Kluzh-Napoka, zemra e Transilvanisë

Transilvania ndoshta është provinca më romantike dhe më inspiruese rumune. Vetë emri i saj për ata qe e kanë vizituar zgjon pamje të maleve të larta, të lumenjve të pastër, pamje nga shtëpi të vjetra me një arkitekturë të veçantë, të kishave të ndërtuara nga druri dhe të katedraleve madhështore, të kështjellave legjendare dhe të historisë problematike...

Ndoshta kur do të lexoni këtë shkrim në fillim do të lindë pyetja se ku më saktë gjendet Transilvania? Përgjigjja është: shtrihet në pjesën qendrore të Rumanisë, e rrethuar me malet Karpate, të cilat kalojnë në mes të këtij shteti. Ndoshta për shumicën e njerëzve Transilvania është e njohur mbi legjendën e Grof Drakulës. Bëhet fjalë për legjendën e një sunduesi të asaj kohe, grof Vlladi, i cili ka qenë mjaft i vrazhdë me ata që e kanë thyer ligjin dhe i ka dënuar ata me vdekje, ndërsa trupat e tyre i ka lënë të ngulur në hunj rreth kështjellës. Që atëherë ka lindur legjenda për Grofin gjakpirës Drakula dhe vampirët që shërbyen si inspirim në mijëra filma dhe libra.

Qyteti më i madh Kluzh-Napoka ( org. Cluj Napoca ) shtrihet në një rrafshinë në qendrën e Transilvanisë, në një largësi prej 320 kilometrave larg Bukureshtit në veriperëndim të tij. Si qytete tjera të mëdha janë Brashov dhe Sibiu, që gjenden përgjatë fillimit të shtrirjes së pjesës jugore të Karpateve.

Kluzh-Napoka është qendra më e madhe urbane e kësaj province. Bëhet fjalë për një qytet prej 330 mijë banorë dhe qytet përplot me institucione kulturore, monumente historike dhe fetare, si dhe qytet ku punojnë më shumë universitete dhe institute shkencore... Bëhet fjalë, siç thonë banorët e këtij qyteti me mburrje, për “gjashtë universitete”. Ndoshta shumica e tyre janë të vogla dhe përbëhen vetëm prej disa fakulteteve dhe instituteve teknike, mirëpo sipas banorëve të Kluzhit ato janë ardhmëria dhe bukuria e këtij qyteti.

I vendosur në rrugën që lidh Bukureshtin me kryeqytetin hungarez Budapest, tanimë Kluzhi ka arritur të zhvillohet në një qendër të vërtetë dhe të përballojë izolimin gjeografik, prej ku edhe rrjedh emri i tij. Përkatësisht, bëhet fjalë për prejardhjen e emrit Cluj. Sipas një gjuhe të vjetër latine që është përdorur në këtë regjion, fjala “cluj-clus” rrjedh prej fjalës “clusum” që d.m.th. “i mbyllur”. Kjo përputhet me pozitën gjeografike, sepse vendi është i rrethuar me një varg malesh të bukura. Më vonë qyteti është i njohur edhe për nga emri i tij gjerman, Klausenburg, si dhe ai hungarez Koloszvar.

Kryeqyteti historik i Transilvanisë është njëherit edhe qyteti i dytë më i madh në Rumani, është dhe qendër e një regjioni të rëndësishëm bujqësor dhe përplot me pasuri natyrore. Prejardhja e qytetit besohet të jetë nga një qytezë e vogël romako-daciane. Qyteti u themelua nga kolonistët gjermanë në shekullin 12 dhe u zhvillua në qendër kulturore mesjetare. U shpall si qytet i lirë më 1405 nga mbreti hungarez. Më vonë ai i takoi perandorisë Austro-Hungareze, ndërsa në vitin 1920 territori i tij iu bashkëngjit shtetit të Rumanisë. Gjatë luftës së dytë botërore Cluzhi edhe një herë u bë pjesë e Hungarisë, kur forcat hungareze e morën pushtetin mbi qytetin, ndërsa pas Luftës së II-të Botërore u bashkua me fqinjin Napoka, prej ku edhe i mbeti emri i sotëm Kluzh-Napoka.

