve është përkujdesje nga Allahu ndaj tij. I mashtruari, i duket sikur është i sigurt nga kurthi i Allahut dhe i injoron pusitë e shejtanit.

Allahu i Lartësuar thotë:

"A nuk i ke parë ata të cilët qenë ndaluar të mbanin bisedime të fshehta dhe pas kësaj ata u kthyen tek ajo që qenë ndaluar dhe thurën kurthe e përbetime të gjithë së bashku për të bërë gjynahe të mëdha, poshtërsi e mosbindje ndaj të Dërguarit (të Allahut, Muhamedit)? Dhe kur vijnë tek ti, ata të përshëndesin ty me përshëndetje me të cilën nuk të përshëndet Allahu dhe thonë: "Pse nuk po na ndëshkon Allahu për çfarë themi?" Xhehenemi do të jetë i mjaftueshëm për ta dhe ata do të digjen në të. Dhe i keq vërtet është përfundimi i tillë!" [el Muxhadele: 8].

Këto hollësi që thamë janë të mjaftueshme në lidhje me ato gjëra të cilat ndikojnë në konsiderimin e gjynaheve të vogla si të mëdha dhe Allahu ka Fuqi dhe Kontroll të plotë mbi çështjet e Tij, por shumica e njerëzve nuk e dinë.

E dyta:

Në lidhje me gjynahet e mëdha, selefët kanë rënë në kundërshtim, por një kundërshtim i cili nuk ka peshë apo kundërthënie dhe fjalët e tyre janë të përafërta:

Ed Dahak thotë:

"Gjynahet e mëdha janë ato për të cilat Allahu ka caktuar hadd/dënim të prerë në këtë botë, si ai i imoralitetit, i vrasjes, i vjedhjes etj, ose dënim (me zjarr) në botën tjetër."

Ndërsa Husejn ibën Fadl thotë:

"Gjynahet e mëdha janë ato gjynahe, të cilat Allahu i ka quajtur të mëdha ose të rënda në Kuran, si p.sh. Fjala e Allahut:

"Padyshim ky është një gjynah i madh." [en Nisa: 2]

(Është fjala për ngrënien e pasurisë së jetimit sh.p.)

"Me të vërtetë që vrasja e tyre është krim, vërtet gjynah i madh." [el Isra: 31].

(Është fjala për vrasjen e fëmijëve nga frika e varfërisë sh.p.)

"Vërtet që shirku/bashkimi i të tjerëve në adhurim me Allahun është dhulm (padrejtësi, gabim) i madh (më i madhi)." [Lukman: 13]

"…dhe vërtet i madh është kurthi juaj." [Jusuf: 27]

"Lavdi të qoftë Ty (O Allah), kjo është një gënjeshtër e madhe." [en Nur: 16]

(Është fjala për shpifjen ndaj Aishes (Allahu qoftë i kënaqur prej saj!).

"Vërtet që tek Allahu një gjë e tillë do të ishte krim i madh." [el Ahzab: 53]

(Është fjala për martesën me gratë e Pejgamberit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) pas vdekjes së tij. Sh.p)

Sufjan eth Theuri (Allahu e mëshiroftë!) thotë:

"Gjynahet e mëdha janë ato padrejtësi që bëhen ndërmjet teje dhe njerëzve (dëmet që u shkakton atyre), ndërsa të voglat janë ato që janë ndërmjet teje dhe Allahut, sepse Allahu është Bujar dhe Falës."

Them (autori): Qëllimi i Sufjanit është të thotë se ato gjynahe, të cilat janë ndërmjet robit dhe Allahut, janë më të lehta (në pendim e falje) se padrejtësitë ndaj njerëzve. Kjo, sepse ato fshihen me kërkimin e faljes prej Allahut të Lartësuar, me mëshirën dhe ndërmjetësimin (Ditën e Kiametit)…etj, ndërsa padrejtësitë ndaj njerëzve duhet patjetër të kompensohen."

Malik ibën Migvel (Allahu e mëshiroftë!) thotë:

"Gjynahet e mëdha janë gjynahet e bidatçinjëve, ndërsa veprat e këqija (gjynahet e vogla) janë gjynahet e ehli sunetit/pasuesve të sunetit të të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!)."

Them (autori): Ka për qëllim të thotë se bidatet/risitë janë prej gjynaheve të mëdha dhe se ato janë më të mëdha se gjynahet e mëdha të ehli sunetit, d.m.th. gjynahet e mëdha që ushtrohen nga pasuesit e sunetit janë të vogla në krahasim me bidatet/risitë në Fe.

Ky është edhe kuptimi i fjalës së disa selefëve:"Bidati në Fe është më i dashur për Iblisin/djallin se gjynahu, sepse për bidatin nuk pendohesh ndërsa për gjynahun pendohesh."

Thuhet gjithashtu, se gjynahet e mëdha janë ato gjynahe që bëhen me qëllim e vetëdije, ndërsa të këqijat (të voglat) janë ato që bëhen gabimisht ose nga harresa, detyrimi prej dikujt tjetër (ushtrimi dhunë) për kryerjen e tyre dhe ato që mendon por nuk i kryen, e të gjitha këto janë të falura për popullin Islam.

Them (autori): Kjo e fundit është prej fjalëve më të dobëta, e cila kthehet mbrapsht dhe hidhet poshtë, për shkak se gabimi, harresa dhe ushtrimi i dhunës nuk hyn nën llojin e gjynaheve, që të mund të hynin në një prej dy llojeve të tyre! Ndërsa gjynahet e qëllimshme (të vetëdijshme) janë ato, të cilat ndahen në dy lloje: të mëdha e të vogla.

Thënësi i kësaj fjale ndoshta mendon se të gjitha gjynahet janë të mëdha dhe se gjynahet e vogla janë ato që Allahu ia ka falur këtij populli dhe nuk hyjnë në detyrat e ngarkuara mbi njerëzit.

Por kjo fjalë nuk është e saktë, sepse gjynahet e mëdha dhe të vogla janë prej llojit të gjynaheve, dhe nuk mund të imagjinohet ekzistenca e ndarjes pa ekzistuar vetë lloji në të cilin bëhet ndarja. (Sepse gabimi, harresa dhe të detyruarit nuk janë fare gjynahe. Sh.p.)

Thuhet gjithashtu se gjynahet e mëdha janë gjynahet e atyre që i bëjnë ato të lejuara, siç është për shembull gjynahu i Iblisit, ndërsa gjynahet e vogla janë ato të atyre që kërkojnë falje për gjynahet e tyre, siç është p.sh. gjynahu i Ademit (alejhi selam).

Them (autori): Për sa i përket atij që i bën ato të lejuara, gjynahu i tij sillet rreth kufrit/mosbesimit dhe interpretimit. Nëse ai e di që kjo vepër është haram/e ndaluar dhe e bën atë të lejuar, atëherë ai është kafir/mosbesimtar, e nëse nuk e di, atëherë ai ka gabuar në interpretim ose ka ndjekur dikë tjetër në atë gjë.

Ndërsa ai që kërkon falje, nëse e bën atë të plotë (për të gjitha gjynahet), ajo i fshin të gjitha gjynahet e vogla e të mëdha, kështu që nuk ngel gjynah i madh pas pendimit të sinqertë.

Por edhe ky dallim ndërmjet tyre është gjithashtu i dobët dhe larg të vërtetës, vetëm nëse thënësi i tij ka për qëllim të thotë se gjynahu i atij që e bën të lejuar atë, ka dënim më të madh se ai që e bën atë duke e pohuar se ai është gjynah, pendohet dhe kërkon falje për të, atëherë do të ishte e saktë.

Es Suddij thotë:

"Gjynahet e mëdha janë ato nga të cilat ka ndaluar Allahu prej kundërvajtjeve të mëdha, ndërsa veprat e këqija (gjynahet e vogla) janë fillimet e tyre që të çojnë tek gjynahet e mëdha, në kryerjen e të cilave bashkohet vepërmiri e vepërkeqi."

Për këtë ai u argumentua me fjalën e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!): "Dy sytë bëjnë imoralitet dhe dy këmbët bëjnë imoralitet, ndërsa organet e vërtetojnë ose e përgënjeshtrojnë atë (imoralitetin)."[14]

Them (autori): Ai e ka sqaruar diçka me vetë veten e saj, sepse kundërvajtjet e mëdha janë vetë gjynahet e mëdha, por qëllimi i tij është të thotë se të ndaluarat janë dy llojesh:

I pari: Ai gjynah që përbën krim dhe dëm në veten e tij, dhe vetë ai është shkaktar i të keqes. Ky është gjynahu i madh, si vrasja, vjedhja, shpifja ndaj dikujt për imoralitet, imoraliteti etj.

