Bullgari

ATY KU NUK NDJEHESH I HUAJ

Njerëz që përnguten. Dukuri e pazakonshme në vendet e Europës Juglindore, ku edhe këndohet me avash… Bullgarët janë të bindur se së shpejti do të jenë pjesë e Europës, jo vetëm si territor, por edhe politikisht. Ata kanë nisur të shohin një dritë diku në horizont dhe besojnë se vështirësitë do të jenë kalimtare. Që të arrish diçka në jetë, a nuk duhet më parë të besosh se ke fuqi që të bësh këtë?

Kur Janko Nikollov tregonte në hartë vendet që duhej t’i vizitonim me një grup gazetarësh, më ngjante si një epror që i tregon ushtrisë vendet që duhej pushtuar. Sofja, një vend i quajtur Bansko, në jugperëndim të Bullgarisë, e së fundi Pamporovo, në malet Rodope…

Ashtu si ngjallet te një mbret dëshira për pushtime të reja, më ishte ngjallur pasioni i kahershëm për të udhëtuar dhe për të vizituar vende ku s’kisha qenë më parë.

Ç’ishte kjo zgjuarje dëshire për udhëtime. Ndoshta: përditshmëria e mbushur me strese, aq dinamike, sa ke përshtypjen që humb kohë edhe kur ulesh të drekosh. Të “sakrifikosh” katër ditë? Sa shumë. Disa obligime s’do të kryhen, disa premtime s’do të realizohen, disa letra adresuar atyre që i konsideron si të veçantë, s’do të shkruhen. I bindur se ata të kuptojnë më mirë se të tjerët, i lë për në fund...

E morra me indiferencë programin dhe u ktheva në vendlindje për të bërë punët e përditshme, të zakonshme, të mërzitshme… Se do të udhëtoja? Këtë sërish e kisha harruar … “Unë udhëtoj, d.t.th. vazhdoj të jetoj”. Ka ca kohë që nuk kam udhëtuar…

SOFJA, kryeqyteti i Bullgarisë, vendi i statujave, i fontanave të vjetra dhe institucioneve të shumta kulturore, mendohet që të ketë më shumë se 1.2 milionë banorë… Se ç’ka marrë një pamje tjetër. Lexoj gazetat ditore dhe disa shqetësime të bullgarëve, përkundër se janë të ngjashme me tonat, nuk më bëjnë përshtypje. Jam si një qenie që, për pak çaste, është çliruar nga vargonjtë e padukshëm. Pasi e di se pas një kohe duhet të kthehet sërish në gjendjen e mëparshme, shpejton që ta shijojë sa më shumë botën tjetër, ku dashurisë nuk i vënë frerë dhe as e lodhin me nene e paragrafe… Jam një qenie tjetër, në një botë tjetër, ku zgjohen ca pasione tjera për të cilat mund të kemi besuar se kaherë janë ndrydhur brenda nesh.

NJERËZ QË PËRNGUTEN. Gjë e rrallë për vendet e Europës Juglindore, ku edhe këndohet me avash... Bullgarët janë të bindur se së shpejti do të jenë pjesë e Europës, jo vetëm si territor, por edhe politikisht. Ata kanë nisur të shohin një horizont të shndërritshëm dhe besojnë se vështirësitë do të jenë kalimtare. Që të arrish diçka në jetë, a nuk duhet më parë të besosh se ke fuqi që të bësh këtë?

Bashkësia Europiane ka dhënë sinjalet e qarta se dalëngadalë po hap dyert për ta inkuadruar Bullgarinë në gjirin e saj. Gazetat, sikurse “Trud”, “24 çasa”, “Standard”, theksojnë nevojën për këtë integrim. Bullgarët e ndjejnë se janë para një akti solemn dhe nguten që të mos u ik ky rast. Nuk kanë kohë që të vonohen aspak… Këtyre ditëve banorët e Sofjes kanë lëvizur me vështirësi për shkak të një greve taksistësh…

Sofja nuk është ai qyteti i dikurshëm kur shihje pak vetura, me të cilat voziteshin vetëm ata të kastës komuniste. Banorët e Sofjes thonë se tani ka probleme të shumta me parkingjet. Sofja, nëpërmjet të cilit kalon vetëm një lumë i vogël, është një qendër e vërtetë kulturore: ka 9 teatro (më i njohur është Teatri Kombëtar “Ivan Vazov”), galeri, biblioteka, qendra të artit kontemporan. Biblioteka Kombëtare “Kirili dhe Metodij” ka një fond prej 3.5 milion librash. Para Universitetit “Kliment Ohridski”, ku studiojnë mijëra studentë, qëndrojnë dy statuja tregëtarësh, që kanë finansuar këtë universitet në nismën e tij.

