Kalimthi në Zvicër

Hem shqiptar, hem turist?!

Sipas një të dhëne të paverifikuar, zyrtarisht në këtë vend jetojnë rreth 180 mijë shqiptarë nga të gjitha trojet etnike. Të ardhur prej çdo vendi dhe të çdo moshe, të hershëm e të vonshëm, përbëjnë njërin prej komuniteteve më të numërta të të huajve në konferederatën helvetike. Shqiptarët si çdo komunitet tjetër jetojnë fisnikërisht dhe punojnë vyeshëm. Ndonëse herë pas here ata janë në shënjestër të disa ksenofobëve qëllimkëqinj. Ndonëse ata kohëve të fundit do të të thonë: mirë janë punët në Zvicër nëse ke tre vllezër në Amerikë!

Në momentin kur punonjësit e sjellshëm të konsullatës zvicerane në Montreal më dhanë vizë njëjavëshe për qëndrim në Zvicër, mendova se m'u plotësua një prej ëndrrave të kahmotshme: të jem në Zvicër si turist. Gjatë gjithë udhëtimeve të mia në Zvicër, gjithsej pesë ose gjashtë herë, kam ndarë mendimin se Zvicra nuk mund të jetë një vend turizmi për një shqiptar. Jo vetëm për mua, por mendoja për askend prej neve të mesmit. Më duket se dita- ditës Zvicra po zë vendin e kahershëm të Turqisë, ku asokohe rrallë shkonte ndonjë shqiptar aty për turizëm, por vizitat ishin ose vizitë farefisit, ose punë e tregti. Në anekdotën që më së miri ilustronte këtë fenomen e që mund lehtë të përshkruajë vendin dhe domethënien që ka Zvicra e sotme për shqiptarët, tregohej për një njeri shqiptar që në të arriturit në Stamboll ishte prezantuar si turist dhe insistonte që ky ishte qëllimi i udhëtimit të vet aty. Një dyqanxhi i atyshëm me përvojë të njohjes së shqiptarëve nuk i kishte besuar atij dhe pabesueshmërinë e tij e kishte shfaqur me fjalinë që edhe për një kohë si dilemë do të vazhdojë të mbetet e vërtetë: hem shqiptar, hem turist?! Pas disa pyetjeve të parashtruara vërtet kishte dalë puna se heroi i anekdotës kishte pasë udhës t'i vizitojë dy-tre farefis në Stamboll, mandej në ardhje e sipër kishte sjellë pak çaj për shitje dhe në kthim do të furnizohej me pak tesha për t'i shitur në vendlindje.

Me mua ndodhi si në këtë anekdotë dhe këte e vërejta me të arritur në aeroportin e Cyrihut. Aeroport ky ndoshta ku për të parën herë janë bërë prononcime të fluturimeve në shqip. Kjo mund të ketë ndodhur në kohën kur prej Prishtinës nuk fluturonte gjë, prej aeroportit të Tiranës pak, kurse në aeroportin e Shkupit ende thuajse çdo gjë ishte në alfabet cirilik! Në këtë aeroport e pashë se mbetem sërish një shqiptar, por nuk jam më turist. Më pritën të afërm, pashë fytyra të njohura dhe shumë e shumë shqiptarë që vinin e shkonin. Kur edhe m'u kujtuan të gjitha punët që mund t'i kryej rrugës, kuptova se po të shkruaja një udhërrëfim, ai nuk do jetë i qëlluar, qoftë edhe sa këta rreshta subjektive.

Zvicra

Zvicra vazhdon të mbetet vendi për të cilin më shumë di kur je jashtë tij, por kjo nuk pengon që të dimë më shumë nga faktet elementare për një vend aq të bukur.