I dyti: Ato që janë paraprijëse që të shpien te gjynahet e mëdha, si shikimi në të ndaluarat, prekja, biseda e puthja, të cilat janë rrugë drejt imoralitetit. Këto janë prej gjynaheve të vogla.

Gjynahet e vogla janë prej llojit të mjeteve, ndërsa të mëdhatë prej llojit të qëllimeve.

Thuhet gjithashtu, se gjynahet e mëdha janë ato që njerëzit i konsiderojnë të vogla, ndërsa të voglat janë ato që njerëzit i konsiderojnë të mëdha dhe kanë frikë se bien në to.

Thënësit e kësaj fjale argumentojnë me hadithin që transmeton Buhariu në "Sahihun" e tij, nga Enes bin Malik (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), se ka thënë:

"Ju veproni disa punë të cilat në sytë tuaj janë më të holla se fija e flokut, por ne në kohën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe mëshira e Allahut qofshin mbi të) i llogarisnim ato prej shkatërrueseve - gjynaheve të mëdha."[15]

[14] Këtë hadith e kemi përmendur më parë.

[15] Buhariu (11/329-Fet’h).
E nëse kanë për qëllim të thonë se konsiderimi i gjynahut për të vogël, e zmadhon atë tek Allahu dhe konsiderimi i tij për të madh, e zvogëlon atë tek Allahu, atëherë do të ishte e saktë, sepse njeriu sa më shumë t'i konsiderojë gjynahet e tij si të vogla, aq më shumë zmadhohen tek Allahu dhe sa më shumë t'i konsiderojë të mëdha, aq më shumë zvogëlohen tek Allahu.

Hadithi i Enesit (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) tregon gjithashtu po këtë kuptim. Sahabet, për faktin se i kishin gradat të larta tek Allahu dhe ishin njerëzit më të përsosur, i llogarisnin ato punë të tyre si shkatërruese, ndërsa ata që vijnë pas tyre, duke qenë më poshtë në gradë se ata, i shohin ato punë në syrin e tyre të jenë më të imëta se fija e flokut.

Nëse dëshiron t'a kuptosh këtë, vë re! A kishte në mesin e sahabeve prej atyre që e dëgjonin fjalën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe pastaj t'a kundërshtonin atë me analogjinë e tyre, shijen, qejfin, mendjen apo politikën e tyre?

A kishte vallë ndonjë prej tyre, që të paraprinte mbi fjalën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) logjikë, analogji, shije, politikë apo imitim të ndokujt tjetër?

Por Allahu i nderoi sytë e tyre dhe i ruajti ato nga shikimi në fytyrën e atij gjendja e të cilit është kjo (ata të cilët paraprijnë mendjen e tyre mbi fjalën e të Dërguarit), apo që të kishte të atillë në kohën e tyre.

Umer ibën Hattabi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) gjykoi me prerje koke me shpatë për atë që parapriu gjykimin e tij (vetë Umerit) mbi atë të të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe pastaj tha:"Ky është gjykimi im në atë çështje."

Pasha Allahun! Si do të ishte puna, nëse Umeri (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) do të shihte atë që shohim ne, apo nëse do të vërente atë me të cilën jemi sprovuar ne, prej paraprirjes së mendimit të filanit e filanit mbi atë të të ruajturit nga gjynahet e të metat (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), si dhe me armiqësinë ndaj atij që flak tutje mendimet e tyre dhe paraprin mbi to fjalën e të të ruajturit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!)?!

Nuk mund të themi tjetër vetëm se Allahu është Ndihmësi më i mirë, Ai është Premtuesi dhe tek Ai është kthimi.

Thuhet gjithashtu, se gjynahet e mëdha janë:

"Shirku - shok-vënia Allahut - dhe çdo gjë që të çon tek ai. Ndërsa gjynahet e vogla janë të gjitha gjynahet e tjera, në të cilat bien njësuesit e Allahut përveç shirkut."

Thënësit e kësaj fjale janë argumentuar me fjalën e Allahut të Lartësuar:

"Padyshim që Allahu nuk fal që Atij t'i vihen shokë në adhurim, por Ai fal përveç kësaj (çdo gjë tjetër) kujtdo që Ai dëshiron." [en Nisa: 48].

Argumentojnë gjithashtu, me fjalën e të Dërguarit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), të cilën e transmeton nga Zoti i tij (hadith kudsij):

"O biri Ademit! Sikur të më vije Mua me gjynahe sa e gjithë toka, pastaj të më takosh Mua dhe të mos më kesh shoqëruar shok, atëherë do të vij tek ti me po aq falje."[16]

Janë argumentuar gjithashtu me hadithin, i cili është transmetuar nga i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!), se ai ka thënë:

"Padrejtësia është në tre regjistra: Nga i pari, Allahu nuk fal asgjë dhe ai është shirku/ vënia Allahut shok në adhurim. Nga i dyti, Allahu nuk lë asgjë pa e çuar në vend dhe ai është padrejtësia që i bëjnë njerëzit njëri-tjetrit dhe i treti, nga i cili Allahu nuk pëlqen asgjë, është padrejtësia që i bën njeriu vetes së tij ndërmjet tij dhe Zotit të tij (me bërjen e të ndaluarave)."[17]

[16] Sahih me hadithet e tjera që dëshmojnë për të:“Sahih Kitabi el-Edhkari ve Daifihi” 1234/968, i vetë autorit.

[17] Hadith Daif/i dobët me këtë shprehje por kuptimi i tij është i saktë. Shih hadithin që mund të zëvendësohet me të në “es Silsiletu es Sahiha” me nr.1927.
Për sa i përket Ajetit në suren en Nisa, ai ka për qëllim të thotë se ndërmjet shirkut dhe gjynaheve të tjera ka dallim. Kjo sepse shirku nuk falet vetëm nëse pendohesh për të, ndërsa gjynahet e tjera përveç tij, janë në Dëshirën e Allahut dhe kjo argumenton se gjynahet e tjera nuk janë shirk. Kështu, nëse thënësit e kësaj fjale kanë për qëllim këtë, atëherë nuk ka kundërshtim në të, e nëse kanë për qëllim të thonë se çdo lloj gjynahu përveç shirkut është i vogël në veten e tij, kjo është e kotë, e pavërtetë.

Nëse thuhet: Meqenëse në rastin e shirkut dhe gjynaheve të tjera mund të pendohesh për të gjitha ato, atëherë ku është dallimi ndërmjet shirkut dhe gjynaheve të tjera? A është ky gjykim për atë që pendohet apo për atë që nuk pendohet? Apo njëri prej tyre është për të penduarin dhe tjetri për të tjerët? Kush është dallimi ndërmjet këtij Ajeti të sures en Nisa dhe Fjalës së Allahu në suren Zumer:

"Thuaj: O robërit e Mi që keni tejkaluar caqet kundër vetvetes (duke kryer ligësi e gjynahe)! Mos i humbni shpresat nga Mëshira e Allahut. Vërtet që Allahu i fal të gjitha gjynahet. Vërtet që Ai është gjithnjë Falësi i Madh, Mëshirëploti." [ez Zumer: 53].

Përgjigja është kjo: Çdonjëri prej dy Ajeteve është për një grup të caktuar njerëzish. Kështu, Ajeti në suren en Nisa:

"Padyshim që Allahu nuk fal që Atij t'i vihen shokë në adhurim, por Ai fal përveç kësaj (çdo gjë tjetër) kujtdo që Ai dëshiron." [en Nisa: 48].

Ky Ajet është për ata, të cilët nuk pendohen prej të dy grupeve (atyre që pendohen dhe atyre që nuk pendohen). Argumenti për këtë është se ajeti ka bërë dallim ndërmjet shirkut dhe gjynaheve të tjera, në falje dhe siç dihet detyrueshëm nga Feja: shirku falet me pendim, ndryshe nuk do të ishte i saktë islami i askujt që ka qenë mosbesimtar më parë.

Gjithashtu, ajeti ka veçuar faljen e gjynaheve të tjera përveç shirkut, për atë që Allahu do. Ndërsa falja e gjynaheve të atyre që pendohen është e përgjithshme dhe nuk ka përjashtim në to, kurse këtu ka ardhur përjashtim dhe kufizim, gjë e cila argumenton se ky gjykim është për atë që nuk pendohet.

Ndërsa ajeti në suren ez Zumer:"Vërtet që Allahu i fal të gjitha gjynahet." [ez Zumer: 53].