Si figurë e rëndësishme në historinë e qytetit përmendet “Mihajl trimi”, i cili gjatë viteve 1599-1600 shpalli veten “princi i Vallaçisë, Transilvanisë dhe tërë Moldavisë”, mirëpo siç thonë të dhënat historike që mund të gjenden në qytet, kjo pjesë e historisë së këtij vendi zgjati shkurt, sepse ai u vra në vitin 1601. Në qendër të këtij qyteti sot gjendet një bustë me figurën e tij të hipyr mbi kalë dhe një flakë simbolike që nuk shuhet kurrë. Sheshi ku është vendosur busti e mban emrin e tij dhe është mjaft bukur i rregulluar dhe i mirëmbajtur. Ai përben një ndër atraksionet kryesore turistike të këtij qyteti.

Në kohën moderne për shkak të arsyeve praktike qyteti u zgjerua dhe u nda në 13 kuarte, që në vete kanë dallime të mëdha, sidomos dallime në ndërtim, ku në disa prej tyre, si në Giorgeni mund të hasni banesa klasike të ndërtuara në stilin e banesave të shteteve ish- socialiste, ndërsa në kuarte si ai i Qendrës, që njëherit është edhe me më pak banor prej 16.000 banorë, mbretëron ndërtimi i paprekur me shekuj. Në kohen moderne Kluzh njëherit njihet edhe si qytet i zhvillimit, ku përpos kompanive të mëdha vendase të dhënat statistikore thonë se në qytet ka të regjistruara edhe një numër impresiv prej 2,700 kompanive të huaja investitore në këtë vend. Sipas banorëve lokalë, kjo është një ndër arsyet kryesore që më në fund në vitin 2007 duhet që vendin e tyre ta bëjnë pjesë të vërtetë të familjes evropiane.

Simbioza kulturore dhe fetare

Në vetë qendrën e qytetit është shumë tërheqëse të shihet edhe simbioza e dy religjioneve kryesore të popullsisë që jeton në këtë qytet, ku njëherit është edhe simbiozë e dy komuniteteve kryesore. Bëhet fjalë për komunitetin rumun, tradicionalisht me religjion ortodoks dhe atë hungarez, kryesisht me religjion katolik. Sipas disa të dhënave, komuniteti hungarez është në minoritet, ndërsa sipas disave ai përbën mbi 50 % të banorëve të Kluzh-Napokës.

Duke shëtitur në qendër të qytetit, e vogël është mundësia që të mos ngelni i habitur nga madhësia e katedralës katolike të Shën Mihailit, që shfaqet si një ndërtesë madhështore në sytë e çdo vizitori të këtij qyteti. Rreth kësaj katedrale ndërlidhen shumë legjenda që kanë të bëjnë me mënyrën se si ajo u ndërtua. Ajo që mund të shihet nga pamja e jashtme e saj është se hyrja nuk është në mënyrë simetrike e vendosur në qendër të saj, shpjegohet me një legjendë se ndërtimi i saj ka zgjatur aq shumë kohë sa që në fillim është gabuar planifikimi i hyrjes dhe me kohë planet janë ndryshuar, kështu që vendosja e hyrjes ka pësuar ndryshim. Disa, bile thonë se kjo është një ndër katedralet e rralla ku hyrja a madhe nuk është e vendosur në një pozitë qendrore. Menjëherë para saj, në një hapësirë të rregulluar mirë, gjendet busti i mbretit hungarez Matias Corvinius, i cili për të parën herë e shpalli këtë qytet si të lirë. Figura e tij është e vendosur në një kalë dhe është i rrethuar nga ushtarët e tij, ku sipas banorëve, simbolizon triumfialitetin e tij si mbret.