Kryeqyteti i këtij shteti është Berna, kurse qyteti më i madh Cyrihu. Mbi 60 % të Zvicrës është me zona gjeologjike të para-alpeve, kurse tjetra juri dhe rrafshnaltë. Ka klimë të llojllojshme, por koha di të ndërrojë shpesh gjatë një dite dhe ose vishesh sipas kalendarit ose bart me vete pjesë nga garderoba personale. Me një sipërfaqe prej 41'300 km2, ky vend në katër anët e tij kufizohet me pesë vende tjera dhe ate: Gjermani, Austri, Liechtenstein, Itali, dhe Francë. Distanca më e madhe e veri-jugut është 220 km, kurse ajo lindje-perëndim 350 km. Zvicra ka liqene të mëdha, lumenj të gjatë dhe male të larta. Përveç shumë begative këto i japin vendit një pamje magjepse dhe e bëjnë një vend të njohur për turizëm, sidomos për turizëm dimëror, me vendet ndër më të mira për skijim në botë. Përveç kësaj alpinizmi dhe ngjitja për në malet e larta e bën ate të frekuentuar prej turistëve anekënd botës edhe në sezonën verore.

Deri më tash Zvicra është shteti më i vogël federal në botë, ai përbëhët prej 23 kantoneve dhe 3 kantoneve gjysmautonome. Zviceranët kanë festuar që para dhjetë viteve 700-vjetorin e zanafillës së autonomisë së tyre shtetërore zvicerane, që daton nga viti 1291 me bashkimin e tri kantoneve të cilët formuan konfederatën zvicerane. Prej atëherë në Zvicër funksionon një demokraci e kahershme. Ky shtet është i njohur si një shtet neutral, që tregon se nuk ishte i involvuar në asnjë luftë botërore. Zvicra udhëhiqet nga 7 ministra federalë dhe në te nuk ka kryetar klasik, por një lloj kryesie. Gjithmonë në gara të ndryshme të dijes pyetja më e vështirë mbetet ajo për emrin e kryetarit të Zvicrës. Kjo përgjigje është e panjohur edhe për shumë prej popullatës zvicerane që dita-ditës bëhet më e painteresuar politikisht dhe të cilët edhe pse kanë të drejtë bashkëvendosje në të gjithë lëmenjtë e jetës, ata zgjedhin rrallë ta përdorin këtë të drejtë. Këte e tregon edhe fakti se për zgjedhje të parlamentit që përbëhet nga dy dhoma parlamentare, kishte shumë pak jehonë ndër votues. Një kësi gjëje që duket se argumenton qëndrimin së të uriturit dhe të varfërit më shumë merren me politikë, tregon edhe më shumë se një funksionim i shoqatave dhe asociacioneve qytetare, siç është rasti në shtete funksionale si Zvicra, zbut ndikimin e politikës dhe nevojën e qytetarëve për t'u marrë me te.

Në Zvicër jetojnë mbi 7 milionë banorë nga të cilët 20 % janë të huaj. Nga katër gjuhët zyrtare në Zvicër dominon gjermanishtja, e cila flitet nga 65 % e popullatës. Ka edhe kantone ku fliten dy deri në tri gjuhë. Me ligje të posaçme janë të rregulluara gjuhët zyrtare, kurse me po ato ligje është e siguruar edhe mbrojtja e gjuhës origjinale zyrtare të ndonjë kantoni. Sipas njehësimeve zyrtare, 41.8% janë të krishterë romak, 33% protestantë, 4.3% myslimanë, kurse të tjerët u përkasin besimeve tjera ose janë të padeklaruar në aspekt të përkatësisë ndonjë konfesioni.

Shqiptarët

Sipas një të dhëne të paverifikuar, zyrtarisht në Zvicër jetojnë rreth 180 mijë shqiptarë nga të gjitha trojet etnike. Të ardhur prej çdo vendi dhe të çdo moshe, të hershëm e të vonshëm, përbëjnë njërin prej komuniteteve më të numërta të të huajve në Zvicër. Shqiptarët si çdo komunitet tjetër jetojnë fisnikërisht dhe punojnë vyeshëm. Ndonëse herë pas here ata janë në shënjestër të disa ksenofobëve qëllimkëqinj, të cilët mundohen t'i prezantojnë në publikime të ndryshme si kriminelë, vetë sukeset e shqiptarëve në Zvicër janë demantim më i qartë për pavërtetësinë e këtyre të dhënave. Nga shqiptarët aty tani ka biznismenë, studentë, punëtorë social dhe shoqata e asociacione qytetare, të cilët si gjithë zviceranët tjerë, vendas dhe të huaj, me aq sa munden kontribuojnë për prosperitetin e shtetit ku jetojnë dhe punojnë.