Ky ajet është për atë që pendohet, për shkak se ai ka ardhur i përgjithshëm dhe i pakufizuar, duke mos qenë veçuar për ndokënd të caktuar dhe i pakufizuar me ndonjë lloj gjynahu të caktuar gjithashtu. Por dihet detyrimisht nga feja se kufri/mosbesimi nuk falet, si dhe shumë gjynahe të tjera nuk falen. Kështu që, kuptohet se ky përgjithësim dhe mos-kufizim është për atë që pendohet. Pra, çdokush që pendohet për çdo lloj gjynahu qoftë, atij i falet ai gjynah.

Për sa i përket hadithit:

"O biri Ademit! Sikur të më vije Mua me gjynahe sa e gjithë toka, pastaj të më takosh Mua dhe të mos më kesh shoqëruar shok, atëherë do të vij tek ti me po aq falje."

Ky hadith nuk tregon që gjynahet përveç shirkut janë të gjitha të vogla, por tregon se kush nuk i shoqëron Allahut shok, do t'i falen gjynahet sado qofshin ato.

Por, duhet të dihet varësia ndërmjet besimit të zemrës dhe punëve të gjymtyrëve, si dhe lidhja e tyre me të, ndryshe nuk do të kuptohej qëllimi i të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) duke rënë kështu në përzierje e shkatërrim.

Dije, se ky mohim i përgjithshëm i shirkut - që mos t'i bësh Allahut shok kurrë - nuk ndodh kurrë nga ai që vazhdon me këmbëngulje në gjynahe. Nuk ka mundësi për atë i cili jepet pas gjynaheve të mëdha dhe atë që këmbëngul në të voglat, që Teuhidi/njësimi i tyre të shpëtojë i pastër, duke mos i bërë shok Allahut. Kjo është prej gjërave më absurde.

Dhe nuk hidhen sytë nga ndonjë që pëlqen zënkat e nuk ka pjesë në punët e zemrës, madje zemra e tij është si guri apo edhe më e ashpër, kur thotë: E çfarë problemi ka? Përse është absurde? Edhe nëse e imagjinon këtë në realitet, kjo nuk sjell absurditet në veten e saj!

Lëre mënjanë këtë zemër të ngacmuar me zënkat dhe injorancën e saj.

Dhe dije, se vazhdueshmëria në gjynahe të çon në frikën e zemrës prej ndokujt tjetër përveç Allahut, shpresën e saj prej ndokujt tjetër, dashurinë për ndokënd tjetër, përuljen ndaj ndokujt tjetër e mbështetjen tek ndokush tjetër përveç Allahut të Lartësuar.

Të gjitha këto e zhytin njeriun në detin e shirkut. Ndërsa gjykues për këto është dija e personit për veten e tij, nëse ka logjikë. Përulja ndaj gjynahut bëhet patjetër me zemër, gjë e cila i ngjall personit frikë prej ndokujt përveç Allahut dhe kjo gjë është shirk. I ngjall gjithashtu dashuri për ndokënd përveç Allahut, kërkim ndihme prej të tjerëve për të arritur aty ku do. Kështu, puna e tij nuk është as me ndihmën e Allahut e as për Allahun, dhe ky është realiteti i shirkut/politeizmit.

Po. Mund të ndodhet tek ai person teuhid/njësim si njësimi i Ebu Xhehlit dhe adhuruesve të idhujve, e ai është teuhidi rububije/njësimi i Allahut si i Vetmi Krijues. Por nëse kjo lloj njësimi do të shpëtonte ndokënd prej Zjarrit të Xhehenemit, do të kishte shpëtuar adhuruesit e idhujve.

Por çështja qëndron në teuhidin uluhije/njësimin e Allahut në adhurim, i cili është dalluesi ndërmjet idhujtarëve dhe njësuesve.

Qëllimi është se, kush nuk i bën shok Allahut, është e pamundur që ta takojë Allahun me gjynahe sa e gjithë toka, këmbëngulës në to dhe pa u penduar prej tyre, duke qenë se ai e ka teuhidin/njësimin të plotë, i cili është kulmi i dashurisë, përuljes, nënshtrimit, frikës dhe shpresës për Allahun e Lartësuar.

Ndërsa hadithi i regjistrave tregon se hakun/të drejtën e Allahut të Lartësuar nuk e varros duke e dhuruar apo e rrëzuar dhe as nuk feston me të, por kujdeset për të si për të drejtat e robërve të Tij. Dhe nuk është kuptimi i tij se personi nuk do pyetet fare për të, apo se ato janë të gjitha gjynahe të vogla. Por kuptimi i tij është se tek ato (të drejtat e Allahut) qëndron falja, lehtësimi, rrëzimi e dhurimi, më shumë sesa qëndron në të drejtat e njerëzve.

Bëhet e qartë kështu, mospasja argument për ta në atë me të cilën argumentuan dhe Allahu e di më mirë.

Një grup tjetër thotë: Gjynahet e vogla janë çdo gjynah përveç dy Haddeve/dënimeve, dhe gjynahet e mëdha janë ato me të cilat lidhen dy dënimet.

Qëllimi i tyre me dy dënimet është: dënimi në këtë botë dhe dënimi në botën tjetër. Çdo gjynah për të cilin është caktuar dënim i veçantë nga Sheriati në këtë botë, si imoraliteti, pirja e alkoolit, vjedhja, shpifja për të pastërti(e)n, ose për të cilin ka kërcënim në botën tjetër (me zjarr apo dënim), si p.sh. ngrënia e pasurisë së jetimit, ngrënia e pirja në enë ari e argjendi, vetëvrasja, tradhtia e të tjera si këto, të gjitha këto janë prej gjynaheve të mëdha.

Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) ka thënë të vërtetën në fjalën e tij:

“Ato (gjynahet e mëdha) janë më afër shtatëqindës se shtatës”.

Këtu kemi një çështje e cila duhet kuptuar ashtu si duhet, e ajo është se:

Gjynahu i madh mund të shoqërohet me gjëra të tilla siç është turpi, frika dhe stërmadhimi i tij, gjë e cila e lidh atë me gjynahet e vogla.

Kjo gjë e ka kthimin e saj në punën e zemrës, e cila është diçka më tepër se thjesht të vepruarit dhe këtë njeriu e dallon në veten e tij dhe prej të tjerëve.

Gjithashtu, i falet e i lejohet atij që do dhe atij që të ka bërë mirë, çfarë nuk mund t’i falet dikujt tjetër.

Punët gjithashtu, ndërmjetësojnë për të zotin e tyre tek Allahu i Lartësuar dhe e kujtojnë atë kur ai bie në vështirësi.[18]

[18] Madje ato janë shkak kryesor për pranimin e duave/lutjeve.
Allahu i Lartësuar ka thënë për Dhen Nunin (Junusin, alejhi selam):

“E po të mos kishte qenë nga ata që e lavdërojnë Allahun, ai padyshim që do të kishte mbetur në barkun e tij (peshkut) deri në Ditën e Ringjalljes.” [es Saffat: 143-144]

Ndërsa Faraoni (në kohën e Musait, alejhi selam), ndërkohë që nuk kishte punë të mira që të ndërmjetësonin për të dhe tha:

“Unë besoj se nuk ka të adhuruar tjetër me të drejtë përveç Atij, në të cilin besojnë bijtë e Israilit (Jakubit, alejhi selam).”

Por Xhibrili (alejhi selam) i tha atij:

"A tani (beson)? Ndërsa nuk pranove të besoje më parë dhe ishe prej keqbërësve e të prishurve."

Kështu që ai, të mirat e të cilit peshojnë më tepër se të këqijat e tij, ka shpëtuar dhe nuk do të dënohet. Ndërsa të këqijat e tij do t’i falen për shkak të të mirave të tij.

Për këtë arsye, i falet njësuesit të Një Zoti të Vetëm çfarë nuk i falet idhujtarit që i bën Allahut shok. Kjo, sepse ai ka kryer ato të cilat i do Allahu, gjë e cila çon në faljen dhe pranimin e ndjesës së tij, ndryshe nga idhujtari.

Sa më i fortë që të jetë njësimi i besimtarit, aq më e plotë do të jetë falja e Allahut për të.

Kush e takon Allahun duke mos i pas shoqëruar Atij kurrë shok, do t’i falen atij të gjitha gjynahet sado qofshin ato dhe nuk do të dënohet për to.

Por nuk themi: Nuk ka për të hyrë në Zjarr askush prej njësuesve të Allahut, sepse shumë prej tyre do të hyjnë në të për shkak të punëve të tyre dhe do të dënohen sipas madhësisë së krimit të kryer, e më pas do të dalin prej tij.