Sofja ka shumë parqe. “Parku i Borisit” (për nder të Car Borisit III) dikur quhej “Parku i lirisë” (Gjërat që na mungojnë i përmendim më shpesh). Një park tjetër quhet “Parku i mjekëve”. Një emër mjaft mbre_sëlënës. Aty lartësohen statuja mjekësh të nderuar nga bashkëkombasit e tyre.

TË HUAJT NUK SHIKOHEN ME DYSHIM. Çdo i sapoardhur duhet të ndahet me përshtypje të mira, që të mos i shuhet pasioni për t’u rikthyer… Bullgarët i kushtojnë shumë rëndësi turizmit…

Në shenjë respekti për mysafirët zëvendës ministri i ekonomisë dhe turizmit Dimitar Haxhinikollov, një burrë i sjellshëm, i cili disa herë kërkon falje për një vonesë të vogël, ka organizuar një pritje. Ai është i gatshëm për të dhënë përgjigje në pyetjet tona. Ai është më kompetenti për të dhënë informacione përsa i përket turizmit.

Haxhinikollov thotë se sivjet në Bullgari ka pasur rritje prej 15 përqind të fluksit të turistëve që kryesisht vijnë nga shtetet ballkanike, Britania e Madhe, shtetet skandinave, Rusia etj. Ai thotë se shteti ka kujdes të veçantë për sigurinë e të huajve që vijnë për pushime. Me turizmin janë ndërlidhur 350 mijë bullgarë.

Qeveria bullgare ndan fonde nga buxheti i saj për zhvillimin e turizmit: kryesisht për përmirësimin e infrastrukturës.

“Merita më e madhe për shtimin e turistëve qëndron te investitorët privatë, që ndjekin me vëmendje atë që quhet ekonomi e tregut”, thotë Haxhinikollov.

Në qendrat turistike po bëhen shumë investime, ndërsa investitorët më të mëdhenj janë vetë bullgarët. Ligjet bullgare mundësojnë investime të qindpërqindta të jashtme, pa të drejtën e blerjes së tokës.

Qeveria bullgare sivjet ka ndarë disa milionë levë vetëm për pastrimin e plazheve në Varna dhe Burgas. Ekzistojnë fonde qeveritare për reklamimin e vendeve turistike në Bullgari. Organizohen panaire nëpër qendra europiane. Është krijuar një sistem informativ ku jepen të dhëna të shumta për të gjithë të interesuarit që duan të kalojnë pushimet në vendet turistike bullgare, të prezantuara edhe në faqe interneti. Sikurse në rastin tonë, organizata të ndryshme joqeveritare organizojnë ekskursione me gazetarë vendesh të ndryshme, të cilët vizitojnë vendet turistike bullgare.

BULLGARËT SHPEJTOJNË për të bërë përgatitjet për sezonën dimërore. Në stinën e dimrit Bullgaria ka mundësi për të pritur 15 mijë turistë. Turizmi dimëror për çdo vit shënon rritje.

Janë tre qendra të njohura dimërore që tërheqin vëmendjen e turistëve të huaj: Banjsko, në Pirin, Pamporovo, në malet Rodope dhe Borova, në malet Rile…

Në Bansko buldozherë të shumtë përgatisin shtigjet për skijim. Hotelet janë gati. Janë gati fitnes sallat, fushat sportive, pishinat etj. Pritet të arrijnë vetëm turistët, të cilët, me çmime solide, mund që të kalojnë çaste që do të fiksohen përgjithmonë në kujtesën e tyre…

Bansko është një qendër e sporteve dimërore, në Bullgarinë jugperëndimore (në Pirin), 150 km larg Sofjes. Një qytezë unikale me 10 mijë banorë. Këtu ka 32 vende arkeologjike, me rreth 200 shtëpi autentike të arkitekturës mesjetare, që është nën përkujdesjen e UNESKO-s.

