Këto sjellje barbare të ushtrive ballkanike dhe bandave të tyre çetnike nuk ngelën pa u shënuar në shtypin progresiv evropian të kohës duke raportuar në mënyrë shumë objektive dhe duke i nxjerrë në shesh para opiniot qëllimet e errta të shovenistëve serbo-malazez dhe grek, ndaj popullatës së pafajshme shqiptare edhe atë në trojet e veta autoktone Gazeta ”Frankfurter Cajtung (Frankfurter Zejtung)” haptazi nxjerrë e boton aneksin e programit të fshehtë të oficerëve serb që kanë patur detyrë speciale ( spastrimin etnik të terrenit) me titull “ Ne do t’ i ç’farosim Shqiptarët”. Gazeta ”Dejli Kronikl ( daly cronicle) ” me 12. nëntor të vitit 1912 raporton nga terreni me fakte se mijëra shqiptarë ishin masakruar në fshatrat përreth Shkupit, kurse mbi 2.000 vetë janë vrarë në brendi të Kosovës. Vetëm në Prizren me rrethinë janë vrarë mbi 5.000 vetë. Edhe korrespondenti i luftës për gazetn italiane të Romës, “Mesazhero” njoftonte për kasaphanën e tmerrshme të serbëve ndaj shqiptarëve, për shkak të rezistencës të shqiptarëve në Kumanovë, Prishtinë, Ferizaj, Lipjanë, Babush, Grupçinë, Gostivar, Kërçovë, Mavrovë dhe Dibër. Ato kanë masakruar një pjesë të madhe të popullatës së pafajshme gati në të gjithë këto vende.Ndërsa vetëm në Ferizaj janë djegur të gjallë mbi 400 veta. Nga armatat serbe më e shquara për masakra dhe veprime ç’njerzore kundër popullsisë së pafajshme shqiptare që ze vendin e parë është Armata e III serbe, e udhëhequr nga gjenerali famkeq Bozha Jankoviç, i cili pasi e pushtoi Prishtinën me rrethinë, dha urdhër për masakrimin e 5.000 shqiptarëve.
Poashtu edhe gazeta e Parisit ”Humanite”, e cila botonte në mënyrë zyrtare të dhëna nga konsullata e Selanikut për sjelljet barbare të ushtrisë serbe në Shqipëri ndër të tjerash në një raport citon: ”Pashë vetëm plaçkitje, rrënime, masakra dhe djegje. Numri i vendbanimeve shqiptare të cilët u shkatërruan nga Serbët deri në themel arrin 31 vendbanime”.

Sjelljen e ushtrisë serbe më së afërmi e përshkruan Danezi Fric
Magnusen ( Fritz Magnusen), përndryshe korrespondenti i luftës për gazetën daneze “ Riget “. Ai në paraqitjet e veta pranon se kishte disponim proserb por me gjithatë në raportet e tij ai gjithashtu pranon se veprimet e serbëve ndaj popullsisë shqiptare në territorin e Kosovës e të Maqedonisë kanë marrë karakterin e një masakre të tmerrshme: ” Ushtria serbe zhvillon një luftë çfarosëse, sipas dëshmive që japin oficerët dhe ushtarët e tyre ndërmjet rrugës Kumanovë -Shkup, janë vrarë mbi 3000 veta, ndërsa në Prishtinë me rrethinë mbi 5000 veta. Fshatrat shqiptare rrethohen dhe iu vihet zjarri, banorët ndiqen dhe vriten si mij”.

Rrethanat në Shkup ishin të tmerrshme për shqiptarët. U aplikua një bastisje e jashtëzakonshme e të gjithë shtëpive dhe nëse gjendej diçka që i ngjante armës, antarët e familjes vriteshin pa gjykim me urdhër aty për aty. Pasiguria në rrugë ishte kudo, sepse gjuhej nga të gjithë anët.”Banorët e Shkupit dhe të rrethinës së tij janë dëshmitarë të veprave ç’njerëzore të cilët janë kryer nga çetnikët serb ndaj popullsisë së pafajshme shqiptare. ”Ky kronist vazhdon në një raport tjetër dhe thotë: “ Tri ditë me rradhë dukej se si në mbrëmje skuqej qielli nga flaka e fshatrave që digjeshin përreth Shkupit. Pesë fshatra janë rrafshuar me tokë, 29 u plaçkitën dhe u dogjën.”
Në rrethinën e Shkupit nuk pati fare arsye për t’u bërë këto masakra, sepse ushtria serbe e mori Shkupin pa luftë dhe nuk hasi fare në rezistencë, pasi ushtria turke qysh para se të hyjë ushtria serbe në Shkup, e kishte lëshuar atë dhe ishte tërhjekur kah Manastiri dhe Tetova.