Dhe nuk ka kundërshtim ndërmjet këtyre dy fjalëve për atë që ka përvetësuar ato që thamë më lart. Por për shkak të vendit të rëndësishëm të kësaj çështjeje dhe nevojës së madhe të njerëzve për të, po sqarojmë këtu diçka më tepër:

Dije se shkreptima e fjalës La ilahe il-la Allah e shpon errësirën e gjynaheve dhe retë e tyre sipas forcës së asaj shkreptime apo dobësisë së saj. Ajo ka dritë, forca dhe dobësia e së cilës është e luhatshme në mesin e padronëve të saj, me një luhatje të atillë të cilën nuk e di vetëm se Allahu i Lartësuar.

Disa prej njerëzve e kanë dritën e kësaj fjale në zemrat e tyre si dielli, disa të tjerë si ylli ndriçues, disa si një zjarr i madh, të tjerë si pishtar që bën dritë, si pishtar të dobët, e kështu.

Kështu, në Ditën e Ringjalljes, rrezatimet do të shfaqen nga ana e djathtë dhe e përparme e banorëve të saj, sipas të njëjtës forcë që gjendet në zemrat e tyre prej dritës së kësaj fjale në dituri, punë, njohuri e gjendje.

Sa më shumë që të zmadhohet e të forcohet drita e kësaj fjale, aq më shumë djeg prej dyshimeve e pasimit të epsheve. Mund të arrijë deri aty, saqë nuk ndeshet me ndonjë gjë të tillë vetëm se e djeg atë. Dhe kjo e fundit është gjendja e besnikut në Teuhidin/njësimin e tij, i cili nuk i ka shoqëruar Allahut shok.

Çdo lloj gjynahu, epshi apo dyshimi që i afrohet asaj drite digjet, siç është edhe gjendja e qiellit, besnikëria dhe të mirat e të cilit janë të ruajtura nga yjet të cilët djegin vjedhësin (xhinët) e atyre të mirave.

Kështu edhe me njeriun; nuk mund të vjedhë ky vjedhës prej tij vetëm se ndonjë gjë të vogël në gjendje të pavëmendshme, e cila është e domosdoshme për njeriun.

Por kur ai zgjohet dhe e vëren se çfarë është vjedhur prej tij, e kthen atë prej vjedhësit të tij ose arrin shumëfishin e saj me punën e tij.

Kështu është sjellja e tij gjithnjë me vjedhësit, qofshin ata prej xhinëve apo prej njerëzve. Jo si ai që u hap atyre kasafortën e tij dhe i kthen shpinën derës së saj.

Teuhidi nuk është thjesht pohimi i njeriut se nuk ka krijues tjetër përveç Allahut dhe se Allahu është Zot i gjithçkaje e Sundues i saj, gjë të cilën e pohonin edhe adhuruesit e idhujve duke qenë idhujtarë.

Por Teuhidi përfshin – prej dashurisë së Allahut, nënshtrimit dhe përuljes ndaj Tij, bindjes ndaj urdhrave të Tij, sinqeritetit në adhurimin vetëm për Të, kërkimit të Fytyrës së Tij të Lartë (kënaqësisë së Tij dhe shikimit në Fytyrën e Tij në Xhenet) në të gjitha fjalët dhe veprat, dhënien (lëmoshë) e mosdhënien, dashurinë e urrejtjen - çfarë vihet si pengesë ndërmjet njeriut dhe shkaqeve që thërrasin për në gjynahe e vazhdimësi në to.

Kush e njeh këtë gjë, ka njohur fjalën e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!):

“Allahu ia ka bërë haram Zjarrit (që të djegë) atë që thotë La ilahe il-la Allah, duke shpresuar me të Fytyrën e Allahut (e thotë me sinqeritet për Allahun)”[19]

Si dhe fjalën e tij (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!):

“Nuk ka për të hyrë në Zjarr ai që thotë La ilahe il-la Allah”[20]

Si dhe hadithe të tjera të këtij lloji, të cilat u janë pështjelluar shumë prej njerëzve, saqë disa menduan se ato janë Mensuha/të rënë nga fuqia dhe të zëvendësuara me hadithe të tjera apo ajete Kuranore.[21]

[19] E ka nxjerrë Buhariu (1/519-Fet’h, e të tjerë).

[20] Muttefekun alejhi.

[21] Kjo është vërtetë një rrëshqitje, për arsye se ato hadithe janë lajmërime për diçka që do të jetë dhe lajmërimet nuk mund të fshihen e të thyhen,se ndryshe njoftimi i mëparshëm do të kishte qenë gënjeshtër, e cila është absurde në lidhje me Allahun. Të gjitha këto përmenden në degën e Usul fikut/Bazat e fikhut.
Të tjerë thonë se është fjala për Zjarrin e idhujtarëve dhe mosbesimtarëve (por kjo nuk do të thotë se ata nuk mund të hyjnë në zjarr tjetër).

Të tjerë e komentuan “hyrjen në Zjarr” me “përjetësinë”, d.m.th. nuk do të jenë përjetësisht në të (por do të dalin prej tij).

Si dhe komentime të tjera të tilla, jo të pëlqyeshme.

Por Ligjvënësi, Allahu i Lartësuar, nuk e ka bërë këtë gjë që të arrihet thjesht vetëm me fjalën e gojës. Kjo fjalë bie në kundërshtim me atë që njihet natyrshëm nga feja Islame pasi që edhe mynafikët/hipokritët e thonë atë me gjuhët e tyre, por megjithatë ata do të jenë poshtë mosbesimtarëve, në pjesën më të poshtme të Zjarrit.

Kështu që duhet patjetër përveç fjalës së gojës edhe fjala e zemrës, e cila fjalë përfshin njohjen e asaj fjale (La ilahe il-la Allah), besimin dhe besnikërinë në të, njohjen e të vërtetës që ajo përmban prej mohimit (të të adhuruarve) dhe pohimit (të Allahut si i Vetmi i adhuruar me të drejtë), dhe se pohimi i tij (adhurimit) për të tjerët është diçka absurde; vendosjen e kuptimit të kësaj fjale në zemër me vetëdije të plotë, njohje, bindje e sjellje. Të gjitha këto çojnë detyrimisht në bërjen haram Zjarrit, që t'a djegë thënësin e kësaj fjale.

Kështu, me çdo fjalë për të cilën Ligjvënësi ka caktuar shpërblim të caktuar, e ka qëllimin për fjalën e plotë, siç është p.sh. fjala e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!):

“Kush thotë njëqind herë në ditë: Subhanallah ue bihamdihi - I Pastër e i Lartësuar është Allahu dhe vetëm Atij i takon Lavdërimi -, i fshihen atij gjynahet - apo i falen gjynahet - edhe sikur të ishin sa shkuma e detit.”[22]

Por kjo nuk mund të jetë shpërblim i thjeshtë fjalës së gojës.

Po. Kush e thotë atë fjalë pa u përqendruar në kuptimin e saj, pa medituar në të, pa u përputhur gjuha e tij me zemrën, pa njohur të vërtetën e asaj fjale, e megjithatë shpreson të shpërblehet me të, do të fshihen prej gjynaheve të tij aq sa ai ka pasur prej saj në zemrën e tij.

Veprat nuk maten nga forma e jashtme apo numri i tyre, por maten me atë që ndodhet në zemër.

Mundet që forma e jashtme e dy veprave të jetë e njëjtë, por ndërmjet tyre të jetë si largësia ndërmjet qiellit dhe tokës.

Dy burra mund të falen në të njëjtin rresht, por dallimi ndërmjet dy faljeve të tyre mund të jetë si largësia ndërmjet qiellit dhe tokës.

Medito pak në hadithin e Kartës[23], e cila vendoset në njërën anë të peshores, ndërsa në anën tjetër të saj janë vendosur nëntëdhjetë e nëntë regjistra (me punët e këqija), madhësia e çdonjërit nga të cilët është sa largësia të cilën e kap syri, e megjithatë ajo Kartë rëndon më tepër dhe i fluturon tutje regjistrat, kështu që poseduesi i saj nuk dënohet.

Por siç dihet, të gjithë njësuesit posedojnë kartë të tillë e megjithatë shumë prej tyre do të hyjnë në zjarr.

Kështu që, diçka tjetër e fshehtë ishte ajo që e rëndoi kartën e këtij dhe fluturoi regjistrat, gjë e cila nuk ndodhi me kartat e të tjerëve.

Nëse kërkon më tepër sqarim për këtë, kujto pak atë person, zemra e të cilit është e mbushur me dashuri për ty, dhe nga ana tjetër, kujto atë person, i cili të ka kthyer shpinën, nuk të do, shkon me të tjerët dhe zemra e tij është lidhur me ta, duke u dhënë rëndësi më tepër se ty. A do të jetë i njëjtë kujtimi i atyre dyve?

A janë njësoj tek ti dy fëmijët e tu, dy shërbëtorët apo dy gratë?