Katedrala e Shën Mihailit është e ndërtuar në një stil që rrjedh prej shekujve 14 dhe 15. Në brendi mund të shihet një ndërtim madhështor, një art i veçantë i ruajtur me kujdes, ku koha sikur nuk ka lëvizur...

Menjëherë para bustit kemi një lokalitet arkeologjik, ku besohet të ketë pasë varreza të vjetra rumune. Sipas banorëve, gjetja e këtyre varrezave në kohën e sistemit komunist që sundoi këtë vend për mbi 50 vjet ka pasur edhe simbolikën e një lloj dëshmie përmbi atë se kush ishin banorët e parë të këtij regjioni: rumunët apo hungarezët.

Katedralja, busti dhe lokaliteti arkeologjik gjenden në sheshin kryesor të qytetit "Piata uniri" dhe janë të rrethuara me banesa te ndërtuara me nje stil të bukur dhe në një kënd gjendet edhe ndërtesa e komunës së qytetit. Kjo ndërtesë dallon nga ndërtimi i saj i bukur dhe lë një përshtypje të një pallati të ëndrrave....

Duke ecur disa qindra metra më poshtë, në qytet mund të hasni edhe një tempull tjetër fetar që pa dyshim se do t’ua kishte tërhequr vëmendjen. Bëhet fjalë për katedralen ortodokse. Edhe gjatë natës kjo kishë grandioze është mjaft mirë e ndriçuar dhe brendia e saj të lë pa fjalë... Çdo gjë është dekoruar me kujdes të madh dhe lë përshtypje të një kulture pa dyshim të pasur. Kjo katedralë është e vendosur në sheshin "Piata avram iancu" dhe para saj gjendet busti i tij.

Përveç këtyre dy objekteve, në brigjet e maleve që rrethojnë qytetin gjenden edhe mbeturinat e kishës më të vjetër ortodokse rumune, ndëra në qytet takojmë edhe një sinagogë, e cila është ngritur në shekullin XX si tempull memorial për komunitetin hebraik që ka jetuar në këtë qytet. Gjithashtu me bukurinë e saj lë përshtypje edhe kisha greko-ortodokse "E ringjalljes", që është e ndërtuar në stil barok të shekullit të 18-të.

Thonë që ka edhe një xhami, por atë nuk arritëm ta gjejmë e as ndonjë shpjegim se çka do të kërkonte një objekt islamik në një vend të banuar plotësisht nga katolikë e ortodoksë. Si shpjegim më të afërt gjetëm se ky objekt ka ngelur gjatë kohës kur vendi gjendej nën sundimin osman dhe është krijuar në pajtim me ideologjinë osmane që të ndërtojnë xhami në çdo pjesë ku ata do të jenë prezent. Ndoshta kjo dëshmon qartë dashurinë e këtyre banorëve ndaj kulturave dhe religjioneve të ndryshme që deri më sot kanë arrritur t'i ruajnë.

Po që se jeni nga ata që u impresionojnë bukuritë e natyrës, atëherë pa dyshim që përshtypje të madhe do t'u lërë rrjedhja e lumit Soma në mes të këtij qyteti. Përgjatë saj në qytet shtrihet edhe parku qendror i qytetit. Parku është i rregulluar me shije dhe ofron një pushim nga atmosfera urbane dhe një pamje të mrekullueshme në rrjedhën e lumit.

Arsimi dhe kultura

Në pasurinë kulturore të qytetit mund të numërojmë teatrin e qytetit, qendrën kulturore studentore, operën e qytetit, operën rumune, si dhe diçka të jazhtëzakonshme: parkun botanik të qytetit, që është një bukuri e rrallë që mund të shihet. Gjithashtu inspirojnë me bukurinë e tyre edhe muzeu kombëtar i historisë, muzeu etnografik i Transilvanisë, muzeu i artit, muzeu zoologjik, si dhe diçka që nuk është muze por luan një rol të tillë: "Bastioni i Tejlorit", që është një kështjellë që ka shërbyer në mbrojtjen e qytetit.

