Gjokë Vata

“Dimri i vetmisë së madhe” dhe Kadareja i dimrave të vetmisë së vogël

Atyne që mundohen të mbrojnë gabimet e nji shkrimtari me justifikimin e papranueshëm se gjatësia e nji romani i ban të justifikueshme gabimet, u them këtë të vërtetë. Gjatë nji shkrimi artistik, mund të ndeshemi në të përpjeta apo në tatpjeta të frymëzimeve, por gabimet i përkasin llogjikës, së cilës nuk duhet t’i luhaten cilësitë. Ajo asht e ngjashme me nji peshore të pagabueshme. Dy simbolet e nji shkrimtari që shfaqen në çdo rresht të shkruem prej tij, janë peshorja e lima, e këto dy instrumente të nevojës së parë për nji shkrimtar i shohim në çdo rresht të shkrimtarëve të mëdhenj. Stonaturat të njëjtin efekt që bajnë në muzikë, bajnë edhe në shkrime ar tistike, prandej vemendja kryesore u duhet kushtue evitimit të tyne.


Faqe 5, rreshti 8 “Me 1 kapuç në kokë për mos t’u lagur, ata dukeshin tepër të largët e jashta kohe”. Përderisa janë ma shumë se 1, si kanë me qenë me 1 kapuç në kokë, por me kapuça në kokë.

“Ata dukeshin tepër të largët e jashta kohe”. Që të jesh i largët, nuk do të thotë të jesh jashta kohe, mbasi koha nuk ka të bajë me distancat.

F.5, rr.11 “Luftat e lëna përgjysëm gjatë verës”. Masa gjysëm nuk i përket luftës, nga ana tjetër lufta nuk asht punë me pushime verore.

F.6, rr.4 “mbas lajmeve spikerat shqiptonin natën e mirë, ose gjumin e ëmbël”. Meqenëse të dyja fjalët i përkasin urimit, në vend të “shqiptonin” duhej thanë “Uronin”, megjithkëtë urimi “gjumin e ëmbël” asht nji shprehje e papërdorshme nga spikerat.

F.6 rr.31 “M brëmja ishte e lagët, kishte rënë shi”, duhej thanë mbrëmja ishte e lagësht, sqarimi “Kishte rënë shi” asht i kuptueshëm nga fjala e lagët, mbasi pa ra shi s’kishte si të jetë e lagësht.

F. 8, rr. 31 “Fshatari po dëgjonte farmacisten i hutuar”. Përse e hutoi spjegimi i përdorimit të një ilaçi të vetëm.

F.9, rr.21 “Gazetarët që shkojnë në xhungla, nuk do të kishin parë kaq shumë gjarpërinj”. Si ka mundësi të mos ketë në xhungla ma shumë gjarpna se në Apolloni?!

F.9, rr. 35 “Gjithçka ishte e kthjellët dhe e vdekur”. Kthjellësia simbolizon gjallninë, do të mund të thuhej e kthjelltë dhe e heshtun.

F.10, rr.6 “Përmendoret shikonin me një indiferencë të keqe”. Mendoj se indiferencë të mirë nuk ka.

F. 10, rr. 8 “Gjarpërinjtë zvarriteshin mbi sipërfaqen e ujit”. Për gjithçka që lëviz mbi sipërfaqen e ujit thuhet lëviz, noton, e sidomos kur asht fjala si në këtë rast për gjarpna të ngordhun, me të cilët luen uji me ta jo ata me ujin.

F. 10, rr. 24 “Ajo buzëqeshi në shenjë qortim”. Buzëqesh ja nuk mund të jetë kurrsesi shej qortimi. Buzëqeshja asht gjithmonë përgëdhelse.

F. 11. rr. 30 “Kjo muzikë i shkaktonte një shtrëngim në zemër”. Muzika mund të krijojë emocione të ndryshme, jo shtrëngim në zemër.

F. 12, rr. 27 “por dihet se vajzat kur janë në klasën e 9, flasin gjithmonë shumë”. Cilët psikologë e kanë përcaktue këtë konstatim të pabesueshëm?! Çfarë veçorie ka në këtë aspekt klasa e 9 prej klasave të tjera?! Pse kjo u ndodhka vetëm vajzave të klasës 9 e jo djemve të klasës 9.

F. 13, rr. 1 “Zana kishte kafshuar buzën me gëzim”. Gëzimi nuk nxit me kafshue buzën, përkundrazi idhnimi.

F. 16, rr. 24 “Grusht shteti tha Zana. Ata kthyen kokën drejt ekranit ku dukej një shesh i shkretë i një qyteti me një monument në mes”. Përderisa nuk u tha, si ta kuptonte Zana se ajo pamje do të thonte grusht shteti?!