Medito gjithashtu në atë që gjendej në zemrën e atij personit që vrau njëqind vetë [24], prej besimit të vërtetë që ai kishte në rrugën e tij për në vendin ku adhurohej Allahu. Dhe padyshim se kur ai vdiq në mes të rrugës, do të konsiderohej prej banorëve të atij vendi të mirë.

E përafërt me këtë është ajo që gjendej në zemrën e asaj të pamoralshmes [25], e cila pa atë qenin që digjej nga etja dhe po lëpinte lagështirën e gurëve të pusit. Në atë çast ajo ndjen një dhembshuri të sinqertë dhe zbret vetë në pus, pa ndihmën e askujt, mbush këpucën e saj me ujë dhe ngjitet shpejt për t’i shuar etjen asaj krijese, të cilën njerëzit zakonisht e godasin dhe e keqtrajtojnë. Nuk mori parasysh se mund të humbte jetën e saj, duke mbajtur këpucën të mbushur me ujë në gojën e saj, kur ngjitej për të dalë nga pusi. Pastaj i mbante atij këpucën me dorën e saj, derisa piu dhe nuk shpresonte prej tij ndonjë shpërblim apo falënderim, por drita e këtij njësimi e sinqeriteti (pasi që nuk e bëri atë punë vetëm se për hir të Allahut) i dogji ato punë të këqija që ajo kishte bërë më parë, kështu që asaj iu falën ato.

[22] E ka nxjerrë Buhariu (6/338, 11/201-Fet’hul-Bari) dhe Muslimi (2693).

[23] Ai është hadith Sahih/i saktë. Shih “es Silsiletus Sahiha” (nr.135).

[24] Hadithin e tij e ka nxjerrë Buhariu (6/512-Fet’h) dhe Muslimi (17/83-84 -Sherhu en Nevevi).

[25] Ai hadith është i dobët.
Nëse thuhet: Përmendët se njeriut të dashur i falet çka nuk i falet dikujt tjetër dhe se mikut i pranohet ndjesa më tepër se ndokujt tjetër, po ashtu dijetarit i falet çka nuk i falet injorantit. Kjo gjë është e vërtetë dhe prej zgjuarsisë, mirësisë e bamirësisë. Por çfarë do të bëni me dënimin e dyfishtë me të cilin kërcënohen disa persona, të cilët kryejnë vepra të papëlqyeshme, siç është p.sh. Fjala e Allahut të Lartësuar:

“O gratë e Pejgamberit! Cilado nga ju që bën turp të njohur (imoralitet), ndëshkimi për të do të dyfishohet dhe një gjë e tillë është e lehtë për Allahun.” [26]

[26] Suretu el-Ahzab:30.
Gjithashtu, Fjala e Allahut të Lartësuar:

“Dhe po të mos të të kishim bërë të qëndrueshëm e të paepur, ti pothuaj do t’u ishe dhënë pak atyre. Në rast të tillë, Ne do të të bënim të shijoje pjesë të dyfishtë (të ndëshkimit) në këtë jetë dhe pjesë të dyfishtë (të tij) pas vdekjes. Dhe në këtë rast nuk do të kishe gjetur askënd për të të ndihmuar kundër Nesh.” [el Isra: 74-75].

D.m.th. po të mos e kishte bërë Allahu të qëndrueshëm, ai do të kishte anuar pak gjë nga ata. E nëse do ta bënte atë gjë, atëherë do të shijonte dënim të dyfishtë në këtë jetë dhe dënim të dyfishtë në jetën tjetër; do t’i dyfishohej atij dënimi në të dyja botët.

Po kështu, Allahu i Lartësuar thotë:

“Dhe në qoftë se ai (Muhamedi) do të kishte trilluar një thënie të gënjeshtërt për Ne (Allahun e Madhëruar), padyshim që do ta kishim kapur atë për dorën e djathtë. Dhe me të vërtetë që do t’ia kishim prerë damarin e jetës (aortën e zemrës).” [el Hakka: 44-46]

D.m.th: Nëse do të shtonte diçka nga vetja e tij, do t'a kapnim atë prej të djathtës së tij dhe do të prinim aortën e zemrës së tij, kështu që do të shkatërrohej.

Por Allahu i Lartësuar e ruajti atë prej të anuarit nga ata (mosbesimtarët, idhujtarët), qoftë edhe me një grimcë të zemrës së tij. E sigurisht që e ruajti edhe nga trillimi i ndonjë gjëje prej vetes së tij.

E sa e sa njerëz ka sot që anojnë nga armiqtë e tyre dhe trillojnë nga vetja e tyre të paqena për Allahun, e megjithatë Ai i afatizon ata, siç janë ndjekësit e bidateve, shtesave në Fe të cilët trillojnë për emrat e cilësitë e Allahut dhe për Fenë e Tij.

Nëse gjithashtu thuhet: Sa i përket asaj që përmendët në historinë e Junusit (alejhi selam), ajo hyn po në këtë temë, pasi që atij nuk iu fal të nxehurit me popullin e tij, por u dënua me burgosje në barkun e peshkut.

Madje do të mjaftonte kujtimi i gjendjes së babait të njerëzimit, Ademit (alejhi selam) kur nuk iu fal ajo që hëngri prej pemës së ndaluar, e si pasojë u nxor nga Xheneti.

Përgjigja për të gjitha këto është të thuhet se: këto janë gjithashtu të vërteta dhe nuk ka ndonjë kundërshtim ndërmjet dy çështjeve.

Ai person mbi të cilin është plotësuar mirësia e begatia e Allahut dhe është veçuar me diçka që nuk e kanë të tjerët, ai është bërë i dashur dhe i është dhënë begati, është veçuar me nderim, me më tepër afrim dhe është në vend të mikut të dashur; të gjitha këto kanë bërë që të ruhet grada e afërsisë, miqësisë e veçimit, nga çdo trazim apo prerës i saj.

Për shkak të kujdesit të madh të kushtuar ndaj tij, afërsisë së madhe, veçimit të tij për vete dhe zgjedhjes së tij në mesin e njerëzve, për këtë shkak të drejtat e Padronit të tij mbi të janë më të plota, begatitë e Tij mbi të më të mëdha, kështu që prej tij kërkohet më tepër nga çfarë kërkohet prej të tjerëve.

Nëse ai tregohet i pavëmendshëm dhe bën diçka që nuk i takon t'a bëjë për gradën që ai ka, atëherë i tërhiqet vërejtja, jo me atë të cilën i tërhiqet atij të largëtit, të jashtmit. Por në të njëjtën kohë, atij i falet ajo që nuk i falet atij tjetrit, duke u bashkuar kështu të dyja gjendjet në lidhje me të.[27]

Nëse do të dish se si bashkohen ato të dyja dhe se ato nuk e kundërshtojnë njëra-tjetrën, dëshmues për këtë është realiteti.

Mbreti i fal të veçantëve dhe të dashurve të tij atë që nuk ua fal të tjerëve që nuk janë në atë gradë, si dhe i ndëshkon me atë që nuk i ndëshkon të tjerët. Duke parë shembuj të këtyre dyjave, gjejmë se nuk ka kundërshtim ndërmjet tyre.

Nëse vetë ti ke dy robër-shërbëtorë apo dy fëmijë, a dy gra, dhe njërin prej tyre e do më tepër se tjetrin, e ke më shumë në zemër dhe më të shtrenjtë, ti do të silleshe me të po me këto dy gjëra. Do të bashkoheshin ato të dyja në lidhje me të, sipas afërsisë së tij tek ti, dashurisë tënde për të dhe sasisë së të qenët i shtrenjtë për ty.

Nëse sheh në mirësinë tënde të madhe ndaj tij dhe në begatinë që i ke dhënë atij, patjetër që do të sillesh me të ndryshe nga të tjerët në edukimin e tij dhe moslënien e tij pas dore. E nëse sheh në mirësinë e tij ndaj teje dashurinë që ka për ty, bindjen ndaj teje, të shërbyerit ty, nëse sheh në plotësimin e adhurimit të tij ndaj Krijuesit të tij, përpjekjen për përhapjen e së mirës e të tjera, atëherë do t’ia falje atij dhe do t’ia pranoje ndjesën, gjë të cilën nuk do t’a bëje me të tjerët.

Këto dy sjellje janë në varësi me atë që është prej teje dhe asaj që është prej tij.

Konsiderimi i kësaj domethënieje është shfaqur gjithashtu në ligjet e Sheriatit, siç është p.sh. dënimi i atij që Allahu e ka begatuar me bashkëshorte, ndërsa ai shkon te harami dhe bën imoralitet; dënimi i tij është goditja me gurë deri në vdekje. Ndërsa ai që nuk i është dhënë kjo mirësi dhe bën të ndaluarën, dënimi i tij është të goditurit mbi shpinë me kamxhik.