Banorët e parë në këtë vend kanë jetuar që në kohën e bronxit dhe hekurit, kurse periudha kur është themeluar ky vendbanim konsiderohet shekulli 9-10. Bullgarët thonë se në vendet si Banjsko është ruajtur shpirti autentik bullgar, nga ndikimet e perandorive të tjera. Janë unikale rrugët e shtruara me kalldërm. Në çdo kënd ka restorante tradicionale. Sikur kthehesh në një kohë tjetër. Në restoranet, ku gjithçka frymon bullgarçe, që nga ushqimi deri te vetë dekori i tyre, shërbejnë kamarieret e hirshme, herë herë të veshura me veshje tradicionale, të cilat të presin me buzëqeshje. Verë, raki dhe ushqime tradicionale, sikurse “kapama”, “çomlek” apo “banski starec”…

Në Banjsko konsiderohet e veçanta një kishë mesjetare, një sahatkullë dhe muzeu, ku ruhen shumë gjësende me vlerë.

Vendasit thonë se dimri është me borë dhe i butë, me temperratura mesatare nga -12 deri 0 gradë celsius.

Lart është maja më e lartë Todorka (2560 m), veshur me petk dëbore, të cilin bullgarët e krahasojnë me Olimpin.

“Një vend ideal”, them.

“Më shumë se kaq. Një vend hyjnor, i sajuar nga dora e Hyut”, shton një koleg.

Ski –liftet moderne janë prodhimit austriak. Ti je një I****us modern. Ti je lart. Në një dimension tjetër. Ti je pjesë e një panorame idilike, e sajuar aq mjeshtërisht nga Hyu. Një botë e paqtë, pa smog, larg zhurmës, larg përditshmërisë së mbushur me strese. Kjo ndoshta e ka shtyrë edhe skiatorin e njohur Alberto Tomba, të vinte këtyre ditëve për të kaluar pushimet. Sikur paralajmëron se edhe të tjerët duhet që të ndjekin shembullin e tij…

Këtu edhe hotelet janë ndryshe. Në hotelthi “Belvedere” gjithçka është tradicionale. Një ambient i përshtatshëm për të bërë, qoftë një natë, jetë hedoniste…

UDHËTIMI VAZHDON. Më sillet ndër mend Konradi që ftonte njerëzit për të udhëtuar drejt vendeve për të cilët kemi paragjykime. “Udhëtari nuk mendon që vendi duhet të zhduket. Është i çliruar nga paragjykimet dhe derisa të tjerët në shtëpi gjykojnë ai u tregon fotografitë”. Kudo shtrihet një panoramë idilike. Sikur jeta të ishte një udhëtim i këtillë!

“ARRITËM NË PAMPOROVO”, thotë e hirshmja dhe e sjellshmja Ludmila Petrova, e cila shoqëron grupin e gazetarëve. Një vend tjetër turistik 260 kilometra larg Sofjes. Një vend hotelesh luksozë, me qendra sportive, pishina, solariume, fitnes qendra, sauna etj. sikurse “Pamporovo”, “Elina”, “Snezhanka”, “Murgovec”. Një ambient i veçantë, ku ia vlen njeriu të kalojë një natë dhe të mos besojë se kjo do të jetë hera e fundit...

Shpatijet janë mjaft të përshtatshme për adhuruesit e sporteve dimërore. Ski liftet të shpiejnë deri lart, me një çmim ditor prej 12 eurosh.

Lart është maja Snezhanka (1926 m), që në gjuhën shqipe do të thotë Borëbardha. Duket se po flen. Sikur pret një puthje princi…

Aty afër është liqeri Smolian, një vend i preferuar për peshkatarët. Më kujtohet një thënie e mikut tim: “Peshkatarët janë krijesat që kanë kuptim tjetër për kohën”. Janë mësuar të presin dhe pritja i ka bërë më të fisëm, më të heshtur, më indiferentë ndaj marrëzive të kësaj bote. Në jetë gjithmonë i kam çmuar ata që kanë ecur në anën e kundërt të rrjedhës së gjërave, ashtu sikurse peshkatarët ecin në drejtim të kundërt nga rrjedh uji. Me vete kemi edhe një kameraman, që e di artin e peshkimit. I vjetër për nga mosha, por më i riu në shpirt.