F. 17, rr. 22 “Besniku nuk kishte uri, megjithatë i hëngri shpejt taljatelat, i munduar nga një frikë gati panik se mos i thonte Liria: ‘Duke hangër vjen oreksi’, gjë që a i pa ndonjë arsye e urrente”. Lind pyetja: Çfarë urrente, Lirien apo taliatelat, apo proverbin. Përse i munduar nga një frikë paniku, nga kush u friksue dhe përse deri në atë pikë sa frigë ta quej panik?!

F. 17, rr. e parafundit “Urime, tha Kristaqi me indiferencë”. Si mund të jepet urimi me indiferencë. Edhe nëse do të ishte e mundur të jepej me indiferencë, ai urim do të ishte ironik.

F. 19, rr. 24 “Atij i shkoi ndërmend se ishte shumë lehtë ta fitojë lumturinë duke ngjitur ose zbritur shkallë ndërtesash”. Nëse do të fitohej lumturia kështu përse i vën në dyshim kuptimet e saja... gjithë jetën njeriu do të ngjitej e të zbriste shkalla ndërtesash.

F. 19, rr. i parafundit “U puthën një copë herë në fund të shkallave, por ajo ishte më shumë mundim se kënaqësi”. Si mund të preferojë njeriu atë që të jep më shumë mundim se kënaqësi?!

F. 21, rr. 9 “Të vdekurit do ta sundonin vërtetë botën, sikur të mos ishin të përçarë më keq se të gjallët”. Si mund ta sundojnë të vdekurit botën e të gjallëve?! Nga e di autori se të vdekunit qenkan ma të përçarë se të gjallët?!

F. 23, rr. 10 “Kushdo që e shikonte atë kokë të rrumbullakët me ata sy si vida”, fytyrë e rrumbullakët, thuhet, sa për kokë të rrumbullakët nuk ka mendue se mund të thuhet, ndërsa krahasimi i syve me 2 vida më duket i pavend.

F. 26, rr. 4 “Miqësia shqiptaro-sovjetike nuk ka të bëjë me politikën e jashtme”. Unë mendoj se politika asht ajo që lidh miqësinë e 2 popujve.

F. 29, rr. 10 “Ky dublim i botës nuk kishte asgjë këmbëngulëse e agresive”. Dublim i botës do të thotë të ketë bota edhe një dubël tjetër dhe dublimi çfarë mund të ketë kambëngulëse e agresive?!

F. 32, rr. 27 “Nuk do t’i vinte çudi sikur në atë enë prej porcelani të ngriheshin tani dallgë të vërteta deti”. Si nuk do t’i dukej çudi të futej deti brenda një ene porcelani?!

F. 32, rr. i fundit “Kishte diçka midis mendimit e hallit”. Përbluemjen e nji halli a nuk e bajnë mendimet?! A ekziston ndonji gja midis mendimit e hallit?!

F. 33, rr . 9 “Në të gjithë qenien e tij u sajua një mendim i qartë. Enver Hoxha ka një mërzi të madhe”. Mendimi sajohet në kokë, jo në të gjithë qenien. Pastaj mendimi se Enver Hoxha ka nji merzi të madhe a ishte sajue, apo ishte i vërtetë?!

F. 33, rr. 22 “Në sy i rrinte gjithnjë solucioni larës, një det i tërë i stuhishëm dhe i mistershëm”. Si mund të përbajë nji solucion larës një det të stuhishëm e të mistershëm?!

F. 34, rr. 5 “Ndërgjegja e tij po fundosej në solucionin e gjumit”. Nuk kisha mendue se ndonji fantazi do të mund ta quente ndonji gja “solucionin e gjumit”, duke qenë nji fenomen jete.

F. 36, rr. 5 “Numri i kalimtarëve arrinte shifrën 44000 në orë”. Kujt dhe përse i ka hyrë në punë numri i kalimtarëve të nji ore në shetitore?!

F. 36, rr. 9 “Rruga e lënë në mëshirën e së shtunës”. Cili asht kuptimi i “mëshirës së të shtunës”?!

F. 37, rr. 8 “Ai ishte i mbrojtur nga vërshimi i rrugës”. Mënyrë e të thanunit asht vulgare mbasi vershimin e përbajnë kalimtarët, jo rruga e palëvizshme.

F. 37, rr. 32 “Beni në monologun e Ofelisë së çmendur”. Kjo fjali na kujton kohën kur mashkujt luenin në teatër rolin e femnave. A mund të ndodhë sot t’i jepet për konkurs monologu i nji femne, nji mashkullit?!

