Parajsa Shqiptare Forum - Shikoni Postime te vecuara

AlbShkodra · #5 29-12-2003, 00:44

Kopenhagen

Kopenhageni , kryeqyteti i ftohtë i njerëzve të mirë

“Pak dekada mirëqënieje materiale dhe kujdesi të një qeverie më tepër se atërore, duket se e kanë rraskapitur shpirtin e racës vikinge, e cila ka mbi supe 1500 vite të një historie të pavarur dhe energjike. Danezët nga vikingë të lindur në liri dhe tipa të vështirë u transformuan në një racë të butë dhe të ëmbël”- 1939 Kopenhagen, diplomat Britanik

Me një histori të pasur, evidente në ndërtesat historike dhe rrugët antike, me dyzinën e një bote me muzeume klasike dhe galeri, koshtet e mrekullueshme të Tivolit dhe një monarki të qëndrueshme, një nga më të vjetrat në botë, kryeqyteti danez ofron një pafundësi tërheqjesh për të gjitha shijet.
Kopenhageni nuk është muze pa jetë, por një qytet i gjallë, modern ku e kaluara mahnitëse bashkëjeton me fjalën e fundit të arkitekturës. Nga ana arkitekturore, Kopenhageni ka shumë pjesë interesante, që nga pallatet administrative të Christianborg Slot në ishullin Slotsholmen tek kullat skenike të Vor Frelsers Kirk. Por mbi të gjitha, Kopenhageni është një nga kryeqytetet me urbanisitikën më të bukur në botë, që reflektohet në ndërtesat e reja dhe dyqanet mbresëlënës. Ai prezanton bukuritë e tij në një kornizë ujore, që e bën atë një nga qytetet më të bukur të Evropës veriore.
Kryeqyteti i Danimarkës për pothuaj 600 vite mbetet qyteti më i madh në Skandinavi. Qyteti duket si një shëtitore pa fund këmbësorësh, me dyqane të shumta dhe mundësi të ndryshme argëtimi, rrugë teatrore dhe teatro të hapura. Parku i Tivolit ofron kënaqësi pa fund në një formë më tradicionale, ndërsa lagja kosmopolitane latine, të shtyn drejt kafeve aromatike. Dhe nëse ndihesh më shumë energjik, një hap për nga parku Kristiana, të mbush me adrenalinë për të çuar më pas në një shëtitje romantike deri tek Sirena e Vogël, që qëndron e vetmuar hipur mbi një gurë të madh pranë detit, në pritje të princit të saj të dashur. Një pamje shumë e këndshme që të mbush me romantizëm dhe një nga simbolet e Danimarkës. Kryeqyteti simpatik danez mbulon pothuaj të gjitha nevojat e një vizitori të huaj dhe këtë e bën, me aromën dhe traditën skandinavase.

