Për një nga rilindësit tanë më të mëdhenj, për Kostandin Kristo foridhin, është shkruar shumë në vite. Ato nisin qysh në fillimet e shekullit 19-të me Papa Kristo Negovanin, Simon Shuteriqin, për të ardhur në vitet ’30 e në vazhdimësi, me arbëreshin G. Petrota, E.Çabej, A.Xhuvani, Dh.Shuteriqi etj. Megjithatë, shumica e punimeve dhe e studimeve përqendroheshin në momente të ndryshme të jetës dhe veprimtarisë filologjike, por që nuk jepnin një vizion të plotë për këtë gjuhëtar të parë të shqipes, që hodhi themelet e albanologjisë, për këtë leksikolog të madh që arriti të hartojë një fjalor me vlera të qëndrueshme shkencore edhe sot, për këtë hartues tekstesh shkollore dhe mësues shëtitës të gjuhës shqipe.

Një thesar me dokumente të reja
Përmbledhja me dokumente e Prof. Dr. Xhevat Lloshit, na e zbulon me dimensionet reale madhështinë e këtij rilindësi. Sigurisht, hartimi i veprës nuk është arritur lehtë. Kërkimet dhe hulumtimet për Kristoforidhin kanë nisur nga studiuesi tri dekada e gjysmë më parë, qysh në vitin 1972, ku zbuloi 53 dokumentet e para për Kristoforidhin në Arkivat e “Shoqërisë Biblike Britanike”, në Londër. Tani lexuesit, studiuesit, gjuhëtarët, historianët etj, u paraqiten mbi 200 dokumente. Dhe siç thotë autori në parathënie, ndër gjithë rilindësit, për Kristoforidhin ruhen dokumente të rendësishme për jetën dhe punën e tij, sepse për fat të mirë, ai pati bashkëpunuar për pothuajse njëzet vjet me “Shoqërinë Biblike Britanike”. Por fat të mbarë ka pasur edhe studiuesi, që ra në një “thesar” të tillë, jo vetëm për numrin e madh të dokumenteve të reja, por edhe ndikimin e tyre në studimet e sotme dhe të ardhshme, që e bëjnë të domosdoshëm rishikimin e korrigjimin e botimeve të deritanishme të “Historisë së Letërsisë Shqiptare” dhe të “Historisë së Shqipërisë”, në pjesët që lidhen me Kristoforidhin dhe kohën e tij, në optikën e këtij zbulimi të ri.

Shkurt, në sajë të dokumenteve të reja në biografinë e rilindësit tonë të madh, në historinë e lëvrimit të gjuhës shqipe, duhen ndryshuar mjaft gjëra, në artikuj e studime por edhe në tekste dhe vepra kolektive të instituteve të specializuara, sepse kjo përmbledhje ka të dhëna të vlefshme jo vetëm për jetën e Kristoforidhit, por edhe për historinë e Shqipërisë në gjysmën e dytë të shekullit të 19-të, gjendjen e saj ekonomike dhe politike, rrugën e mundimshme të lëvrimit të gjuhës sonë, të hartimit të alfabetit, të abetares dhe teksteve shkollore, të mbledhjes së pasurisë leksikore si mjete të pazëvendësueshme të zgjimit kombëtar.

Imazhe te Ngjitura

kostandin-kristoforidhi.jpg (7.5 KB, 1 vezhgime)

__________________
Try not to become a man of success but rather to become a man of value - Einstein Albert.