Është tejet vështirë të jepet një profil i përbashkët për shqiptarët në Zvicër, ngase ata tani dallojnë mes vete shumë, edhe pse ka disa stereotipe me të cilat popullarisht identifikohen shqiptarët e Zvicrës. Disa nga ato përshkruajnë se shqiptari i Zvicrës zakonisht jeton në Cyrih, punon një punë të zakonshme, ka mendjen të bleje një M3, jeton me familjen, shkon shpesh me ndëgju muzikë tallava etj. Këto stereotipe, si dhe paragjykimin që kanë për to familjarët dhe të afërmit e tyre që jetojnë në vendlindje, se ata të Zvicrës kanë para, që në bisedë e sipër vërehet se më së shumti ju pengon ata mundohen ta heqin nga vetja. Ata me të drejtë shpjegojnë se standard i lartë domethënë që edhe nevojat esenciale për jetesë kushtojnë shumë, fakt ky që e bën të vogël mundësinë e kursimit. Qiratë e larta të banimit, shtimi i papunësisë dhe tërheqja e familjes në Zvicër kanë bërë që një pagë tanimë nuk mjafton për një familje mesatare shqiptare. Krejt këto ata i shprehin me kahmoti të thënën se: mirë janë punët në Zvicër nëse ke tre vllezër në Amerikë!

Organizimi

Te shqiptarët e Zvicrës dita-ditës vërehet një përmirësim i kualitetit të organizimit të jetës së tyre sociale dhe kulturore. Ajo që vërejta prej afër ishte organizimi i jetës fetare në qendra të ndryshme kombëtare-fetare në Zvicër. Këto institucione të mirëfillta përveç që organizojnë jetën fetare të mërgatës shqiptare në Zvicër, ato janë pika të dalluara ku shqiptarët mblidhen dhe tubohen për shumë gjëra me rëndësi për jetën e tyre në këtë vend, por edhe për ndihmë apo qarje halli për brengat e vendlindjes.

Nga katër qendrat që arrita t'i vizitoj gjatë qëndrimit tim pesëditësh, fitova përshtypjen se këto institucione funksionojnë mirë. Ky funksionim ekselent dhe llojllojshmëri e aktiviteti në to, para se gjithash dukej se është rezultat i punës së palodhshme të aktivistëve në gjithë këto qendra. Ato mund dukshëm të përmirësohen nëse ndihmohen nga institucionet amë në vendlindje duke i ikur ndonjë lloj interferimi që mund të shkaktojë jofunksionalitet. Para se gjithash mendohet në ndihmën që mund të sigurojnë bashkësitë islame të Kosovës, Maqedonisë dhe Shqipërisë me kuadro dhe këshilla të ndryshme, por duke mos u imponuar atyre kritere apo direktiva të cilat jo vetëm që nuk vlejnë dhe nuk përkojnë me realitetin e shtetit ku jetojnë, por edhe që dukshëm mund të ndikojnë në mosefikasitetin e mëtejshëm të këtyre institucioneve. Nga biseda me aktivistë të ndryshëm në këto qendra përveç që vërehej zelli i tyre për aktivitetet sociale, lehtë mund të kuptoheshin edhe problemet që i hasin këto vatra, por ata duhet të jenë objekt i një studimi të veçantë që do të bënin vetë ato qendra në publikimet që doemos duhet të shtojnë volumin e tyre për t'i shpjeguar publikut dhe për të shënuar gjithë përvojën e prezencës së tyre dhe suksesin e arritur me aktivitetin e vet.

Pasi që kalova disa ditë të këndshme të dimrit, në muhabet të këndshëm me njerëz të mirë, mu ashtu siç netët e dimrit e kërkojnë, u ktheva në vendin për ku shpresoja që njerëzit dhe punët t'i gjej më mirë seç i kam lënë. Në Shkupi, në qytetin i cili për shumë shqiptarë brenda dhe jashtë, në Zvicër e gjetiu, është dhe mbetet mesi i dynjasë.

(Ramadan Ramadani ''LOBI'')

Imazhe te Ngjitura

5081.jpg (49.7 KB, 205 vezhgime)

__________________
Njeriu lind per ta jetuar jeten, pastaj kerkon magjine e saj: dashurine, pasi e gjen... jeta stoliset me miresi... miresise i falesh dhe me engjellin tend keni nje zemer te perbashket. Te dua cmendurisht engjelli im.