Tivoli, një park gjigand lojërash dhe argëtimi
Ka shumë gjelbërim edhe në qendër të qyteteve, një mori parqesh të mëdha dhe kopshtesh, ku mund të shëtisësh, të luash apo të pushosh. Adhuruesit e lojrave dhe argëtimeve, padyshim që do të drejtohen për në Tivoli, parku i lojërave dhe luleve në qendër të kryeqytetit danez. Parku i famshëm ka funksionuar për më shumë se 150 vite, kohë e gjatë për të zgjedhur dhe kultivuar atë që është më e mira në argëtimin e të gjithëve.
Qilimi fluturues, karruseli, shfaqje të hapura për publikun, lojëra karnavale, restorante e fast-foode. Për ata që adhurojnë muzikën ka shfaqje me valle tradicionale popullore, ndërsa në një holl, orkestra dhe trupat e baletit ekzekutojnë pjesë të muzikës klasike ndërkombëtare. Dhe pasi të jeni kolovitur në lojërat e shumta, të keni admiruar lulet shumëngjyrëshe, të keni zbrazur kuletën nëpër kioskat me shumë e shumë gjëra të shijshme në këndin verior të parkut Tivoli, në mënyrën më të qetë argëtimi vazhdon me një shëtitje në pazarin Stroget, një zinxhir i gjatë përbërë prej pesë rrugëve, të mbushura me dyqane dhe restorante, si dhe me një pafundësi teatrosh të hapur.
Kështjella e Hamletit, misteret e saj
Danimarka mund të quhet ndryshe shteti i kopshteve dhe kështjellave. Kronborg është një nga kështjellat më të rëndësishme të Rilindjes në të gjithë Evropën veriore, në të cilën është ambientuar një nga tragjeditë më të famshme, Hamleti. Çdo vit qindra mijëra turistë vizitojnë kështjellën e mrekullueshme. Shumë të ftuar të huaj e lidhin kështjellën e Kronborg-ut me dramën e Shekspirit dhe Hamletin, princin e Danimarkës. Ndërsa për vizitorët danezë, kështjella është një monument historik dhe kombëtar. Më 30 nëntor të vitit 2000, Kronborg iu shtua dhe listës së trashëgimisë botërore të UNESCO-s.
Një histori tjetër interesante lidhet me arrestimin e mbretëreshës së Danimarkës. Princesha Caroline Mathilde ishte vetëm 15 vjeç kur u martua me mbretin Christian VII në 1766, mendërisht i sëmurë. Martesa ishte e palumtur dhe ajo krijoi një lidhje intime me doktorin e mbretit, njëkohësisht pretendent për fronin, Friedrich Struensee. Kur u zbulua në vitin 1772, Caroline Mathilde u arrestua si bashkëpunëtore e tij dhe u burgos në Kronborg. Për pesë muaj me radhë ajo ka qëndruar në dhomën kullë, afër dhomës së mbretëreshës dhe vetëm pas katër muajsh u lirua dhe u detyrua të largohej nga vendi.
Legjenda , Si e zgjodhi Shekspiri kështjellën për të vendosur tragjedinë tij
Princi Hamlet u përmend për herë të parë para 800 vitesh në historinë e Danimarkës, nga Saksonët. Legjenda u ritregua nga Christian Pedersen, versioni i të cilit u shtyp në vitin 1514. Ky botim e përhapi legjendën përtej kufijve të Danimarkës. Në Angli u shkruajt nga Thomas Kyd, ku version i ri i kësaj pjese e transformoi Hamletin rreth viteve 1590 në një dramë hakmarrjeje.
Ndoshta i frymëzuar nga versioni i Kyd-it Uiliam Shekspir shkroi "Historia tragjike e Hamletit dhe princit të Danimarkës dhe Kështjella e Elsinorit” rreth viteve 1600, duke ringjallur princin legjendar sakson. Shekspiri ishte i pari që e lidhi legjendën me Elsinorin dhe kështjellën, kjo ndoshta sepse qyteti ishte një nga më të rëndësishmit në botë në shekullin e 17-të. Elsinor ishte pika kyçe e trafikut të anijeve dhe më pas, ai u bë një qendër kulturore falë kështjellës mbretërore Kronborg. Nuk dihet nëse Shekspiri e kishte vizituar Elsinorin. Por është fakt që shumë aktorë anglezë e skocezë, kanë luajtur pjesë të ndryshme në Kronborg dhe në qytetin e Elsinorit. Ata mund t’i kenë folur Shekspirit për kështjellën vezulluese Kronborg dhe qytetin Elsinor, të cilat e kanë frymëzuar atë për tragjedinë e Hamletit.
Tragjedia “Hamlet” u shfaq në kështjellë për të kujtuar 200 vjetorin e vdekjes së Uilliam Shekspirit. Shumë nga rojet e kështjellës u përdorën për figurantë. Skena u vendos në kullën e telegrafit, në këndin jugperëndimor të kështjellës. Tragjedia është luajtur dhe më pas në kopshtin e këshjellës dhe në zona të ndryshme brenda fortesës. Të gjitha kompanitë teatrore finlandeze, suedeze, norvegjeze, amerikane, irlandeze dhe gjermane, kanë përdorur këtë këshjellë për versionin e Shekspirit, në gjuhën e tyre.
Në kështjellën e Hamletit mund të shkohet me disa linja urbanesh, ose me tren nga stacioni qendror i Kopenhagenit deri në qytetin Elsinor. Nga stacioni i trenit të Elsinorit, për tek kështjella janë rreth 15 minuta në këmbë, mjaft të ndjekësh rrjedhën e ujit, derisa të shohësh kështjellën. Portreti i Shekspirit është në gur në hyrje të kështjellës. Kronborg që atëherë njihet me emrin kështjella e Hamletit dhe Elsinori si qyteti i tij.
Muzeu kombëtar - udhëtim në historinë daneze