MBRETËRIA E SHPELLËS. Në afërsi të Pamporovës, gjendet shpella e Jagodinës (ose siç e quajnë bullgarët Jagodinska). Një shpellë mjaft interesante. Tek hyn brenda ke përshtypjen se futesh në një dimension tjetër dhe së shpejti do të takosh qenie parahistorike. Aty nuk ka vizatime. Ndoshta koha i ka fshirë përgjithmonë. Aty janë gjetur skelete njerëzish parahistorikë, fosile kafshësh tani të zhdukura (arinj shpellash, leopardë dhe hiena). Me këto shpella ndërlidhen mjaft legjenda interesante. Njëra prej shpellave ka një emër interesant: “Fyti i Djallit”.

NJË BALADË E DHIMBSHME. Një gojëdhanë nxiti speleologët të bënin gërmime për të vërtetuar nëse kishte diçka të vërtetë nga ajo që përfolej me vite në popull. Legjenda thoshte se në këtë shpellë ishin vrarë disa të rinj nga fshatrat përreth… Shkencëtarët gjetën trupat e disa njerëzve, ashtu siç thuhej në legjendë. Njëri ndër ta ishte edhe Koljo Sbirkovi nga një fshat aty afër, i vrarë nga komitët (disa çeta komitësh në kohën e sundimit turk kishin qëllime idealiste për të bashkuar Bullgarinë, kurse disa të tjera kishin dalë për qëllime të ulëta).

Mbi vrasjen e Nikollës nga komitët ka dy variante, ashtu siç ndodh zakonisht në Ballkan, ku për një ngjarje ekzistojnë disa të vërteta: sipas njërit ai kishte qenë spiun turk. Varianti i dytë thotë: Nikolla kishte pasur një duqan dhe u kishte dhënë “veresi” komitëve, kur kishte harxhuar të gjithë paratë e kishin vrarë. Kushedi? Mbeti vetëm një këngë e dhimbshme, një baladë, një perlë (si ato perlat që mund t’i shohësh brenda në shpellën e Jagodinës) ku përmendet edhe korbi, ai korb i zi, që kumton lajme të zeza, sikurse te poema e Edgar Allan Po-së, sikurse te baladat shqiptare të nizamëve; ai korb i zi që sillet rreth kufomave dhe kryen ritualin makabër duke ua hëngër sytë dhe mishin. Ai korb, të cilin e përmend edhe nëna e Nikollës, si te kënga, që nisa ta përkthej:


Ku ke humbur im bir
E kërkon në gjithë Turqinë- dhe s’e gjen
Pyet në gjithë Bullgarinë – dhe s’e gjen

E ëma e Nikollës udhëtonte
Oborr më oborr
E lodhur flokët shkulte
Dhe Kolën e kërkonte

Bir Nikollë, Nikollë
Nëse je përmbi dhe
Më dërgo një letër t’bardhë
Një bilbil këngëtar dërgomë

Nëse je diku nën dhe
Më dërgo një letër t’zezë
Një korb të zi dërgomë

Bulçeja qan në saraje
Dhe yt bir po qan në djep
Konçeja një zë se ç’lëshon
Dhe kopenë s’ka kush e mbledh…

HEREN TJETËR, kur do ta takoj Janko Nikollovin, do t’ia them gjithçka kam menduar në ato çaste derisa ai më fliste pranë hartës në zyrën e tij. Duke ia treguar vendet në hartë, do t’ia përshkruaj ato çaste që kanë pushtuar një pjesë të kujtesës sime. Do t’i them se katër ditë nuk ishin të mjaftueshme për të shijuar gjithë ato bukuri magjepsëse. Do t’i them se ia paska vlejtur që s’i kisha kthyer letrat, sepse tani kisha se çfarë t’u shkruaj gjithë atyre që arsyetojnë pakujdesinë time. Do t’i them se ato katër ditë ishin të pakta, por madhështore, ashtu si gjërat e çmueshme, që, fatkeqësisht, na humbin shumë shpejt, për të na mbetur vetëm kujtimet që, po nuk i shënuan në fletë të bardhë, i marrin me vete në varr.

(Salajdin SALIHU ''Lobi'')

Imazhe te Ngjitura

5131.jpg (37.3 KB, 172 vezhgime)

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.