Po ashtu është edhe dyfishimi i dënimit të atij që është i lirë e që posedon vetveten dhe nuk është rob i ndokujt tjetër, në krahasim me dënimin e atij që nuk e posedon veten e tij por është pronë e padronit të tij. Meqë atij nuk i është dhuruar kjo mirësi, ai meriton vetëm gjysmën e dënimit të atij që i është dhënë ajo.

I Lartësuar e i Pastër qoftë Ai, urtësia e të Cilit në krijesat e Tij, veprat e Tij dhe shpërblimet e Tij, ndriçoi mendjet e botëve dhe dëshmuan se Ai është Gjykatësi më i Urtë.[28]

[27] Ashtu si i dyfishohet atij dënimi, po ashtu i dyfishohet edhe shpërblimi duke iu dhënë atij dy herë. Ata të tillët janë disa lloje njerëzish, të cilët i ka përmendur es Sujuti, në librin “Matlau el Bedrejni Fijmen Ju’ta Exhruhu Merratejni”/“Lindja e dy hënave, për ata që iu jepet shpërblimi dy herë”.

[28] “Medarixhu es Salikin” i ibnu Kajjim el Xheuzijje (1/320-325), me ndryshime e shtesa të vogla.

Kapitulli i pestë
Cilat janë ato gjynahe për të cilat duhet penduar

Dije, vëlla i dashur, qofsh i lidhur gjithnjë me atë që do!

Se pendimi është lënia e gjynaheve dhe se nuk mund ta lësh një gjë vetëm pasi t'a njohësh atë. E nëse pendimi është obligim, atëherë do të jetë obligim çdo gjë pa të cilën nuk mund të arrish tek ai. Kështu që, njohja e atyre gjynaheve për të cilat duhet të pendohesh është obligim.

Për t'i mësuar ato hollësisht, do të duhej të sqaronim të gjitha ligjet e Sheriatit/legjislacionit Islam nga fillimi në fund, gjë e cila nuk është qëllimi ynë. Por ne do të vëmë në dukje gjërat përmbledhëse, lidhjet dhe pjesët e tyre.

Allahu është Udhëzuesi në të vërtetën dhe Ai që të jep sukses për t'a qëlluar atë, me Mëshirën e Tij.


Së pari:

Pendimi për moskryerjen e veprave të mira

Mësuam pak më parë se pendimi është kthimi prej asaj për të cilën u pendove dhe drejtimi për nga Ai tek i Cili u pendove. Pra pendimi i saktë është kthimi tek Allahu dhe te kryerja e atyre që ka urdhëruar e lënia e atyre që ka ndaluar. Mësove gjithashtu, se pendimi nuk bëhet vetëm për kryerjen e veprave të këqija, siç mendojnë shumë prej të paditurve të cilët nuk e përfytyrojnë pendimin vetëm se për ato të këqija që bën njeriu, siç janë morali i keq e padrejtësitë e ndryshme.

Por, pendimi për moskryerjen e veprave të mira me të cilat je ngarkuar është më i rëndësishëm se pendimi për veprat e këqija nga të cilat je ndaluar.

Shumë prej njerëzve i lënë shumë gjëra me të cilat janë urdhëruar, qofshin ato prej punëve të zemrës (siç është dashuria për Allahun) apo të trupit/gjymtyrëve, si dhe shprehjet e tyre. Ata ndoshta nuk e dinë që këto gjëra janë detyrë mbi ta, me të cilën ata janë ngarkuar. Ose e dinë të vërtetën por nuk e pasojnë atë, duke qenë kështu ose të humbur për shkak të mungesës së dijes së dobishme, ose që kanë merituar Zemërimin e Allahut mbi veten e tyre për shkak të kundërshtimit të së vërtetës pasi që e mësuan atë.

Ndërsa Allahu i Lartësuar i ka urdhëruar robërit e Tij që t'i luten Atij, në çdo salat/falje, me Fjalën e Tij:

"Na drejto në Rrugën e Drejtë. Në Rrugën e atyre të cilëve Ti u ke dhuruar Mirësinë Tënde (siç janë të Dërguarit e Allahut, besnikët në fenë e Tij, dëshmorët në Rrugën e Tij dhe të drejtët), jo në rrugën e atyre që merituan Zemërimin Tënd mbi vete (çifutët) dhe as në rrugën e atyre të cilët u humbën (të krishterët)." [el Fatiha: 6-7].

Për këtë arsye, Allahu i Lartësuar e ka pastruar të Dërguarin e Tij, Muhamedin (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) prej humbjes dhe devijimit, duke thënë:

"(Betohem) për yllin kur ai bie (a shuhet). Shoku juaj (Muhamedi a.s.) as nuk ka humbur rrugën e drejtë, as nuk ka devijuar (nga e vërteta). As nuk flet ai nga dëshira (e vetë atij). Ai (Kurani) është vetëm Shpallje që i frymëzohet." [en Nexhm: 1-4].

Pra, "i humburi" është ai që nuk e di të vërtetën, madje kujton se është në të vërtetën ndërkohë që e injoron atë, siç është gjendja e të krishterëve, për të cilët Allahu i Madhëruar ka thënë:

"…Dhe mos ndiqni dëshirat e kota të njerëzve që e humbën rrugën kohë më parë dhe që bënë të humbin edhe shumë të tjerë, dhe që e humbën krejt vetveten nga Rruga e Drejtë." [el Maide: 77].

Ndërsa "i devijuari " është ai që ndjek dëshirat dhe epshet e tij, duke e ditur se ajo është e kundërta e të vërtetës, siç është gjendja e çifutëve.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Unë do të largoj nga Ajetet e Mia (Vargjet e Kuranit) ata të cilët do të sillen me kryelartësi e me kundërshti në tokë pa asnjë të drejtë. Por edhe sikur ata t'i shohin të gjitha Ajetet (provat, treguesit, shpalljet), ata prapë nuk do t'i besojnë. Edhe sikur ta shohin rrugën e drejtësisë (besimin vetëm në Allahun, përkushtimin, veprat e mira), ata përsëri nuk do ta bëjnë për vete këtë si udhë të tyren. Por nëse ata shohin rrugën e gabuar (politeizmin, krimet, veprat e ulëta), kjo është udha që do ta përqafojnë, ngaqë ata i kanë hedhur tej Ajetet Tona (Fjalët, Shpalljet) dhe ishin krejt të pavëmendshëm për të nxjerrë mësime prej tyre." [el A'raf: 146].

Gjithashtu, Allahu i Madhëruar thotë:

"Tregoju atyre (O Muhamed a.s.) ndodhinë e atij të cilit Ne i dhamë Ajetet Tona (provat, shenjat), por ai i flaku ato tej, kështu që atë e ndoqi shejtani duke u bërë kështu i humbur. Dhe po të kishim dashur Ne, padyshim që do ta kishim ngritur prej andej ku ra, por ai u kap pas botës dhe ndoqi dëshirat boshe të nepsit. Kështu shembulli i tij i ngjan atij të qenit: nëse e përzë, ai var gjuhën, por edhe nëse nuk e ngacmon, ai përsëri e nxjerr gjuhën jashtë. I tillë është edhe shembulli i popullit që mohon Ajetet Tona. Njihi pra ata me ndodhitë, mbase mund ta vrasin mendjen." [el A’raf: 175-176].

Për këtë shkak, humbja e rrugës së drejtë dhe devijimi prej saj përmban të gjitha të këqijat e bijve të Ademit (njeriut), sepse njeriu është ashtu siç thotë Allahu i Lartësuar:

"Dhe njeriu e mori përsipër atë (Amanetin, përgjegjësinë, besimin, nderimin dhe gjithë detyrimet e urdhëruara nga Allahu). Vërtet që ai i bëri keq vetvetes dhe qe i paditur (për pasojat tij)." [el Ahzab: 72]

Me padrejtësinë e vetë atij ai ka devijuar, sepse e vendosi dijen jo në vendin e vet (i cili vend është frika ndaj Allahut dhe kthimi tek Ai me pendim) dhe me injorancën e tij ai ka humbur. Këto janë dy gjëra të cilat bashkohen shpesh te njeriu, duke qenë i humbur në diçka dhe i devijuar në diçka tjetër. Vërtet ai është keqbërës i vetvetes, i paditur.

Ai dënohet gjithashtu, për çdonjërin nga këto dy gjynahe me një tjetër gjynah, duke iu shtuar mbi to. Allahu i Madhëruar thotë:

"Në zemrat e tyre ka sëmundje (dyshimi dhe hipokrizie), ndërkohë që Allahu ua ka shtuar edhe më shumë sëmundjen." [el Bekare: 110].