Ajo që më shumë lë përshtypje dhe që në fillim edhe të befason është fakti se në qytet punojnë gjashtë universitete dhe falë tyre ka 5 kampuse apo vendbanime studentore përplot me studentë nga të gjitha viset e Rumanisë, por edhe jashtë saj.

Në fakt, vetëm dy prej tyre janë më të mëdha, ndërsa tjerat mund të thuhet se përbëhen vetëm prej disa akademive ose fakulteteve, por gjithsesi sipas standardeve rumune në arsim ato mbajnë titullin universitet.

Ato janë universiteti "Babes-Bolyai", Universiteti i i Mjekësisë dhe Farmacisë, akademia e muzikës "Gjorgj Dima", universiteti i arteve vizuale "Jon Andreesku", Universiteti i shkencave Agronome dhe Veterinarisë, si dhe i fundit, por një ndër më të mëdhenjtë, Universiteti Teknik i Kluzh-Napokës.

Të rinjtë dhe jeta e natës

Do të ishte një mëkat i vërtetë sikur të vizitonit Kluzh-Napokën dhe të mos e shijonit jetën e të rinjve në këtë qytet, që si zakonisht zhvillohet në orët e vona të natës e deri në ato të mëngjesit.

Karakteristikë e klubeve të këtij qyteti është se gati të gjitha gjenden në hapësira të bodrumit dhe nën tokë, mirëpo nga biseda me ta mund të kuptohet se kjo është shumë normale për këtë qytet... Klubet si Karma, Diesell, Music Pub, por edhe restoranet si Rolland Garos, ofrojnë zbavitje për çdo shije, por kryesisht për shijen e studentëve që i mbushin ato përplot. Aty mund të gjeni të rinj, por edhe më të rritur, por ajo që është me rëndësi, të gjithë kujdesen për një disponim më të mirë dhe zbaviten secili në mënyrën e vet. Siç mund të hetohet, shumica sillen në mënyre mjaft të mirë ndaj të huajve dhe ofrojnë ndihmë në çdo hap. Kjo lë përshtypje të mirë. Mirëpo standardi financiar i studentëve në Kluzh-Napoka nuk është i lartë.

Pozitive është se edhe çmimet nëpër këto klube nuk janë të larta, pra dhe harxhimet studentore. Kampuset studentore ofrojnë vendosje të studentëve me çmim prej vetëm 20 euro në muaj dhe si duket kjo është një impuls i madh për shumicën e këtyre të rinjve për të studiuar.

Kjo vlen edhe për sa i përket standardit të përgjithshëm të popullsisë. Në qytet shumica e veturave që mund të hasen janë të tipit Dacia të prodhuara në Rumani dhe si duket njerëzit nuk janë të impresionuar nga sende luksoze. Mund që shpesh t’i dëgjosh duke u ankuar se nuk fitojnë aq sa duhet, mirëpo ajo që të gjithë pajtohen pa përjashtim është se tanimë është shumë më mirë seç ishte para disa viteve. Sipas njerëzve në Kluzh-Napoka, pas rrënimit të sistemit komunist standardi ka rënë shumë poshtë dhe njerëzit mezi kanë pasur për bukë, mirëpo me kohë shteti i tyre është zhvilluar dhe tanimë ata nuk e ndiejnë aq shumë atë krizë. Kjo siç duket në fjalët e secilit këtu në ta ka mbjellë një optimizëm për të ardhmen e tyre.

Të gjitha këto impresionojnë dhe kur të krahasohet me pasuritë e tjera kulturore që mund të hasen në këtë qytet dhe disa prej tyre të përmendura më lart, atëherë në të vërtetë mund të kuptohet ajo se pse për disa shkrimtarë, por edhe për banorët e këtij qyteti, Kluzh-Napoka është "zemra e Transilvanisë"...

Imazhe te Ngjitura

5170.jpg (44.4 KB, 143 vezhgime)

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.