Edhe gazeta “Reichspost” përmban një dosje të argumentuar nga terreni me tmeret e pa para që janë ushtruar nga bandat dhe trupat e rregullta serbe në Shqipëri. Sipas kësaj vetëm në Tetovë janë vrarë 85 shqiptarë nëpër shtëpitë e tyre. Kjo gazetë gjithashtu përshkruan momente dhe vepra të shëmtuara që janë bërë ndaj grave, vajzave dhe pleqëve, bile sa edhe ndaj fëmijëve ndër moshën 12 vjeçare, të cilët në të shumtën e rasteve nuk mund të përshkruhen.

Sipas saj, edhe Gostivari në këto vepra barbare nuk ka qenë i përjashtuar, Sipas gazetës ”Tomori në vitin 1912”,rranë në këto luftra më se 300 veta, në ”Sheshin e nderit”, në Gostivar, kundër agresorit serb dhe bashkëpuntorëve të tyre maqedonas për të mbrojtur Shqipëprinë Etnike.Për këtë arsye çetnikët serb nuk e kursyen as Gostivarin, nga masakrimet e lloj-llojshme dhe djegiet e fshatrave përreth. Ndërsa një pjesë e qytetarëve shpëtoi nga golgota serbe duke paguar haraç në dukat oficerëve serb në vlerë mbi 200 funtash.

Pas këtyre mizorive që janë kryer kundër popullatës së pafajshme në të gjithë vendet e pushtuara nga ushtria serbo-malazeze edhe bandat çetnike po e përmendim rastin e Komandantit serb Gjeneral Jankoviq i cili pa fije turpi dhe morali e detyron parinë e Prizrenit me revole në dorë që të nënshkruajnë një mirënjohje falenderimi për Mbretin e Serbisë, Pjetrin e Parë që u solli shqiptarëve “ Çlirimin nga sundimit turk”.

Këto metoda të papara të ushtrisë serbe në asnjë çast nuk e frikësuan dhe nuk mundën ta ngadalësojnë hovin e rezistencës te popullata liridashëse shqiptare. Komandën e rezistencës edhe kësaj radhe si edhe shumë herë përpara e morën Isa Boletini, Hasan Prishtina, Elez Jusufi, Mehmet Pashë Tetova etj, të cilët në kushte shumë të vështira materiale dhe klimatike në të gjitha krahinat i bënin rezistencë të fortë ushtrisë shumë më të përgatitur serbo-malazeze, e cila edhe në numër ishte shumë më e madhe apo ndryshe thënë ajo kalonte numrin mbi 402.000 ushtarë. Komanda e ushtrisë serbe dëshironte sa më parë të merrë fund okupimi i Shqipërisë dhe ajo të ndahet në mes Serbisë, Greqisë dhe Malit të Zi. Pra qëllimi kryesor i Serbisë ishte për të sjellë para aktit të kryer diplomacinë evropiane dhe me këtë të merrte fund një herë e përgjithmonë zgjedhja e çështjes shqiptare. Në këto çaste kritike ekzistonte mundësia e asgjësimit të Shqipërisë së Skënderbeut, nga agresion i ushtrive të sheteve të Ballkanit. Për këto operacione ushtarake Serbia tani më kishte marrë edhe instruksione nga disa shtete të Fuqive të Mëdha. Kjo duket edhe në deklaratën e “shefit” diplomatik anglez Edward Greji cili në mbledhjen e komunave, më 5 nëntor 1912 deklaroi: ”pas përfundimit të luftës, askush nuk do të mund të vejë në bisedim të drejtën e shteteve ballkanike”. Me këtë ai i i jep dritë të gjelbërt prishjen e status quo në Ballkan.

__________________
Try not to become a man of success but rather to become a man of value - Einstein Albert.