Dhe thotë:

"Kështu, kur ata u larguan (nga Rruga e Allahut), Allahu ua largoi zemrat (nga Rruga e Vërtetë)." [es Saff: 5]

Po kështu edhe besimtari, i cili shpërblehet për të mirat që vepron, me të mira të tjera mbi to. Nëse ai punon me atë dije që ka (e praktikon atë), Allahu i jep atij dije për atë që nuk e dinte, e nëse vepron një vepër të mirë, ajo e shtyn atë në vepër tjetër të mirë.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Ndërsa ata që drejtohen (në Rrugën e Drejtë), Ai ua shton edhe më shumë udhëzimin e tyre (në të) dhe u dhuron atyre përkushtim (në këtë udhë)." [Muhamed: 17]

Dhe thotë:

"E sa për ata të cilët përpiqen fort tek Ne (për Çështjen Tonë), Ne sigurisht që do t'i udhëheqim ata drejt Udhëve Tona (në besim të pastër Islam)." [el Ankebut: 69]

"…Por sikur të kishin zbatuar ato me çfarë ishin urdhëruar, do të kishte qenë shumë më mirë për ta dhe do ta kishin forcuar edhe më vetveten (besimin) e tyre. Dhe padyshim që atëherë Ne do të kishim derdhur mbi ta shpërblim të madh nga Ana Jonë. Dhe sigurisht që do t'i kishim drejtuar në Rrugë të Drejtë." [en Nisa: 66-68].


Së dyti:

Pendimi për gjynahet e vogla dhe të mëdha

Dije! O rob i Allahut (Allahu të mëshiroftë!), se gjynahet ndahen në të mëdha dhe në të vogla, dhe se kundërshtimi i njerëzve në to është i madh, saqë dikush prej tyre thotë:"Nuk ka gjynahe të mëdha e të vogla, por çdo lloj kundërshtimi i urdhrit të Allahut është gjynah i madh. Kjo sepse njeriu duhet të shohë tek Madhështia e Atij që kundërshton dhe jo tek vetë gjynahu."

Megjithatë, kjo çështje është thjesht mënyrë të shprehuri pa kuptim, për shkak se ndarja e gjynaheve në të vogla e në të mëdha është vendosur nga vetë Vargjet e Kuranit, të Sunetit, Ixhmaut/unanimit të dijetarëve të parë, si dhe përputhet me konsideratën.

Allahu i Lartësuar thotë:

"Në qoftë se ju i mënjanoni gjynahet e mëdha që jeni ndaluar t'i kryeni, Ne do t'ju shkarkojmë nga gjynahet e lehta…" [en Nisa: 31]

Gjithashtu thotë:

"Dhe ata që mënjanojnë gjynahet e mëdha dhe el Fevahish (zina - marrëdhënie të ulëta të paligjshme imorale)…" [esh Shura: 37]

Dhe thotë:

"Ata që u largohen gjynaheve të mëdha dhe el Fevahish (marrëdhënie imorale të paligjshme) përveç gabimeve të vogla…" [en Nexhm: 32].

Ndërsa i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) thotë:

"Pesë salatet/faljet e ditës, nga e Xhumaja në të Xhuma (falja e të Xhumave), nga Ramazani në Ramazan (agjërimi i muajit të Ramazanit); (të gjitha këto) janë falje për gjynahet e bëra në kohën ndërmjet tyre, nëse i largohesh gjynaheve të mëdha.”[8]

Gjynahet e vogla janë quajtur gjithashtu gjynahe Muhakkarat/të përbuzura, siç ka thënë i Dërguari i Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!):

"Ruajuni gjynaheve të përbuzura (që duken të vogla dhe përbuzen), sepse ato mblidhen tek njeriu dhe e shkatërrojnë atë. Si shembulli i një burri që është në një fushë dhe aty vjen ustai i fshatit. Atëherë, ky burri ngrihet të largohet dhe më pas kthehet me dru zjarri në duar. Edhe ai burri tjetër filloi të vijë me dru zjarri, derisa mblodhën një grumbull të madh. Ndezën një zjarr të vogël si fillim, por që më pas, ai dogji çdo gjë që hodhën në të."[9]

[8] E ka nxjerrë Muslimi (233).

[9] Hadith Hasen. E ka nxjerrë Ahmedi (1/402-403).
Po ashtu edhe nga e konsideratës, themi se gjynahet nuk janë të barabarta në shkallën e krimit, pra ato në realitet ndryshojnë nga njëra-tjetra.

Gjithsesi, mund të themi se kundërshtimi është përqendruar në tre gjëra:

E para: Në el Lemem/gjynahet e vogla apo ato që kryhen vetëm një herë, të cilat përmenden në suren en-Nexhm; cilat janë ato?

E dyta: Në el Kebair/gjynahet e mëdha dhe a kanë ndonjë numër të caktuar kufizues.

E treta: A është pendimi Vaxhib/obligim për gjynahet e mëdha dhe të vogla, apo largimi prej të mëdhave i fshin edhe të voglat?

Po përmendim diçka që lidhet me to, me lejen e Allahut i Cili është i Vetmi që jep sukses.

E para:

Përsa i përket el Lemem; është transmetuar nga një grup selefësh se ai është ballafaqimi një herë me gjynahun dhe moskthimi më tek ai, edhe nëse është gjynah i madh. Kjo është fjala e Ebu Hurejres, Muxhahidit, Hasenit dhe transmetimi i Ataut nga Ibën Abasi.

Një grup tjetër shkuan në mendimin se el Lemem janë punët që u bënë në kohën e injorancës, para se të përqafonin Islamin, d.m.th. që Allahu nuk i dënon për ato punë.

Ndërsa shumica e selefëve dhe e dijetarëve thonë se el Lemem janë gjynahet e tjera përveç gjynaheve të mëdha, dhe ky është transmetimi më i saktë nga Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), siç thuhet në "Sahihu el Buhari" në hadithin e Tausit nga Ibën Abasi (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!), se ka thënë:

"Nuk kam parë kuptim më të afërt për el Lemem se ajo që ka thënë Ebu Hurejra; nga fjala e të Dërguarit të Allahut (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) që thotë:

"Allahu i Lartësuar ka shkruar pjesën e pasardhësve të Ademit prej zinasë/imoralitetit, dhe ajo do t'i zërë ata patjetër. Imoraliteti i syve është shikimi, ai i gjuhës është të shprehurit, nepsi ëndërron dhe dëshiron ndërsa organet e vërtetojnë atë ose e përgënjeshtrojnë."

Këtë hadith e transmeton Muslimi; nga Hadithi i Suhejl bin ebi Salih; nga babai i tij; nga Ebu Hurejra. Muslimi e transmeton këtë hadith edhe me këtë shprehje:

"Imoraliteti i dy syve është të shikuarit, ai i dy veshëve është të dëgjuarit (i haramit), ai i gjuhës është të folurit, i dorës është shtrirja e saj me të padrejtë dhe i këmbës është të ecurit (për te harami)."[10]

[10] E ka nxjerrë Buhariu (11/26-Fet’hul Bari) dhe Muslimi (2657).
Kjo është fjala e shumicës së Sahabeve/shokëve të Muhamedit (Paqja dhe bekimi i Allahut qofshin mbi të!) dhe e të tjerëve më pas.

Kjo është fjala e Ebu Hurejres, Abdullah bin Mesudit, Ibën Abasit, Mesrukut dhe e Shabiut.

Duhet të kihet parasysh se kjo nuk e mohon fjalën e Ebu Hurejres dhe Ibën Abasit, në transmetimin e dytë prej tyre, që el Lemem është ballafaqimi me gjynahun e madh dhe moskthimi më tek ai, sepse ai ose i përmban të dyja këto kuptime duke qenë kështu me dy forma, ose Ebu Hurejra dhe Ibën Abasi e kanë futur atë që bën një gjynah të madh njëherë të vetme - duke mos vazhduar në të, por duke ndodhur prej tij pakujdesisht një herë në jetë - e kanë futur në el Lemem, dhe duke menduar gjithashtu se ai gjynah zmadhohet, ashpërsohet dhe bëhet kërcënues për atë që e përsërit atë disa herë. Kjo është prej të kuptuarit e thellë të Sahabeve (Allahu qoftë i kënaqur prej tyre!) dhe tregon për lumin i dijes së tyre.

S'ka dyshim se Allahu i Madhëruar ia fal robit të Tij atë që bën vetëm një herë apo dy e tre, por i frikësohemi ashpërsisë që i kanoset atij që e bën gjynahun zakon të vetin dhe e përsërit atë shumë herë.