F. 40, rr. 29 “Ajo nuk ishte ditë, por nji shpend i lodhur me emrin e shtunë”. Dita nuk mund të krahasohet me nji shpend të lodhun mbasi asht fenomeni ma i palodhun në jetë.

F. 41, rr. 7 “Rrafshina e shikuar nga avioni i kishte hequr një pjesë të peshës trupore e të mendimit”. Për çfarë shkaku e bën me firue në peshë rrafshina e shikueme prej avionit?! “Dhe i heqë një peshë të mendimit”, kur heqja e peshës së mendimit do t’i evitonte heqjen e peshës trupore, dhe vazhdon i kishte lënë ndoshta disa kilogram mish e eshtra”. Përse të shprehet dyshim me fjalën “ndoshta”?, e vazhdon “i kishte lidhur disa dhjetra fjalë me një sintaksë të varfër”. Si lidhen fjalët me sintaksën pa i shprehë ende?! E përse sintaksa e këtij rasti të quhet e varfën?!

F. 41, rr. 34 “Bota komuniste me një unitet që të ngjethë mishtë”. Përse të ngjethen mishtë prej unitetit?!

F. 53, rr. 32 “Ditë e shpupurishur me emrin e shtunë”. Përse autori sulmon vetëm ditën e shtunë?! A ka se si të imagjinohet dita e shpupurishun?! Fjalëve as nuk duhet as nuk mundemi t’ua ndryshojmë funksionin.

F. 43, rr. 35 “Rrinin në ndejëse të ulëta, që sikur të detyronin të flasësh me zë të ulët”. E çfarë lidhje mund të kenë ndenjëset e ulëta me volumin e zanit?!

F. 44, r. 15 “Midis brinjëve e mushkërisë kishte erë e mjegull, diçka ndodhte!” edhe fantazia i ka kufijtë e vet prandej as asaj nuk i lejohet ky përshkrim kaq irreal.

F. 46, rr. 2 “Në të gjitha rrugët e Tiranës, ajo që e ndjent emë shumë ndryshimin e stinëve, ishte rruga e Dibrës”. Ishte thuhet për nji rrugë që nuk asht ma, por lind edhe kjo pyetje: Pse rruga e Dibrës e ndjen ndryshimin e stinëve ma ndjeshëm se rrugët e tjera të Tiranës?!

F. 47, rr. 34 “Halla vinte syzet e vjetra e dëgjonte”. A nga se syzet e vjetra e banin të dëgjojë ma mirë?! F. 48, rr. 9 “Kuzhina franceze e mbulon dekadencën e saj me salcë”. Qyshë mund të mbulohet dekadenca me salcë?!

F. 48, rr. 9 “Varfëria i ka dhënë kuzhinës një karakter dramatik”. Mendoj se në këtë rast fjala “karakter”, duhej zëvendësue me fjalën “karakteristikë” fjala “dramatik” në këtë fjali nuk asht në vendin e saj.

F. 49, rr. 7 “Kjo është këngë mode e pijanecëve e të gjithë kampit socialist”. Numri i gjuhëve të vendeve përbase të kampit socialist, duke përfshi këtu dialektet e nëndialektet arrin disa qindra, prandej si mun të jetë “këngë e modës së pijanecëve” në të gjitha këto gjuhë?!

F. 49, rr. 17 “Ai pa albanologun Shnajder që për çudi po fliste me ambasadorin korean”. Përse çudi, 2 vetve u duhet njohja e së njëjtës gjuhë dhe dëshira për të komunikue.

F. 50, rr. 19 “Një grua sidoqoftë është më e sinqertë, aq më tepër në grua e mallëngjyer”. Si e kuptoi bashkëbiseduesi se ajo ishte grua e mallëngjyer pa u njoftë kurrë ma parë me të?! Përse nji grue sidoqoftë asht ma e sinqertë?! Edhe përse aq ma tepër kur asht e mallëngjyeme?! A asht ky nji përfundim psikologësh?! Studiuesa të këtij fenomeni?!

F. 51, rr. 6 “Për mua Roma ishte një qytet i mundur”. Duhet pyet, Roma ishte e nuk asht ma, po ekziston ende, dhe nga kush ishte e mundun.

F. 51, rr. 9 “Asnjëri prej tyre nuk e dëgjonte tjetrin me vëmendje, biles as veten e vet”. Si mund të bisedohet me tjetrin pa e dëgjue shoqi-shoqin e biles as veten e vet?!