Kopenhageni ka një numër të konsiderueshëm muzeumesh. Një nga më të vizituarit për të gjithë ata që dëshirojnë të kuptojnë thellë historinë e dhe kulturën daneze është Muzeu Kombëtar, Nationalmuseet, vendosur midis Tivol-it dhe Slotsholmen. Aty ndodhet koleksioni më i madh i historisë daneze që nga periudha Paleolitike, një nga pjesët më të preferuara të muzeumit, deri në mesin e shkekullit të XIX-të. Ny Carlsberg Glyptotek, një muze tjetër afër Tivolit, u ndërtua në shekullin e XIX-të nga baroni i birrës Carl Jacobsen. Në të gjenden të ekspozuara vepra të artit grek, egjiptian, etrusk dhe roman. Para disa vitesh, me zgjerimin e muzeut janë vendosur aty vepra të piktorëve si Gauguin, Renoir, Monet and Degas. Përveç ndërtimeve historike, qyteti ka gjithashtu edhe struktura të reja dinamike, që vlejnë të adhurohen si monumente, psh zgjatimi i Librarisë Mbretërore, që njihet ndryshe si Diamanti i Zi. Një muze tjetër i rëndësishëm dhe i bukur është Muzeu i Artit Modern.
Slotsholmen, ishulli i vogël qeveritar
Nuk është Manhatan, por një ishull i vogël në qendër të qytetit që lidhet me Kopenhagenin nga një numër urash të vogla. Quhet ndryshe shtëpia e qeverisë. Banorët e këtij ishulli janë kryesisht politikanë dhe qeveritarë. Por Slotsholmen tërheq edhe vizitorë, të cilë janë kuriozë të shohin zyrat qeveritare të kompleksit Christiansborg Slot. Pallati origjinal u ndërtua në vitin 1730, për të zëvendësuar kështjellën e vjetër të Kopenhagenit me një kompleks ndërtesash, kur përfshihen dhoma e parlamentit. Sallonet mbretërore të pritjes, që ilustrojnë madhështinë e periudhës së rilindjes, përdoren për banketet mbretërore me përfaqësuesit e lartë të shtetit. Pallati është ngritur mbi rrënojat e dy kështjellave të vjetra.
Një vizitë në komunitetin e lirë Kristiania
U themelua shekullin e XVII-të si një qendër tregtie dhe si një tokë lidhëse e kryeqytetit danez me vizitorët jo miqësorë nga kontinenti europian. Ky vend i rrethuar nga kanale të shumta, është streha e një sërë artistësh dhe hipish. Një nga objektet më me vlerë të kësaj lagjeje është Kisha e Shenjtë e gjatë 95 m, nga spiralja me shkallë e së cilës admirohen panorama të mrekullueshme të qytetit. Në veri të kësaj lagjeje ndodhet dhe muzeu naval i mbretërisë daneze, ku ekspozohen 300 modele anijesh që nga anijet e vikingëve, deri tek ato modernet e shekujve të fundit. Në pjesën lindore jeton një komunitet i vetëquajtur progresiv që mban të njëjtin emër Kristiania. Në fillim zona ka qenë një kamp ushtarak i braktisur që u pushtua në vitin 1971 nga pionierë ambiciozë, që pretendonin për një shtet të lirë. Edhe pse nuk e ka arritur anjëherë pavarësinë dhe ka luftuar për një kohë të gjatë me pasojat e pashmangshme të përdorimit të pakufizuar të drogës së rëndë, Kristiania gëzon statusin e një enklave pa taksa dhe të një ambjenti ku arti lulëzon.
Kopenhagen, model civilizimi
Jeta e natës në Kopenhagen është shumë e pasur me variacione. Për të mundur të ftohtin e madh, (në gusht temperatura arrin vetëm 20 gradë dhe kjo është koha e plazhit), danezët bëjnë një jetë nate shumë aktive. Klubet e natës, diksot, klubet e xhazit apo rrymave të tjera muzikore janë të panumërta. Danezët investojnë për një gjallëri të jetës seksuale, duke mirëpritur dhe lidhur martesa me race të tjera, të zezë apo të verdhë. Njëkohësisht aty është legalizuar edhe martesa midis personave të të njëjtit seks.
Në çdo dy hapa rrugë mund të shohësh vajza ose djem danezë, që kryesisht janë shumë të bardhë, bjond me sy bojëqielli të shoqëruar me afrikane dhe japonezë, apo lindorë të tjerë. Nëpër rrugët kryesore ka një mori klubesh nate, klubesh gay apo lezbikesh, ku njerëzit janë të lirë të argëtohen.
Përsa i përket rymave muzikore, Kopenhageni ka famë ndërkombëtare për klubet e xhazit, ka gjithmonë rradhë të madhe jashtë klubit dhe këngëtarë në moshë shumë të re, i këndojnë mrekullisht bukur perlat e muzikës xhaz. Mund të përmendim këtu Copenhagen Jazz House me shfaqje tepër cilësore, në një atmosferë intime. Por nuk mungojnë edhe klubet e rokut apo bluzit.
Ushqimi danez, një shije e çuditshme
Shumë vizitorë ankohen për ushqimin danez, kjo sepse danezët parapëlqejnë t’i përziejnë kripën dhe sheqerin. Nuk mund të jesh kurrë i sigurt, se ajo që ke përpara është e kripur apo e sheqerosur, e ëmbël apo e hidhur. Por kjo ndodh më shpesh në restorante luksoze, psh në D’Agnlehterre, i cili bën pjesë në vargun e hoteleve më të mirë në botë. Në pjata shumë të mëdha të hapura të seviren katër salcëra të ndryshme në formë cilindrash të vegjël të vendosur në mes, zbukuruar me ca fije dhe me ndonjë gjethe apo ndonjë kokërr, që nuk mund ta cilësosh se kujt frut i përket, dhe kjo është dreka më e shtrenjtë.
Ata që janë mësuar të hanë shumë, mund të vazhdojë të mbushin stomakun e tyre me bukë dhe pakot e vogla të gjalpit. Në restorante më të thjeshtë, hahet më mirë dhe porcionet janë normale. Edhe prodhimet e detit janë shumë të përdorura, por danezët e preferojnë peshkun me sheqer. Ushqimi më i mirë në Danimarkë është padyshim djathi; nuk numërohen llojet e tij dhe shijet janë nga më fantastiket. Danezët kanë një traditë të pasur edhe në gatimin e bukës, e cila mbushet herë më hudhra, herë me karrota, herë është e zezë herë e bardhë, por të gjitha me një shije dhe erë shumë të mirë.