Për këtë kanë ardhur disa gjurmë (fjalë) të selefëve dhe vetë realiteti që jetojmë dëshmon për të.

Përmendet nga Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!) se:

"Atij i sollën dikë që kishte vjedhur dhe ai urdhëroi që t'i prisnin dorën.

- Ai (vjedhësi) tha: O prijës i besimtarëve! Betohem në Allahun se nuk kam vjedhur herë tjetër përveç kësaj.

- Tha: “Mashtrim, gënjeshtër!”

- Pasi atij iu pre dora, (Aliu r.a.) tha:

“Më thuaj të vërtetën, sa herë të bëhen që ke vjedhur, bashkë me këtë të fundit?

- Tha: Kaq e kaq herë.

- Aliu (Allahu qoftë i kënaqur prej tij!): Kësaj radhe e the të vërtetën, sepse Allahu nuk të llogarit me herën e parë.”

Pra, gjynahu i parë (që bën njeriu për herë të parë), edhe nëse ai nuk është el Lemem, por ai është nga lloji dhe ngjashmëria e tij. Kështu që, dy transmetimet nga Ebu Hurejra dhe Ibën Abasi janë në përputhje dhe nuk kundërshtohen. Ve Allahu ealem/dhe Allahu e di më së miri.

Gjithashtu, kjo shprehje (el Lemem) ka kuptimin e të afruarit tek gjynahu dhe autokritikën për të herë pas here. Themi (në gjuhën arabe): Elemme bi kedha; nëse i afrohet diçkaje por nuk e përvetëson atë. Prej këtu është quajtur lemem puthja dhe bërja me sy, sepse ato i afrohen asaj që është pas tyre (imoralitetit).

Dhe thuhet: Filani nuk na viziton vetëm se lemaman; d.m.th. ndonjëherë, rrallë.

Pra, kuptimi i kësaj shprehjeje i përmban të dyja mënyrat me të cilat e komentuan Sahabet vargun Kuranor të mësipërm.

Prej këtu, ky Ajet:"Dhe ata të cilët i shmangen gjynaheve të mëdha dhe Fevahish/imoralitetit, përveç el Lemem/gabimeve të vogla", nuk do të thotë se ata nuk u largohen gjynaheve të vogla, ndryshe do të lavdëroheshin (nga Allahu) me moslargimin e tyre prej tyre, gjë e cila është diçka absurde. Por ai është një përjashtim nga përmbajtja dhe kuptimi i fjalëve të mëparshme, kur vargjet Kuranore që paraprijnë këtë varg (në suren en Nexhm), bënin fjalë për ndarjen e njerëzve në vepërmirë dhe vepërkeq dhe se Allahu do ta shpërblejë këtë me veprën e mirë të tij dhe tjetrin me veprën e tij të keqe, pastaj përmendi vepërmirët dhe i cilësoi ata duke thënë se i largohen gjynaheve të mëdha dhe imoralitetit. Kuptimi i kësaj është se nuk mund të jetë vepërmirë që do të shpërblehet me veprën e tij dhe do të shpëtojë nga dënimi i Allahut, vetëm se ai person që i largohet gjynaheve të mëdha dhe imoraliteteteve të ndryshme. Kështu që, pas kësaj ishte e përshtatshme përmendja e përjashtimit të el Lemem/gjynaheve të vogla, apo atyre që bëhen vetëm njëherë edhe nëse janë të mëdha. Por këto gjynahe, megjithëse nuk hyjnë në grupin e gjynaheve të mëdha, por ato hyjnë në llojin e gjynaheve dhe moraleve të ulëta përgjithësisht.

Ndërsa, rregulli i përjashtimit nga e përgjithshmja është që të ketë lidhje ajo që përjashtohet me llojin e asaj prej të cilës përjashtohet, edhe nëse nuk hyn në të plotësisht dhe nuk e përmban e njëjta shprehje. Siç është për shembull Fjala e Allahut të Lartësuar:

"Ata nuk do të dëgjojnë atje (në Xhenet) ndonjë fjalë të kotë (të ulët e të rreme), por veçse selam/përshëndetje, paqe…" [Merjem: 62]

Kështu, përshëndetja është prej të folurit i cili mund të jetë fjalë e kotë ose përshëndetje. Pra që të dyja bëjnë pjesë në të njëjtin lloj.

Po kështu edhe Fjala e Allahut:

"Asgjë të freskët nuk do të shijojnë atje, as edhe pije, përveç ujë që valon dhe kullimin e plagëve të qelbura." [en Nebe: 24-25]

Edhe uji i valuar, edhe kullimi i plagëve të qelbura hyjnë në llojin e të shijuarit.

Në ajetin e parë është njësoj sikur të thuhet:"Nuk dëgjojnë atje asgjë tjetër, përveç përshëndetjes", dhe në të dytin:"Nuk do të shijojnë atje asgjë tjetër, përveç ujit të valuar dhe kullimin e plagëve të qelbura".

Por ajeti theksoi një prej elementeve të atij lloji, në mënyrë të drejtpërdrejtë, me qëllim që mohimi i tij të jetë në mënyrë të shprehur dhe të drejtpërdrejtë, e jo me anë të kuptimit të përgjithshëm që përmban ky përjashtim.

Po kështu edhe Fjala e Allahut të Lartësuar:

"Ata nuk kanë aspak dije (të qartë) dhe nuk ndjekin gjë tjetër përveç hamendjes…" [en Nisa: 157]

Hamendja, në këtë ajet, përfshihet në atë ndjenjë e cila është lloji përmbajtës i dijes dhe hamendjes.

Më e përpiktë se kjo është hyrja e përjashtimit në atë që të jep vetë fjala të kuptosh, si në Fjalën e Allahut të Lartësuar:

"Dhe mos u martoni me gratë e baballarëve tuaj, përveç asaj që ka kaluar (në kohën e injorancës)." [en Nisa: 22]

Kuptimi i këtij vargu është se martesa me gratë e baballarëve (që nuk janë nënat e tyre) është shkak për t'u dënuar, përveç asaj që ka kaluar para këtij ndalimi, d.m.th. ajo që ka kaluar u është falur.

Po ashtu Fjala e Allahut:

"As mos të bashkoni (të martoheni me) dy motra njëherësh, përveç asaj që ka kaluar." [en Nisa: 23]

Nëse do të ishte qëllimi për atë që ka qenë në ligjet e popujve të mëparshëm, atëherë ky është përjashtim prej një gjëje të keqe e të urryer, duke u kuptuar kështu ndalimi (të qenët e saj haram, e ndaluar) dhe qortimi i atij që e ka bërë atë. Kështu që ishte e përshtatshme të thuhej "Përveç asaj që ka kaluar".

Medito në këtë, sepse kjo është prej thellësisë së gjuhës arabe.

Ndërsa Fjala e Allahut të Lartësuar:

"Kurrë më nuk do të shijojnë atje vdekjen përveç vdekjes së parë (në këtë botë)." [Ed Duhan: 56].

Ky përjashtim është për të vërtetuar vazhdimësinë e jetës dhe mosshijimin e vdekjes, duke e bërë kështu mohimin e parë e të përgjithshëm në vend të të shprehurit të cilit nuk mund t'i hyjë kurrë përjashtim.

Ndryshe, nëse do të përjashtohej ndonjë prej elementeve të tij, përmendja e tij do të ishte më parësore se devijimi prej tij, në përjashtim të shkëputur. Është vënë kështu ky përjashtim në vend të sigurisë dhe të të shprehurit për ruajtjen e të përgjithshmes, gjë e cila ndodh në të gjitha përjashtimet e shkëputura. Kështu që medito në të, sepse ai është prej të fshehtave të arabishtes."[11]

[11] “Medarixhu es Salikine” i Ibnul Kajimit (1/316-320, me shkurtime).
Vlen të tërheqim vërejtjen këtu, se gjynahu i vogël mund të shoqërohet me ndonjë element, i cili mund t'a bashkojë atë me gjynahet e mëdha, madje mund t'a bëjë atë prej më të mëdhave të tyre në gradë.

Prej këtyre elementëve janë:

Vazhdimësia dhe mosndërprerja:

Një gjynah i madh por që ndërpritet dhe nuk pasohet me të tjera si ai, shpresa që ai të falet është më e madhe se një gjynah i vogël, në të cilin njeriu këmbëngul. Ky është si shembulli i pikave të ujit që bien vazhdimisht mbi një shkëmb dhe lënë mbi të shenja, e nëse do të hidhje një kovë me ujë njëherësh mbi të, nuk do të linte ndonjë shenjë.

Po ashtu edhe të këqijat e vogl