Kureshtja e pashuar njerezore Pse ora ėshtė e ndarė nė 60 min dhe pse minutat janė tė ndarė nė 60 sek?
Tė parėt qė e organizuan kohėn nė kėtė mėnyrė qė ėshtė dhe sot kanė qenė babilonasit. Falė tyre viti ishte ndarė nė 12 muaj sipas 12 fazave hėnore dhe ishte logjike qė dita dhe nata tė ndaheshin secila nė 12 orė duke korresponduar me tė 12 fazat e vitit. Presupozohet se kanė qenė po babilonasit ata qė e kanė ndarė orėn nė 60 minuta dhe minutat nė 60 sekonda sepse 60 ishte numri mė i madh tė cilit babilonasit i kishin dhėnė njė emėr.(sistemi gjashtėdhjetor)
Ora dhjetore. Nė 1793 u bė njė tentativė pėr tė pėrdorur sistemin dhjetor dhe pėr orėn dhe minutat. Kėshilli i Republikės francese vendosi qė ditnata tė ndahej nė 20 orė me nga dhjetė orė secila. Ēdo orė tė ndahej nė 100 minuta dhe ēdo minutė nė 100 sekonda. Ky sistem filloi nė pėrvjetorin e themelimit tė republikės. Viti ishte i pėrbėrė nga 12 muaj me nga 30 ditė dhe 5 ditė shtesė qė nuk bėnin pjesė tek asnjė muaj nė veēanti. Reforma ndikoi dhe nė organizimin e javės po nė favor tė dekadės, tre dekada (tre javė me nga dhjetė ditė secila) bėnin njė muaj. U prodhuan dhe ora me ndarje dhjetore por pas 13 vjetėsh nė 31dhjetor 1805 Napoleoni e hodhi poshtė reformėn duke e kthyer gjithēka nė normalitet. Ora dhjetore u propozua pėrsėri nė 1998 nga Swatch qė e quajti Beat pėr tė matur kohėn nė internet. Dhe ky eksperiment nuk ka funksionuar. Sa gjuhė fliten nė botė?
Aktualisht rreth 6700 mė tė folurat janė: kinezēja mandarinė, anglishtja, hindishtja/urdu, spanjishtja, rusishtja, arabishtja, portugalishtja, indonezishtja, japonishtja. Pėrqėndrimi mė i madh i gjuhėve tė folura gjendet nė zonėn e Planetit ku ka ka larmi mė tė madhe kafshėsh, bimėsh dhe ambientesh. Nė pyjet tropikale qė zėnė rreth 7 pėr qind tė sipėrfaqes sė tokės ka 36 pėr qind tė grupeve etnolinguistike tė botės. Duke parė gjendjen e dhjetvjeēarėve tė fundit, brenda shekullit 21 mund tė shuhen 90 pėr qind e gjuhėve tė folura. Ėshtė e vėrtetė qė demi tėrbohet kur shikon mantelin e kuq?
Demi nuk ėshtė i aftė qė tė dallojė ngjyrat sepse syve tė tij i mungojnė qelizat nervore tė retinės tė afta pėr tė dalluar ngjyrat nga njėra tjetra. Vrapon i tėrbuar drejt mantelit tė kuq tė toreadorit i nxitur nga instikti dhe nga lėvizjet e kundėrshtarit tė tij. Por egziston dhe njė rracė demash e quajtur Brava e cila gjendet vetėm nė Spanjė dhe ushtrohet pėr tė manifestuar forcė dhe agresivitet. Zotėsia e toreadorit qė paguhet 25 mijė euro pėr garė qėndron nė shpėrqėndrimin e kafshės qė peshon 500 kg duke e rrotulluar mantelin me lėvizje specifike. A provojnė kafshėt kėnaqėsi seksuale?
Ashtu si tek qėniet njerėzore dhe tek kafshėt akti seksual provokon kėnaqėsi. Tė paktėn tek vertebrorėt meshkuj dhe femra. Kėnaqėsia ėshtė njė strategji e natyrės pėr tu siguruar qė do tė ndodhė riprodhimi. Nė tė vėrtetė ēiftėzimi kėrkon njė investim tė madh energjik (kėrkimin e njė femre, ardhjen rrotull saj dhe si pėrfundim kryerjen e aktit seksual). Sigurisht qė tek kafshėt nuk ka njė kėnaqėsi koshiente po vetėm njė kėnaqėsi instiktive tė pulsionit seksual. Tė dy sekset nė ēiftėzimin e tyre investojnė nė mėnyra tė ndryshme nga pikpamjet, mundėsitė dhe nga pėrfitimet e tyre. Mashkulli qė ka mė shumė spermatozoide ėshtė mė i ndjeshėm ndaj stimulimeve dhe nuk e ka tė fortė kriterin e pėrzgjedhjes, ndėrsa femra qė ka mė pak ovula i investon ato nė mėnyrė mė tė matur duke hedhur gjithēka nė pak ēiftėzime, por me meshkuj tė njė vlere tė sigurtė. Pėrse qarkullimi hekurudhor ėshtė nė anėn e majtė?
Sepse hekurudha e parė lindi nė Angli ku pėr analogji u adaptua dhe pėr trenat qarkullimi nė anėn e majtė qė pėrdorej pėr trafikun rrugor. Hekurudha e parė e njohur i pėrket vitit 1801 ndėrsa lokomotiva e parė e shpikur nga George Stephenson kaloi mbi binarė mes Stokolmit dhe Darlingtonit nė 1825. Gjermanėt kundėrshtuan. Shumė vende evropianė mes tyre dhe Italia dhe Franca adaptuan pėr hekurudhat e tyre qarkullimin nė tė majtė dhe pse karrot dhe karrocat nė rrugė ecin nė anėn e djathtė. Nė fillim tė erės sė rrotullimit, e gjithė teknologjia hekurudhore angleze u adaptua dhe nė Evropė deri tek distanca e ndėrmjet shinave tė trenit prej 1435 milimetrash. Vetėm disa shtete si Gjermania dhe Austia vendosėn qė ti lėnė trenat tė lėvizin nė anėn e djathtė. |