F. 51, rr. 10 “Po i thonte atij diçka për kongresin e grave italiane, por në të vërtetë, po mendonte tjetër gjë”. A mundet njeriu të flasë për nji çështje duke mendue nji çështje tjetër?!

F. 51, rr. 15 “Në kafen ku ishim ne vinin bejleresha, zonjusha e artiste të arratisura nga Shqipëria”. Në këtë rast autori fjalën “zonjushe” e përdor si sinonim me fjalën pasunike. Lind pyetja, kur kishte zonjusha, pse të mos kishte edhe zonja? Unë nuk kam dëgjuar për arra tisje në atë kohë të ndonjë artisteje shqiptare. Në qoftë se janë arratisë, përse nuk i përmend autori?!

F. 51, rr. 24 “Vinin në kafen ku ishim ne, për të vazhduar polemikën”. Unë them në këtë rast do të ishte ma i përshtatshëm termi debat se polemikë. Në shqip vendpimja e kafes quhet kafene, jo kafe.

F. 51, rr. 33 “Tringëllima kërcënuese e vathëve të grave”. Qoftë edhe duke luejt kokën edhe sa me të dalë vendit, por edhe sikur të tringllonte si mund të jetë kërcënuese tringllima e tija?!

F. 52, rr. 8 “Fytyra e tij ngjiste me një orar vdekje e ajo fytyrë dukej sikur bënte tik-tak”. Çfarë trajte ka orari i vdekjes?! A mund të imagjinohet fytyra duke ba tik-tak?!

F. 52, rr. 20 “Filloi të thërriste ha-ha-ha”, me ha-ha-ha a nënkuptojmë nji thirrje, apo nji të qeshun?!

F. 52, rr. i fundit “Ishim në Italinë armike”. Në mos tjetër për hir të etiketës, vendin as popullin e atij vendi nuk i quen kush anmik.

F. 53, rr. 15 “Pavarësinë e gjetët vetë, por ku do ta gjeni grurin”, a asht fjalë për atë pavarësi që kemi fitue apo për atë që e gjetëm të gatshme?

F. 53, rr. 26 “Një mall i tretur si një ulurimë yjesh”. Gjithçka mund të imagjinohet ma parë se ulurima e yjeve.

F. 54, rr. 13 “Unitet i plotë gjer në mërzi”. Cili asht kuptimi i kësaj fjali?!

F. 24, rr. 28 “Francezi në hotel Dajti mysafir absurd, në një botë të mistershme”. Unë mendoj se kjo shprehje e autorit asht vërtet absurde.

F. 54, rr. 33 “Fluturimi i përgjumun i avionit”. Fluturimi tregon lëvizjen e jashtëzakonshme të shpejtësisë, prandej si mund të jetë “i përgjumun”?!

F. 55, rr. 18 “Fshirësi që fshinte natën rrugët, me fshisën e tij të gjatë ngjante si perëndi i mbështjellë nga një re pluhuri”. Si mund t’u bahet krahasim me Perëndinë nji fshirësi të pluhnosun?!

F. 57, rr. 13 “I binte mbi supe drita shfarosëse”. Po të ishte dritë çfarosëse a do ta çfaroste njeriun që do t’i binte mbi supe?!

F. 60, rr. 28 “Rreshtat e librit i dukeshin si fije leshi”. Krahasimi po të kishte gojë do t’i ankohej autorit për këtë përdorim.

F. 61, rr. 8 “Vetëm germat ishin njësoj, as të gjalla, as të vdekura”. Nuk ekziston ndonji gja në këtë botë që të jetë as e gjallë, as e vdekun.

F. 63, rr. 7 “Gratë kishin ecë 1 ditë e 1 natë pa ditë se djepat u ishin bërë arkivola”. Asht e pamundun që nji nanë të qëndrojë pa e pa fëmijën e saj nji ditë e nji natë, cilatdo qofshin rrethanat.

F. 63, rr. 22 “Ata quanin shtëpi gërmadhën, me kalimin e viteve, i kishin harruar fjalën shtëpi”. Fjala shtëpi asht e pamundun të harrohet, mbasi edhe nëmos e paç ti e ndjen nga të tjerët që e kanë.

F. 64, rr. 25 “Një gjyle murtaje fërshëlleu si perëndi e vetmuar”. Pak ma parë u krahasue fshesaxhiu me nji Perëndi, tani me nji gjyle murtaje. Mos vallë perëndia ka çdo formë që dëshiron autori t’i japë?! Perëndia s’ka si të jetë i vetmuem, mbasi Ai asht me të gjitha krijesat e krijimet e tija të Gjithësisë.

F. 65, rr. 9 “Binte dëborë me 1000 thundra të buta”. Autori me fjalën “thundër” ka dashtë ta krijojë 1 figurë origjinale, por thundra asht tepër poshtë krahasimit me flokë.

F. 65, rr. 13 “Dhija Rrabo drejton brirët nga dera”. Këtu autori krahason njeriun Rrabo me dhi e ky krahasim nuk merr shkas nga asgja, mandej njeri si paska “brirë”.

F. 65, rr. 35 “Mendimet nuk i lidheshin, ato ishin si lesh i shkurtër dhije”. Nëse dhitë e kanë leshin e shkurtër, asht e panevojshme të thuhet lesh i shkurtë, mjafton lesh dhije.

F. 66, rr. 2 “Ylber vajtimi”. Duke qenë ylberi ndër fenomenet ma të bukura të natyrës vajtim s’ka si të krahasohet me të edhe për faktin se ylberi paralajmëron kthjellësi.

F. 66, rr. 32 “Rraboa lëvizi gurin që kishte vënë ajo vetë në grykën e shpellës për të nxjerrë këlyshin e ulkonjës”. Sajimi që autori i ban tregimit Rrabos që hyn në shpellën e ulkonjës ku kjo kafshë ka 2 këlyshë e mostremja e fëmijëve fare të vegjël prej klyshave të ulkonjës, tingllon si njana nga ngjarjet ma të pabesueshme, mendoj se kulmin e të mosbesuemit e ban nxjerrja e klyshave të ulkonjës nga Rrabo e cila lëviz gurin veç sa me nxjerrë trupin e këlyshit. A ekziston ndonji ulkonj aq e pafuqishme sa të mos mund ta lëvizin trupin e saj e gurin që gjyshja Rrabo ka mund me e vu në grykën e shpellës?! Sidomos kur asht puna për me shkue tek klyshat e saj e nga gjithajo përpjekje e Rrabos dhe ulurimës së ulkonjës fëmijët e vegjël nuk trembet aspak?!

F. 68, rr. 33 “Aparati i kobaltit ishte një mysafir i shumëpritur dhe vdekjeprurës”. Si mund të jetë aparati i kobaltit mysafir i shumëpritun e njikohësisht vdekjeprurës?! Po të ishte vdekjeprurës do të ishte i padëshrueshëm. Përkundrazi, ai asht shumpritë me shpresën e shpëtimit të të sëmurve me rrezet e tija.

F. 69, rr. 7 “Shërbimi i tij i rrezikshëm”. Po të jetë aparati i kobaltit i rrezikshëm përse e vënë mjekët në shërbim?!

F. 69, rr. 19 “Njeriu ynë i ri, në një provë të rëndë nën aparatin e kobaltit”. Kush njeriu ynë i ri! Mos e ka fjalën për veprën më të shkëlqyeshme të partisë? Nëse fjala e tij nuk ka rrahë këtu, aparati i kobaltit u shërben të gjitha m oshave.

F. 69, rr. 26 “Nën aparatin e kobaltit nuk do të shtrihet Hiroshima, por një njeri i vetëm”. Nuk më duket moment i përshtatshëm me u sjell ndërmend ngjarja e Hiroshimës. Ky aparat vepron të kundërtën e bombës atomike në Hiroshima.

F. 70, rr. 3 “Rrezatimi i kobaltit ishte i zjarrtë si frymëmarrja e bishës së re kur s’i durohet të dalë nga kafazi”, edhe po të ishte “frymëmarrja e bishës së re e zjarrtë” nuk rrezaton si ky aparat, mandej pse e paska frymën e zjarrtë vetëm bisha e re, moshat e tjera si e kanë?!

F. 75, rr. 4 “Ai i shfaqte një besnikëri të mjaftueshme”. Besnikëria ose asht e mjaftueshme, ose nuk asht hiç.

F. 75, rr. 22 “Ngriti dorezën e telefonit”. Nuk mund të përkthehet fjala receptor, dorezë. F. 82, rr. 4 “Aparati i kobaltit ishte diçka midis Krishtit e plakatave të mëdha të festave”. Asht e pamundun t’ia bash nji koment ma të qartë ksaj fjale se ia ban kjo vetvetes së saj.

F. 82, rr. 28 “Do të vinte Kriza që ishte rezervë në çdo rast”. Kriza asht nji sipëremen i ngjitun natyrisht nga dashakëqijët, e si mund të ishte shoqe e atyne që i kishin ngjitë këtë sipëremen?! Çfarë shoqnije e saja mund të ishte ajo që e përdornin si rezervë?!

Vijon...

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.